Нұра өзені – Бес-Оба бекеті бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызу және жылдық ағындыны есептеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1 Нұраөзенінің қысқаша физикалық.географиялық сипаттама ... ... 5
1.1 Алап бетінің құрлымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Рельеф ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.3 Геологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.4 Аумақтыңметеоклиматтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.5 Топырақ пен өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
1.6 Нұра өзеннің шаруашылықта қолдануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.7 Гидрографиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.8 Гидрологиялық зертелгендік. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.9

1.10 Нұра өзені.Бес.Оба бекетіне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Нұра өзенінің су режімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12

12

2 Су өтімі қисықтарын тұрғызу және ағындыны есептеу ... ... ... ... ... 14
2.1 Негізгі түсініктеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
2.2 Тапсырманың мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.3 Жұмысты орындау тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.3.1 Су өтімі қисықтарын тұрғызу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 19
2.3.2 Су өтімі қисықтарын экстраполяциялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 25
2.3.3 Су ағындысын есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 32
Курстық жұмыстың мақсаты су өтімі қисықтарын тұрғызып, ағындыны есептеу.
Курстық жұмыста Нұра өзені–Бес-Обабекеті бойынша өлшенген су өтімі және су деңгейінің мәліметтері бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызып, осыған байланысты күнделікті су өтімі кестесін құрып, ағындыны есептеу керек.
Су өтімі қисықтарын тұрғызу кезінде байқалған ең жоғарғы және ең төменгі су деңгейіне дейін экстраполяциялау керек.
Ағындыны есептеп болғаннан кейін есептеп шыққан мәндерді «Гидрологиялық жылнамадан» алынған мәндермен салыстырып, айырмашылығын табамыз.
Қарастырылып отырған Қарағанды облысы, ол Орталық Қазақстанда орналасқан және оның созылуы солтүстіктен оңтүстікке қарай 600км, ал шығыстан батысқа қарай 1100км. Солтүтіктен ол Қостанай, Ақмола және Павлодар облыстарымен, шығыста Семей, оңтүстікте Алматы,Жамбыл,Шымкент пен Қызылорда және батыста Ақтөбе облысармен шекаралас жатыр. Қарағанды облысы шекарасының жалпы ұзындығы 4 мың киллометр. Бұл жерде солтүстіктен оңтүстікке қарай кезектесіп үш зона ауысып отырады. Олар құрғақшылық (дала), жартылай құрғақ (жартылай шөлейт), құрғақ (солтүстік шөлейт).
Қарағанды облысының жер бетінің басым бөлігі қыратты болып келеді. Оның үлкен бөлігін Орталық Қазақстанның ұсақ шоқылары алып жатыр. Тек оңтүстік пен батыстың қиыр жағында жалпақ рельефпен ерекшеленеді. Солтүстік Балқаш маңының шөлді үстірті, бетпақ дала мен Тұран ойпаты біріккен ұсақ шоқылы жаықтықты құрайды. Шоқы (купол тәрізді немесе конус тәрізді қырыт түрінде) 70-тен 40 м-ге дейін және кейде 80 км-ден 100 м-ге дейін жазықтан көтерілүін айтады. Облыстың батыс бөлігінің алабы Ұлытау тауы болып табылады, оның биіктігі 1135 м абс. Орталық бөлігінде Ақтау таулары орналасқан, оның жеке шыңдары 1000нан1100км-ге дейін жетеді. Олар төменгі тау алабының бөлігі болып саналады. Қарқаралы-Ақтау алабының ең биік тау түйіні аумақтың суағарында орналасқан және Балқаш-Есіл-Нұраның негізгі су айырығы болады. Бұл тау түйіні кең тау жақтары мен көптеген жекелкген тау жоталарынан құралған. Олардың ең биігі Қарқаралы мен Қызыл-рой таулары, олардың биіктігі 1400м абсалюттен асады және Қарағанды облысының, сонымен қатар барлық Орталық Қазақстанның ұсақ шоқыларының ең биік шыңдары болып саналады. Солтүстік шығысында орналасқан Арқалық пен Нияз тауларының биіктігі азырақ болып келеді, және осы территорияда тау түйінің ұсақ шоқылары біраз аралықтан кейін бірте-бірте жалпақ жазыққа өтеді.
Қарастырылып отырған территорияның геологиялық құрлымы күрделілігімен ерекшеленеді. Осында жыныстардың геологиялық жасының барлығы полезойға дейінгі төрттік шөгінділерге дйін тараған. Атасу мен Жақсы-Сарысу өзендерінің бастауында үлкен грунты алабы байқалған, олерекше жарылуымен сипатталынады. Интрузивты жыныстар, сонымен қатар, Нұра өзеннің су қоймасында, негізінде Қарағанды аймағында тараған.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География және табиғатты пайдалануфакультеті
Метеорология және гидрология кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
НҰРА ӨЗЕНІ - БЕС-ОБА БЕКЕТІ БОЙЫНША СУ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ЕСЕПТЕУ
Орындаушы:
2 курс студенті Еланов.Т.Ж
Ғылыми жетекші:
г.ғ.к, доцент Молдахметов М.М.
Норма бақылаушы:
ассистент Жанабаева Ж.А.
Қорғауға жіберілді
"___"_______2012 ж.
Кафедра меңгерушісі:
г.ғ.к, доцент Джусупбеков Д.К.
РЕФЕРАТ
Курстық жұмыстың тақырыбы Нұра өзені-Бес-оба ... ... су ... ... ... және ағындыны есептеу.
Курстық жұмыс 30 беттен, 7 кестеден, 12 формуладан, 1 суреттен тұрады.
Негізгі қолданылатын сөздер: су өтімі, су ... ... ... ... ... ... ағынды көлемі, экстраполяциялау, су жинау алабы, су қимасының ауданы, тұстама, су айрық сызығы, сабалық кезең, өзен ... ... өзен ... ... - Нұра өзені- Бес-оба бекеті болып табылады.
2
МАЗМҰНЫ
Кіріспе...................................................................................................
4
1
Нұраөзенінің қысқаша физикалық-географиялық сипаттама.......
5
1.1
Алап бетінің ... ... пен ... ... ... шаруашылықта қолдануы....................................
8
1.7
Гидрографиясы....................................................................................
10
1.8
Гидрологиялық зертелгендік. ..........................................................
11
1.9
1.10
Нұра өзені - Бес-Оба бекетіне сипаттама..................................
Нұра өзенінің су режімі......................................................................
12
12
2
Су өтімі қисықтарын тұрғызу және ... ... ... ... ... ... өтімі қисықтарын тұрғызу.........................................................
19
2.3.2
Су өтімі қисықтарын экстраполяциялау.........................................
25
2.3.3
Су ағындысын ... ... ... жұмыстың мақсаты су өтімі қисықтарын тұрғызып, ағындыны есептеу.
Курстық жұмыста Нұра өзені - Бес-Обабекеті ... ... су ... және су ... мәліметтері бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызып, осыған байланысты күнделікті су өтімі кестесін құрып, ағындыны есептеу керек.
Су өтімі қисықтарын тұрғызу кезінде ... ең ... және ең ... су ... ... ... керек.
Ағындыны есептеп болғаннан кейін есептеп шыққан мәндерді алынған мәндермен салыстырып, айырмашылығын табамыз.
4
1 НҰРАӨЗЕНІНІҢ ҚЫСҚАША ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Алап бетінің ... ... ... ... ол ... ... ... және оның созылуы солтүстіктен оңтүстікке қарай 600км, ал шығыстан батысқа қарай 1100км. Солтүтіктен ол Қостанай, Ақмола және ... ... ... Семей, оңтүстікте Алматы,Жамбыл,Шымкент пен Қызылорда және батыста Ақтөбе облысармен шекаралас жатыр. Қарағанды облысы шекарасының жалпы ұзындығы 4 мың ... Бұл ... ... ... ... кезектесіп үш зона ауысып отырады. Олар құрғақшылық (дала), жартылай құрғақ (жартылай шөлейт), құрғақ (солтүстік шөлейт).
1.2 Рельеф
Қарағанды облысының жер ... ... ... ... ... келеді. Оның үлкен бөлігін Орталық Қазақстанның ұсақ шоқылары алып жатыр. Тек оңтүстік пен батыстың қиыр жағында ... ... ... ... ... ... шөлді үстірті, бетпақ дала мен Тұран ойпаты біріккен ұсақ шоқылы жаықтықты құрайды. Шоқы ... ... ... ... ... қырыт түрінде) 70-тен 40 м-ге дейін және кейде 80 км-ден 100 м-ге дейін жазықтан көтерілүін ... ... ... ... ... Ұлытау тауы болып табылады, оның биіктігі 1135 м абс. ... ... ... таулары орналасқан, оның жеке шыңдары 1000нан1100км-ге дейін жетеді. Олар төменгі тау алабының бөлігі болып саналады. Қарқаралы-Ақтау ... ең биік тау ... ... ... орналасқан және Балқаш-Есіл-Нұраның негізгі су айырығы болады. Бұл тау түйіні кең тау жақтары мен ... ... тау ... құралған. Олардың ең биігі Қарқаралы мен Қызыл-рой таулары, олардың биіктігі 1400м абсалюттен асады және ... ... ... ... ... Орталық Қазақстанның ұсақ шоқыларының ең биік шыңдары болып саналады. Солтүстік ... ... ... пен Нияз тауларының биіктігі азырақ болып келеді, және осы территорияда тау түйінің ұсақ шоқылары ... ... ... ... ... ... өтеді.
1.3 Геологиясы
Қарастырылып отырған территорияның геологиялық құрлымы күрделілігімен ерекшеленеді. Осында жыныстардың геологиялық ... ... ... ... ... ... дйін тараған. Атасу мен Жақсы-Сарысу өзендерінің бастауында үлкен грунты алабы байқалған, ... ... ... ... жыныстар, сонымен қатар, Нұра өзеннің су қоймасында, негізінде Қарағанды аймағында ... ... ... ... ... ... шұғыл континентальді және құрғақшылығымен сипатталады. Жылы айларда ауа температурасы үлкен, жауын-шашыны аз және ауа ... ... ... ... үшін ... созылған қатаң қыстың тұрақты қар жамылғысымен жиі болатын борандармен ерекшеленеді.Аумақтың солтүстіктегі ... ... ауа ... 2-ден ... ... 5-тен ... ал суық айларда орташа жылдық ауа температурасы минус 16[○]С-ден минус17[○]С , оңтүстікте минус13[○]С-тен минус ... Жеке ... үшін ... ... 40[○]С оңтүстігінде, ал солтүстігінде минус 50[○]С-қа дейін жетеді. Жылы кезеңдердің ұзақтығы орташа алғанда 200-300 күн болады. ... ... ауа ... орташа амплитудасы 35-тен 40[○]С, ал абсалютті амплитудасы 90[○]С дейін жетеді. (кесте 1)
Кесте 1 - ... ... ... және жылдық ауа температурасы
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Жыл
-15
-14
-8,9
2,4
13,0
18,5
20,6
18,3
11,8
3,2
6,9
-12,7
2,5
Аумақтың атмосфералық жауын-шашыны бірқалыпсыз тараған. Жыл ішінде ең көп түсетін жауын-шашын ... ұсақ ... ... ... көп ... ... ең аз ... жылдық жауын-шашын облыстың оңтүстік аумағында байқалады (150мм). Жауын-шашынның жылдық мөлшері мен мінезі, олардың ... ... ... ... ... осы ... отырған территорияны төрт аумаққа бөлуге болады. Осы төрт аумақтың ішінен бірінші болып, Нұра өзеннің су ... ... Оның ... ... жауын-шашыны 300-ден 375 мм. (кесте 2)
Кесте 2Айлық және жылдық ... ... ... ... үшін (IV-X)
Суық кезен үшін XI-III)
Жыл
15
14
15
16
23
33
41
30
21
21
14
19
185
77
262
Қар жамылғысы аумақта зональді ендікке бағытталып таралады. Ұсақ шоқының жоғары жағында орташа ... ... қар ... солтүстікте 130-дан 150күн, ал оңтүстікте 100-ден 200 күн ұсталынады. Жеке жылдар үшін қар ... ... ... 175 ... ... бөлігінде кейбір жылдар үшін тұрақты қар жамылғысы байқалмайды. Орташа жылдық абсалютті ауа ... ... 5-тен 5,5 мб, ... ... 6,0 мб ... ... ауа ... жылдық амплитудасы 9-дан 10мб. Ең үлкен салыстырмалы ауа ... қыс ... ... ... ... 70%, солтүстігінде 75-тен 80%), ал жылы мезгілде (оңтүстігінде 30-дан 40%, солтүстікте 30-дан 60%) байқалады.
Орташа жылдық жел жылдамдығы ... ... 5,0 м/с, ... ... 4,5 м/с. ... ... аз болады. Бүкіл болыс территориясында болатын күшті желдер қыста боран, ал жазда шаңды борандар шақырады. Олрадың ... ... ... Ең ... жел ... ... ... жартысында және көктемде 25-тен 30 м/с-қа дейін жетеді.
1.5 Топырақ пен өсімдік жамылғысы
Облыстың топырақ беті әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... пйда болуына байланысты. Осы аумақта сұр қоңыр және ақшыл қоңыр топырақ территорияның 40%-тін алып жатыр. Орталық ... ... ... ұсақ ... ... ... аздығынан және олардың терең емес қалың жыныстың немесе ескергеннің астына жайылуында.
Аумақта сирек кездесетін ақ-селеу, ... және ... ... басым. Күзде оларға эфемерлер мен эфемироидттар қосылады. Шығыс бөлігінің тау етегінде әртүрлі дәнді ... ... ... ... мен ... ... ... бұталы өсімдіктерімен, қалың орманмен, көк теректі тоғаймен қапталады. Қарқаралы таудың баурауында қылқан жапырақты орман алып жатыр.
1.6 Нұра ... ... ... ... ... ... режимі арнанның маңызды ұзаруында техногенді болып ауысты. Ол ... ... ... және суару үшін өзен су бөгендерімен қарқындысу алуына байланысты Нұра өзеннің су ресурсы негізінен өндірісті ... ... ету үшін ... Нұра ... схемасы төменде берілген./сурет1/
Өзенде бірнеше су бөгендері бар. Олар:Самарқанндтық, ... ... ... су ... ... бөлігініңағындысынреттеуүшін, Ертіс - Қарағанды каналы Ақмола облысының аумағына қысқы су беруініңүлкеюіненқосымша су көлеміаккумулизацияланадыжәнесуаруүшінарналған. ... (95 ... ... су ... ... мен су ... - ... соныменқатартөменжатқанаумақтарғажәнеНұра - Есілканалына су жіберуінеқажет.
7
1.7 Гидрографиясы
Нұра өзені Орталық Қазақстанның Ұсақ шоқыларының батыс Қарқалы тауларының ... 1060 м ... ... ... алады. Ол 304,4 м абсолютті белгісінде Теңіздің тұйық көліне құяды. Өзен ұзындығы 978 км. Су жинау ауданы 55100 шаршы км, ... ... ... 756 м, өзен ... ... 0,16 км, ... еңістігі 0,77 %..
Су жинау албының ауданы 60800 км2, ал жарлы өзенің тұйық алабын қоспағанда оның ... 55100 км2. ... ... ... 6,5 км2. ... 714 және 695 км ... су бөгеті орналасқан: 125 км-ден 100 км-ге дейін ... ... ... ағып ... ал 54 км-ден 23 км-де Қорғалжын көлінен. ... ... ... ... үлкен салалары жоқ. Облыстан тыс барлық негізгі салалар торы ... ... және ... ... Нұра өзенінің негізгі ағынды қалыптасатын жерлерінде орналасқан көп сағалардың 20 км-ден 60 км-ге дейін жетеді. Олардың ең ірілері: Ащысу өзені (92 км), ... ... (289 км), ... (117 км). ... ... ... ... 8680 км, өзен желісінің қоюлығы 0,16.
Өзен тұйық Теңіз көлінің су ... ... ... жазық бөлігінде өзен желісі әлсіз дамыған. Өзен аңғары кең және өте жайпақ баурайлы.
Су жинау алабының рельеф жазығының төбелері сирек ... ... ... ... мен ... да сирек кездеседі.Есіл өзенімен суайырығы сызығы айқын емес. Қарағанды облысында алаб көлділігі 10-% құрайды. Аңғардың сай салаларында бірқатар ... ... ... ... ... құм және құмды саз болып келеді. Өзен ... анық ... оның ені ... 27 км-ге дейін жетеді. Аңғар түбі аллювиалды құмды сазды, жұмыртасты ... ... ... екі ... ... ... Оның ені10-нан 15 км, кей жерлерде 100-ден300м-ге дейін тарылады. Алапта тармақтар мен ескі арналарда өсімдік әр түрлі шөгінділерден ... ... ал арна ... ... және қияң өлең ... 5 ... 6 ... бір рет су басады. Судың жайылу тереңдігі 2-ден 3 м, ал ... ... ... ... ... 30 ... ... мүмкін. Өзен арнасы көп тармақталған, тармақ ұзындығы 2-ден 10 км, ескі арналар ... ... Арна ... ... ... 15-тен 20 м-ден орта бөлігінде 30-дан 40 м-ге дейін кеңееді. Иірімдерінің тереңдігі 2,5-тен 4,5 ... тік ... ... 4-тен 12 м. Су тасу ... өзен ... ... өзен ... бұзылады. Өзен бойында 20-дан астам иірімді көлдер бар. Олардың ... Нұра ... ағып ... ... ... ... көлінің солтүстік иірімнен шыққан Нұра өзені миандр жасай отырып оңтүстікке бағытталады да Қорғалжын көлінің оңтүстік ... ... арна ... 30 м, ... ... 4 м. Қорғалжын және Теңіз көлдері аралдарының өзен арнасы тараңқы, ал оның соңғы киллометірінде арна айқын байқалмайды. Нұра өзенің тасу ... өте ... және ... тусу ... өте ... ... келеді, ол нағыз Қазақстандық типті өзен.
9
Сонымен қатар, мұнда жер асты сумен ... ... ... жоғары (10-нан 15%), жаңбыр суымен болатын су тасқыны өте сирек. Ең жоғарғы су өтімі Романовск ... ... (2 мың м3/с), ал одан ... ... су ... ... ... өзенің төменгі бөлігіндегі өзендер бетінен булану өте жоғары Нұра өзенің ... су ... 16,1 м3/с, ... 1,5-тен 3,0 м3/с, уақыт ішінде түбіне дейін қатып жатуы мүмкін. Мұздың қалыңдығы көктем басында 1 м ... ... ... ... ... ... ... ортасында жүретін болса, өзенің сағалың бөлігінде мамырда жүреді. Астана қаласы аумағында Нұра мен Есіл өзендер ... Есіл ... ... ... ... ... ... 12,5.Су айырығы сызығының биіктігі Нұра өзеннің суының сабасына түсу кезеңдегі деңгейідің бар жоғы ... 2 м. ... ... Нұра ... Есіл ... қарай су үш тармақ арқылы өтеді, олар Соқырама, Қазгош, ... Бұл ... ... 9 км қалғанда Қазго болып қосылып Нұраның суын Астана қаласына 21 км төмендегі Есіл суына жеткізеді. Нұра суының біраз ... екі өзен ... ... ... ... ... Суы аз жылдары Нұраның суы Есіл өзеніне түспейді, ал суы мол жылдары ... 30 %-тін ... ... ... есеппен алғанда судың бір алаптан екінші алапқа өту нәтижесінде Нұра өзеннің ағындысының 10-нан 15 %-тін жоғалтады. Бұл ... ... ... жылдық сулылығына, ал максималді су өтімі ГГИ бақылауы бойынша 870 м3/с. 1972 жылы бұл ... ... ... Бұл бөгеттер Нұраның өтпелі суын көп төмендетеді. Алаптың төменгі бөлігінде табылатын шөптер өсіріледі. Лимандық суару кең тараған КазГИ проводхоз мекеменің ... ... Нұра ... ... өзендерде 25 су бөгені 30-дан астам ірі тоғандар, шаруашылық суару ... ... ... 73,5 % мың ... бар. Нұра өзені Ертіс - Қарағанды каналынан су жіберіп тұрады. Орталық Қазақстанда 1940 жылдан бері Самарқанд су ... ... ... Бөгендеге су көлемі 267 млн. м3, айдынны ауданы ... ... ... облыс аумағында өзен ағындысы және уқытша су ағындары гидрологиялық қызметімен зертелінеді. Оларға гидрологиялық станциялар мен бекеттер ... ... ... өзен ... ... ... көп ... бақылаулардың аз уақытта болуы және аумақта біркелкі емес таралуымен сипатталынады.
1.10 Нұра өзенінің су ... су ... ... ... күрт ... көктемгі су тасу болып табылады. Көктемгі су тасудан кейін жазғы су сабасына түсу, бұл кезде көптеген ағын ... ... ... Қыс ... көпшілік қолатын өзендер қатып қалады.
Облыстың өзендерінің негізгі қоректену көзі ... қар ... ... Қар жамылғысы қоры қарқынды қар ерудің басында көктемгі және жылдық ағындының қалыптасуына негізгі рөл атқарады.Сұйық жауын-шашын жер беті ағындының ... тек су тасу ... ғана ... әсер етеді.
10
Жазғы жауын-шашынның рөлі өзен ағындысының қалыптасуына, ... су ... ... байланысты өседі.Көктемгі және жылдық ағындының қалыптасуына топырақтың күзгі кезеңде ылғалдылықтың және қар еру ... ... ... ... ... көптеген өзендері негізгі қоректі аласа таулы дөңдерден және Ұсақ шоқының көтеріңкі ауданынан алады. Ұсақ ... ... ... қар ... ... және ... су қоры көбірек жергілікті жердің биіктеуімен сұйық жауын-шашынның мөлшері өседі. Ұсақ шоқының көтеріңкі жерлерде жиі нөсерлер қайталанады. Жергілікті жердің ... мәні ... ... әсер ... ... ... су ... төмен жерлерде ақпайтын сулардың аккумуляциясы төмендейді. Сондықтан Ұсақ шоқының көтеріңкі бөлігі ағындының қалыптасуына ыңғайлы жағдай туғызады. Зерттеп отырған территорияда ағынды ... ... ең ... жағдайы жазық жерлер оңтүстік және батыс аймақтарында байқалады. Тұрақсыз қыс, жиі жымылықтар кезінде қардың толық ... ... ... ... ... ... ... жергілікті жердің кішкене еңістігі және тұйық ойпаттардың көптігі жергіліктің ағындының ... ... ... ал ... тор ... ... ... телімімен көрсетілген. Бұл телімдер үшін жоғарғы лифильтрация, арнада аллювиальды шөгіндінің қалыптасу мүмкіндігі ... және ... ... ... ... ... қайырдың кебуімен кейінгі олардың жер асты сулармен қоректенуінің әлсіздігі тән. Осыған ... ... ... ... транзит және жоғарту ағындылары зоналарын бөліп алуға болады. Қалыптасу зонасы - бұл Ұсақ ... ... ... ... ... ... ... Транзит зонасы - орта телімі, ал жоғарту ... ... ... шығу ... ... ... солтүстікке қарай ағатын өзендерде тек қалыптасу және транзит ағындысы орналасады. (Нұра, Құланөтпес, Көл, Терісаққан, Торғай, Ұлы-жыланшек).
2 СУ ... ... ... ЖӘНЕ ... ЕСЕПТЕУ
2.1 Негізгі түсініктемесі
Су өтімі қисығын тұрғызу және орташа тәуліктік су өтімін есептеу гидромияның ең қиын және өте ... ... ... ... (орта тәуліктік) су өтімін анықтау жекелеген су өтімін өлшеу жұмыстары жүргізіледі. Орташа тәуліктік су өтімі тәуліктік, ... ... ... ... ... есептеу үшін, орташа көпжылдық ағындыны, жыл ішіндегі үлестірімін, су өтімінің сипаттамаларын, ең жоғарғы және ең төменгі ағындыны ... үшін ... Су ... ... дегеніміз - су өтімдері мен су ... ... ... ... ... су ... ... үшін су өтімдерінің қисықтары 1 жылдық деректері бойынша ағынды гидрографын - жыл ішіндегі қаңтардың ... ... ... отыз ... ... ... су ... тізбегін тұрғызу.
11
Гидрометриялық зерттеулерде әдетте су өтімінің су деңгейіне ... Q=f(H) ... орын ... Бұл ... су ... ... ... айнымалы болып, ал су деңгейі оның функциясы болып табылады. Мұның себебі су ... жиі ... ... тәулігіне екі рет), ал су өтімі өлшеу жұмыстарын жүргізудің қиындығына және көп ... ... ... ... ... өлшенеді.
Су өтімін өлшеу жиілігі гидрологиялық режимнің түрлі периодтарына әртүрлі болып келеді, бұдан басқа ол режимдері әртүрлі өзендерде де бірдей ... Су ... ... ... үлкен болған кезде, яғни су тасқыны мен тасу кезеңінде жиі өлшенеді. Көктемгі су тасу көтерілу кезінде су ... 4-5 рет, ал ... ... 5-8 рет ... су ... ... ... өлшенеді. Тұрақты межень кезінде 7-10 тәуліктен кейін бір рет, жаңбыр тасқыны ... су ... 1-2 рет және ... ... ... 2-3 рет су өтімі өлшенеді. Мұз құрсауы тұрақты, ұзақ ... және су ... ... өзгергенде 10-20 тәулік сайын, ал мұз кету кезінде мүмкіндік болған жағдайда су өтімі өлшенеді.
Су өтімі қисығы тік бұрышты координаттар ... ... ... осі бойынша су деңгейінің мәндері (H, см), ал абцисса осі бойынша су өтімі (Q, м3/с) тұрғызылады [2, 5].
Су өтімі ... ... үшін ... қолданылады.
Су өтімі қисықтары өлшенген су өтімдерінің шамалары және ... ... ... су ... ... ... Су деңгейінің қандайда бір мәніне су өтімінің белгілі бір мәні ... ... ... тәуелділік біртекті тәуелділік деп аталады. Сонымен қатар, бұл тәуелділік функционалды тәуелділік ... ... бір ... ... ... атап ... керек, өйткені өлшенген су өтімдерінің нүктелері кескіндемеде бір ... ... ... ... ... ... ... Бұл бытыраңқылық бір жағынан су өтімін және су деңгеін өлшеудің қателіктеріне, екінші ... осы ... ... бұзатын бірқатар себептерге байланысты.
Бірқатар жағдайларда біртекті тәуелділік бұзылады да, су деңгейінің қандайда бір ... су ... ... ... ... ... Су деңгейі мен су өтімінің мұндай тәуелділігі ... ... деп ... ... ... ... себептердің:
* судың бірқалыпсыз қозғалысының;
* мұздық түзілімдердің;
* арнаны су өсімдіктерінің басуынан;
* арнаның орнықсыздығынан (деформациялануынан);
* айнымалы тежеудің әсерінен туындайды;
2.2 ... ... 1) ... бір жыл үшін ... гидромиялық тұстама бойынша кестесі (кесте 1); 2) Осы ... ... ... ... ... ... (кесте 2).
12
Қойылатын талап: 1) Су өтімдерінің қисығын ... 2) ... ... ... ... жыл бойынша кестесін құрастыру). Деректер ашық арна жағдайында біртекті Q=f(H) қисығын тұрғызу үшін іріктеліп таңдалға; 3) Қысқы кезең үшін ... су ... ... ... үшін ... ... ... қисық сызықты интерполяция әдісі бойынша есептеу [3].
13
Кесте 1-Нұра өзені-Бес-Обагидробекеті 1968 жылда өлшенген су өтімі
Ноль график ... 141,17 ... су ...
Гидротұстаманың қалпы
Ноль графиктегі су деңгейі (см)
Судың шығыны (м3/сек)
Су қимасының ауданы
Ағынды жылдамдығы (м3/с)
Өзеннің ені ... ... ... ... ... ... ... әдістір
Ескерту
Орт.
Ең үлкен
Орт
Ең үлкен
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
1
28/I
в.14м
впл
295
0,11
0,33
0,33
0,37
3,0
0,11
0,17
-
в 4/4
Түбіндегі мұз
2
29/II
I
-
291
0,14
0,40
0,35
0,51
5,0
0,08
0,12
-
в 4/4
Сол секілді
3
30/III
I
-
290
0,097
0,35
0,28
0,58
5,0
0,07
0,11
-
в 3/3
-
4
31/III
I
-
289
0,090
0,27
0,33
0,50
3,9
0,07
0,11
-
в 4/4
-
5
1/IV
I
-
287
0,080
0,23
0,35
0,75
3,6
0,06
0,14
-
в 3/3
-
6
2/ IV
I
-
292
0,19
0,41
0,46
0,66
4,0
0,10
0,17
-
в 6/6
-
7
3/ IV
I
-
291
0,39
0,80
0,49
0,66
5,4
0,15
0,22
-
в 5/5
-
8
4/ IV
I
-
288
0,42
0,81
0,52
0,66
6,0
0,14
0,23
-
в 5/5
-
9
5/ IV
I
-
287
0,62
1,40
0,44
0,57
10,0
0,14
0,26
-
в ... ... ... IV
I
-
287
0,51
1,40
0,36
0,47
8,0
0,18
0,29
-
в 4/4
-
12
8/ IV
I
-
282
0,29
1,08
0,27
0,32
9,0
0,12
0,22
-
в 4/4
-
13
9/ IV
I
-
282
0,28
1,20
0,23
0,34
10,0
0,12
0,20
-
в 4/4
-
14
10/ IV
I
-
285
0,60
1,66
0,36
0,57
11,0
0,15
0,21
-
в 5/5
-
15
11/ IV
I
-
281
0,55
1,41
0,39
0,53
15,7
0,09
0,15
-
в 4/4
Оң жағаның түбіндегі
мұз
16
12/ IV
I
-
279
0,44
1,15
0,38
0,60
15,0
0,08
0,12
-
в 3/3
Сол секілді
17
21/ IV
н.9м
-
277
0,36
0,79
0,46
0,57
12,5
0,06
0,12
-
в 5/5
-
18
30/ IV
I
-
273
0,18
0,70
0,26
0,49
12,0
0,06
0,11
-
в 5/5
-
19
5/V
I
св
275
0,52
1,22
0,43
0,78
14,0
0,09
0,17
-
в ... ... ... ... ... 5/5
25
28/VI
н.75м
-
256
0,013
0,12
0,11
0,18
1,5
0,08
0,11
-
в 3/3
26
15/VII
н.75м
-
258
0,022
0,11
0,20
0,27
1,4
0,08
0,11
-
в 4/4
27
31/VII
н.75м
-
257
0,015
0,09
0,17
0,24
1,3
0,07
0,10
-
в 3/3
28
3/VIII
н.75м
-
259
0,022
0,12
0,18
0,36
1,4
0,09
0,12
-
в 4/4
29
20/VIII
н.75м
-
258
0,015
0,10
0,15
0,22
1,4
0,07
0,11
-
в 3/3
30
10/IX
н.75м
-
257
0,015
0,10
0,15
0,21
1,4
0,07
0,10
-
в 3/3
31
21/IX
н.75м
-
257
0,012
0,09
0,13
0,17
1,3
0,07
0,12
-
в 3/3
32
29/IX
н.75м
-
258
0,018
0,12
0,15
0,24
1,4
0,09
0,11
-
в 3/3
33
20/X
н.75м
-
258
0,027
0,12
0,22
0,31
1,4
0,09
0,12
-
в 4/4
34
30/X
н.75м
-
259
0,032
0,14
0,23
0,35
1,6
0,09
0,12
-
в 4/4
15
Нұра өзеніндегі Бес-Оба бекетінің су ... 2 - Нұра ... ... 1968 ж. ... су ... мәндері
Ноль график биіктігі 141,17 метрБМ
16

I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
1
Прмэ
Прмэ
Прмэ
292
273
266
256
257
257
258
259
Прмэ
2
-
-
-
292
272
265
256
258
257
258
262
-
3
-
-
-
295
274
264
256
259
257
259
262
-
4
-
-
-
290
276
264
255
258
257
258
263
-
5
-
-
-
292
275
262
256
258
258
258
266
-
6
-
-
-
291
274
262
257
258
258
258
270
-
7
-
-
-
294
274
260
258
257
258
258
260
-
8
-
-
-
294
272
260
258
257
258
258
264
-
9
-
-
-
291
272
260
258
257
257
258
259
-
10
-
-
-
284
272
260
258
257
257
258
260
-
11
-
-
-
282
272
260
258
256
257
258
259
-
12
-
-
-
280
271
260
258
256
257
258
264
-
13
-
-
-
280
271
260
257
256
258
258
264
-
14
-
-
-
278
271
260
258
257
258
258
260
-
15
-
-
-
278
270
259
259
257
259
258
260
-
16
-
-
-
278
270
259
258
260
259
258
264
-
17
-
-
-
278
270
259
258
259
258
259
265
-
18
-
-
-
278
270
258
258
258
258
258
263
-
19
-
-
312
278
270
258
259
258
257
258
264
-
20
-
-
305
278
270
258
258
258
257
258
267
-
21
-
-
301
277
270
258
257
258
257
258
261
-
22
-
-
304
276
268
257
256
258
257
258
257
-
23
-
-
307
276
268
257
256
258
257
258
Прмэ
-
24
-
-
304
276
268
257
258
258
257
258
-
-
25
-
-
301
275
267
257
258
258
257
258
-
-
26
-
-
300
275
266
257
258
258
258
259
-
-
27
-
-
297
274
266
256
258
258
258
262
-
-
28
-
-
296
273
267
256
257
258
258
262
-
-
29
-
292
273
266
256
257
257
258
263
-
-
30
-
292
273
265
256
257
257
258
259
-
-
31
-
294
265
257
257
260
-
17
+ Жұмысты орындау ... Су ... ... ... Ең ... ... деректерді талдаудан өткізу керек. Гидрометриялық зырылдауықпен толық әдісі бойынша өлшенген су өтімдері анағұрлым сенімді ... ... ... әдіс ... ... ... өлшенген, сонымен қатар, ағыстың жылдамдығы баяу болғанда өлшенген су ... ... ... ... Талдау кезінде судың жайылмаға шыққандығы жөніндегі деректер анықталады және өзенде мұздық түзілімдердің болатын кезеңі айқындалады.
2) ... ... 203x288; 288x407; ... 407x576 ... ... ... ... координаттар жүйесінде тұрғызылады. Осы форматта су өтімдерінің Q=f(H) және олармен байланысы бар су ... ... F=f(H), ... ... ... Vорт= f(H) су ... ... қисықтары, өзен енінің В=f(H) және су бетінің еңістіктеріне J=f(H) су деңгейіне тәуелділіктері қисықтарын біріктіріп ... ... ... ... масштабы Q, F, V, B, J сипаттамаларының өзгерісінің ауытқу аралығына ... және 2,5 ... 10 ... ... ... Q=f(H) ... оның ... нүктелерін қосатын доғал сызық абцисса осіне 45ºС тең ... ... ... ... ... ... ал F=f(H) және Vорт=f(H) қисықтары үшін көлбеу бұрышы 60º тең ... ... Су ... ... ... ... ... (Сурет 1) В=f(H) және J=f(H) қисықтары барлық жағдайларда бірдей тұрғызылмайды.
Су өтімі тербелісінің ... ... өте ... ... ... (>20) ... төменгі бөлігі, шамамен су деңгейі тербелісінің ауытқу аралығының 20-30 % ... ... ... (5-10 есе ірі) ... бөлек сызылады. Қисықта ең кіші және ең үлкен су деңгейлерінің шамалары және олардың байқалған күні ... ... Су ... ... бір ... бойымен қисықтан 1-4 сантиметр қашықтықта жазылады. Су өтімінің нөмері мен нүктесі су өтімі өлшенген деңгейдің ... ... Егер ... бір ... ... су өтімі сәйкес келсе, онда бұл деңгейде нүктелердің нөмірлері су ... ... өсу ... қарай солдан оңға қарай орналасады. Егер бір ... ... ... ... су ... сәйкес келетін болса, онда олардың нөмірлері тұйықталған сызықпен қоршалған, мысалы ... ... ... су ... - О ... (дөнгелектің диаметрі - 2 мм), қалытқылармен өлшенген су өтімі - ∆ ... ... Егер су ... кемермұз болған жағдайда өлшенсе, онда дөнгелектің жарымы боялған, егер ол мұз құрсау жағдайында өлшенсе шеңбер толықтай боялады.
Қисықтың экстраполяцияланған ... ... ... ... Қисықты жүргізу кезінде қисықтан +-10% ауытқитын зырылдау-ықпен өлшенген су өтімдерін және +-12% ауытқитын қалытқылармен өлшенген су
18
өтімдерін есепке алуға болады. Бұл ... ... ... су ... 100% ... ... Ауданның су деңгейіне тәуелділігі қисығында нүктелердің шашыраңқылығы су өтімі ... ... ... ... Q=f(H) ... ... ... жүргізілуі тиіс. Су деңгейінің 1 сантиметр сәйкес келетін су ... ... су ... өскен сайын өсуі немесе түзетілген үлесілерде тұрақты болып қалуы ... ... ... ... ол су өтімінің өсімі кестесін құрастыру арқылы тексеріледі (кесте 3).
5) Q=f(H) қисығын өлшенген су өтімдерінің нүктелері өрісінің ... ... ... ... оң және ... ауытқулардың қосындыларының айырмашылықтары 5% артық болмауы керек (кесте 4). Ауытқуларды есептеу кезінде қисықтан алынған су өтімдері 100% ретінде алынады.
Кесте 3 - Су ... ... ... ... Нұра ... - ... ... 1968 ж. Қисықтың қолданылатын кезеңі 16.01 - 30.12
Н, см
Q
Мұз
∆Q, м3/с
мұз
∆∆Q, м3/с
Мұз
1
2
3
4
5
6
7
250
0,02
0,04
0,0016
260
0.06
0.15
0.0225
270
0.21
0.18
0.0324
280
0.39
0.24
0.0576
290
0.63
300
0,82
0,19
0,0361
310
0,94
0,12
0,0144
320
1,6
0,8
0,64
330
2,4
Кесте 4 - ... су ... ... қисықтан алынған су өтімдері шамасынан ауытқуы (процент есебімен). Нұра ... - ... ... 1968 ж.
19
Қисықтың қолданылатын кезеңі 16.01 - 30.12
Су өтімінің

Дата
H, см
Qөлш, м3/с
Qқ, м3/с
Ауытқу
+
-
1
2
3
4
5
6
7
1
28/I
295
0,11
0.75
-581,818
2
29/II
291
0,14
0.65
-364,286
3
30/III
290
0,097
0.63
-549,485
4
31/III
289
0,090
0.60
-566,667
5
1/IV
287
0,080
0.57
-612,5
6
2/ ... ... ... ... ... ... ... IV
282
0,28
0.43
-53,5714
14
10/ IV
285
0,60
0.55
8,333333
15
11/ IV
281
0,55
0.42
23,63636
16
12/ IV
279
0,44
0.40
9,090909
17
21/ IV
277
0,36
0.28
22,22222
18
30/ IV
273
0,18
0.30
-66,6667
19
5/V
275
0,52
0.27
48,07692
20
9/V
272
0,44
0.21
52,27273
21
20/V
270
0,37
0.13
64,86486
22
31/V
265
0,17
0.10
41,17647
23
10/VI
260
0,048
0.09
-87,5
24
20/VI
258
0,023
0.07
-204,348
25
28/VI
256
0,013
0.08
-515,385
26
15/VII
258
0,022
0.08
-263,636
27
31/VII
257
0,015
0.10
-566,667
28
3/VIII
259
0,022
0.09
-309,091
29
20/VIII
258
0,015
0.07
-366,667
30
10/IX
257
0,015
0.08
-433,333
31
21/IX
257
0,012
0.08
-566,667
32
29/IX
258
0,018
0.10
-455,556
33
20/X
258
0,027
0.07
-159,259
34
30/X
259
0,032
0.10
-212,5
Ауытқулардың қосындысы
28,11866
-159,809
20
Орт. Ауыт=28.11866 +(-159.809)34 =-3.8732 %.
Орташа ... - 3.8732% ... ... ... ... ... оң және ... ауытқуларының қосындыларының айырмашылықтары 5% артық болмауы керек. ... су ... ... дұрыс жүргізілді деп айтуға болады.
* Q=f(H), F=f(H), υ=f(H) қисықтары ... ... ... ... ... ... тиіс:
Qқ=Fқ·Vқ; ... Qқ, Fқ, Vқ - ... су ... су қимасының аудандарының және жылдамдықтың қисықтарынан алынған су өтімі.
Су ... ... және ... Qқ және ... мәндерінің арасындағы айырмашылық 1-1,5% артық болмауы тиіс (кесте 5).
21
Кесте 5 - Қисықтарды байланыстыру. Нұра ... - ... ... 1968 ж. ... ... ... 16.01 - ... см
Fқ, м2
υқ, м/с
Fқ· υқ, м3/с
Qқ, м3/с
Айырмашылық
295
0,33
0,33
0,1089
0,75
-0,6411
291
0,40
0,35
0,14
0,65
-0,51
290
0,35
0,28
0,098
0,63
-0,532
289
0,27
0,33
0,0891
0,6
-0,5109
287
0,23
0,35
0,0805
0,57
-0,4895
292
0,41
0,46
0,1886
0,68
-0,4914
291
0,80
0,49
0,392
0,67
-0,278
288
0,81
0,52
0,4212
0,58
-0,1588
287
1,40
0,44
0,616
0,57
0,046
286
1,51
0,38
0,5738
0,56
0,0138
287
1,40
0,36
0,504
0,57
-0,066
282
1,08
0,27
0,2916
0,43
-0,1384
282
1,20
0,23
0,276
0,43
-0,154
285
1,66
0,36
0,5976
0,55
0,0476
281
1,41
0,39
0,5499
0,42
0,1299
279
1,15
0,38
0,437
0,4
0,037
277
0,79
0,46
0,3634
0,28
0,0834
273
0,70
0,26
0,182
0,3
-0,118
275
1,22
0,43
0,5246
0,27
0,2546
272
1,08
0,41
0,4428
0,21
0,2328
270
0,95
0,39
0,3705
0,13
0,2405
265
0,65
0,26
0,169
0,1
0,069
260
0,27
0,18
0,0486
0,09
-0,0414
258
0,24
0,10
0,024
0,07
-0,046
256
0,12
0,11
0,0132
0,08
-0,0668
258
0,11
0,20
0,022
0,08
-0,058
257
0,09
0,17
0,0153
0,1
-0,0847
259
0,12
0,18
0,0216
0,09
-0,0684
258
0,10
0,15
0,015
0,07
-0,055
257
0,10
0,15
0,015
0,08
-0,065
257
0,09
0,13
0,0117
0,08
-0,0683
258
0,12
0,15
0,018
0,1
-0,082
258
0,12
0,22
0,0264
0,07
-0,0436
259
0,14
0,23
0,0322
0,1
-0,0678
Егер бұл шарт орындалмаса, нүктелер өрісі бойынша жеткілікті түрде ... ... және өріс ... ... кеткен қисықтар түзелуі керек.
22
7) Сонымен, әрбір қисықтың дұрыс жүргізілгендігін тексеру үшін ... су ... ... ... (3 ... ... су ... қисықтан проценттік есеппен ауытқуы кестесі (4 кесте);
в) Q=f(H), F=f(H), υ=f(H) қисықтарын байланыстыру кестесі (5 кесте).
Q=f(H) қисығының тұрғызылуының дұрыстығын Лучшева А. А. /3/ ... ... ... ... ... формула бойынша анықтау арқылы бағалауды ұсынады:
δ = +-0,674 ; ... ∆ δ = ; ... - Q=f(H) ... тұрғызу үшін қабылданған өлшенген су өтімдерінің саны.
3 формуладағы Qө және Qқ ... ... ... су деңгейі бойынша өлшенген және қисықтан (немесе есептік кестеден алынған) алынған су өтімдері. Егер ықтималдық қателік 2-4% ... ... ... онда ... ... ... болып табылады.
8) Ағындыны есептеу ыңғайлы болу үшін Q=f(H) қисығының координаттар қисығы ... Оны ... ... ... деп ... ... 6). Бұл кесте су өтімдерінің су деңгейіне тәуелділігінің қисығын пайдаланбай (сурет 1), су ... кез ... мәні үшін су ... ... ... ... Координаттар кестесін құрастыру кезіндегі Q=f(H) қисығынан су деңгейінің қандай да бір ... ... ... түзу ... деп ... ... су деңгейінің белгілі бір аралығы бойынша су өтімінің мәндері алынады және 6-шы ... су ... ... ... ... ... Су ... тірек шамаларының арасындағы шамалары өсім кестесін (кесте 3) интерполяциялау арқылы анықталады. Q=f(H) біртекті қисығы әрқашанда дөңес жағымен жоғары қарай бағытталады, кей ... түзу ... ... мүмкін. Су қимасының аудандарының қисығының дөңестігі жоғарыға де бағытталады [3, 4]
23
Кесте 6-Қисықтың координаттары. Нұра өзені - Бес-Оба бекеті, 1968 ж. ... ... ... 16.01 - ... су ... өсуіне қарай өзеннің көлденең қимасының кескінінің ұлғаюына байланысты болады. Каналдар мен жәшік тәріздес арналар үшін ... ... түзу ... жақын болады.
υ=f(H) қисығының дөңестігі жылдамдық осіне қарай бағытталған. Су жайылмаға ... ... ... ... ... содан кейін біртіндеп су деңгейінің өсуіне қарай артады. Таулық ... үшін υ=f(H) ... ... ... ... ие болады. Соңғы кездері Q=f(H) қисықтарын тұрғызу және координаттар кестесін ... ... ... ... ... жүр. Бұл жағдайда басты аргумент су деңгейі болып табылатын су өтімі қисығының теңдеуін сандық тәжірибелер жолымен алады.
o Су өтімі ... ... ... қисықтарын экстраполяциялау су өтімі су деңгейі тербелісінің барлық амплитудасында өлшенбеген кезде жасалады. Ағындыны есептеу үшін байқалған барлық су ... су ... білу ... Су ... қисығы бақыланған су деңгейінің аралығының 80%-н қамтыса сенімді деп есептелінеді.
Су өтімі қисықтарын жоғары қарай экстраполяциялау.
Су өтімі қисықтарын жоғары ... ... ... әдістермен орындалады:
* Су өтімі қисықтарын тікелей жалғастыру арқылы;
* Су өтімі элементтері бойынша, яғни ω= f(H) пен υ=f(H) ... ... ... ) ... ... ... әдісі;
* Шези формуласы арқылы.
* Су өтімі қисықтарын тікелей жалғастыру арқылы экстраполяциялау
24
Бұл әдіс су ... ... ... ... су ... амплитудасынан 10%-дан артық болмаса және өзеннің қимасының профилі осы зона аралығында үлкен өзгеріске ұшырамаса, ал арнаның кедір-бұдырлығы ... ... ... ... су ... ... ең жоғарғы су өтімдері нүктелеріне орташаланып, ең жоғарғы су деңгейіне дейін көз мөлшермен үзік ... ... Су ... ... ... экстраполяциялау
Су өтімі қисықтарының экстраполяцияланатын бөлігі үшін су қимасының ауданы тұстаманың профилі бойынша ... ал ... ... ... υ=f(H) ... көзмөлшермен жалғастыру арқылы алынады. Су өтімі су қимасының ауданы мен ағыстың орташа жылдамдығын көбейту арқылы алынады.
3) Стивенс әдісі арқылы су ... ... ... әдіс ... ... ... орташа ені 3,5-4 километр болатын және арнасы астау тәріздес, жақсы нәтиже береді. Бұндай жағдайларда Шези ... ... ... су ... ... тәуелділікпен айқындалады:
Q=ωC; ... (Rhop) ... С ... ... ... ... су ... тәуелсіз, келесі теңдеуді алуға болады:
Сconst; ... ... ... су өтімі ω өрнегінің функциясы екенін айқындайды, яғни
Q= f (ω), ... ... ... отырған өзендер үшін графикалық түрде түзу сызықпен беріледі, бұл экстраполяциялау үшін ыңғайлы болып келеді. Q=f(ω) ... ... ... ... ... ... айқындайды, егер бұл сызық жоғары жағында қатты қисайып кетсе немесе бұл тәуелділіктің ... ... ... ... орналасса, бұл әдіс қолданылмайды.
Су өтімін аңғардың жайылмалық бөлігінде ... ... ... ... ... ... аз емес ... су өтімдері болу керек. Бұл кезде Q=f(ω) ... ... екі түзу ... ... ... әдіс арқылы экстраполяциялау кесте түрінде есептелініп, содан кейін жүргізіледі.
4) Шези ... ... су ... ... ... ... ... су беті еңістігін сенімді түрде өлшенген кезде ғана жасауға болады. ... ... ... су ... ... ... бұл ... су қозғалысы бірқалыпты деп алуға болатын өзендерде ... ... ... ... ені 3,5-4 ... аз емес және арнасы тегіс өзендер үшін Шези формуласы арқылы экстраполяциялау ... ... ... Бұл әдіс ... су өтімі қисықтарының экстраполяцияланатын бөлігінің су өтімі Шези формуласы арқылы профиль бойынша анықталатын су қимасын орташа жылдамдыққа көбейту арқылы ... ... ... ... ... Шези ... υ=cυ, hop шамасы профиль бойынша анықталады. Еңістік шамасы мен Шези коэффициенті қисықтың экстраполяцияланатын ... үшін J=f(H) және С=fH) ... ... және ... жолымен анықталады. J=f(H) тәуелділігі еңістікті өлшеу мәліметтері бойынша сызылады және су ... ең ... ... ... ... жалғастыру арқылы экстраполяцияланады. С=fH) қисығын тұрғызу үшін С коэффициентінің мәні келесі формула бойынша есептелінеді:
С=; (9)
Жоғарыда айтылған жағдайларға жауап ... ... ... су ... ... ... J=f(H) және С=fH) су ... өсуіне параллель түзу сызыққа жақындайды.
Егер J=f(H) және С=fH) ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшыраса Шези формуласы арқылы экстраполяциялау жасалынбайды.
Су өтімі қисықтарын ... ... ... ... ... ... қарай экстраполяциялау су өтімі ең төменгі су деңгейінде өлшенбеген жағдайда жасалынады.
Су өтімі қисықтарын төмен қарай экстраполяциялау екі ... ... ... әдіс ... су ... ... яғни су өтімі нөлге тең болғандағы су ... ... ... ... Су өтімі қисығы нөлдік су өтіміне сәйкес ордината осінің нүктесіне жүргізіледі. Нөлдік су ... ... ... таба беру мүмкін емес. Егер тұстама иірімде орналасса, онда нөлдік су өтімінің белгісі ... ... ... ... ... ... Егер тұстама перекатта орналасса, онда нөлдік су өтімінің ... ... ... ең төменгі нүктесі болады. Екі жағдайда да су ... ... ... ... төмендегенде судың қозғалысы тоқталады.
26
Екінші әдіс нөлдік су өтімін табу мүмкін емес болғанда қолданылады. Бұл жағдайда су ... ... ... қарай экстраполяциялау су өтімі элементтері бойынша жүргізіледі: су қимасының ... ... ... ... ал орташа жылдамдық жылдамдық қисығын тікелей жалғастырып экстраполяциялау жолымен анықталады. Су өтімі формула бойынша есептелінеді.
o Су ... ... ... есептеу ағындыны есептеу нобайы белгіленгеннен соң, тұрғызылған тәуелділік ... ... ... ... ... және координаттар кестесі құрастырылғаннан кейін барып жүзеге
асырылады. Күнделікті орташа, тәуліктік су өтімдері (КСД) кестесіне енгізілген орташа тәуліктік су ... ... ... ... ... (6 кесте) анықталады. Ағындыны есептеудің түпкі мақсаты (КСӨ) кестесін (7 кесте) құрастыру. КАД (АЖД) ... ... ол ... деп аталады.
7-ші кесте үшін: Орташа жылдық су өтімі 0.070 ... ... су ... 0.76 м3/с - ... ... су ... 0.008 м3/с - 23/VII
Кесте ТГ-2 бланкасында ... ... ... ... ... айлық және жылдық орташа су өтімі;
* Әрбір ай және жыл ішіндегі ең жоғары және ең ... су ... ... ... ... жыл үшін ең ... және ең ... су өтімдерінің байқалған күні;
* Жылдағы 30, 90, 180, 270 және 365 күн ... су ... ... ... ... ... жөнінде мәліметтер;
* Кестенің алдында (кестенің үстінде) өзеннің, бекеттің атауы, жыл, ағындының ... ... ... ... мен ... ... ... Бақылау жүргізілмеген кезеңдер (-) сызықша белгісімен белгіленеді, ағынды жоқ болған тәуліктерге (/) көлбеу сызық қойылады. Бірнеше күн ... ... жоқ ... ... ... онкүндік және орташа айлық су өтімдері су өтімдерінің қосындысын декададағы немесе айдағы ... ... ... ... ... 8 - Күнделікті су өтімі. Нұра өзені - Бес-Оба, 1968 ж.
Күндер
Айлар
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1
-
-
-
0,668
0,264
0,15
0,044
0,048
0,048
0,052
0.056
-
2
-
-
-
0,668
0,246
0,135
0,044
0,052
0,048
0,052
0.09
-
3
-
-
-
0,725
0,282
0,12
0,044
0,056
0,048
0.056
0.09
-
4
-
-
-
0.63
0,318
012
0,04
0,052
0,048
0,052
0.105
-
5
-
-
-
0,668
0,3
0,09
0,044
0,052
0,052
0,052
0.15
-
6
-
-
-
0,706
0,282
0,09
0,048
0,052
0,052
0,052
0.15
-
7
-
-
-
0,706
0,282
0,06
0,052
0,048
0,052
0,052
0.21
-
8
-
-
-
0,649
0,246
0,06
0,052
0,048
0,052
0,052
0.06
-
9
-
-
-
0,486
0,246
0,06
0,052
0,048
0,048
0,052
0.12
-
10
-
-
-
0,438
0,246
0,06
0,052
0,048
0,048
0,052
0.06
-
11
-
-
-
0,39
0,246
0,06
0,052
0,044
0,048
0,052
0.056
-
12
-
-
-
0,39
0,228
0,06
0,052
0,044
0,048
0,052
0.12
-
13
-
-
-
0,35
0,228
0,06
0,048
0,044
0,052
0,052
0.12
-
14
-
-
-
0,354
0,228
0,06
0,052
0,048
0,052
0,052
0.06
-
15
-
-
-
0,354
0,21
0,056
0,056
0,048
0,056
0,052
0.06
-
16
-
-
-
0,354
0,21
0,056
0,052
0,06
0,056
0,052
0.12
-
17
-
-
-
0,354
0,21
0,056
0,052
0,056
0,052
0,052
0.135
-
18
-
-
-
0,354
0,21
0,052
0,052
0,052
0,052
0,052
0.105
-
19
-
-
1,006
0,354
0,21
0,052
0,056
0,052
0,048
0,052
0.12
-
20
-
-
0,88
0,354
0,21
0,052
0,052
0,052
0,048
0,052
0.165
-
21
-
-
0,832
0,336
0,21
0,052
0,048
0,052
0,048
0,052
0.075
-
22
-
-
0,868
0,318
0,18
0,044
0,044
0,052
0,048
0,052
-
-
23
-
-
0,904
0,318
0,18
0,044
0,044
0,052
0,048
0,052
-
-
24
-
-
0,868
0,318
0,18
0,044
0,052
0,052
0,048
0,052
-
-
25
-
-
0,832
0,3
0,165
0,044
0,052
0,052
0,048
0,052
-
-
26
-
-
0,82
0,3
0,15
0,044
0,052
0,052
0,052
0.056
-
-
27
-
-
0,763
0,282
0,15
0,048
0,052
0,052
0,052
0.09
-
-
28
-
-
0,744
0,264
0,165
0,048
0,048
0,052
0,052
0.09
-
-
29
-
-
0,668
0,264
0,15
0,048
0,048
0,048
0,052
0.105
-
-
30
-
-
0,668
0,264
0,135
0,048
0,048/
0,048
0,052
0.056
-
-
31
-
-
0,706
0,135
0,048
0,048
0.06
-
-
* Орташа жылдық су ... ... ... су ... қосындысын он екіге бөлу арқылы табылады.
Орташа жылдық ағынды модулі:
М= л/(с·км2); (10)
мұндағы Q - су ... м3/c, F - ... ... ... ... ағынды көлемі (м3 немесе км3):
Wж=Qор. жыл∙31,5∙106, м3 (11)
Wж=0.134∙31,5∙106 =0.013∙106 км3
Ағынды қабаты:
h=, мм (12)
мұндағы W - ... ... ... - алаптың ауданы, км2.
h =0.159.мм
Ал енді осы ... ... ... ... ... салыстырайық:
* Орташа жылдық ағынды модулі:
* Жылдық ағынды колемі:
* ... ... ... ... тапқан кезде орташа жылдық ағынды модулінің айырмашылығы - 2.07%, ... ... ... ... - 2.07%, ал ... ... ... айырмашылық 2.07% болды. Бұдан су өтімі дұрыс тұрғызылды да су ... ... ... кестесі ағынды есептеуге арналған түсіндірмемен жабдықталады. Онда ... ... ... ... қисыққа қанша су өтімінің қабылданғаны, бұл су өтімдерінің қандай тәсіл бойынша өлшенгені, су деңгейі тербелісінің ауытқу аралығының ... ... ... су ... қамтылғандығы, қисықты экстраполяциялаудың түрі және т. б. көрсетіледі.
толтыру кезінде келесі ... ... 02 - ... су өтімі қисығы және 13 - өлшенген су өтімдерінің арасындағы интерполяция. толтыру кезінде келесі кодтарды пайдалану керек: 70 - жуық ... ) - ... жуық ... басылымдарда (ЖҚД) әдетте ықшамдалған КСӨ кестесі келтіріледі.
28
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмыста Нұра өзені - Бес-Обабекеті ... су ... ... ... және ... ... ... қисықтарын тұрғызу кезінде менің жұмысымда экстраполяциялау әдісі жасалды. Себебі, су деңгейінің ең жоғарғы және ең төменгі мәндерінде су ... су ... ... және жылдамдық өлшенбеген. Соған байланысты тұрғызылған тәуелділік қисықтары дұрыс тұрғызылғандығы тексеріліп, ... ... ... ... Су ... қисығын тұрғызудың ықтимал қателігі δ=2.089% болды, осыған сай ... ... ... ... табылады. Қисықтың координаттар кестесі тұрғызылғаннан кейін кестесімен байланыстырылып, кестесі алынды. Экстраполяциялау әдістерінің ішінде су өтімі ... ... ... ... ... арқылы жасалды.
Есептелінген нәтижелер мен алған мәндерді салыстырғанда айырмашылықтар ... ... ... ... су өтімі бойынша және орташа жылдық ағынды модулі бойынша0.130%, жылдық ағынды көлемі бойынша%, ал ағынды қабаты бойынша - 9.762 % ... ... келе ... ... келуге болады: су өтімі қисығы дұрыс тұрғызылды және ағынды дұрыс есептелінді.
30

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақсай өзені – Ақсай бекеті бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызу және жылдық ағындыны есептеу16 бет
Торғай өзені – Төсім бекеті бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызу және ағындыны есептеу14 бет
12 жылдық білім беру12 бет
12 жылдық білім беру бағдарламасы22 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
12 жылдық білім беру жүйесі26 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь