Қазақ халқының ұлы ақыны

Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім, Мыңмен жалғыз алыстым, кінә койма!..*
Абай болашақ ұрпаққа сөзін осылай арнады Бұл өткеннің құлазыған ғасырларынан өзіне бейтаныс, басқа, бірақ жаркын болашакка сенімді жол салған ақынның айтқан сөзі сді.
Даланы торлаған надандық түнегіне ол шам-шырактай сәуле төкті және таңы атып, күні шығатын жаққа апаратын жолды өз халқына талмастан көрсетті.,.
Өзінің көптеген тұстастарының айтуына қарағанда, Абай өлеңді өте ерте, он екі жа-сынан бастап шығарған. Оның бұл кезенде шығарғандарының көпшілігі бізге жеткен жоқ. Абайдың жас кезіндегі өлеңдерінің кейбіреулерінің және бірқатары үмытылған, болмаса жоғалып кеткен шығармаларының аттары ғана сакталған... Казақстанда ол кезде жазу-сызу нашар дамыған болғандықтан, бізде Абайдың жас кезіндегі өлеңдерін сактаған, оның өмір тарихын баяндайтын, тұстастары жазған мемуарлар, хаттар, жазбалар жок. Үстем тап өкілдерінің ақынға деген қатынасының да салқыны бұған аз тиген жок. Егер халык поэзияны терең қастерлеп, ақын атын жоғары бағаласа, ру байлары: «Қүдайға шүкір, біздің одан бір де акын, бір де бақсы шыккан көп» деп купінетін. Поэзияға осындай көзкастың әсерімен Абай өзінің көптеген өлең¬дерін жас достарының атынан тараткан Ру таластарының қымкуат дау-жанжалына
амалсыз араластырылған абай әкесінің әділетсіздігімен, қаталдығымен келісе алмады және көп істерге, әкесінің ыркына көнбей,өзінше үкім шығарып отырды. Абайдың халык арасынан шыккан адал, акылгөй адамдармен дос болуы және жас кезінен бастап орыс мәдениетіне бой ұруы Құнанбайға үнамады. Қатал, айлалы әке мен әділетті, қайсар баланың арасында елеулі тартыстар жиі-жиі болып тұрады.
Жиырма сегіз жасқа келгенде Абай әкесімен біржола ажырасады. Ол енді тағдырын өзі белгілеп алатын болады. Абай, ең алдымен, ең жаңа достары - негізінен кедей рулардан шыккан талантты жастар. ақындар, жыршылар және орыс интеллигенциясының таңдаулы өкілдері болады Есейген, мәдениеті өскен Абай орыстың классик, әдебиеті мен Шығыстың халық творчествосын оки бастайды.
Отыз бес жаска келгенде ғана Абай творчествоға қайта оралады Бірақ бұл кезеңде де Абай өз өлеңдерін жас достарының атынан таратады. Тек, 1836 жылы, кырык жастан аскан соң «Жаз» деген атақты өлеңін жазғаннан кейін ғана Абай шығармаларына өз атын койды.
Отыз жастарға келгенде Абай феод.-рулык ортадан біржола түңіледі Ол патша үкіметі тұтандырып отырған рулық тартыстың халык үшін өте ауырға соғатынын анык көреді Нағыз акын, әрі патриот Абай халыкка оның неге касірет шегетінін түсіндіруге тырысты.
Өзінің өлеңдерінде ол феод.- рулык билеп-төстеушілерді аяусыз әшкерелейді және ха-лыкты өнер-білімге шақырады. Абай орыстың жер ауып келген 70-80 жылдардағы революционерлерімен танысады. Олар - революцияшыл интеллигенцияның өкілдері, Н. Г. Чернышевскийдің жолын куушылар еді. Солардың бірі - Е П Михаэлис - Шелгуновтың жақын досы, белсенді кызметтесі болған.
        
        ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ҰЛЫ АҚЫНЫ
Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім, Мыңмен жалғыз алыстым, кінә койма!..*
Абай болашақ ұрпаққа сөзін осылай арнады Бұл ... ... ... ... ... басқа, бірақ жаркын болашакка сенімді жол салған ақынның айтқан сөзі сді.
Даланы торлаған ... ... ол ... ... төкті және таңы атып, күні шығатын жаққа апаратын ... өз ... ... ... ... тұстастарының айтуына қарағанда, Абай өлеңді өте ерте, он екі жа-сынан бастап шығарған. Оның бұл кезенде шығарғандарының көпшілігі бізге жеткен жоқ. ... жас ... ... ... және ... ... ... жоғалып кеткен шығармаларының аттары ғана сакталған... Казақстанда ол кезде жазу-сызу нашар дамыған ... ... ... жас ... ... ... оның өмір ... баяндайтын, тұстастары жазған мемуарлар, хаттар, жазбалар жок. Үстем тап өкілдерінің ақынға деген қатынасының да ... ... аз ... жок. Егер ... ... ... қастерлеп, ақын атын жоғары бағаласа, ру байлары: деп ... ... ... ... ... Абай ... ... өлең - дерін жас достарының атынан тараткан Ру таластарының қымкуат дау-жанжалына
амалсыз араластырылған абай ... ... ... ... ... және көп ... ... ыркына көнбей,өзінше үкім шығарып отырды. Абайдың халык арасынан ... ... ... ... дос болуы және жас кезінен бастап орыс мәдениетіне бой ұруы Құнанбайға үнамады. Қатал, ... әке мен ... ... ... ... елеулі тартыстар жиі-жиі болып тұрады.
Жиырма сегіз жасқа келгенде Абай әкесімен біржола ажырасады. Ол енді ... өзі ... ... ... ... ең ... ең жаңа достары - негізінен кедей рулардан ... ... ... ... жыршылар және орыс интеллигенциясының таңдаулы өкілдері болады Есейген, мәдениеті өскен Абай орыстың классик, әдебиеті мен Шығыстың халық творчествосын оки ... бес ... ... ғана Абай ... ... оралады Бірақ бұл кезеңде де Абай өз өлеңдерін жас достарының атынан таратады. Тек, 1836 ... ... ... ... соң ... ... өлеңін жазғаннан кейін ғана Абай шығармаларына өз атын койды.
Отыз жастарға келгенде Абай феод.-рулык ортадан біржола түңіледі Ол ... ... ... ... ... ... ... үшін өте ауырға соғатынын анык көреді Нағыз акын, әрі патриот Абай ... оның неге ... ... ... ... ... ол ... рулык билеп-төстеушілерді аяусыз әшкерелейді және ха-лыкты өнер-білімге шақырады. Абай орыстың жер ауып ... 70-80 ... ... танысады. Олар - революцияшыл интеллигенцияның өкілдері, Н. Г. Чернышевскийдің ... ... еді. ... бірі - Е П ... - ... ... ... белсенді кызметтесі болған.
Михаэлис те, сондай-ак>> Семейге кейінірек жер ауып ... оның ... де жас ... ... ... ... ... кешікпей үлкен достыкка айналады Орыс достары Абайдың өз бетімен білім алуына ерекше назар аударып, зор көмек ... Олар ... ... ... ... ... ... және искусствосы жайында көп мәлімет алады, өздеріне бейтаныс өлкенің табиғи-геогр., экономика, ... ... ... ... ... ... өлкеге орыс мәдениетін түңғыш таратушылар да, халыктың өмірі мен тұрмысын өзгертудің, оны ... ... да ... ... ... демокр. интеллигенциясының бұл өкілдері халыкты ағартуды царизмге қарсы күрестің маңызды құралы деп санады. Абай ... ... орыс ... ... және орыс мәдениетінің басқа да алдыңғы қатарлы өкілдерінің мұрасымен таныстыру олар үшін, әрине, маңызды міндет болды. Абайдың бұл достары ... ұлы ... мен ... ... ... ... еңбектері мен ойларында бейнеленген орыс халқы туралы шындықты қазақ өлкесінің қалың еңбекші ... ... ... 19 ... ... идеяларға толы орыс - тың классик, әдебиетінің асқан гуманизм>> мен терең революцияшылдығы, оның царизмге қарсы өшпенділігі, оның езілген бұқараны қорғап ... ... ... ... де, ... да ... ойды өмірге оятты, тәрбиеледі.
Ал, Абай болса қазақ халқының ғасырлар бойғы қараңғылықтан құтылатын ... ... жолы - орыс жене ... мәдениетінің жақындасуында деп білді. Ұлы ақын-ағартушы халықтардың туысқандығы мен достығы идеяларын ... ... ... ... ол қазақ халқына орыс халқын патша отаршыларынан айыра білуді көрсетуге тырысты.

Орыс халқының рухани мәдениетінің нағыз бағалылықтарын ... ... ... ... ... ... кеңейді. Абай А. С. Пушкин мен М. Ю. Лермонтовтың, И. А. Крыловтың, М. Е. ... мен Л. Н. ... ... ... ... 1886 жылдан бастап ол Крылов, Пушкин, Лермонтовтың шығармаларын қазақ ... ... тек қана ақын ... ... бірге му - зыкант, қазақтың халық музыкасын терең білген, жете бағалаған адам болды. Ол бірқатар мелодиялар шығарды. ... ... ... оның қазақ поэзиясына жаңалық енгізген өлеңдеріне (, т. б.) арналған еді. Ол өзінің ... ... ... да ... ... ... 1887-89 ... Пушкин есімі жене оның геройлары - Онегин мен Татьянаның есімдері сол әндермен бірге бүкіл далаға кең ... ... ... үшін ... ... мен қазақ эпикалық поэмаларының геройларындай сүйікті, жақын болып кетті. 80-жылдардың аяқ кезінде ... ... му - ... Абай ... ... ... әрі аса ... тұтатын кісі болады. Оған тіпті алыс жерден ақындар, музыканттар, жыршылар келеді. Даңқты Біржан, соқыр ақын ... ... Сара жене ... оның ... кең далаға таратады.
Мұқа, Ақылбай, Кәкітай, Мағауия сияқты жас ... ... ... ... төңірөгіне топталады. Олардың кейбіреулері Абайдан үлгі алып, өздігінен білімін көтереді, орыс әдебиетін оқып ... ... ... - тик, және салт поэмаларын жазады. Абайдың маңына тек қазақтар ғана ... ... ... ... ... ... татар жастары), озат ойлы адамдары да келеді. Сібірдегі сылкадан өз өліне қашып бара жатқан кавказдықтар Абай ... ... ... ... ... ... аулы бірте-бірте Шығыстың прогресшіл ойдағы, алдыңғы қатарлы адамдары келетін ... ... ... ... саны жыл ... ... береді. Тек Абайдың өз өлеңдерін ғана емес, сонымен бірге достарының да шығармаларын ел ішінде көшіріп алып, ... әнге ... ... ... және орыс ... Абай оқыған романдарының мазмұнын тыңдаушы ертекшілер ауызша түрде бүкіл далаға таратады... Абайдың және оның достарының ақындық, ағартушылық және әлеум. ... ... ... ... рушыл даугерлерге, халықты қанаушыларға және соларға сүйенген царизмге қарсы бағытталады. Абайдың еңбектері, оның әлеум. қызметі және үстем ... ... ... ... ... дала феодалдарының ызасын келтірді. Олар білімді, қайсар ақын ту еткен идеяларға жене ақынның өзіне ... лас, ... ... ... Абай - дың бұл ... ... билеуші таптың интеллигенциясымен бірлесе отырып қимылдады.
Абай царизм үшін қауіпті адам ретінде, Далалық өлкенің ген.-губернаторына дейін жетеді. Шындықтың батыл ... ... ... ... ... ... ... урядниктер, болыстар үнемі аңдуға алады.
Бірақ ақынның жаулары халықтың Абайға деген сүйіспеншілігінен қаймықты, сондықтан олар ақынға ... ашық ... ... ... Олар ... не бір опасыз түрлерін пайдаланды. Ру басыларының бірі, Абайдың қас жауы - ... өз ... ... ... ... азулылардың барлығын топтайды. Олар ақынның достарын қудалады, ал Абайдың үстінен губернаторға, уезд бастықтарына, патша соттарына айыптау арыздар, домалақ хаттар жолдады, ... өз ... , , деп ... Осындай арыздардың салдарынан бірде Абайдың аулына Семей қаласы полицмейстерінің өзі ... ... ... ... ... ... ... Ал, 1897 ж. билеушілердің көрінеу-көзге демеуімен феодалдар Абайға қарсы опасыз қастандық жасайды. Семейдің губернаторы да ... ... рет ... ... ... ... өз халқы арасындағы беделінен қаймығып, ол Абайды жер ауып келген достарынан ... ... ... ... ... ғана ... ... Абайды халықтан бөліп алуға болмайтын еді. Тіпті алыстағы ... ... ... ... ... ... ... сұрайтын. Ру арасындағы үлкен-үлкен дау-тартыстарда ел ең әділ би Абайдың үкіміне, соның төрелігіне қүлақ асатын... Абайдың әлеум. қызметі мен ... ... дала ... ... әсіресе, белгілі болды. Көптеген жиындарда, ойын-тойда, қыз ... ... ... ... мен ... Абай ... ... Абайдың өз аулының қыздары ұзатылғанда өздерінің жасауларының ішінде Абай - дың өлеңдері мен поэмаларының, ... ... ... ... ала ... ... Мыс, Әсия, Уәсила, Рахила сияқты және басқа да қыздардың сондай қолжазба ... осы ... ... ... ... орыстың алдыңғы қатарлы қоғамдық, халықтық-демокр. ой-пікірінің таңдаулы ... ... өз ... ... ... ... баласы Әбдірахманның өлімі аса ауыр қайғы болып тиеді... Оның ... ... Абай ... әсерлі өлеңдер шығарады. Бұл өлеңдерде ол өзінің ... ғана ... ... ... ... досынан, мұрагерінен айырылған әкенің, халық бақыты үшін күрескердің қайғысын білдіреді. Топас, дөрекі ... ... ... ауыр ... қалжыратқан Абай ауыр өлімнің қайғысынан серпіліп болмай-ақ, тағдыр оны тағы да ... ... Абай - дың ... ... ... ақын - ... қайтыс болады. Осындай бақытсыздық қатты жаншып, еңсесі түскен Абай өзінің қайғы-қасіретінен бой жаза ... ... ... ... ... күн ... соң, алпыс жасқа шыққанда, өзінің туған даласында ақын қайтыс болады.
Абайдың сүйегі Шыңғыс тауының бауырындағы өзінің Жидебай деген қыстағының жа-нына қойылады. ... ... мен ... аудармалар мен ғақлиялардан тұратын әдеби мұрасы үлкен-үлкен екі том ... ... ... көп жылдар бойындағы ойлары мен толғаныстарының, ізгі жаны тебіренуінің аса бір қымбатты нәтижесіндей бұл еңбектері енді, тарихи ... ... ... ха - лқының рухани мәдениетінің жиынтығы сияқ - ты болып көрініп отыр. Туған ... ... ... ... ... сақ - талған ақындық мұрасына терең бойлаған Абай сол мөлдір бұлақтан құнарлы нәр алып, өз поэзиясын ... ... ... ... ол кезде жете таныс бола қоймаған тәжік, азербайжан, өзбек сияқты шығыс халықтарының классик, поэзиясы да Абай поэзиясына прогресшіл ықпал жасады. ... ... ... ... өркендеуінің кепілі, оның тарихи дамуы жолында сенімді жолбасшысы болған орыс ... (ол ... ... европалық мәдениетке), ең алдымен, оған дейін қазақ халқына мүлде белгісіз орыстың ұлы классиктері қалдырған мұраға Абайдың үміт артуы ... ... бар ... еді. ... ... кемел ойлы Абай жаңа мәдениетті ақыл сарабынан өткізе, өз бойына сіңіре ... ... асыл ... ... ... Абайдың өзіндік айқын ерекшелігі өсіп, көркөйе берді. Абай қазақ халқы әлі ... ... ... бой ... жаңа ... суреттеу құралдарымен ғана молыққан жоқ, рухани дүниесін жаңа идеялармен де байытты. ... ... және ... ... асылына келгенде, Пушкин сияқты, Абай да қалың жұртқа ... ... ... анық ... ... ... ... өлендерінің көпшілігі қазақ қоғамының тағдырына арналды. Соны - мен катар, ақын халқының бүкіл рухани қатынасын терең көркемдік-сыншылдықпен қайта қарап, ... ... жаңа ... ... ... Абай ... ... жақын келеді. Алайда оның поэзиясының халық творчествосынан зор айырмасы барын дәл осы туста айқын көреміз. Абай бірде-бір өлең жолында халык ... ... ... сөз ... мен ақын - дық ой бітімін қаз-қалпында ала салмайды. Абай ауыз әдебиетіндегі сөздерді де, образ жүйесін де, стиль тәсілдерін ... жаңа ой, ... ... оның ... ... бір идеялар мен жан сезімдері жүреді. Ең алдымен, бұл ... ... ... әдет, билеуші феодалдардың азғындық мінездері, қараңғылық, дау-жанжал ... ... ... мұқтаждық пен жоқшылықта өмір сүрген сол кездегі ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді. Абайдың көптеген өлеңдерінде (, , , т. б.) надандық, даукестік, парақорлық, арам-тамақтық, қазақ халқын ... ... ... өлтіре сыналады. Семьяға, ата-анаға, жас ұрпақты тәрбиелеуге, әсіресе, жаңа көзқарас қазақ әдебиетінің тарихында ... рет ... ... ... ... ... ... Шығыс әйелдерінің халық поэмалары мен тұрмыс-салт жырларында суреттелетін қайғылы, бақытсыз халі Абай творчествосында жаңа мағынаға ие болады. Өз ... Абай ... ... ... ал бұл ... бұрынғы поэмалар мен жырларда аз айтылатын да, әйелдің қасіретті тағдырына сырттай ғана баса көңіл бөлінетін. Абай сүйген адамын өзі ... ... ... ... жан ... ... таза, терең болатынын, оның қиыншылықпен қолы жеткен бақыты үшін куресте қажырлы, берік екенін көрсетеді. Абай ... ... ... ... ... ретінде жырлайды, оның жанқиярлығын, даналығын, шын көңілмен берілген достыққа беріктігін, оның адал, ... ... ... ... ... көп ... ... әйелді куңдікте ұстаушылыққа жан-тәнімен қарсы шыға отырып, ақын өлеңдерінде әйелдің қоғамда тең праволы болуы үшін күреседі.
Абай бұрынғы ... ... ... ... ... пен ... ... түйреумен бірге, ақылы бар, бойында күші бар адамға қажетті қасиет ретінде ... ... ... және діни ... ... ... ... халыктардың бейбіт,тату тұруына негізделген ағарту үшін нагыз жалынды күрескер Абайдың көзкарастары мейлінше кен, әрі ... ... ... ... және мәдени өмірдің барлык мәселелерін езілген бұқараның түрғысынан ... - ан ... дана ... Абай - казіргі кунде өзінің жамылғысынан айрылып, халыкаралык империализмге жалданган, буржуазияшыл-кертартпалық ұлтшылдық мәнін әшкере еткен панисламистік жене пантуристік ... ... ... сол ... ... алдын ала көре білді. Өзінің творчествосында Абай осы жалган бірге бір калам да баскан жок Абайдын акындык ... ... ... ... ... ... толғауларында, атты филос ~ моралистік поэмасында Шыгыс классиктерінің әсері шүбесіз екенін кереміз. Бірак, ол Шыгыс поэзиясы классиктерінің кезіндө болашакка бет ... ... жана бір ... ... ... бар ... гана мұрагерлік етті. Абай шыгармаларындағы идеялык-көркемдік маэмунның реализмі, сезім шынайылығы. өмірді терең бойлап сезіну, адам ... мен ... ... турде қабылдау - дәстурлі шыгыс поэзиясының жана өмір мен жана умтылуларын бойы - на ... ... ... тозған сипат-тарына мулдем карама-карсы өзгеше. Тіпті, Абайдын өз діни нанымдары мен ішкі ... ... ... де ... ... ... ... мулдем ба - ска. Айқын, сыншыл ойды жактаған Абай, көбіне исламның ресми түрде уагыздалған догмаларын ... ... ... отырады Ол үшін дін - тек адамнык жеке басынын моральдық жетілуінің құралы гана. Молдалар мен фанатиктерге. ислам мен схоластиканы ... ... ... ... акын ... -деп, ... әжуа етеді.
Алайда, Абайдың үнемі дәйекті бола бермегенін атап өткен жөн. Молдалар мен имандардың діни фанатизмін, ... ... ... ... Абай ... ... әсіресе, Қарасөздерінде дінді жақтады. Дидактикалых өлеңдеріндегі насихатының біркатарын Абай ислам зандарымен дәлелдеді. Ол діннің ... өзін ... ... дәйекті филос. мате - риализм дәрежесіне көтеріле алмады. Оның көзкарасындагы осындай әлсіздіктің бір ... сол - ... ... ... адам айткысыз канап отырганын әшкерелей, жек көре тура, Абай сол қанаудың таптык сипатын әбден түсініп жетпеді. Оның ... ... ... ... өңірдің көшпелі турмыс жагдайы мәдени-экономик. факторлардың тарихи ... жете ... ... бермеді. Бүл мәселелерге орыстың ұлы революцияшыл-демократтары сияқты ықылас коюшылықты және экономик. ... ... ... ... оның ... таба алмаймыз. Онын ағартушылық сипаты басым еді де, ... ... ... ... халқының сол замандағы оқу-білімге тезірек жуықтауына, гуманистік идеяларды кен ... ... ... ол мұның қайнар көзі орыс мәдениетінде деп білді. Абай өздігінен білім алудың ұзақ жолын өтті. Пушкин, Лермонтов, ... ... ол ... ... де ... тек ... ғана ... Л. Тол - стой, Салтыков-Щедрин сияқты улы прозаиктерді де түсінді. Орысша аудармалар арқылы Абай Гете мен ... Бат. ... ... да ... ... ... ау - дармалар арқылы ол ежелгі замандардағы әдебиетпен де танысты. Ақынның достарының айтуы бойынша Абай Бат. философиясымен де ... ... (мыс, Спи - ноза мен ... ... ... ... ... мәлім). Алайда оның философиядан алған білімі белгілі бір жүйеге түспеген еді. Маркс және оның ғылымы туралы ол білмеген ... ... орыс ... ... ... ... ақын қызметінің әрбір жаңа кезеңінде жаңаша болып отырады. Крыловты аударғанда, Абай оның ... ... ... ... мен ... ... ... өзгертіп, өзгеше бір нақыл сөз түріне келтірді. Бірақ , , , , үзінділерін ... ... ... ... ішінде өзінің дәлдігі мен шеберлігі жағынан күні бүгінге дейін бұлардан асқан аударма жоқ. Абайдың Пушкинге көзқарасында бүтіндей бір өзгешелік бар. ... ... гөрі ... ... ... ... ... Бүл ретте Абай шығыс поэзиясында ертеден қалыптасқан үлгісін қолданып, ... ... ... ... мен ... жаңаша баяндайды. Мыс, біз , және ... ... ... ... ... тәжік, азербайжан, өзбек классигі Науаиға ұқсап, Александр (Ескендір) мен Аристотельді осы ... ... ... Үлы ... ... ақындық баяндаудың осы мәнерін Абай де қолданған. Татьяна мен Онегин образдарының биік поэтикалығына, ... ... ... Абай ... ... баян - ... олардың үлы, қастерлі сүйіспеншілігінің бағалылығын баса ... және оны ... ... ... ... Абай ... эпистолярлық роман түріне ие болған. Татьяна мен Онегиннің сүйіспеншілік хатта-рына ... ... ... ... ... енгізген, сөйтіп бүл есімдердің ел арасында кеңінен белгілі болғаны соншалық - дала жастарының сүйіспеншілік хаттары солардың сөздерінен басталып отырған.
Қазақ ... ... ушін ... ... ... зор ... бол - ды, бірақ оның орыс әдебиетімен байланысы мунымен ғана тамамдалмайды. Бул мәдениет
пен көркемдік дәстүрлердің, аса күшті ықпалын Абайдың өз ... ... ... Мыс, ... Абай ... орыс классиктерінен гөрі сиректеу аударған Солай бола түрса да, оның орыс ... ... өз ... әрі терең, әрі айқын көрінеді. Оның лирик, ойға шомуларында, табиғат суретін реалистікпен беруінде, махаббат иесі -әйелдің жүрегін терең түсінуінде, әлеум. ... ... ... ... ... сипат белгілері бар. Пушкиннің және дүние жүзінің мәдениетімен іштей терең байланысу ғана Абайдың жылдың төрт мезгілі туралы өлеңдерін, лирикалық ... мен ... ... ақын қызметі жайындағы өлеңдерін, Алек - сандр Македонский мен Аристотель туралы поэманы ... ... ... ... ... ... Абай ақынды қоршаған үятсыз-арсыз, енжар ортаға оның ... ... ер ... ... ... ... атып шарқ ұруын қарама-карсы қояды. Абай өзінің поэзиялық көзқарастарында Пушкинмен осылайша туысып жатады. Абай көркем проза жазбаған, бірақ болыстарды, чиновниктерді, ... ... ... сынап, мысқылдаған сатиралык өлеңдерінде ол Салтыков-Щедринге көркемдік жағынан да, саяси ... да ... ... ... А. И. ... В. Г. ... Н. Г. Чернышевскийді және Н. А. Добролюбовты қаншалыкты білгендігі және қалай қабылдағаны ... ... осы ... ... өте аз зерттелген. Тек жоға-рыда аталған революцияшыл-демократтардың ... ... ... ... ... ... және оның өз ... азат, өнер-білімде болуын максат еткен арманына ортақтасқаны ғана белгілі... Абай творчествосының халықтығын зерттеу айрықша маңызды міндеттердің ... ... ... бул ... ... ... казак әдебиеті дамыды деген аса кате түсінік кедергі жасады. ... ... ... Абай өзінің тағдыры мен творчествосын байланыстырған ортадан - қазақтың реформадан ... ... ... ... көпшілігінде Абайдың халықтығы - ақынның кайдағы бір мурат-мақсатқа үмтылуы ретінде керсетілді, ол мурат-мақсаттың өзі нақты тарихи сипаттарсыз, кайшылықтарсыз ... ... ... ... - ... езушілерді қаналушы букараның турғысынан әшкерелеуінде. Бул ретте ол халықтың ауыз ... ... ... ... ... ... ... юморының тәсілдері мен куралдарын пайдаланады. Олауыл кедейін, батырағын, казак әйелін, карапайым адамдардың бейбіт ... ... ... ... ... ... - құлықтарының кесірі тиетін жас урпақты жақтайды. Бул -
тікелей халықтық белгілер. Шығармаларын өз ... ... жаза ... ақын ... ойы мен арманын неғүрлым өткір, терең, нәзік ... ... үшін бүл ... ... ... Абай халық жыршылары айта алмаған, бірақ халық бүқарасының санасында жүрген ойларды ... ... Абай ... ... бір ... ... Халықтың саналы түрде түсініп болмаған, стихиялы тілектерін, сана - лы түрде айтып, бүл үшін өз ... ... ... пайдаланып, сол кездегі орыс мәдениетінің шыңына құлаш үра, ақын жалпы мәдениеттік, жалпы тарихтық маңызы бар ... ... ... ... Оның творчествосында көрінген Белинскийдің, Чернышевскийдің эстетик, принциптері, оның ... ... ... ... ... Крыловты аударушы жәнө насихаттаушы рөтіндегі ағартушылық қызметі, адамгершілік қасиеті жоғары адамның маңызы мен үлылығы туралы поэмалары ... ... ... Бүл ... Абай халық тағдыры, халықты езушіліктен қутқару амалдары ... ... ... ... та Абай мүрасының бүл саласы да терең халықтық болып табылады. Бүкіл дүние жүзінің алдыңғы қатарлы ақын - дық мәдениетінің ... ... ... Абай ... ... ... оның ... мәдениетін ғасырлық оқшаулану, мешеулік қалпынан шығарып, жоғары тарихи сатыға көтерді. Абайдың халықтығы мынада: ол өз халқының рухани көзі ... ... көре ... ... үшін ... ... үшін ... жүріп, оның тарихи келешегін көрсетіп берді.
Абай реформадан кейінгі дәуірдегі қазақ шаруаларының әлеум. тарихи тәжірибесін дурыс бейнелеп, түйіндеп көрсетті. Бүл жәйт оның ... , озат ... ой ... ... ... ... ... Низамиға, Фзулиге қатынасын және оның Қожа-Ахмет Яссауидің сияқты мистикалық әдебиетке қатынасын қадағалай отырып айыру ... ... ... ... биік ... ... ... ішінара, эстетикалық көзқарастарымен тартты... Өзінен бүрын болған немесе өзімен түстас кертартпа ... ... ... Абай бүкіл жердегі өмірді, оның ішінде қоғамдық өмірді қайта қүру жолындағы куресті жоққа шығарған суфизмге мейлінше қарсы. Абайдың Шығысқа қатынасы ақын ... эр ... әр қилы ... есте үстау қажет. Егер жас кезіндө (1860-1865) жай еліктеуден бастаса, есейіп ержеткен шағында (1886-1904) Науаи мен Ни - ... ... ... олардың дәстурлерін творчестволық жолмен, сын көзімен қабылдады. Бүл ... ... ... ... пайғамбардың орнына Аристотель образын енгізгенін, Ескендірді қандықол басқыншы етіп көрсеткенін айтсақ та жеткілікті.
Бүрын араб аңыздарының шартты ... ғана ... ... ... ... Не - стан, Дареджан, Автандилдің образдарында өзінің көзқарасын жэне өз кезіндегі грузин қоғамының этикалық ... ... Шота ... ... Абай да ... классикасының сюжеттері мен образдарын пайдалана отырып, белгілі дәрежеде, Масғүт образы арқылы сол түстағы әрі ... бо - лған ... мен ... ... Онан соң ... ... ... қатынасын зерттегенде, бүл байланыстың үтымды жақтарымен катар (форманы ... ... ... тән ... ... кеңірек ашылуы) классик, шыгыс әдөбиетінің орта ғасырлық жағдайлардың әдеби ... ... діни ... ... ... ... қүр ... бірқатар көркемдік форманың енжарлығы сияқты теріс жақтарын да естен шығармау керек..Абайдың шығармаларындағы саяси-әлеум. идеялар соларды туғызған экономик, ... ... ... ... ... сол шығ - ... мен ... образдары онда суреттелген дәуірмен бірге өшіп қалған жок. Олардың эсер етушілік қуаты - өз түсындагы халық өмірін ... ... ... ... формада бейнелеуінде... Поэзияда, музыкада,қоғамдық-азаттық ой-пікір саласында өлмес-өшпес шығармалар берген Абай ... ... ... ... дағы ... ... біздің урпаққа таңға-жайып түлға болып көрінеді. Ол өз халқының тарихында тау шыңындай асқақ тур. Ол қазақ халқының ғасырлар ... ... ... нәрін алды жәнө бүл қазынаны орыстың және Батые Европа ... игі ... ... өз ... және Таяу Шығыстың қо - ғамдық ойының Октябрьге дейінгі тарихындағы ең прогресшіл қозғалысты басқарды...Қазақтың жаңа мәдениетінің негізін салушы, қазақтың ... ... ... шыңы - ... мәңгі өшпес даңқының ең асқақ айғағы, міне, осында.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азербайджан халқының ұлы ақыны физули14 бет
Абай Құнанбаев.(1845-1904)7 бет
Сүйінбай Аронұлы5 бет
Қазақстанның ең ірі жазушыларының шығармасы6 бет
Ұлы отан соғысы кезіндегі патриоттық әндердің тәрбиелік мәні4 бет
Мохандас Карамчанд Ганди23 бет
Ұлы ақын - Абай Құнанбаев9 бет
XIX ғасыр әдебиеті4 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
Абайдың өлеңдерді аударғандағы аудармашылық таланты20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь