Қаржылық тәуекелдік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДІКТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... .6
1.1 Тәуекелдік мәні және экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Тәуекелдерді бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.3 Бағалы қағаздар қоржынын басқару, инвестициялық қоржын ішіндегі қаржы активтерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

2 ТӘУЕКЕЛ.МЕНЕДЖМЕНТТІҢ БАНК ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ТИІМДІЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.1 Қаржылық тәуекелдерді басқару жүйесіні ерекшеліктері ... ... ... ... ... ..28
2.2 Қаржылық тәуекел басқару объектісі ретінде және оны төмендету тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

3 КӘСІПОРЫННЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
3.1 Кәсіпорынның тәуекелдерін қаржылық көрсеткіштер бойынша талдау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
3.2 Кәсіпорынның қаржылық тәуекелдерін талдау және оны төмендету жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
Нарықтық экономика жағдайында тәуекел – бұл кәсіпкерліктің маңызды элементі. Тәуекел адамдардың қабылдайтын шешімдерінің дұрыс нәтижелілігіне әсер ететін көптеген шарттар және факторлармен байланысты қызметтердің кез-келген түрлеріне тән. Тарихи тәжірибе көзделген нәтижелерге жетпеу тәуекелі тауарлы-ақшалай қатынастар және шаруашылық айналым қатысушыларының бәсекелестігі жалпылылығында көрінетіндігін көрсетеді. Сондықтан капиталдық қатынастардың пайда болуы және дамуымен байланысты тәуекелдің түрлі теориялары пайда болады, ал экономикалық теорияның классиктері шаруашылық қызметтегі тәуекел мәселелерін зерттеуге көп көңіл бөледі [3, 34].
Тәуекелсіз кәсіпкерлік болмайды. Ең көп табысты жоғары тәуекелді нарықтық операциялар әкеледі. Алайда барлық жерде шек керек. Тәуекел міндетті түрде максималды жіберілетін шекке дейін есептелуі тиіс.
Нарықтық экономика жағдайында өндірушілер, сатушылар және сатып алушылар бәсекелестік жағдайында өздері, яғни өз үрей және тәуекел жағдайында қызмет етеді. Сондықтан олардың қаржылық болашағы көбінесе аз болжанады. Тәуекел-менеджменті тәуекелді бағалау, бизнесте пайда болатын қаржылық қатынастар және тәуекелді басқару жүйесі болып табылады. Белгілі бір дәрежеде тәуекел жағдайы болуын болжамдауға және тәуекел дәрежесін уақытылы төмендету шараларын қабылдауға мүмкіндік беретін түрлі тәсілдер қолдана отырып, тәуекелді басқаруға болады [4, 27б].
Тәуекел мөлшеріне және дәрежесіне стратегия және қаржылық менеджмент әдістерімен жүзеге асырылатын қаржылық механизм арқылы нақты әсер етуге болады. Бұл тәуекелді басқарудың өзіндік механизмі тәуекел-менеджменті болып табылады. Тәуекел-менеджментінің негізі тәуекелді анықтау және төмендету бойынша ұйымдастырушылық жұмыстар болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметіне әсер ететін тәуекелдік факторы нарықтық экономикада үдей түседі. Шаруашылық жүргізуші субьектінің дұрыс ұйымдастырылған тәуекелдік менеджменті табыстылық кепілі болып табылады.
Диплом жұмысында сипатталғандай тәуекелділік қандай да бір жағымсыз жағдайдың болуының мүмкіндігін көрсетеді. Тәуекелділік ұғымы кәсіпорын ресурстарының бір бөлігін жоғалту ықтималдығын, қызметті жүзеге асыру нәтижесінде табыстардың толық алынбауын немесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.
Тәуекелділік ықтималдық категориясына жатады, яғни оны белгілі бір деңгейдегі жоғалтулардың ықтималдылығы ретінде есептейді.
1. Назарбаев Н.Ә. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері: Қазақстан халқына Жолдау // Егемен Қазақстан. – 2010. – 30 қаңтар.
2. Назарбаев Н.Ә. Президентіміздің Қазақстан халықына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» // Егемен Қазақстан – 2007 – 1 наурыз.
3. Балабанов И.Т. Риск-менеджмент. – М.: Финансы и статистика, 2006. – 192 б.
4. Бланк И.А. Стратегия и тактика управления финансами. – Киев: ИТЕМлтд, АДЕФ-Украина, 2006. – 105б.
5. Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами. – М.: Финансы и статистика, 2001. -173б.
6. Глухов В.В., Бахрамов Ю.М. Финансовый менеджмент. – С.-Петербург: Специальная литература, 2005. – 364 б.
7. Рогов М.А. Риск менеджмент - М.: Финансы и статистика, 2001. – 216 б.
8. Грабовой П. Г. Риски в современном бизнесе. – М.: Аланс, 2004. – 240 б.
9. Анализ финансовых решений в бизнесе: учебное пособие / В.М.Попов, С.И. Ляпунов. – М.:КНОРУС, 2007. – 298 б.
10. Бланк И.А. Управление финансовыми рисками: Учеб. курс. – К.: Ника-Центр, 2006. – 212 б.
11. Красс М.С., Чупрынов Б.П. Математические методы и модели для магистрантов экономики: Учебное пособие. – СПб.: Питер, 2006. – 181 б.
12. Принятие финансовых решений: теория и практика / под ред. А.О. Левковича. – Минск: Изд-во Гревцова, 2007.-173б.
13. Четыркин Е.М. Финансовая математика: Учебник. – 6-ое изд., испр. – М.: Дело, 2006.-201б.
14. Шапкин А.С. Экономические и финансовые риски. Оценка, управление, портфель инвестиций. – 2-е изд. – М.: Издательско-торговая корпорация “Дашков и КО”, 2003.-124б.
15. Градов А. П. и др. Стратегия и тактика антикризисного управления фирмой. – Спб.: Специальная литература. -2001. -510б.
16. Лапуста М.Г., Шаршукова Л.Г. Риски в предпринимательской деятельности. – М.: Финансы и статистика, 2002.-301б.
17. Станиславчик Е. Н. Риск-менеджмент на предприятии. Теория и практика. М.: «Ось-89», 2002. – 80 б.
18. Стоянова Е.С Финансовый менеджмент. Российская практика. – М.: Перспектива, 2004. – 198 б.
19. Чернова Г. В. Практика управления рисками на уровне предприятия. – СПб: Питер, 2000. – 176б.
20. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа М: ИНФРА, 2005.-391б.
21. Балдин К.В. Риск-менеджмент-М.: Эксмо, 2006 – 298 б.
22. Ермасова Н.Б. Риск-менеджмент организации.-М.: Дашков и К, 2008. –187 б.
23. Просветов Г.И. Управление рисками - задачи и решения.-М.: Альфа-пресс, 2008. – 256 б.
24. Гончаренко Л.П., Филин С.А. Риск-менеджмент.-М., КноРус, 2004. – 164 б.
25. Ермасова Н.Б. Риск-менеджмент организации.-М., Альфа-пресс, 2005.
26. Кабушкин С.Н. Управление банковским кредитным риском.- Минск, Новое знание, 2004. – 182 б.
27. Кучарина Е.А. Инвестиционный анализ: принципы и методы; денежные потоки; оценки риска-СПб, Питер, 2006. – 136 б.
28. Михайлов Л.А., Кирсанов К.А, Буянов В.П. Рискология:управление рисками -М.: Экзамен, 2002. – 167 б.
29. Найт Ф. Риск, неопределенность и прибыль – М: Дело, 2003. – 244 б.
30. Никитина Т.В. Страхование коммерческих и финансовых рисков - СПб, Питер, 2002 – 168 б.
31. Соколов Ю.А., Амосова Н.А. Система страхования банковских рисков – М.: ООО «Издательство Элит», 2003. – 241 б.
32. Тактаров Г.А, Григорьева Е.М. Финансовая среда предпринимательства и предпринимательские риски-М.: Финансы и статистика, 2007. – 196 б.
33. Қазанбаева Ж.С. Менеджмент тәуекелділігі және оның банк қызметіне тигізетін әсерінің жағдайын талдау // Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ хабаршысы.-Алматы, 2008.- №2.-220-222 б.
34. Кудайбергенова Л.Ж. Современная практика управления кредитными рисками в банках второго уровня // Материалы международной научно-практической конференции «Экономические ориентиры на пути к ускоренной модернизации». - Алматы, 2005. - 81-88бб.
35. Кудайбергенова Л.Ж. Теоретические аспекты применения методов управления рисками в коммерческих банках // Материалы 4-ой международной научно-практической конференции «Инновационные процессы в экономике, бизнесе и образовании». - Алматы, 2007. - 167-170бб.
36. ҚР ҰБ Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау комитетінің статистикалық мәліметтері // http://www.afn.kz/kz/statistics
37. 2008-2010 жылдар аралығында «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ қаржылық есептемесі // http://www.petrokazakhstan.kz/rus/pages/directions.html
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе................................................................................................................3
1қАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДІКТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.................6
1.1 Тәуекелдік мәні және экономикалық мазмұны..........................................6
1.2 Тәуекелдерді ... ... ... қағаздар қоржынын басқару, инвестициялық қоржын ішіндегі ... ... ... ... БАНК ... ... ЖЕТІЛДІРУ...................................................................................28
2.1 Қаржылық тәуекелдерді басқару жүйесіні ерекшеліктері......................28
2.2 Қаржылық тәуекел басқару объектісі ретінде және оны төмендету тәсілдері.................................................................................36
3 ... ... ... ... ... ...
3.1 ... тәуекелдерін қаржылық көрсеткіштер бойынша талдау әдістемесі............................................................................................................43
3.2 Кәсіпорынның қаржылық тәуекелдерін талдау және оны төмендету жолдары..................................................................................50
Қорытынды................................................................................................63
Пайдаланылған әдебиеттер..............................................................65
Кіріспе
Нарықтық экономика ... ... - бұл ... ... ... Тәуекел адамдардың қабылдайтын шешімдерінің дұрыс нәтижелілігіне әсер ететін ... ... және ... ... ... кез-келген түрлеріне тән. Тарихи тәжірибе көзделген нәтижелерге жетпеу тәуекелі тауарлы-ақшалай қатынастар және ... ... ... ... ... көрінетіндігін көрсетеді. Сондықтан капиталдық қатынастардың пайда болуы және ... ... ... ... ... пайда болады, ал экономикалық теорияның классиктері шаруашылық қызметтегі тәуекел ... ... көп ... ... [3, ... кәсіпкерлік болмайды. Ең көп табысты жоғары тәуекелді нарықтық операциялар ... ... ... ... шек ... Тәуекел міндетті түрде максималды жіберілетін шекке дейін есептелуі тиіс.
Нарықтық экономика ... ... ... және ... ... ... ... өздері, яғни өз үрей және тәуекел жағдайында қызмет етеді. Сондықтан олардың қаржылық болашағы көбінесе аз болжанады. ... ... ... ... ... болатын қаржылық қатынастар және тәуекелді басқару жүйесі болып табылады. Белгілі бір дәрежеде тәуекел жағдайы болуын болжамдауға және ... ... ... төмендету шараларын қабылдауға мүмкіндік беретін түрлі тәсілдер қолдана отырып, тәуекелді басқаруға болады [4, 27б].
Тәуекел мөлшеріне және ... ... және ... ... ... жүзеге асырылатын қаржылық механизм арқылы нақты әсер етуге болады. Бұл тәуекелді басқарудың өзіндік механизмі тәуекел-менеджменті болып табылады. ... ... ... ... және төмендету бойынша ұйымдастырушылық жұмыстар болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметіне әсер ететін тәуекелдік факторы нарықтық экономикада үдей түседі. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... кепілі болып табылады.
Диплом жұмысында сипатталғандай тәуекелділік қандай да бір жағымсыз жағдайдың болуының мүмкіндігін көрсетеді. Тәуекелділік ұғымы кәсіпорын ... бір ... ... ... ... ... ... нәтижесінде табыстардың толық алынбауын немесе қосымша шығындардың ... ... ... ... ... ... яғни оны белгілі бір деңгейдегі жоғалтулардың ықтималдылығы ретінде есептейді.
Кәсіпкерлік тәуекелділіктің жағымды деңгейдегі және мақсатты шешімдер қабылдаған ... ... бір ... апаруы ықтималдылығын білумен шектеліп қоймай, сонымен қатар ол жоғалтулар сол немесе басқа деңгейден аспау ықтималдығын да қарастыруы керек.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Кәсіпкер тәуекелді ең төменгі мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... Фирма үшін қандай да бір жағымсыз жағдай болса да, кәсіпкер қолайсыз нәтижелерді ... ... ... керек.
Тәуекелді өзін-өзі сақтандыру есебінен және хеджирлеу жолымен тәуекелдің бөліктерін басқа фирмаларға беру ... ... ... тәуекел бұл бизнестің түріне байланысты компания қызметінің тәуекелі. Оның негізгі түрлері: өндірістік, коммерциялық және қаржылық тәуекел [4, 34б].
Өндірістік тәуекелдің пайда болу ... ... ... ... мүмкін болатын төмендеуі, материалдық шығындардың өсуі, қызметкерлердің наразылығы, менеджерлердің қателері, көтеріңкі аударым ... мен ... ... ... кәсіпкер өндірген немесе сатып алған тауарлар мен қызметтерді өткізу процесінде пайда болады. Оның себептері: өнімді ... ... ... ... ресурстардың сатып алу бағасының жоғарылауы, сатып алу көлемінің ойда болмаған төмендеуі, айналым шығындарының өсуі, ... ... және ... ... ... ... бәсекелестердің әрекеті.
Қаржылық тәуекелді басқару процесі бес сатыдан тұрады:
* мақсаттарды анықтау;
* тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... бағалау.
Қаржылық тәуекел кәсіпорынның банктермен және басқа да қаржылық институттармен қатынас өрісінде пайда болады. Қаржылық ... ... ... және ... қаражаттардың арақатынастарының көлемінің жоғарылауы, кредиторларға тәуелділік, капиталдың әрекетсіздігі, бір жобаға бір мезгілде көп қаражат жұмсау.
Экономика дағдарыс сынағына түсіп және ... ... ішкі ... ... ... ... ... жағдайлардағы кәсіпорынның қаржылық күйі мен оны талдау әдістемесі; бұл үдерісте шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... үлкен роль атқарады.
Қаржылық талдау экономикалық ... мен ... ... ... үшін ... ол ... жүргізуші субъектінің күшті және әлсіз жақтарын көрсетеді және оптималды (үйлесімді) басқару ... ... үшін ... ... ... субъектілер қызметін қаржылық талдау, қаржылық ресурстарды қолданудың ең тиімді әдістерін анықтауға және шаруашылық жүргізуші субъектінің құрылымын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Одан ... ... ... ... ... ... жеке ... және жалпы қаржылық қызметтің көрсеткіштерін болжаудың құралы ретінде де қабылданады. ... ... ... ... ... ... ... қозғалысының дұрыстығын бақылауға және қаржылық, материалдық ресурстардың ... ... мен ... ... ... ... ... тиімділігін бақылауға мүмкіндік береді.
Дипломдық жұмыстың тақырыбын ... ... ... ... ... беретін қаржылық талдауды зерттеу қажеттілігімен шартталған.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты - ... ... ... ... ашып, нақты банк мысалында қаржы тәуекелін басқару жүйесін талдау және оның ... мен осал ... ... оларды түзету және жетілдіру жолдарын ұсыну.
Қаржылық тәуекел мына операциялардан алынған шығындарда көрсетіледі: несиелік, инвестициялық , ... ... ... және ... өрісіндегі кәсіпорындар үшін қаржылық тәуекелдің кұрамдастарын ажырата білу керек: ... ... , ... ... ... ... ... инвестициялық тәуекел, салықтық тәуекел.
Несиелік капитал нарығының қатысушылары қаржылық тәуекел деп әдетте ... ... ... ... ... міндеттемелерді орындай алмау қаупінен туындайтын жалпы экономикалық тәуекелдің бір түрін түсінеді.
Қаржылық тәуекелді шешуге ... ... ... ... инвестор келесі принциптерді назарда ұстауы керек: меншікті капитал мүмкіндігінен артық тәуекелге ... ... аз ... үшін көп ... ... ... ... тәуекелдің нәтижесін алдын ала білуге тырысу қажет. Яғни берілген тәуекел бойынша, мүмкін болатын шығындардың ең көп мәнін есептеп, содан соң ... ... ... ... капитал көлемімен салыстыру керек, содан кейін барып мүмкін болатын шығындарды жалпы ақша қаражаттарының көлемімен салыстыру керек. ... ғана бұл ... ... банкроттық жағдайға әкелмейтінін анықтауға болады. Басқаша айтқанда, бұл тәуекелді басқарудың жалпы стратегиясы [4, 68б].
1 Қаржылық тәуекелдіктің теориялық негіздері
1.1 Тәуекелдік мәні және ... ... ... кәсіпорынның қаржылық әрекеттерінің барлық түрлері көптеген тәуекелмен тығыз байланысты болады. Оның ... ету ... ... ... байланысты біршама артуда.
Тәуекел шаруашылық қызметті жүзеге асырумен байланысты категориялардың ішінде ең күрделілерінің бірі болып табылады. ... бұл ... ... ... ... ... отандық әдебиетіміз -Р.Ә.Әмірқанов және А.Қ.Тұрғұлованың "Қаржы менеджменті" атты еңбегінде "Тәуекел - бұл бір жағынан, ... ... ... ... айырылу мүмкіндігі немесе ресурстарды ұтымды пайдаланудан алынатын ... ... ... ... ... ... ... қосымша пайда табу мүмкіндігі" делінген. Шынында да тәуекелдің салдарын біз алдын-ала нақты айта алмаймыз. ... бару ... ... ... ... да ... ... қатар оның шығынға ұшырамайтынына да ешкім кепілдік бермейді. Сондықтан да қаржы менеджменті табыс алу мүмкіндігін ылғи да ... ... ... және ... - ... ... ... категориялар [5, 12б].
Ресейдің профессоры Е.С.Стоянованың "Финансовый менеджмент" оқулығында ... ... ... ... ... деп ... да бір табиғат құбылысы немесе адамның қандай да бір қызмет түрінің ерекшелігінен ... ... ... ... Осы ... ... менеджері үшін тәуекел - бұл жағымсыз нәтиже ықтималдылығы. Әртүрлі инвестициялық жобалардың ... ... ... ... ... ... ең ... табысты вариантының тәуекелі тым жоғары болуы мүмкін.
Тәуекел - бұл экономикалық категория. Экономикалық категория ретінде ол ... да ... ... да ... ... білдіреді. Сондай-ақ, тәуекелге экономикалық категория ретінде келесідей негізгі ... ... ... ... ... кәсіпорынның экономикалық қызметінің ... ... ... оның ... қалыптастырумен тікелей байланысты және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... ұшырау мүмкіндігімен сипатталады. Өзінің көрініс табуының аталған экономикалық формаларын ескере отырып, тәуекел экономикалық категория ретінде сипатталады, шаруашылық процесті ... ... ... ... ... ... ... бір орын алады.
2. Көрініс табу объективтілігі. Тәуекел кез-келген кәсіпорынның қызмет етуіндегі объективті құбылыс болып ... ол ... ... ... ... ... ... және қаржылық операциялардың барлық түрлерімен бірге қабаттаса жүреді. Тәуекелдердің параметрлерінің бірқатары субъективті басқарушылық шешімдерге байланысты болғанымен оның ... ... ... ... ... қала ... ... ықтималдылығы. Тәуекел категориясының ықтималдылығы кәсіпорынның қаржылық қызметін жүзеге асыру процесінде тәуекелді жағдай болу мүмкіндігімен де, болмау мүмкіндігімен де айқындалады. Бұл ... ... ... де, ... де ... анықталады, бірақ тәуекелдің ықтималдылық табиғаты оның тұрақты белгісі болып табылады.
4. Салдарлардың ... ... бұл ... оның ... ... ... кезекте жүзеге асырылатын қаржылық операциялардың табыстылық деңгейінің толық ... ... ... ... ... нәтижелілігінің күтілетін деңгейі тәуекелдің түрі мен деңгейіне байланысты айтарлықтай кең көлемде ауытқуы мүмкін. Басқа ... ... ... ... үшін ... қаржылық залалдар да әкелуі мүмкін, сондай-ақ кәсіпорын үшін қосымша табыстар да ... ... ... күтілетін қолайсыздығы. Жоғарыда тәуекелдердің көрініс ... ... ... ... ... да, ... да ... сипатталуы мүмкін деп айтылғанмен, бұл тәуекел шаруашылық тәжірибеде мүмкін болатын қолайсыз салдарлардың деңгейімен сипатталады және өлшенеді. Бұл тәуекелдің тым ... ... тек ғана ... ғана ... ... кәсіпорын капиталының да жоғалуына ... ... ... ал бұл ... ... ... (яғни кәсіпорын қызметінің қайтып оралмас қолайсыз салдарларына) әкеледі.
6. Тәуекел деңгейінің өзгергіштігі. Кәсіпорынның қаржылық қызметінің белгілі бір ... ... ... да бір ... ... тән ... ... тұрақты болып табылмайды. Ең алдымен, ол уақыт бойынша ... ... ... яғни ... ... ... асыру ұзақтылығына байланысты болады, өйткені уақыт факторы ... ... ... ... етеді (бұл салынатын қаржылық қаражаттардың өтімділік деңгейі арқылы, қаржы ... ... ... пайыздық қойылымдардың өзгерісінің белгісіздігі және тағы басқалар арқылы көрініс табады). Сонымен қатар, тәуекел ... ... ... ... ... ... отыратын көптеген объективті және субъективті факторлардың ықпалынан да айтарлықтай ауытқып отырады.
7. Бағалау субъективтілігі. Экономикалық құбылыс ретіндегі тәуекелдің объективті ... ... оның ... ... ... - ... деңгейі - субъективті сипатқа ие. Бұл субъективтілік, яғни осы объективті құбылыстың бағалануының бір ... ... ... ... толықтылығы мен ақиқаттылық деңгейінің әртүрлілігімен, қаржы менеджерлерінің мамандану дәрежесімен, ... ... ... ... ... және тағы ... да ... анықталады.
Тәуекел категориясының қарастырылып өткен белгілері оны келесідей етіп түсіндіруге мүмкіндік береді: Кәсіпорынның тәуекелі деп - оның ... ... ... ... ... белгісіздігі жағдайында табыстар жоғалту немесе капитал жоғалту формасында жағымсыз қаржылық салдарлардың пайда болу ... ... [6, ... ... ... яғни ... байланысты шаралардан бас тартуға болады. Бірақ кәсіпкер үшін тәуекелден қашу көбінесе мүмкін пайдадан бас тартуды білдіреді.
Тәуекелді басқаруға болады, яғни ... ... ... ... ... да бір ... ... мүмкіндік беретін әртүрлі шараларды қолдануға және тәуекел дәрежесін төмендетуге шаралар қабылдауға болады. Тәуекелді ... ... ... ... ... ... сыныпталуымен анықталады.
Тәуекелді талдау
Анықтау
Бағалау
Тиімділігіне қарай тәуекелге әсер ету әдісін таңдау
Шешім қабылдау
Тәуекелге әсер ету
Төмендету
Сақтау
Өткізу
Нәтижелерді ... 1 - ... ... ... схемасы
Ескерту - [3] әдебиеттен алынған.
Тәуекелдердің сыныпталуы деп - белгілі бір мақсатқа жету үшін ... да бір ... ... тәуекелдерді жеке топтарға бөлуді түсінуге болады. Тәуекелдердің ғылыми негізделген ... ... ... түрінің олардың жалпы жүйесіндегі нақты орнын анықтауға ... ... ... ... ... ... сәйкес тәсілдері мен әдістерін тиімді пайдалануға мүмкіндік тудырады. Тәуекелдің әрбір түріне тәуекелді басқарудың өз ... ... ... ... ... ... ... топтарын және түрлерін қамтиды [3, 42б.].
Мүмкін болатын нәтижеге байланысты тәуекелдерді екі үлкен топқа бөлуге болады: таза және ... ... ... ... ... нөлдік нәтиже aлy мүмкіндігін білдіреді. Мұндай тәуекелдерге табиғи, ... ... ... және ... ... ... ... (мүліктік, өндірістік және сауда тәуекелі) жатады.
Спекулятивті тәуекелдер оң нәтиже де, сондай-ақ теріс нәтиже де алу мүмкіндігімен айқындалады. Оларға ... ... бір ... ... ... ... тәуекелдер жатады.
Пайда болуының негізгі себебіне байланысты тәуекелдер келесідей категорияларға бөлінеді: табиғи, экологиялық, саяси, транспорттық және коммерциялық тәуекелдер.
Табиғи ... ... ... ... көрініс табуымен, яғни жер сілкінісімен, су тасқынымен, боранмен, өртпен, эпидемиямен және тағы басқалармен байланысты ... ... ... - бұл ... ... ... ... тәуекелдер.
Саяси тәуекелдер - елдегі саяси жағдаймен және мемлекеттің қызметімен байланысты тәуекелдер. Саяси тәуекелдер өндірістік-сауда ... ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Транспорттық тәуекелдер -- бұл жүктерді автомобильмен, су көлігімен, өзен көлігімен, теміржол көлігімен, самолеттермен және тағы басқа да ... ... ... байланысты тәуекелдер.
Коммерциялық тәуекелдер - қаржылық-шаруашылық қызмет процесінде залалдарға ұшырау қауіптілігі. Олар коммерциялық мәміле нәтижесінің белгісіздігін білдіреді.
Құрылымдық ... ... ... тәуекелдер мүліктік, өндірістік, сауда, қаржылық тәуекелдерге бөлінеді.
Мүліктік тәуекелдер - бұл ... ... ... ... және ... ... бұзылуы нәтижесінде мүлкін жоғалту ықтималдылығымен байланысты тәуекелдер.
Өндірістік тәуекелдер -- бұл ... ... ... ... ... тоқтап қалуынан болатын шығындармен байланысты және өндіріске жаңа техника мен технологияны өндірумен байланысты тәуекелдер.
Сауда тәуекелі - бұл ... ... ... ... ... ... жүргізуден бас тарту, тауарды уақытында жеткізбеу себептері бойынша шығындармен байланысты тәуекел.
Қаржылық тәуекелдер - ... ... ... ықтималдылығымен байланысты болады.
Жұмыстың тақырыбы қаржы тәуекелімен байланысты ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қаржылық институттармен (банктер, қаржылық, инвестициялық, сақтандыру ... ... және т.б.) ... процесінде пайда болады.
Қаржы тәуекелінің туындау себептері - инфляциялық факторлар, банктің есептік мөлшерлемелерінің өсуі, бағалы қағаздар ... ... және ... ... екі ... ... ... сатып алу қабілеттілігімен байланысты тәуекелдер;
* капитал салымдарымен ... ... ... ... ... алу ... ... тәуекелдерге тәуекелдердің келесі түрлері жатады: инфляциялық және дефляциялық тәуекелдер, валюталық тәуекелдер, өтімділік тәуекелі.
Инфляция ақшаның құнсыздануы болып ... ... ... ... - инфляцияға кері процесс, ол бағалардың төмендеуінен және соған сәйкес ақшаның сатып алу қабілетінің жоғарылауынан көрінеді.
Инфляциялық тәуекел - ... ... ... нақты сатып алу қабілеттілігі көзқарасынан өсуден гөрі алынатын ақшалай табыстар тез құнсыздануындағы тәуекел. Мұндай жағдайда кәсіпкер нақты шығыстарға тап болады.
Дефляциялық ... - ... ... ... бағалар деңгейі төмендейді, кәсіпкерліктің экономикалық жағдайы нашарлайды табыс төмендейді.
Валюталық тәуекелдер сыртқы ... ... және ... да ... ... ... ... бір шетелдік валюта бағамының басқа валюта бағамына қатынасының өзгеруімен байланысты валюталық жоғалту қаупімен түсіндіріледі.
Өтімділік ... - ... ... және ... бағаның өзгерісі себебінен бағалы қағаздар немесе басқа да тауарларды өткізу кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... ішкі жүйелік тәуекелдерді қамтиды:
* жіберіліп алған пайда тәуекелі;
* табыстылықтың ... ... ... ... ... тәуекелі.
Жіберіліп алған пайда тәуекелі - белгілі бір шараларды (мысалы, сақтандыру, ... ... ... іске асырмау нәтижесінде жанама (қосымша) қаржылық зиянның (алынбаған табыс) туындау тәуекелі.
Табыстылықтың төмендеу ... ... ... ... және ... бойынша дивидендтер және пайыздар мөлшерінің төмендеу нәтижесінде туындауы мүмкін [7, 233б.].
Портфельдік инвестициялар инвестициялық портфельдің ... ... ... және ... ... және басқа активтерді сатып алумен түсіндіріледі. термині итальян сөзінен шығып, инвесторда бар ... ... ... ... ... тәуекелі келесідей тәуекел түрлерінен тұрады: пайыздық тәуекелдер және несиелік ... ... ... ... ... төленетін пайыздық мөлшерлемелер ұсынылған несиелер бойынша мөлшерлемелерден жоғары болып кетуі нәтижесіндегі коммерциялық банктердің, несиелік мекемелердің, инвестициялық институтардың ... ... ... ... тәуекелдерге сонымен қатар акциялар бойынша дивидендтердің, облигациялар, сертификаттар және басқа бағалы қағаздар нарығындағы пайыздық мөлшерлемелердің өзгерісімен байланысты ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің өсімі бағалы қағаздардың бағамдық құнының төмендеуіне алып келеді, әсіресе ... ... ... ... ... жоғарылауы салдарынан төмен тұрақты пайыз бойынша шығарылған және шығару шарттары бойынша эмитент жедел қайта ... ... ... массалық алынып тасталуының басталуы мүмкін. Тұрақтандырылған дәрежемен салыстырғанда орташа нарықтық пайыздың өсуі кезінде тұрақты пайыздық орта мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... өз ... ... ... пайыздық тәуекелге ұшырауы мүмкін. Басқаша айтқанда, инвестор пайыздың жоғарылауы ... ... ... ала ... еді, ... ... ... салынған өз қаражаттарын босата алмайды.
Тұрақтандырылған деңгеймен салыстырғандағы орташа нарықтық пайыздың төмендеуі кезінде тұрақты пайызды орта мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... ... пайыздық тәуекелге ұшырауы мүмкін. Басқаша айтқанда, эмитент нарықтан ... ... ... ... ... еді, бірақ ол өзі шығарған бағалы қағаздармен байланысты.
Тәуекелдің бұл түрі инфляция жағдайында пайыздық мөлшерлемелердің тез өсуі ... ... ... ... ... үшін де мән ...
Несиелік тәуекел - қарыз алушының негізгі қарыз және ... ... ... ... қалу ... ... тәуекелге сонымен қатар қарыздық бағалы қағаздар шығарған эмитент қағаздар бойынша пайыздар немесе қарыздың негізгі сомасын төлей алмайтын жағдай да жатады. ... ... ... ... тікелей қаржылық жоғалтулар түрлілігі болуы мүмкін.
Тікелей қаржылық жоғалтулар ... ... ... қамтиды: биржалық тәуекел, селективтік тәуекел, банкроттық тәуекел, сонымен қатар несиелік тәуекел.
Биржалық тәуекелдер өзімен бірге ... ... ... ... ... Бұл ... ... жатады: коммерциялық мәмілелер бойынша төлемеу тәуекелі, брокерлік фирманың комиссиялық сыйақы төлемеу тәуекелі және т.б. ... ... ... ... selectio - ... ... - инвестициялық портфель қалыптастырудағы басқа бағалы қағаздармен салыстырғанда инвестициялау үшін бағалы қағаздардың түрін, ... ... ... дұрыс емес таңдау тәуекелі.
Банкроттық тәуекелі өзімен ... ... ... ... ... емес ... кәсіпкердің меншікті капиталын толық жоғалту және өзіне алған міндеттемелер бойынша есептесе алмау ... ... ... ұсынады. Нәтижесінде кәсіпкер банкротқа ұшырайды [7, 243б.].
Қаржы тәуекелі өзімен бірге уақыт функциясын ұсынады. Берілген қаржылық актив ... ... ... түрі үшін ... деңгейі уақыт бойында жоғарылайды. Мысалы, импорттаушының шығыстары бүгінгі күнде контрактіге отырған кезден, уақыттан мәміле бойынша төлем мерзіміне ... ... ... ... ұлттық валютаға шетел валютасының бағамының қатынасы өсуде.
Шетелдік тәжірибеде капитал салымы тәуекелін ... ... ... ... ... теориясы ұсынылады.
Бұл әдіс инвестициялық жобаның өткен мерзімдегі ... ... ... ... ... ... нақты анықтауға мүмкіндік береді. Егер капитал салымы жобасы бірінші мерзімде қабылданатын болса, онда келесі мерзімдерде ол ... ... ... ... ақша ... бір-бірінен тәуелсіз болатын болса, онда әр уақыт мерзімі үшін ақша ағымдарының нәтижелерін ықтималды орналастыруды анықтау ... ... ақша ... ... ... болған жағдайда бұл тәуелділікті қабылдап, оның негізінде келешектегі ... ... ... ... ... болады.
1.2 Тәуекелдерді бағалау әдістері
Кез-келген қаржылық немесе шаруашылық оперциялардың тиімділігі мен онымен бірге болатын тәуекел деңгейі бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... жүргізу мүмкін емес. Сондықтан тәуекел деңгейін бағалай және оның нақты операция табыстылының деңгейімен байланыстылығын бағалай білу ... ... мәні мен ... ... кәсіпкерліктің негізгі мақсатына - салынған капиталдан табыс алуға - тәуекелді анықтау сәйкес келеді. ... ... табу ... ... ... ... ... жоғары болса, соншалықты жоба тәуекелді болатыны белгілі. Капиталды салу ... ... ... ... жиі ... абстрактілік пайымдаулармен шектеледі. Алайда, көбінесе тәуекел деңгейін нақты анықтауға болады, сонымен қатар осы ... ... ... ... ... ... ... де анықтауға болады. Алынған нәтижелерге сүйене отырып, салымшы оған тиімді ақша салымын таңдай алады, сонымен қатар мүмкін болатын тәуекел деңгейін де ... ... [8, 97 б.]. ... ... ... немесе төмен деңгейлерін ажыратады. Тәуекелдің көлемі (не деңгейі) екі ... ... ... ... ... ауытқу мәнімен (дисперсия) және мүмкін болатын нәтижелер өзгермелілігімен (вариация).
Сонымен бірге тәуекелдің орташа күтілетін мәні мүмкін болатын нәтижелерді де бағалайды. Ауытқу ... ... ... ... ... ... өлшемі мен деңгейін көрсетеді [11, 87б.].
Кәсіпорынның қаржылық тәуекелін бағалаудағы дисперсия өзімен бірге тәуекелдік салымдардың орташа күтілетін салымдардан нақты ... ... ... ... ... ... көлемін ұсынады:
σ²=(x-²)/n, ... ... - ... - ... ... ... әр жағдайы үшін күтілетін мәні;
- қаржылық тәуекелдің ... ... ...
n - ... ресурстар салымдарының саны(жиілік).
Дисперсия қаржылық тәуекелдің жиілігінің абсолютті тербелісін сипаттайды, ал тербелістің салыстырмалы дәрежесін ... ... ... Ол ... ... ... ...
VAR - ... ... - ... квадраттық ауытқу;
- қаржылық тәуекелдің орташа болжамды мәні.
Вариация коэффициенті 1-ден 100%-ға дейін өзгеруі мүмкін. Вариация коэффициенті қаншалықты жоғары болса, ... ... ... ... коэффициентінің түрлі мәндеріне келесідей сапалы баға бекітілген:
* 10% -ға дейін - салымдардың төмен тербелісі;
* 10-25% - ... ... ... ...
* ... жоғары - қаржылық тәуекелдің жоғары ... мен ... ... ... тәуекелдің қаржылық нәтижені алудың математикалық ықтималдылығы бар екенін ескеру қажет. Бұл ықтималдылық субъективті эксперттік жолмен немесе объективті қаржылық тәуекелдің ... ... ... ... ... ... [12].
Бета-коэффициент (немесе бета). Ол жеке немесе портфельдік жүйелік қаржылық тәуекелді жалпы қаржылық нарықтағы тәуекел деңгейіне қатысты анықтайды. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... инвестициялау тәуекелін бағалау үшін қолданылады. Бұл көрсеткішті есептеу формуласы:
β = KxσИ/σP, ...
β - ... - ... қағаздың жекелеген түрінің табыстылық деңгейі мен жалпы нарық бойынша берілген қаржылық ... ... ... ... ... корреляциялану дәрежесі;
σИ - жекелеген бағалы қағаз түрі бойынша табыстылықтың орташа квадраттық ауытқуы;
σр - ... ... ... ... ... ... квадраттық ауытқуы.
Жекелеген бағалы қағаздардың қаржылық тәуекелінің дәрежесі бета-коэффициенттердің келесі мәндерінің ... ...
β = 1 - ... ... > 1 - жоғары дәрежі;
β < 1 - ... ... [8, 110 ... 1 - ... ... ... ... түрі
Жағдай 1
Жағдай 2
ықтималдық, үлес бірлігінде
табыстылық, %
ықтималдық, үлес бірлігінде
табыстылық, %
1
2
3
4
5
A
0,5
20
0,5
10
B
0,99
15,1
0,01
5,1
C
0,7
13
0,3
7
Ескерту - [7] әдебиеттен алынды.
A акциясы үшін:
В акциясы үшін:
С акциясы ... ең кіші мәні В ... ... (6,63%), осы ... салым да қалаулы болады. Сонымен бірге σВ = rВ = 0,995% ең аз [7, ... ... ... ... моделіне сәйкес тәуекелдіктің табыстылықпен өзара байланысы келесідей сипатталады:
Д = Дт/c + β·(Др - Дт/с), ... - ... ... ... - ... табыс;
Др - жалпы нарықтық табыстылық;
β - бета-коэффициент.
Кәсіпорынның ... ... ... әдістері болып статистикалық әдістер есептеледі. Олардың ішіндегі перспективалы әдіс ... ... ... ... ... жүйе ... қолдану) болып табылады. Мысалы, диверсификацияланған инвестициялық тәуекелді инвестиция объектісінің даму перспективаларының бар-жоқтығы бойынша, бәсекелестік деңгейі, ... ... ... ... саны ... ал диверсификацияланбаған - несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелер, инфляциялық күтілімдер, ел ... ... ... ... ... ... [6, 192б]. ... тәуекелді бағалаудың басқа да аналитикалық әдістері кеңінен қолданылады. ... ... ... ... ... ... банкроттылыққа ұшырау ықтималдылығы анықталады, жалпы қаржылық даму деңгейі талданады.
Тәуекел деңгейінің түрлі салыстырмалы сипаттамалары жасалып, рейтингтер анықталады.
Тәуекелді ... ... ... модельдеу болып табылады. Бұл әдістің негізгі қиындығы нақты жағдайларға байланысты модельді дұрыс таңдау. ... ... ... ... ... ... жағдайды болжамдауға мүмкіндік береді.
Тәжірибеде тәуекелдерді бағалауда аналогия әдісі қолданылады. Қаржы менеджерлері, мамандар түрлі шығарылымдар ... ... ... ... негізінде белгілі бір жағдайлардың болуы, қаржылық нәтижелер алу ықтималдылығын, қаржылық тәуекел деңгейін анықтайды. Осы әдіс негізінде көптеген кәсіпорындардың ... мен ... ... ... әр кәсіпорынның өзіндік кадрлік, шикізаттық және салалық сипаттағы ерекшеліктері бар екенін ескеру қажет.
Тәуекелді бағалаудың негізгі әдісі ... ... ... ... ... оның ... тұрақтылығы мен төлемқабілеттілігін талдау болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын экспресс-талдау кеңінен ... Оның ... - ... ... мен ... нәтижелер және оларды қолдану туралы есебі негізінде жалпы қаржылық жағдайын және даму динамикасын бағалау. Мұнда ... ... ... мен ... ... көздеріне (меншікті капитал мен міндеттемелер, яғни пассивтер) назар аударылады.
Қаржылық жағдай тұрақтылығының баланстық моделі кеңінен танымал. Бұл модель негізінде қаржылық ... ... ... және кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық деңгейі талданады:
Ф + З + Дс = Ис + Кт + К + Р, ...
Ф - ... ... ... басқа айналымнан тыс активтер;
З - запастар мен ... - ... ... ... ... ... салымдар, дебиторлық қарыздар және басқа активтер;
Ис - меншікті ... ... - ... ұзақ ... ... және ... ... - қысқа мерзімді несиелер;
Р - кредиторлық қарыздар.
Қаржылық тәуекелді бағалау үшін қаржылық тәуекел ... ... ... беретін коэффициенттерді (мультипликаторлар) есептеуде негізделетін мультипликативті әдісті қолдануға болады. Белгілі көрсеткіштерді (коэффициенттерді) есептеу есеп берудің ... ... ... ... ... ... [6, 214б].
Кәсіпорынның қаржылық тәуекелін компьютерлік имитациясы перспективалы болып табылады. Қазіргі кезде тәуекелді бағалау бойынша дайын ... ... ... ... Әр ... ... ... жекеше модельдеу мүмкіндіктері бар.
Қаржылық жағдайды болжамдау қаржылық тәуекел ықтималдылығын анықтауға, болашақта кәсіпорынның даму перспективасын айқындауға мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... мен ... сүйенеді.
Қаржы тәуекелнінің сыртқы белгілері келесілер: міндеттемелерді орындамау, төлемдерді тоқтату, салықтарды төлеу мерзімдерінен кешіктірілуі, өндірістік, коммерциялық дәстүрлі байланыстардың ... Ішкі ... ... ... ... ... көлемінің төмендеуі, жұмысшылардың қызметтен босатылуы, мерзімі өтіп кеткен кредиторлық қарыздың жоғары үлесі, қаржы-шаруашылық қызмет нәтижелерінің төмен көрсеткіштері, қаржыландыру көздері ретінде ... ... ... ... ... ... бағалау үшін рейтингілік әдіс қолданылуы мүмкін. Оның мәні: негізгі көрсеткіштер корреляциялық-регрессиялық ... ... ... ... кәсіпорынның сараптық өлшем бойынша белгілі көрсеткіштердің орта салмақты рейтинг мәні (орны) ретінде есептелетін интегралды ... ... ... ... ... талданатын топтарындағы тәуекел деңгейі бойынша әр кәсіпорынның интегралды рейтинг мәні есептеледі. Рейтингте бірінші орынды экономикалық потенциалы жоғары және төмен деңгейлі ... ... ... ... ... қызметінің тәуекелін сапалы бағалау төмендегілерді қарастырады:
* тәуекел факторларын анықтау;
* тәуекел туындайтын жағдайларды талдау;
* тәуекелдердің потенциалды облысын анықтау.
Әр кәсіпорында жіберілетін тәуекелдің ... ... ... ... облысы - жалпы жоғалтулар бекітілген тәуекелдің шекті мәнінен аспайтын мүмкін болатын жоғалтулардың кейбір зонасы.
Тәуекел көлеміне (зона) ... ... ... ... ... ... құру ... сала жағдайының өзгерісі, өндірістің мерзімдік сипаты, капитал айналымдылығының жылдамдығы, өндірілетін өнім диверсификация мүмкіндігі, клиенттер мен жабдықтаушылар диверсификациясы, әлемдік нарыққа шығу ... әсер ... ... ... ескеру қажет. Тәуекелдің келесі облыстары бар:
* тәуекелсіз зона;
* минималды тәуекел облысы;
* жоғары тәуекел облысы;
* ... ... ... ... ... тәуекел облысы.
Көптеген қаржылық операциялар (венчурлық инвестициялау, акциялар сатып алу, несиелік операциялар және тағы ... ... ... байланысты. Олар тәуекел дәрежесін бағалауды және оның мөлшерін анықтауды қажет етеді.
Тәуекел дәрежесі - бұл залалдарға ұшырау ықтималдылығы, сондай-ақ одан ... ... ... ... дәрежесін бағалау әдістеріне қысқаша тоқталып кетейін.
Сандық талдау - қаржылық тәуекелдердің жекелеген түрлерінің және жиынтық қаржылық тәуекелдердің қаржылық ... ... ... анықтау.
Кейде сандық және сапалық талдау ішкі және сыртқы факторлардың әсер етуін бағалау негізінде ... осы ... ... ... ... әсер ... үлес салмағын және оның ақшалай мәнін бағалау жүзеге асырылады. Талдаудың мұндай әдісі сандық ... ... ... ... ... ... бірақ өз жемісін әкелетіні сөзсіз. Осыған байланысты қаржылық ... ... ... ... үлкен көңіл бөлу керек, себебі олар аз емес және оларды дұрыс тиімді қолдану үшін қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... материалдық-заттай (физикалық) немесе құн (ақшалай) мәніндегі мөлшерімен анықталады. Ал салыстырмалы мәнде тәуекел қандай да бір базаға жатқызылған мүмкін залалдардың ... ... ... база ... не ... ... жағдайы, не кәсіпкерліктің осы түріне жұмсалған ресурстар шығындары, не күтілетін пайда ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда пайданың немесе табыстың төмендеу жағдайына ауытқуы саналады. Кәсіпкерлік залал - бұл ең алдымен кәсіпкерлік табыстың кездейсоқ төмендеуі. Дәл осы ... ... ... ... көрсетеді. Осыдан шығатыны: тәуекелді талдау ең бірінші ... ... ... ... [12, ... болатын залалдардың мөлшеріне қарай оларды үш топқа бөлген жөн:
* есептелген пайда сомасынан аспайтын залалдарды мүмкін залалдар деп ... ... ... ... ... ... ... сыни залалдар қатарына жатқызуға болады - мұндай залалдарды кәсіпкер өз қалтасынан өтейтін болады;
* ең қауіптісі - ... ... ... ... ... ... мүлкін жоғалтып алуын білдіреді.
Егер осы берілген операция бойынша мүмкін болатын залалды алдын-ала болжай білсе, бағалай білсе, онда тәуекелге ... ... ... ... ... ... ... абсолютті мөлшерін шығындар немесе пайданың есептік көрсеткішіне бөлу ... біз ... ... ... яғни ... сандық бағасын аламыз.
Тәуекелдер мүмкін залалдар мөлшерімен өлшенеді дей отырып, мұндай залалдардың ... ... ... ... Оқиғаның пайда болу ықтималдылығы объективті әдіспен және субъективті ... ... ... әдісті бұл оқиғаның болып отыратын жиілігін есептеу негізінде оқиғаның пайда болу ықтималдылығын анықтау үшін ... әдіс әр ... ... ... ... критерийлерді қолдануға негізделеді. Мұндай болжамдарға бағалаушының көзқарасын, оның жеке ... ... ... бойынша бағалауын, аудитор-кеңесшінің пікірін жатқызуға болады.
Осылайша, қаржылық тәуекелдерді ... ... ... ... бір залалдарының мөлшері мен олардың пайда болу ықтималдылығының арасындағы тәуелділікті анықтау ... Бұл ... ... ... бір деңгейінің пайда болу ықтималдылығының қисығында көрініс табады.
Қисықты тұрғызу - қаржылық тәуекел сұрақтарымен айналысатын қызметкерлердің жеткілікті білім тәжірибесінің ... ... ... өте ... мәселе. Залалдардың белгілі бір деңгейінің пайда болу ықтималдылығының қисығын (тәуекел ... ... үшін әр ... әдістер қолданылады: статистикалық, шығындар мақсаттылығын талдау, эксперттік бағалау әдісі, аналитикалық әдіс. Осылардың ішінде үшеуін ... ... ... болады:
Статистикалық әдістің мәні - берілген немесе ұқсас өндірісте болған залалдар мен пайданың статистикасын зерттеу, шығындар өтелуінің жиілілігі анықталады, ... ... дәл, ... ... ... ... - бұл ... категориясы. Ал қаржылық тәуекелдің сандық мөлшерін есептеу үшін қандай да бір әрекеттің барлық мүмкін болатын салдарларын білу қажет.
Қаржылық ... ... ... әдісінің негізгі инструменттері: вариация, дисперсия және стандартты (орташа квадратталған) ауытқу.
Вариация - бір варианттан ... ... ... ... ... ... - ... мәннің орташа мәннен ауытқу өлшемі.
Осылайша, тәуекел мөлшері немесе тәуекел дәрежесі белгісіз оқиғамен байланысты. Ол барлық мүмкін нәтижелердің орташа есептелген мәні ... ... Ал әр ... ... ... ... сәйкес мәннің үлес салмағы ретінде қолданылады. Осылайша, күтілетін ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы көрсеткіштерін ескере отырып, әлеуетті тәуекел зоналарын анықтауға бағытталған. Бұл ... ... ... және оның контрагенттерінің (банктің, ... ... ... эмитент-кәсіпорынның, инвестордың, сатып ... ... және тағы ... ... нәтижелерін қаржылық талдаудың стандартты тәсілдерін қолданумен-ақ шектелуге болады.
Эксперттік бағалау ... ... ... ... ... мамандардың пікірлерін қарастыру арқылы жүзеге асырылады. Ол статистикалық әдістен тәуекел қисығын тұрғызу үшін ақпарат ... ... ғана ... Бұл әдіс ... әр түрлі деңгейлерінің пайда болу ықтималдылығына әр түрлі мамандармен (кәсіпорынның өзінің немесе сыртқы эксперттермен) ... ... ... және ... ... Бұл ... қаржылық тәуекелдердің барлық факторларының, сондай-ақ статистикалық мәліметтердің ескерілуіне негізделеді.
Тәуекел қисығын тұрғызудың аналитикалық ... ең ... ... ... ... оның негізінде жатқан ойын теориясының элементтері тек кейбір мамандарға ғана белгілі. Көпшілік жағдайда аналитикалық әдістің бір түрі - ... ... ... ... ... ... келесі қадамдардан тұрады: қандай да бір кілтті көрсеткіш таңдалады және осы ... ... ... ... ішкі ... таза табыс және тағы басқа) бағаланады; факторларды таңдау (инфляция деңгейі, экономика жағдайының ... және ... ... ... ... ... кезеңдеріндегі (шикізат сатып алу, өндіріс, сату, жөнелту тағы сол сияқты) кілтті көрсеткіштердің ... ... ... жолмен қалыптастырылған шығындар мен қаржылық ресурстардың түсу кезектілігі әр кезең үшін ақша қаражаттары қорының ағындарын анықтауға ... ... яғни ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Таңдалған нәтижелілік көрсеткіштердің бастапқы параметрлер мөлшеріне тәуелділігін көрсететін ... ... ... өзара салыстыра отырып, жобаның табыстылығына айтарлықтай әсер ететін көрсеткіштерді анықтауға болады [13, ... ... ... де бар: ол барлық факторларды қамтымайды және баламалы жобаларды жүзеге асыру ықтималдылығы нақтыланбайды.
Сценарийлер әдісі. Алдыңғы үш ... ... ... ... ... ... ... оның ауытқуын бағалаудың ықтималдығын талдаумен біріктіруге мүмкіндік береді. Бұл әдісті инвестициялық тәукелдерді талдауду қолдану келесі қадамдарды орындаудан ...
* ... ... ... көрсеткіштердің өзгеру нұсқаларын анықтайды (мысалы, енжарлық, ең ықтимал және оптимистік);
* ... ... ... үшін ... бағасын сәйкестендіру;
* әрбір нұсқа үшін NPV (IRR, PI) критерилерінің ықтимал мәндері есептеледі, сондай-ақ ... ... ... ... для каждого варианта рассчитывают вероятное значение критерия),
* алынған нәтижелердің ықтималдық ... ... ... ... кіші стандарттық ауытқуы (у) және вариация коэффициенті (CV) бар жоба тәукелдігі аз деп есептеледі.
Төлемдер ... бөлу ... ... ... ... ... ... үшін ықтималдықтар үлестірімін біле отырып, сәйкес кезеңдегі таза ... ақша ... ... M(CFt), олар ... ... таза ... ... NPV және оның мүмкін болатын ауытқуларын анықтауға болады. Табыстар вариациясы ең аз жоба тәуекелдігі төмен деп есептеледі [14, 78-81бб.]. ... ... ... ... ... ... ... элементтерінің корреляциялану дәрежесіне тікелей тәуелді. Екі өзара кері ... ... ... ... ... ... бір біріне тәуелсіз (корреляция жоқ);
* t кезеңіндегі төлемдер ағымының мәні алдыңғы (t-1) кезеңдегі төлемдер ... ... ... ... ... ... ... ағымы. Төлемдер ағымының элементтері арасында корреляция жоқ кезде күтілетін NPV ... және оның ... ... у ... ... ... мүмкін:
; ; ... , ... ... - i кезеңіндегі күтілетін төлемдер ағымының мәні;
CFit - t кезеңіндегі төлемдер ағымы мәнінің i-ші нұсқасы;
m - t ... ... ... ... мәндерінің саны;
pit - t кезеңіндегі төлемдер ағымының i-ші ... ...
уt - t ... ... ... күтілетін мәндерінен ауытқуы.
Бір біріне қатты тәуелді төлемдер ағымы. Төлемдер ағымының элементтері арасында тығыз корреляциялық байланыс болған жағдайда ... ... ... ... ... айтқанда, төлемдер ағымының элементтері арасында сызықтық байланыс бар. Мұндай төлемдер ағымы өте жақсы корреляцияланады.
Бұл жағдайда есептеу формуласы біршама ... ; ... ... ... ... ... мүмкін болатын және ыңғайлы нұсқалар саны бар жобалар тәуекелін талдау үшін қолданылады. Олар t =n уақыт мезетінде ... ... ... ... ... қатты тәуелді болған кезде пайдалы, өз кезегінде оқиғаның одан әрі ... ... [14, 87б.]. ... ... ... ... ... болады. Оның төбелері таңдау қажеттілігі туындайтын маңызды жағдайларды көрсетеді, ал доғалары (тараған бұтақтар) төбемен анықталатын орын ... ... ... ... Әрбір доғаға сандық жүктемелер бекітілуі мүмкін, мысалы төлем мөлшері мен оның ... ... ... ... ... жаңа ... тәуекелін талдауда аса пайдалы, себебі бұл жағдайда басқа да бәсекелес кәсіпорындардың осы жобаға ... ... ... ... ... ... әсерлерінің салдарлары туралы мәліметтер зерттеледі.
Осылайша, залалдардың белгілі бір деңгейінің пайда болу ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тәуекелдердің жалпы көлемін шамалап болса да бағалауға мүмкіндік береді.
Кәсіпкер тәуекелі ... осы ... ... ... және ... табыстар (шығындар) мөлшерін субъективті бағалаумен сандық сипатталады. Мұнда максималды және минималды табыс (шығын) арасындағы диапазон неғұрлым ... ... ... ... ... дәрежесі де жоғары болады.
Кәсіпкерге өзіне тәуекел алуға ең алдымен шаруашылық жағдайдың белгісіздігі, яғни қандай да бір ... ... ... ... және ... ... белгісіздігі және осы жағдайлардың өзгеру перспективаларының белгісіздігі итермелейді. Шешімдер қабылдау кезінде шаруашылық жағдайдың белгісіздігі ... ... ... ... ... ... дәрежесі де жоғары болады.
1.3 Бағалы қағаздар қоржынын басқару, ... ... ... ... активтерінің ерекшеліктері
Портфелдік инвестициялау дегеніміз - инвесторлардың пайда табу мақсатында бағалы қағаздарды сатып ... яғни ... ... портфелін құруға жұмсалған ақша қаражаттары. Бағалы қағаздар портфелі бұл бірнеше, әр түрлі ... ... бар ... ... ... ... ... портфелін басқарудың басқа да анықтамалары бар:
* бір немесе бірнеше ... жету үшін ... ... ... ... жеке ... ... тұлғалардың иесінде болған басқарудың жалпы объектісі болатын бағалы қағаздардың ... ... бір ... құрылған белгілі бір бағалы қағаздар жиынтығы.
Портфельдін негізгі мәні - жиынтық бағалы ... ... ... ... аркылы инвестициялау шартын жақсарту.
Портфельдік инвестициялаудың объектісіне әр түрлі бағалы қағаздар жатады: акциялар, облигациялар, бағалы қағаздардың туынды түрлері, портфельдің бір ... ... ... болуы мүмкін. Бағалы қағаздар портфелінің құрамы мен ... ... ... деп атайды. Бағалы қағаздар құрылымы - инвестор басқаратын сипаттамалардың жиынтығы бағалы қағаздар портфелінің құрамына кіретін ... ... ... [17, 67б.].
... ... ... - сөзінен алынған. Бұл термин ғылыми және публицистикалық әдебиеттерде кеңінен қолданылады. Ғылыми әдебиеттерде инвестицияны анықтаудың әр ... ... бар. Пол ... инвестицияландыру туралы былай жазады: = П3; А4 = П2;
А3 ~ П3; А4 ~ ... < П1; А2 < ... ~ П3; А4 ~ ... < П1; А2 < ... < П3; А4 > П4
Абсолюттті
өтімділік
Мүмкін өтімділік
Бұзылған өтімділік
Дағдарыстық ... ... ... аймақ
Мүмкін тәуекел аймағы
Критикалық тәуекел аймағы
Апаттық тәуекел аймағы
Сурет 2 - ... ... ... ... ... ... бағалау моделі
Ескерту - [25] әдебиеттен алынды
Баланстық өтімділігі (төлем қабілеттілігі) тәуекелін абсалютті көрсеткіштер көмегімен бағалау моделі 2-суретте ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Бұл қаржылық тұрақтылықты бағалаудың ең қарапайым және жуықталған тәсілі. Практикада қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... ... қорлар мен шығындар мөлшерін есептеу
1. Меншікті айналым құралдарының артықшылығы (+) немесе тапшылығы (-)
2. Қорлар мен шығындардың меншікті және ұзақ ... ... ... ... (+) ... ... (-)
3. Қорлар мен шығындарды құру үшін негізгі көздердің жалпы сомасының артықшылығы (+) немесе тапшылығы (-)
+- Фс = СОС - ... = СДИ - ... = ОВИ - ... = 1, егер Ф > 0; = 0, егер Ф < ... ... түрі
Шарты
+-Фс >= 0;
+-Фт >= 0;
+-Фо >= 0;
= 1, 1, 1
+-Фс < 0;
+-Фт >= 0; ... >= 0;
= 0, 1, ... < 0; ... < ... >= 0;
= 0, 0, ... < 0;
+-Фт < 0;
+-Фо < 0;
= 0, 0, 0
Абсалютті тәуелсіздік
Қалыпты ... ... ... ... ... ... жабу ... айналым құралдары
Меншікті айналым құралдары плюс ұзақ мерзімдік кредиттер
Меншікті айналым құралдары плюс ұзақ және қықа ... ... мен ... ... ... түрінің қысқаша сипаттамасы
Жоғары төлем қабілеттілік; кәсіпорын кредиторларға тәуелсіз
Қалыпты төлем қабілеттілік; қарыз қаражаттарын тиімді пайдалану; ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды тарту қажеттілігі; жағдайды жақсарту мүмкіндігі
Кәсіпорынның төлем қабілетсіздігі;
банкроттық шегі
Қаржылық тұрақсыздық тәуекелін бағалау
Тәуекелсіз ... ... ... ... ... тәуекел аймағы
Сурет 3 - Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық тәуекелін бағалау
Ескерту - [25] ... ... және ... тұрақтылық тәуекелдерін бағалау ұсынылатын мәндерден ауытқуды талдау арқылы салыстырмалы көрсеткіштер көмегімен бағаланады. Коэффициенттерді есептеу келесі 3-кестеде келтірілген.
Кесте 3 - ... ... ... ... ... ... ... Өтімділіктің жалпы көрсеткіші
L1=(A1+0,5A2+0,3A3) /
(П1+0,5 П2+0,3П3)
L1 >= 1
Компанияның барлық жақын және алыс міндеттері бойынша есеп айрысу қабілетін ...
2. ... ... ... > 0,2 - ... қысқа мерзімдік қарыздарының қай бөлігін ақша қаражаттары ... ... ... өтей ... көрсетеді.
3. коэффициенті
L3=(A1+A2) / (П1+П2)
Мүмкін мәні 0,7 - 0,8;
L3 >= 1,5 болғаны дұрыс
Ұйымның ... ... ... қай ... ... ... ... қысқа мерзімдік бағалы қағаздардағы ақша қаражаттары есебінен, сондай-ақ есеп айрысу түсімдері есебінен жабыла алатынын көрсетеді.
4. ... ... ... / ... мәні - 2,0 ... ... айналыс құралдарын жинақтап кредит пен есеп айрысулар бойынша ағымдық міндетемелердің қандай бөлігін жабуға ... ...
5. ... капиталдың маневрлік коэффициенті
L4=(A1+0,5A2+0,3A3) /
(A1+A2+A3 )+(П1+П2)
Көрсеткіштің динамикада азаюы - оң фактор
Әрекеттегі ... ... ... ... ... мен ұзақ ... ... қорларда қозғалыссыз жатқанын көрсетеді.
6. Меншікті қаражаттармен қамтамасыз етілу коэффициенті
L5=(П4 - А4)/ ... ... ... ... ... үшін ... меншікті айналым құралдарының бар болуын сипаттайды.
Ескерту - [25] әдебиеттен алынды
Өндіріспен айналысатын кәсіпорын үшін қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... мен ... құру ... ... ... немесе тапшылығы болып табылады. Ол қаржаттар көзі мен қорлар және ... ... ... ... анықталады [28, 58б.].
Кәсіпорын қызметінің жалпы тәуекел дәрежесі түсінігі бар. Кәсіпорын қызметінің тәуекел дәрежесі сатудан түсім және пайданың қатынасымен, ... ... ... сомасының сол сомадан алынатын пайданың, бірақ жалпы сомасының пайдадан төленетін пайда мөлшеріне байланысты емес міндетті шығындар мен төлемдер мөлшеріне ... ... ... анықталады.
Сатудан алынатын түсім (немесе өзгермелі шығындарға азайған түсім) мен сатудан алынған пайданың қатынасы деп аталады және түсім ... ... ... ... сипаттайды.
Бір мезгілде баға мен нақты өнім көлемі төмендегендегі операциялық леверидж деңгейін анықтау формуласы келесідей:
Л1 = (Л2 х Иб + Л3 х Ин) : Ит , ...
Л1 - ... ... деңгейі;
Л2 - бағаның төмендеуінен түсім азайғандағы операциялық леверидж ...
Л3 - ... өнім ... ... төмендеуі есебінен түсім азайғандағы операциялық леверидж деңгейі;
Иб - ... ... ... ... ... ... ... - нақты өнім көлемінің төмендеуі (сатудан алынатын негізгі түсімге пайызбен);
Ит - сатудан алынатын түсімнің азаюы (пайызбен). ... ... ... баға ... ... ... өнім ... өсуімен азаятын жағдай да мүмкін Бұл жағдайда формула былай түрленеді:
Л1 = (Л2 х Иб - Л3 х Ин) : Ит , ... ... ... баға ... ... сату ... төмендегенде азаюы мүмкін. Ол шарттардың формуласы келесі түрде болады:
Л1 = (Л3 х Ин - Л2 х Иб) : Ит , ... ... ... ... ... ... ... есебінен төмендеуіне байланысты әр түрлі өлшенеді және бағаланады: тек қана бағаның төмендеуі, тек қана ... сату ... ... немесе екі фактордың да үйлесімі нәтижесінде. Осыны біле отырып, кәсіпорын қызметінің шарттарына байланысты әрбір факторды ... ... ... ... болады.
Операциялыққа қарағанда қаржылық леверидждің мақсаты кәсіпорынның өз өнімін сату кезіндегі орын алатын ... ... ... емес, ұйымның қолында қалатын пайданың жеткіліксіздігімен байланысты тәуекел дәрежесін бағалау болып табылады.
Басқаша сөзбен ... ... көзі ... болып табылатын міндеттемелерді төлемеу тәуекелі туралы сөз болып отыр. Бұл мәселені қарастыруда бірқатар жағдайларды ескеру ... ... ... ең алдымен кәсіпорын пайдасы төмендеген кезде пайда болады. Пайда ... ... ... түсім динамикасына тәуелді болмайды. Сонымен қатар, кәсіпорын пайдасы түсімнен басқа да қызмет түрлерінен құрылады.
Белгілі бір төлемдердің көзі ретінде пайданың ... ... ... осы көздің тәуекелін төмендету туралы айтқанда тек қана сатудан түскен пайда емес барлық пайда есепке алынады. Пайда есебінен шығыстар мен ... ... көзі ... ... тәсілмен алынғанына қарамастан оның бар сомасы болып табылады.
Кәсіпорын шығындары көп болған сайын тәуекел де ... ... ... ... мөлшері белгілі бір шамаға азайғанда барлық міндетті төлемдерді төлегеннен кейін қалатын пайда одан да көп ... ... шама ... ... ... төмендеуі мүмкін.
Қаржылық тәуекел дәрежесі салықты алып тастағаннан кейінгі пайданың оның мөлшеріне тәуелсіз міндетті шығындар мен төлемдерді ... ... ... ... ... анықталады. Бұл көрсеткіш қаржылық леверидж деп аталады.
Операциялық және ... ... ... ... тәуекелін бірыңғай бағалауға мүмкіндік береді. Онда
Ло = В / Пр немесе (В - Пер) / Пр; ... = Пч / Пс , ... ... - операциялық леверидж;
Лф - ... ... - ... алынатын түсім;
Пер - өзгермелі шығындар;
Пч - таза ... - ... ... - ... ... ... k = Пр / Пч ... онда екі формуланы біріктіруге болады:
Ло х Лф = (В / Пр) х (Пр / (k х Пс)) = В / k х Пс , ... х Лф = (В - Пер) / (k х Пс) , ... ... ... ... пайданы ала алмаудың жалпы тәуекелі неғұрлым өзгермелі шығындар төмен болса және таза пайда сатудан түскен пайдамен салыстырғанда аз болса ("k" көп ... және ... ... мөлшері, яғни міндетті шығындар мен төлемдерді алып тастағандағы таза пайда аз болған сайын соғұрлым жоғары болады. [23,123 ... ... ... тәуекелдер - оң және теріс нәтижеге ие бола алатын алып ... ... ... ... өз ... ... ... жүргізу нәтижесінде шығынның пайда болу ықтималдығы болып табылады.
Қаржылық тәуекелдерді басқарудың түпкі мақсаты кәсіпорын үшін пайда мен тәуекелдің ... ... және ... ара ... барынша жоғары пайда алу болып табылады.
Қаржылық тәуекелдің ... ... ... бағалауға болады. Тәуекелдердің түрлерінің ерекшелігі оларды сандық бағалау қағидаларының түрлі блуын білдіреді.
Ықтимал тәуекелдердің және тәуекелді ... ... ... факторымен байланысты. Тәуекел жағдайда сыни көрсеткіштердің нақты мағыналары тұрақты, орташа немесе баламалы деңгейден ауытқиды. Кейбір ғалымдар ... ... ... ... ... ... есептеу, түрлендірме коэффициенттерін және т.б.) пайдалана отырып, тәуекелді бағалауға тырысты. ... ... әдіс ... ... дәл ... операцияның қаржылық нәтижесін болжай алмады. Біз де тәуекелге ықпал ететін ... ... ... мен ... ... ... отырып, тәуекелдің бағасын есептеуді жүргізуге тырыстық. Осы мақсатта екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерінің дәрежесі өте жоғары актив ... ... ... ... ықтимал деңгейін көрсететін шкала әзірледік (4-кесте).
Тәуекелдік коэффициентін мына формула бойынша есептеуге болады:
Кр = Кп (СВС + СОД) х ИИ, ... ... - ... ... - ... ... - салынған қаражаттың сомасы;
СОД - ... ... ... ... дивидендтер және т.б.);
ИИ - инфляция ... ... ... және ұзақ ... салымдар үшін).
Кп - жол берілетін ысырап коэффициенті, банк менеджері нарықтағы жағдайға және осы ... ... ... ойдағыдай іске асырылу мүм - кіндігіне байланысты белгілейді.
Кесте 4 - Құнды қағаздармен жасалатын операциялар бойынша жол ... ... ... (Кп) ... ... ... алушы клиенттердің қаржылық жағдайы
Жағдайды сапасыз талдау
Менедж-менттегі бұзушы-лықтар
Болжам мен нәтиже-лердің қате есептелуі
1
2
3
4
5
6
7
8
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мерзімді
орта мерзімді
ұзақ мерзімді
0,5
0,7
0,9
0,5
0,7
0,9
0,9
1,0
1,0
0,3
0,4
0,5
0,2
0,3
0,4
0,15
0,25
0,35
0,35
0,45
0,55
Ескерту - [34] әдебиеттен алынды
Кп = 1 деген барынша жоғары мағына салынған қаражаттың барлығын, яғни ... ... ... Бұл ... ... кәсіпорын активтерін осы бағытта салмауға, қолайлы сәтті күтуге немесе кірісі бойынша сәйкес ресурстарды салатын бағытты табуға тиіс. Кп = 0 ... ... ... мағына операция қорытындысының кепілді табысын білдіреді, яғни ... ... ... ... ... қоса салынған қаражат толықтай қайтарылатынына сенімді.
Кп = ... 1-ге ... ... ... ... ... жол ... ысырапты білдіреді, ал олардың деңгейі операцияның сипатына ... ... ... қаржылық жағдайына, оның даму келешегіне, кәсіпорын қызметінің осы түріне сұранысқа, қаражат салынатын объектіге (жылжымайтын мүлік, құнды қағаздар, бағалы металдар, өндіріс және т.б.) ... ... ... ... даму ... ... жүйесі кәсіпорынды басқарудағы жаңа құрылым жетілдіруді қажет етеді. Осы мәселеде әлемдік практиканы ... ... ... ... табысқа жеткізе бермейді.
Тәуекел-менеджменттегі стратегиялық контроллингтің міндеті - ... және оның ұзақ ... ... ... ... ... ету ... табылады. Бұл үшін кәсіпорынның құрылымдық жүйелері мен ықтимал мүмкіндіктері бағаланады. Сонымен бірге ... ... ...
* ... ... яғни ... ... мен нақты бағыт тарын салыстыру (активтер мен пассивтердің арақатынасы; ұзақ мерзімді несиетер және ұзақ мерзімді салымдар мен ... ... ... ... ... ... салымдары мен қысқа мерзімге тартылған қаражатының арақатынасы және т.б), осының негізінде араласуды және үйлестіруді қажет ... осал ... ...
* ... техникасы (кәсіпорын қызметінің келешек сценарийі және мақсатқа жету жолдары);
* қызмет ауқымын қарастыру (капитал салынатын нарықтарды зерттеу және бағалау, болжамдар, ... даму ... ...
- ... ... және ... ... құрамы мен құрылымының динамикасын талдау - кәсіпорынның ... ... және оның ... ... ... және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... барысында, осы активтердің нақты қолда бары зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың рационалды таратылуын ... ... ... [19, ... өсуі ... кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
3.2 Кәсіпорынның қаржылық тәуекелдерін талдау және оны ... ... - ... бүкіл технологиялық тізбегін біртұтас біріктіретін, тігінен интеграцияланған энергетикалық топ ... ... ... ... аясына мұнай мен газды геологиялық барлау, бұрғылау, өндіру, тасымалдау, мұнайды сатып алу, ... ... ... ... өңдеу және мұнай мен мұнай өнімдерін сату кіреді.
АҚ ... және ЖШС ... ... ... ... болып табылады. ПҚҚР - топтың мұнай өңдіруші бөлімшесі, ол Орталық Қазақстанның оңтүстік бөлігінде, Қызылорда облысында орналасқан. Екінші бөлімше - ПҚОП ... ... ... ... ... орналасқан және ол ПҚҚР өндіретін мұнайды, сондай-ақ берушілердің ... ... ... ... ... Торғай мұнайлы алабында қызметін жүзеге асыратын екі бірлескен кәсіпорын - мен ... ... ... ... БК>> ЖШС-ндегі серіктесі - ӨБ>>, ал ... ... - ... ... жылы ... ... мұнай өндіру жоспарын орындау үшін жұмыстардың ауқымды көлемі іске асырылды. Осылай бойынша (соның ішінде ... мен ... ... 50% ... 2010 жылы өндірген өндірген мұнайдың жалпы көлемі 6,048 млн ... ... ... ішінде ПҚКР мен Көлжан - 3.0 млн тонна (жоспар бойынша 2.7 млн ... ), ... ... ... - 2.9 млн ... ... ... 2.9 млн тонна), Қазгермұнай бойынша - 3.1 млн тонна.
Кесте 5 - компаниясының активтер құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... үлесі
мың теңге
% үлесі
1
2
3
4
5
6
7
Активтер
380753624
100
436383708
100
734937389
100
1. Ұзақ мерзімді активтер
289919370
76,14
305760353
70,07
376823544
51,27
1.1 Негізгі құралдар
257958200
67,75
243131834
55,72
259333372
35,28
1.2 Қаржылық активтер
8198366
2,15
53963138
12,3
102841401
14,0
1.3 Материалды емес активтер
-
-
1340657
0,31
7921252
1,08
1.4 Ассоцияцияланған ... ... ... активтер
23762804
6,24
2808028
0,64
3843312
0,52
2. Ағымдағы активтер
90834254
23,86
130623355
29.93
358113845
48,73
2.1. Тауарлы-материалды запастар
20848151
5,48
15409658
3,53
15131619
2,06
2.2. Салықтар бойынша алдын-ала төлем және өтеуге ҚҚС
4484643
1,18
22121101
5,07
11690358
1,59
2.3. Берілген аванстар және алдыңғы кезеңдердегі шығыстар
5027135
1,32
6993525
1,6
4952828
0,67
2.4. ... және ... ... ... Басқа қаржылық активтер
26520000
6,96
19993257
4,58
226523024
30,82
2.6. Ақша және оның эквиваленттері
14127579
3,71
20187588
4,63
62459415
8,51
Ескерту - [37] ... ... жылы ... Қызылқия жаңа кен орнының пайдалануға қосылуы ПҚИ тәуліктік өндіру көлемін айтарлықтай ұлғайтуға жағдай ... ҚР ... және газ ... Шығыс Құмкөл кен орныдағы көмірсутек шикізатының өндіруін іске ... ... қол ... ... кен орныдағы сынамалық пайдалану жалғастырылды және осының арқасында 2010 ... ... ... бұл кен ... ... ... ... Сонымен қатар, 2011 жылдың ақпанында ҚР ИмЖТМ-нің Геология және жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... ... құжатын бекітті.
2010 жылы компания 99 ұңғыманы бұрғылады, соның ішінде 79 іске пайдалану ұңғымасы және 20 барлау ұңғымасы бұрғыланды. Мұнай ... ... ... ... ... 2010 жылы ... ... қарқындандыруы жер қабатын гидрологиялық жолмен жару және тұздық-қышқылдық өңдеу жұмыстары арқылы жүргізілді.
5-кесте деректері бойынша кәсіпорынның жалпы ... ... ... 2010 жылы ... 2009 ... салыстырғанда 298553681 мың теңгеге, ал 2008 жылмен салыстырғанда 354183765 мың теңгеге өскен. Оның ішінде ұзақ мерзімді активтер көлемі ... мың ... 2008 жылы ... мың теңгеге дейін 2010 жылы өскен. Ұзақ мерзімді активтердің өсуіне қаржылық активтердің 8198366 мың ... 2008 жылы ... мың ... дейін өсуіне ықпал еткен. Ағымдық активтер көлемі талданып отырған 3 жылда 267279591 мың теңгеге ... ... ... ... баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін анықтау маңызды: ағымдағы активтер құнының ... ... ... ... ... ... кәсіпорын активтерінің іске тартылу (мобильді) коэффициентінің өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін сипаттайды. ... ... ... сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмысты қамту және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. Қаржы тұрғысынан алғанда оның өсуі ... ... ... өзгеріс болып табылады - яғни мүлік әлдеқайда мобильді (іске тартылған) болады, оны пайдалану тиімділігінің өскендігін көрсетеді.
Талдау жүргізіп ... ... бұл ... ... 2008 жылы 0,24 ... мың ... теңге), 2008 жылы 0,3 (130623355 мың теңге:436383708 мың теңге), 2010 жылы 0,5 (358113845 мың теңге:734937389мың теңге) құрады. Бұл көрсеткіш 2010 жылы ... ... ие ... яғни ... жылы ... жылмен салыстырғанда ағымдық активтердің айналымдылығы баяулағанын, пайдалану тиімділігінің төмендегенін көрсетеді.
Кәсіпорын активтерін таратудың тиімділігін ... ... ... - ... және ... ... қатынасының коэффициенті. Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ мерзімдік активтер құнына бөлу арқылы анықталады. Бұл ... ... және ... ... кәсіпорынның салалық ерекшеліктеріне байланысты. Өнеркәсіптік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс.
Талданушы кәсіпорында бұл ... ... 2008 жылы 0,31 ... мың ... ... мың ... 2010 жылы 0,43 (130623355 мың теңге: 305760353 мың теңге), 2010 жылы 0,95 (358113845 мың теңге:376823544 мың ... ... Бұл ... ... жылы өткенге қарағанда жоғары, бұған иммобильді қаражаттардың өсу қарқынынан мобильді қаражаттардың өсу қарқындары басым болуы ықпал еткен.
Кесте деректері ... ... ... құны 90834254 мың ... 2008 жылы ... мың теңгеге дейін 2009 жылы қатты өсті. Аяқталмаған өндіріс соңғы үш жыл бойы орын ... ... ... ... 14127579 мың ... 2008 жылы 62459415 мың ... дейін өсті, өткен 2009 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 42271827 мың теңгеге өсті. Дебиторлық қарыз көлемі есепті жылы ... ... ... қатты өскен. Сонымен қорыта келе ең мобильді активтер яғни ақша ... ... жылы ... жылмен салыстырғанда қатты өскенін көреміз. Ағымдық активтердің ең мобильді бөлігін, олардың құнына қатынасы арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік ... ... ... ... Ақар / AA, ... ... - ... коэффициенті;
Ақар - ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері;
АА - ағымдағы активтер.
Бұл ... ... ... ... ... қаражаттардың жалпы саласындағы төлеуге дайын қаражаттардың үлесін көрсетеді.
2008 жылы: = 0,15бірлік;
2009 ... ... ... = ... ... ... саласының артуы және мобильдік коэффициенттің өткен екі жылмен салыстырғанда 0,2 бірлікке өсуі кәсіпорынның төлемқабілеттілігінің жоғарылауын көрсетеді.
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштері деп ... ... ... көздерімен қамтамасыз етілу деңгейін көрсететін көрсеткіштерді айтамыз [22, 58-65бб,].
Кесте 6 - компаниясының қаржыландыру көздерінің құрамы мен құрылымы
Көрсеткіштер
2008 ... ... ... ... ... ... үлес
мың теңге
% үлес
1
2
3
4
5
6
7
1. Капитал
168733696
44,32
173732563
39,81
525757815
71,538
1.1. Жарғылық капитал
11761130
3,089
11792208
2,702
259276481
35,279
1.2. Басқа капитал
1315825
0,346
92249
0,0126
1.3. Бөлінбеген табыс
154162438
40,49
161860819
37,09
266383385
36,246
1.4. Компания акционерлерінің капиталы
167239393
173653027
525752115
1.5. Азшылық үлесі
1494303
0,392
79536
0,018
5700
0,0008
2. Міндеттемелер
212019928
55,68
262651145
60,19
209179574
28,462
2.1.Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... салығы
18485814
4,855
14197680
3,253
10715701
0,549
2.1.3 Резервтер
48805791
12,82
49701648
11,39
52155874
7,0966
2.2. Ағымдағы міндеттемелер
93969888
24,68
144723077
33,16
108335612
14,741
2.2.1 Қарыздар
18100418
4,754
21121175
4,84
21695307
2,952
2.2.2 Табыс салығы бойынша міндеттемелер
20390400
5,355
46994090
10,77
25551751
3,4767
2.2.3 Саудалық және басқа кредиторлық қарыз
34646110
9,099
51167595
11,73
40457729
5,5049
2.2.4 ... мен ... ... - [37] ... ... ... қалыптасу көздерін сипаттау үшін үш негізгі көрстекішті анықтайды:
1. Меншікті айналым капиталы. Ол меншікті айналым қаражаттарын сипаттайды, өткен кезеңмен ... оның ... ... ... онан арғы ... дәлелдейді. Бұл көрсеткіш келесі формуламен анықталады:
Со.к = Ск - Да = IpП - IpА, ... Со.к. - ... ... ... - ұзақ мерзімді активтер;
Ір.П - баланс пассивінің бірінші бөлімі;
Ір.А - ... ... ... ... жылы ... ұзақ ... ... сомасы меншікті капитал сомасынан артық болғандықтан, берілген жылда меншікті айналым капиталы -121185674 мың теңгені құрады, бұл кәсіпорынның меншікті айналым капиталына ... мың ... ... ... яғни ... өндіріс қорлары меншікті айналым капиталымен жеткілікті қамтамасыз етілмеген. 2008 жылға қарағанда 2009 жылы ұйым ұзақ ... ... 15840983 мың ... ... ... айналым капиталы соммасы одан әрі 10842116 мың теңгеге төмендеп, 2009 жылы ... мың ... ... ... ... ал ... ... қорлар 5438493 мың теңгеге төмендеп, 15409658 мың теңге құраса да, осы жылы ... ... ... ... ... жоқ, ... -5403623 мың теңгеге өсіп, кәсіпорын өндіріс қорлары меншікті айналым капиталымен -147437448 мың теңге ... ... ... Бұл ... 2010 жылы ... яғни ... ұзақ мерзімді активтері 2008 жылға қарағанда 2010 жылы меншікті айналым капиталы 280962061 мың теңге сомасына ұлғайып, осы жылы ... ... мың ... ... ал ... қорлар сомасы алдағы жылмен салыстырғанда 278039 мың теңгеге төмендеді, сондықтан кәсіпорын өндіріс қорлары меншікті айналым капиталымен 133802652 мың ... ... ... етілген.
2. ТМҚ-ның меншікті және ұзақ мерзімді қарыздық қалыптасу көздері немесе перманентті айналым капиталы. Ол алдыңғы көрсеткіштің ұзақ ... ... ... ... анықталады, оның формуласы:
СОК/Д = СОК + ДО, ... ... - ... ... ... ... ... айналым қаражаттарына деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін кәсіпорын ұзақ мерзімді несиелерді алды, яғни 2008 жылы ол ... мың ... ал ... ... ... -3135634 мың ... яғни оған деген ұйымның қажеттілігі 2008 жылы ... мың ... ... ... 2009 жылы ... ... қарағанда кәсіпорынның ұзақ мерзімді міндеттемелері 121972 мың теңгеге төмендеді, сәйкесінше перманентті ... да 10964088 мың ... ... және оның ... 29509380 мың теңге теріс сомасына жетті, бұл кәсіпорын ... осы ... ... төмендетті. Бірақ 2010 жылы кәсіпорын алған несиелер көлемі 100843962 мың теңгеге жеткендіктен, перманентті капитал 263877955 мың теңгеге ұлғайып, 249778233 мың ... ... ... ... ... ... 234646614 мың теңге соманы құрады, бұл сан 2008 ... ... ... ... ТМҚ ... ... көздерінің жалпы мөлшері келесі формулымен анықталады:
ИО = СОК + КК , ... ... - ... ... несиелер мен қарыздар.
2008 жылы бұл көрсеткіш 90834254 мың теңге құрап, 69986103 мың ... ... ... орын ... 2009 жылы ... мерзімді несиелер сомасы 50753189 мың теңгеге ұлғайғандықтан, ТМҚ ... ... ... жалпы мөлшері 39789101 мың теңгеге ұлғайып, 130623355 мың теңге соманы құрады, ал осы жылы оның ... 45227594 мың ... ... 2010 жылы бұл ... ... мың теңгеге ұлғайып, жалпы сомасы 342982226 мың теңге құрады, оның ... ... ... ... ТМҚ ... күрт ... ... тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер арқылы талдау нәтижелері арқылы келесі ... ... ... 2008 жылы ... ... ... көрсететін 3 көрсеткішке сәйкес келетін қорлардың қамтамасыз етілу деңгейлері төменгі дәрежеде, бірақ оның ішінде ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы ... ... ... 2008 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы тұрақсыз деген баға беруге болады.
* 2009 жылы алдыңғы жылдарға ... 3 ... ... де ... бірақ ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері оң шамада болғандықтан, төлемқабілеттілігі ... ... ... ... ... толықтырылуы, дебиторлық қарыздың қысқаруы мен қорлар айналымының жеделдетілуі есебінен тепе-теңдікті қалпына келтіру мүмкіндігі сақталатын тұрақсыз ... ... орын ... 2010 жылы ... ... ... қалыпты деңгейге келеді, барлық 3 көрсеткішке де қажеттілік қанағаттандырылды. Кәсіпорынның жағдайы тұрақты ... ... ... ... ... ... мен қарыздардың өсуіне әкеледі. Осыдан қаржылық тұрақтылығы, яғни кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... шаруашылық қызметтің қаржымен жеткілікті қамтамасыз етілуі деңгейі төмендейді. Қаржылық ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Кәсіпорын қызметінің тұрақтылығы оның жалпы қаржылық құрылымымен, сыртқы кредиторлармен және инвесторлармен қатынас деңгейіне ... ... ... ... барысында көптеген кәсіпорындар меншікті капиталмен бірге біршама қарыз қаражаттарының соммасынан тартады. Бірақ ... ... ... ... ... егер бірнеше кредитор бір уақытта өз қаражаттарын қайтаруды талап етсе, банкроттыққа ұшырауы мүмкін.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... көрсеткіштердің бірі баланс валютасында меншікті қаражаттардың үлесін анықтайтын тәуелсіздік коэффициенті болып табылады:
КН = СК / ∑К , ... - ... ... мың теңге;
∑К - капиталдың жалпы сомасы, мың теңге.
Оның өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің ұлғаюын, болашақта қаржылық қиыншылықтар тәуекелінің төмендеуін ... [23, ... ... кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2008 жылы: = = 0,44бірлік;
2009 жылы: = = 0,39бірлік;
2010 жылы: = = ... ... ... ... ... 2008 жылы 0,44 ... бұл кәсіпорынның сыртқы кредиторлар мен инвесторлар қаржылық ықпалынан біршама тәуелсіз қызмет ... ... ... 2009 жылы ... ... қарағанда меншікті капитал жеткіліксіз болғандықтан, бұл көрсеткіш 0,39-ға дейін төмендеді - ... ... ... ... ал 2010 жылы ... мәні күрт ... яғни тәуелсіздік коэффициенті 0,71-ге өсті, яғни мысалға алынған жылдар аралығындағы кәсіпорынның тәуелсіздік коэффициенті динамикасы 2009 жылды есепке ... ... ... ... және ... әкелуін мүмкін емес екенін бейнеледі.
Тәуелсіздік коэффициентіне кері ... ... ... ... ... ... анықталады:
= немесе = 1 - , ... ... ... капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың үлесін сипаттайды. Оның үлесі жоғарлаған сайын кәсіпорынның сыртқы қаржыландыру көздеріне тәуелділігі сәйкесінше ұлғаяды. ... ... ... бұл ... ... ... ие:
2008 жылы: = 1 - 0,44 = ... ... = 1 - 0,39 = ... жылы: = 1 - 0,71 = 0,29бірлік.
компаниясыныңда оның үлесі 2008 жылы - 0,56, 2009 жылы - 0,61, 2010 жылы - 0,29. Екі ... ... ... = ... >= ... П2, А3 < П3, А4 > ... ... А1 < П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 > П4;
2010 жылы: А1 > П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 < П4 ... ... ... ... ... ... ... тәуекел аймағында тұр.
Қорытынды
Тәуекел-менеджмент жүйесін құруды - ... ... ... қызметінде кездесетін тәуекелдің барлық түріне объективтік түрде ден қою ... ... ... Оның белең алуына бизнестің ғаламдануы, бәсекенің шиеленісуі, ... ... ... ... және ... дел - ... операцияларына (лизинг, факторинг, форфейтинг) сұраныстың күшеюі ықпал етті. Қазіргі замандағы ... орта ... ... ... ... ... ... сондай-ақ тіршілік ету жолдарын анықтап, тұрақты өсіп-өркендеу негізін қалау тәуекел-менеджмент жүйесін құрып, оны ... ... ... ... ... ... ... мен оны ұйымдастырып жүргізу әдістемесін әзірлеудің де ... арта ... ... ... ... ... ... ықпал ететін тәуекел-менеджментін қауіпсіздік деңгейіне жетуге қажетті іс-әрекеттердің жиынтық ... ... ... ... ... ... алу және ... одан қорғау әдістемесі тұрғысынан алып қарағанда тәуекел-менеджменті ... ... ... ... бірі ... бәсекелік, инновациялық және т.б. бағыттармен қатар) болып табылады. Тәуекел кез келген ... ... тек ... ... ... ... әрқалай болуы мүмкін, сондықтан оны бағалау және мүмкіндігінше барынша ... ... ... ... нәтижесінде күтілетін табыс толық көлемде алынбауы немесе кәсіпкерлік ресурстарды бүтіндей немесе ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тәуекелді бағалау көрсеткіштерінің жүйесі - кәсіпкерлік қызметтің нақты ... ... ... ... ... көрсеткіштер жиынтығы.
Анықталғандық жағдайында тәуекелді бағалау көрсеткіштерінің тобы қаржылық ресурстардың ауқымы, орналасуы және падалануынан тұрады және кәсіпорын қызметінің нәтижелерінің ... ... ... мүмкіндік береді. Тәуекелді бағалаудың негізгі ақпараты ретінде кәсіпорынның бухгалтерлік балансы қолданылады: есептік кезеңдегі ұйымның мүліктік және қаржылық жағдайын ... ... ... есептік кезеңдегі қызмет нәтижесін көрсететін пайда және шығындар туралы есеп.
Компаниялар бағалайтын негізгі қаржылық тәуекелдер:
* төлем ... ... ... ... ... пен ... жоғалту тәуекелі;
* активтер мен пассивтер құрылымы тәуекелі.
Абсолютті мәнде тәуекел мүмкін болатын залалдардың материалдық-заттай (физикалық) немесе құн ... ... ... ... Ал ... ... тәуекел қандай да бір базаға жатқызылған мүмкін залалдардың мөлшерімен анықталады. Мұндай база ретінде не кәсіпорынның мүліктік ... не ... осы ... ... ресурстар шығындары, не күтілетін пайда алынады. Осындай жағдайда залал болып күтілетін өлшемдермен салыстырғанда ... ... ... төмендеу жағдайына ауытқуы саналады. Кәсіпкерлік залал - бұл ең алдымен кәсіпкерлік ... ... ... Дәл осы залалдардың мөлшері тәуекел дәрежесін көрсетеді. Осыдан шығатыны: тәуекелді ... ең ... ... залалдарды зерттеумен байланысты.
Тәуекелді төмендету - ... ... болу ... және мүмкін жоғалтулар көлемін азайту. Тәуекелді басқару әдісін таңдау ... ... түрі ... ... мүмкін болатын шығысты есептеу, оны тәуекелге ұшырауы мүмкін капитал көлемімен сәйкестендіріп, барлық мүмкін шығысты меншікті қаржылық ... ... ... ... ... ... ... тиімді жүргізу кәсіпорынды басқару жүйесінде құрылымдық бөлімше - тәуекелді ... ... ... ... Бұл ... міндетті түрде тәуекелді басқару бойынша мақсатты шаралардың арнайы бағдарламасын жасауы керек.
Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері. ... ... ... ... мен тәсілдер көмегімен шешіледі. Қаржы тәуекелдерін шешу құралдары болып олардан қашу, ұстап ... ... ... ... ... болып табылады.
Тәуекелдерді басқару процесінде инновациялар жасап, оларды қолдану ... ... ең ... ... бірі ... табылады. Тәуекел-менеджменті жүйесіндегі банктердің инновациялық қызметін автор төмендегідей сәйкестендіреді:
- ... ... ... ...
- қаржы нарықтарында бәсекелік орта өршіген және жағдай күрделенген жағдайда тәуекел-менеджментінің ең ... ... ... нары - ... ... ... ... инновациялары мен техноло - гиялардың рөлін ескеру қажет.
Жұмыста мақсатты бағдармен - ... ... ... - лату ... ... тұрақтылыққа жетумен өзара байланысты кәсіпорынның қаржылық инновацияларының рөлі мен негізгі тұжырымдамасы қарастырылды.
Контроллинг тәуекел-менеджменттің негізін қалай отырып, оның қар - ... ... ... мен сенімділігіне ықпал ететін банк қызме - тінің барлық бағыттарын ... ... ... ... тал - ... ...
Жұмыста контроллингтің және оның элементтерінің рөлі зерттелді, ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі контроллингтің маңызын қарастырылды.
Тәуекелдерді басқару жүйелері және деген екі ... ... ... ... - тәуекелдерді деңгейінде басқару жүйесі. Макротәуекел-менеджменті бүкіл институт деңгейіндегі тәуекелдерді басқару жөніндегі біріктірілген шешімдерді ... ... ... ... банктер тәуекелдерді басқарудың барабар жүйесін қалыптастыруда бетпе-бет ... ... ... ... ... ... жүйесі осы проблеманың бірі болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* ... Н.Ә. Жаңа ... - жаңа ... ... - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері: Қазақстан халқына Жолдау // Егемен Қазақстан. - 2010. - 30 ... ... Н.Ә. ... ... ... Жолдауы // Егемен Қазақстан - 2007 - 1 наурыз.
* Балабанов И.Т. Риск-менеджмент. - М.: ... и ... 2006. - 192 ... ... И.А. ... и тактика управления финансами. - Киев: ИТЕМлтд, АДЕФ-Украина, 2006. - ... Ван Хорн Дж.К. ... ... ... - М.: Финансы и статистика, 2001. -173б.
* Глухов В.В., Бахрамов Ю.М. ... ... - ... ... ... 2005. - 364 ... Рогов М.А. Риск менеджмент - М.: Финансы и статистика, 2001. - 216 ... ... П. Г. ... в ... ... - М.: ... 2004. - 240 б.
* Анализ финансовых решений в бизнесе: ... ... / ... С.И. ... - ... 2007. - 298 б.
* ... И.А. ... финансовыми рисками: Учеб. курс. - К.: Ника-Центр, 2006. - 212 ... ... М.С., ... Б.П. ... ... и модели для магистрантов экономики: Учебное пособие. - СПб.: Питер, 2006. - 181 б.
* Принятие финансовых ... ... и ... / под ред. А.О. ... - ... Изд-во Гревцова, 2007.-173б.
* Четыркин Е.М. Финансовая математика: Учебник. - 6-ое изд., испр. - М.: ... ... ... А.С. ... и ... ... Оценка, управление, портфель инвестиций. - 2-е изд. - М.: Издательско-торговая ... ... и К[О]", ... ... А. П. и др. Стратегия и тактика ... ... ... - Спб.: Специальная литература. -2001. -510б.
* Лапуста М.Г., Шаршукова Л.Г. Риски в предпринимательской деятельности. - М.: ... и ... ... ... Е. Н. ... на предприятии. Теория и практика. М.: , 2002. - 80 б.
* ... Е.С ... ... Российская практика. - М.: Перспектива, 2004. - 198 б.
* ... Г. В. ... ... ... на ... ... - СПб: ... 2000. - 176б.
* Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа М: ИНФРА, 2005.-391б.
* Балдин К.В. Риск-менеджмент-М.: Эксмо, 2006 - 298 ... ... Н.Б. ... ... ... и К, 2008. - 187 б.
* Просветов Г.И. Управление рисками - задачи и решения.-М.: Альфа-пресс, 2008. - 256 ... ... Л.П., ... С.А. ... КноРус, 2004. - 164 б.
* Ермасова Н.Б. Риск-менеджмент организации.-М., Альфа-пресс, 2005.
* ... С.Н. ... ... кредитным риском.- Минск, Новое знание, 2004. - 182 б.
* Кучарина Е.А. ... ... ... и ... ... ... оценки риска-СПб, Питер, 2006. - 136 б.
* Михайлов Л.А., ... К.А, ... В.П. ... ... -М.: Экзамен, 2002. - 167 б.
* Найт Ф. Риск, неопределенность и прибыль - М: Дело, 2003. - 244 ... ... Т.В. ... ... и ... рисков - СПб, Питер, 2002 - 168 б.
* Соколов Ю.А., Амосова Н.А. Система страхования банковских рисков - М.: ООО , 2003. - 241 ... ... Г.А, ... Е.М. ... ... предпринимательства и предпринимательские риски-М.: Финансы и статистика, 2007. - 196 б.
* Қазанбаева Ж.С. ... ... және оның банк ... ... ... ... талдау // Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ хабаршысы.-Алматы, 2008.- №2.-220-222 б.
* Кудайбергенова Л.Ж. Современная практика управления кредитными рисками в банках второго ... // ... ... ... ... . - ... 2005. - ... Кудайбергенова Л.Ж. Теоретические аспекты применения методов управления рисками в коммерческих банках // Материалы 4-ой ... ... ... . - ... 2007. - ... ҚР ҰБ ... нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау комитетінің статистикалық мәліметтері // ... ... ... аралығында АҚ қаржылық есептемесі // http://www.petrokazakhstan.kz/rus/pages/directions.html

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның активтерін бағалау және тиімді басқару30 бет
Қаржылық менеджменттің мәні, мақсаты, бағыттары және құрылымы24 бет
"Қаржы тәуекелін басқару."24 бет
Кәсіпорынның қаржылық менеджменті және тәуекелділігін басқарудың экономикалық негіздері26 бет
Тәуекелдердің түрлері және қаржы менеджментінде тәуекелдерді басқару28 бет
Тәуекелдердің түрлері және қаржы менеджменте тәуекелдерді басқару7 бет
Қаржы тәуекелін басқару («PERFECT» ЖШС мысалында)37 бет
Қаржы тәуекелін басқарудың теориялық аспектілері71 бет
Қаржы тәуекелдірі : оларды бағалау және төмендету жолдары78 бет
Қаржы тәуекелдерін басқару15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь