Судың ластану мәселесі

Жоспар

1. Судың ластану мәселесі.
2. Суды ластаушы заттар.
3. Су тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік факторы.
4. Жердегі су қоры.
5. Судың сандық мөлшерінің сарқылуы мен ластану мәселелері.
6. Судың эвтрофикациясы.
7. Табиғи эвтрофикация.
8. Антропогенді эвтрофикацияға.
9. Су тапшылығы мәселесін шешу.
Судың ластану мәселесі.

Ластануға судың барлық категориялары: мұхит, континенттік, жерасты, әр түрлі дәрежеде ұшырайды.
Судың, әсіресе аузы судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың бірі табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтай ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуы себепті шамамен 5 млн. адам (негізінен балалар) өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны 500 млн.-нан 1 млрд.-қа дейін жетеді.
Барлық сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп кездесетін элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады.
Судағы химиялық элементтердің жиынтығы жануарлар мен адамның қанының құрамына жақын болады. Бұл өмірдің суда пайда болғандығының дәлелі бола алады (1 кесте).
Судың тұздылығы әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен немесе құрғақ қалдықпен (г/л) анықталады. Аталған көрсеткіш бойынша судың мына категорияларын бөліп көрсетеді:



Химиялық элемент

Еріген заттардың жиынтығынан 
Мұхит суы Адам қаны
Хлор 49,3 55,0
Натрий 30,0 30,6
Оттегі 9,9 5,6
Калий 1,8 1,1
Кальций 0,8 1,2
• Тұщы су – 1 г/л дейін;
• Тұздылау – 1-3 г/л;
• Аз тұзды – 3-10 г/л;
• Тұзды және өте тұзды – 10-50 г/л;
• Рапа - 50 г/л артық.
Теңіз суында шамамен 35 г/л тұз (3,5 немесе 35 -промилле) болады. Суларда органикалық заттар мен әр түрлі жүзіп жүрген заттар, сонымен қатар патогенді ағзалар да болады.
Адам суды оны пайдалану мақсатына байланысты бағалайды: ауыз су, техникалық қажеттіліктер үшін, ауыл шаруашылық қажеттілігі үшін және т.б.
Судың сапасын бағалау үшін шекті рұқсат етілетін концентрациялар (ЗЖЖК) қолданылады.
Ауыз судың сапасын бағалауда химиялық критерийлермен қатар бак-териологиялық және органолептік қолданылады.
Судың бактериялық жағдайы төмендегідей анықталады:1) судағы бактериялардың жалпы саны, ол судың 1 миллиметіріне 100-ден аспауы керек; 2) ішкі таяқшасы тобының бактерияларының саны арқылы. Ол коли-индекс: судың 1 литріндегі ішек таяқшасының шамасы (үштен көп болмауы керек) немесе коли – титрмен анықталады: Бір ішек таяқшасы болатын судың миллиметрмен мөлшері (300 мл-ден кем болмауы керек) анықталады.
Органолептикалық көрсеткіштерге судың иісі, түсі, дәмі, мөлдірлігі жатады.
Судың сапасының маңызды көрсеткіші – ондағы оттегінің болуы. Оған гидробионттардың (аэробтар) тіршілігі мен судың өздігінен тазаруға қабілеті тәуелді болады.
Судың оттегімен қамтамасыз етілуі оттегін биологиялық пайдалану көрсет-кіші арқылы анықталады (ОБПК). ОБПК дегеніміз – биохимиялық процестерге қатысуға қабілетті заттардың ыдырауына (тотығуы) жұмсалатын оттегінің мөлшері. ОБПК-ні анықтау үшін су микроорганизмдеріне қажетті стандартты жағдайлар жасалады.Оттегін пайдалану, әдетте, 5 күнде бір литр суда (ОБПК )өлшенеді. Неғұрлым оттегі көп пайдаланылса, соғұрлым су органикалық және басқа биодеградациялаушы заттармен ластанған.
Суларда биологиялық ыдырауға төзімді заттар көбейіп келеді (мысалы, органикалық еріткіштер). Олар ОБПК көрсете алмайды. Мұндай заттардың болуын оттегін химиялық пайдалану (ОХПК) көрсеткіші арқылы бағалайды. Ол су үлгілерінің күшті тотықтырғыштармен, мысалы, калий бихроматы мен реакциясы арқылы анықтайды.
Әдетте, шайынды суларды ОХПК 100 мг/л артпаған жағдайда ғана су қоймаларына төгуге рұқсат етеді.
ОБПК мен ОХПК көрсеткіштерінің қатынасы судың өздігінен тазару қабілетін көрсетеді. Егер бұл қатынас бірге тең болса, өздігінен тазару қабілеті ең жоғары (биологиялық жолмен ластаушы заттардың барлық дерлік спектрі ыдырайды) болады.

Суды ластаушы заттар.
        
        Жоспар
1. Судың ластану мәселесі.
2. Суды ластаушы заттар.
3. Су ... ... ... ... ... Жердегі су қоры.
5. Судың сандық мөлшерінің сарқылуы мен ластану мәселелері.
6. Судың эвтрофикациясы.
7. Табиғи эвтрофикация.
8. Антропогенді эвтрофикацияға.
9. Су ... ... ... ... мәселесі.
Ластануға судың барлық категориялары: мұхит, континенттік, жерасты, ... ... ... ... аузы ... ... ... денсаулығын анықтайтын маңызды
факторлардың бірі табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтай ... ... ... ... ... ... себепті шамамен 5 млн. адам
(негізінен балалар) өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған ... ... саны 500 ... 1 ... ... ... сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп кездесетін
элементтерге кальций, натрий, хлор, ... ... ... элементтердің жиынтығы жануарлар мен адамның қанының
құрамына жақын болады. Бұл өмірдің суда пайда ... ... ... (1 кесте).
Судың тұздылығы әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен
немесе ... ... (г/л) ... ... ... бойынша судың
мына категорияларын бөліп көрсетеді:
| | ... ... ... жиынтығынан ( |
| ... суы ... қаны ... |49,3 |55,0 ... |30,0 |30,6 ... |9,9 |5,6 ... |1,8 |1,1 ... |0,8 |1,2 ... Тұщы су – 1 г/л ... Тұздылау – 1-3 г/л;
• Аз тұзды – 3-10 г/л;
• Тұзды және өте тұзды – 10-50 г/л;
• Рапа - 50 г/л ... ... ... 35 г/л тұз (3,5( немесе 35-промилле) болады.
Суларда органикалық заттар мен әр түрлі жүзіп жүрген заттар, ... ... ... да болады.
Адам суды оны ... ... ... бағалайды: ауыз су,
техникалық қажеттіліктер үшін, ауыл шаруашылық ... үшін және ... ... ... үшін ... ... етілетін концентрациялар (ЗЖЖК)
қолданылады.
Ауыз судың сапасын бағалауда химиялық ... ... ... және ... ... ... ... төмендегідей анықталады:1) судағы
бактериялардың жалпы саны, ол судың 1 миллиметіріне 100-ден ... ... ішкі ... ... бактерияларының саны арқылы. Ол коли-индекс: судың
1 литріндегі ішек таяқшасының шамасы (үштен көп болмауы керек) немесе коли
– титрмен ... Бір ішек ... ... судың миллиметрмен мөлшері
(300 мл-ден кем болмауы ... ... ... ... иісі, түсі, дәмі, мөлдірлігі
жатады.
Судың сапасының маңызды ...... ... ... Оған
гидробионттардың (аэробтар) тіршілігі мен судың өздігінен тазаруға қабілеті
тәуелді болады.
Судың оттегімен қамтамасыз етілуі оттегін биологиялық пайдалану ... ... ... ... ОБПК ...... ... қабілетті заттардың ыдырауына (тотығуы) жұмсалатын оттегінің
мөлшері. ОБПК-ні ... үшін су ... ... стандартты
жағдайлар жасалады.Оттегін пайдалану, әдетте, 5 күнде бір литр ... ... ... көп пайдаланылса, ... ... және ... биодеградациялаушы заттармен ластанған.
Суларда биологиялық ыдырауға төзімді ... ... ... ... ... Олар ОБПК ... ... Мұндай заттардың болуын
оттегін химиялық пайдалану (ОХПК) көрсеткіші арқылы ... Ол ... ... тотықтырғыштармен, мысалы, калий бихроматы мен реакциясы
арқылы ... ... ... ОХПК 100 мг/л ... ... ғана ... төгуге рұқсат етеді.
ОБПК мен ОХПК көрсеткіштерінің қатынасы судың өздігінен тазару қабілетін
көрсетеді. Егер бұл ... ... тең ... ... тазару қабілеті ең
жоғары (биологиялық жолмен ластаушы заттардың ... ... ... ... ... заттар.
Сулардың ластануы ең бірінші рет су қоймаларына әр түрлі ластаушы
заттардың келіп ... ... ... ... ... ластану бірінші
ретті ластаушылардың әр түрлі тізбекті реакцияларға ... ... ... заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, минералдық
тыңайтыштар, улы ... және т.б. ... ... ... ... ... ... элементтер мен олардың қосылыстары, органикалық заттар,
пестицидтер, тұрмыстық ... ... және ... өнімдері).
Ластаушы заттардың басым бөлігі атмосфералық жауын – ... ... ... ... ... қалдықтармен, өнеркәсіп
орындарының қалдықтарымен, су ... ... ... де ... ... ... ластану айтарлықтай зиян келтіреді. Ол ыстық ... ... ... да ... әсерінен температураның өзгеруі
нәтижесіне орын ... ... ... іс ... ... да бір
дәрежеде адам қызметі нәтижесінде ... ... тұщы су көзі жоқ ... ... ... ... туралы түсінік тек алдамшы. Бұл
сулардың аз ластануы олардың ... ... ... ... ... ... ... мен төмен температурамен теңеседі.
Осыуақытқа дейін мұхиттың шексіз ... ... ... ... ... Қазір бүкіл адамзат мұхиттың дүниежүзілік қоқыс төгетін жер
еместігіне көз ... ... ... ... ... Жак ... егер оны ... оның тіршілігі жойылуы мүмкін деген қауіп айтады. ... ... ... қауіпті ластаушы заттарға мұнаймен мұнай өнімдері жатады.
Белгілі мәліметтер бойынша қазір ... ... жыл ... 30-дан 50 млн.
тоннаға дейін мұнай төгіледі.
Ал оның әр ... 12 км суды ... жаба ... 0,05 ... су ... ... су ... жарамсыз, ал концентрациясы 0,5 мг/л
болғанда көптеген су ортасымен байланысты ағзалар тіршілігін жояды. Иістік
құбылыстардың ... ... мен т.б. ... ... жолдары
өзгереді. Мұнаймен және басқа ластануға, әсіресе планктон сезімтал. Оның
жойылуы ... ... ... ... ... ... ... қабықша су бетінің шағылыстыру қабілетін (альбедо) өзгертеді. ... ... ... және ... жылу мен ... ... ... Мұнайдың айтарлықтай мөлшері жағалауға атқаратын
жағалаулық экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына ... ... ... керек. Мұнайдың бір бөлігі грунтқа сіңе отырып, грунт ... су ... ... қайтадан қазба көзіне қайтып келеді. Қиын ыдырайтын
мұнай өнімдері мұхит ... ... де, ... ара ... ... қабықша су бетінің шағылыстыру қабілеті (альбедо) өзгертеді. Ол
жылу ... ... және ... жылу мен ... ... ... ... айтарлықтай мөлшері жағалауға атқаратын
жағалауға атқаратын жағалаулық ... ... ... ... келуіне өте көп уақыт керек. ... бір ... ... ... ... ... одан су айналымы арқылы қайтадан қазба ... ... Қиын ... ... ... ... ағыстарына түседі де,
үлкен ара қашықтыққа таралады.
Егіншілікпен айналысатын аудандарда ауыл ... ... ... ... табылады. Су топырақтың бұзылу ... улы ... мал ... кешендерінен шайылған
сулармен ластанады.
Мал шаруашылық кешендері ... ... ... ... ... ... ... мал шарушылығының шайынды суларының қалдықтары тұрмыстық
сумен салыстырғанда 5 есе көп. 100 мың ірі қара мал басы бар ... ... ... ... бар ... ... ... Мұндай кешендердің
негізгі ластауы органикалық заттармен және азоттың әр түрлі қосылыстармен
(нитраттар, нитриттер, ... ... ... ... ... ластануын да атап өтуге болмайды. Жылынған сулардың негізгі
көзі жылу және атомдық электростанциялар ... ... Осы және ... да
объектілерде суды салқындатқыш ретінде ... ... ... ... киловат энергияны алу 1,5-2 кмсуды
жылуту арқылы жүреді. Ал атом электростанцияларындажылынған ... ... ... ... ... 2-3 есе көп. ... ... арнайы
салқындатқыштарда салқындатылып, қайтадан өндірістік процестерде пайдалануы
керек. Бірақ, жылы сулардың айтарлықтай мөлшері су ... ... ... ... туғызады.
Сулардың негізгі ластануы көбінесе олардың су объектілерінен тыс ... ... ... ... ... орын алады. Мұндай
құбылыстар табиғи экожүйелердің (әсіресе орманды және ... ... ... ... ... ... оны қалдықтар мен қоқыстардан, соның ішінде улы және
радиоктивті элементерден құтылу үшін қолдану жатады. ... ... ... ... да, олар ... ... өте келе бұзылады да,
ішіндегі заттар суға түседі.
Орманды тасымалдауда ... ... ... ... ... ... ... ыдырау өнімдерімен ластанады. Көптеген осындай
мақсатта ... ... ... ... ... болады. Олар
фенолдар, лигниндер және т.б. органикалық заттардың көзі болып табылады.
Айтарлықтай теріс экологиялық нәтижелер су қоймаларына ... ... ... ... ... ... ... заттардың қоймасы болып
табылады. Көптеген су қоймаларының түбінде ауыр ... ... ... Олар әдетте метан мен басқа да шіру ... көзі ... ... ... су ... ... деңгейінің
төмендеуі ауаның және шекаралас жатқан территориялардың да ластануына
әкеледі.
Мұнан да ... ... су ... жою кезінде туындауы мүмкін. Себебі
әрбір, тіпті ең ір су қоймасының өзі ерте ме, кеш пе ... су ... ... көзі ... ... жояды.
Су экожүйелеріне екінші ретті ластану да көп зиян келтіреді. ... ... ... эвтрофикациясы мысалында қарастырайық.
Су – тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік ... ... су ... Олар ... ... ...... бөлінеді. Ол тіршілік ... ... ... сипатталады.
Судың қасиеттері. Биосферадағы маңызы процестерге әсерін анықтайтын
судың өзін тән қасиеттері:
1. Табиғат ресурсы және зат ... ... ... ... ... ... ... ал су әр түрлі күйге: ... ... және ... ... ... ... ... жағдайға
ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден – бір ресурс.
2. Суға қату кезінде көлемінің артуы және сұйыққа өтуі ... ... ... Ең ... тығыздығы +4(С-да байқалады. Табиғи және биологиялық
процестердің маңызды қасиеттері осыған байланысты болады. Мысалы, ... ... ... болмауы.
4. Жылу сыйымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
5. Тек оң ғана емес, теріс температурада да ... газ ... ... ... Теріс температурада қатты күйден (мұз, қар)
бірден бу ... ... ... ... ...... деп
аталады.
6. Булану мен еру кезінде жылу сіңіріледі және будан конденсациялану ... ... ... ... ... ... Дисперсті ортада, мысалы, ұзақ саңылаулы топырақтар немесе биологиялық
құрылымдарда байланысқан немесе таралған күйге өтуі. Мұндай жағдайда
судың ... өте ... ... ... ... қату ... температурасы, беттік керілуі және т.б.). Бұлардың табиғи ... ... ... ... үшін маңызы зор.
8. Әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. Судың
аталған және ... да ... ... ... тірі ағзалар
мен олардың мекен ету орталарына орасан зор әсер ...... ... толығуының (фотосинтез процесінде) бірден-бір
көзі. Ол геологиялық (үлкен) және биологиялық (кіші) зат айналымдардағы
химиялық элементтер мен ... ... ... ... ... ... ... тіршілік суда пайда болған. Алғашқы кезеңдерде
тірі ағзалар судан өте әлсіз бөлінген еді. ... ... ... су
балансына өте бастады. Ағзалардың ... ... ... ... ... судың мөлшерін белгілі бір деңгейде ұстап тұратын құрылымдар пайда
болды.
Қазіргі күнде дейін денесіндегі ... ... ... ... ... ... ... (балдырлар) сақталған.
Бірақ, қандай топқа жатпасын денесіндегі судың мөлшері 50( кем ... ... ... ... ... 90( ... ... мүмкін.
Неғұрлым ағза жоғары ұйымдасса, соғұрлым оның денесіндегі судың ... ... ... ... үлесі 60(-ға жуық, бірақ жекеленген мүшелер мен
ұлпаларда ол 1( - 96(-ға дейін ауытқиды (1-кесте).
Адам денесіндегі судың ... ... ... ... ұлпа ... |
| ... ... ( ... |60 ... ... ... | ... |20 ... |25 ... |70 ... ет |75 ... |79 ... |85 ... |95 ... ағзалардың 10( - 12( суды жоғалтуы, өлімге әкеліп соқтырады.
Пойкилогидрлі ағзалар ... ... 90( ... ... ... алады.
Судың көптеген биологиялық маңызды қасиеттері нашар зерттелген. ... ... ... ... адам ерте ... байқаған. Мұндай су
өсімдіктердің тіршілік күшін арттырады, өнімділігінің артуына ... ... ұзақ өмір ... еріген қар суын пайдаланумен байланыстырылады.
Оттексіз су тірі ағзалардың өліміне әкеледі. Бірақ қыздыру арқылы белгілі
бір дәрежеде ... ... суды ... ... ... ... ... арттырған.
Байланысқан күйге өткен су өзінің төменгі температураларға қатынасын
өзгертеді. Ол тек ... ... Бұл ... ... ... ... тұра ... үсіп кетуден сақтауға мүмкіндік береді.
Жылу сыйымдылығының жоғары болуы және булану кезіндегі жылуды ... ... ... ... жануарлардың
терлеуі) техникалық жүйелердегі салқындатушы агент ... ... ... ... тыс ысып кетуінен ... ... ... ... ... бола тұрып, қоршаған ортаның
жергілікті жылулық ластануының негізгі агенті болып табылады.
Табиғи экожүйелердің ... ... ... ... онда түзілетін
өнімнің су сыйымдылығына қарап, ... ... ... ... коэффициент арқылы сипатталуы мүмкін.
Бидайдың бір тоннасын алуға 2500 т су, күрішке – 4560 т, ...... сиыр ... – 30000 т су ... адам үшін тек ... қана емес, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... үшін
адамға тәулігіне 2-5 литр су қажет. ... ... адам осы ... ... ... өтуге байланысты қажетті судың мөлшері
арта түсті. Су шаруашылығын ұйымдастырудың ... ... ... ... ... қарағанда ертедегі өркениеттер су шаруашылығын ұйымдастыра
алмауы, суды дұрыс пайдалана алмауы себепті жойылып ... ... ... ... ... бөлінбес элементі және шарты
болып табылады. Оған пайдалану жылдамдығының жоғары болуы тән. Мысалы, 1 ... ... үшін 30 т су, ... – 300т, ... – 500 ... талшықтарды алуға 5000 т су қажет.
Қазір дүние жүзінде орташа шамамен алғанда тәулігіне әр адамға шаққанда
1500-2000 литр су қолданылады. ... ... 100-150 литр су ... ... ... ... ... негізгі бөлігі өнеркәсіптік
және ауыл шаруашылық мақсатында ...... ... бағасы артып барады. Кларктың (АҚШ) мәліметтері
бойынша соңғы 50 жылда мұнайдың бағасы 10 есе, ал тұрмыстық ... суға ... 100 есе, ауыз суға – 1000 есе ... Ауыз суды шыны ... әдеттегі көрініске айналды. Табиғи таза су маңызды ұлттық байлық
көзіне айналып отыр.
Қазірдің ... су ... ... шиеленісу себебіне айналып
отыр. Мысалы, Колумбия өзінінің суы үшін АҚШ пен ... ... ... суын ... үшін ... ... ... шиеленістердің
тууы белгілі.
Жердегі су қоры.
Жердегі судың әлемдік қоры орасан зор. Олар 1353985 мың км ... Егер ... ... суды ... етіп Жер ... жайсақ,
оның қалыңдығы шамамен 2,5 км болар еді. ... ... ... орташа
тереңдік 3,96 км, ал ең терең максималды тереңдік 11022 м ... ... ... көп бөлігі тұзды су болып табылады. Ол жалпы қордың
97,5( үлесін құрайды, бірақ тұщы судың ... де өте көп. Оның ... ... ... ... ... деңгейінің өзгермелі жағдайында Жердің су балансы
төмендегідей болады. Планетаға ... ...... ... ... шама да 577000 км/жылына жуық. Мұхиттың булануы жауын – шашыннан
47000 км/жылына артық. Құрылықта кері ... ......... 47000 ... кем. Осы су өзен ағыстарымен мұхитқа
қайтарылады.
Қазіргі кезде әлемдік су балансы ... ... ... ... ... ... мөлшерінен жыл сайын 430 –550 км ... ... ... ... ... біртіндеп көтеріліп келеді (соңғы жүз жылда 15
см.). Қосымша ылғалдың 75( ... ... ... 18,5( - жер ... ... 7( - ... есебінен алады.
Құрлықтағы жауын – шашынның толық буланбауы (47000 км) жылудың
жетіспеуінен емес, экожүйенің реттеушілік рөліне ... ... ... ... су ... түрі |Көлемі мың ... ... үлес ( |
| |км | |
| | ... ... |Тұщы су қорынан |
|1.Жалпы қоры |1353985 |100 |- ... ... | | | ... оның |1350955 |97,5 |- ... | | | ... мұхит |1338000 |96,5 |- ... асты |12870 |1,0 |- ... |85 |0,006 |- ... оның |350029 |2,5 |100 ... | | | ... мен |24064 |1,74 |68,7 ... қар | | | ... асты |10530 |0,76 |30,1 ... асты ... |0,022 |0,86 ... |91 |0,007 |0,26 ... |17 |0,001 |0,05 ... су|13 |0,001 |0,04 ... су |1 |0,0001 |0,003 ... су |12 |0,0009 |0,003 ... суы |2 |0,0002 |0,006 ... сандық мөлшерінің сарқылуы мен ластану мәселелері.
Қазір адам әр түрлі су көзднрінен ... тұщы ... ... ... ... ... Судың болмашы мөлшерінің алынуы сырт ... ... ... ... ... Оның ... ол сарқылмайтын ресурс
ретінде зат алмасуға қатысып, қайтадан су көздеріне қайтып келеді. ... ... ... ... мүмкін емес, бірақ бұл мәселе аймақтық
тұрғыда болуы мүмкін.
35 млн. км тұщы судың шамамен 70(-ы мәңгі ... мен ... ... ... Бұл суды адам іс жүзінде пайдаланбайды. Олар “өлі” су ... ... ... ... су, ... су мен тірі ... пайдаланылмайды.Батпақтардың суын пайдалану шектелген. ... ... суды ... ... ... алғанда адамзат шамамен 3 млн.
км суды пайдалана ... Бұл ... ... ... су ... ... су ресурстарының қайта қалпына келу
жылдамдығын есепке алу қажет.
3-кестедегі мәліметтер оның ең максималды ... өзен ... ... көрсетеді (12-16 тәуелік). Көл сулары орташа шамамен 17 жылда,
жерасты сулары тек 1400 ... соң ... ... Жер ... ... су қоры ... ... келмейді. Себебі атмосфера – жауын-
шашын-құрлық-зат жүйесіндегі зат ... ... ... ... ең ... ... жер асты сулары олардың қорының көп болуына ... ... ... әр ... ... ... қалпына келу жылдамдығы.
|Сулардың категориясы |Қалнына келу жылдамдығы ... |16 күн ... ... ... |11-12 күн) ... |8 күні ... ... |1 жыл ... |5 жыл ... |17 жыл ... ... ... ... |1400 жыл ... | ... мұхит |2500 жыл ... 63 жыл) ... және ... ... ең ... – жылдам қайта келуі,
жеңіл ... ... ... ... ... жоғары
дәрежеде өздігінен тазаруға қабілетіне байланысты өзен ... ... ... кездегі суды пайдалану негізінен өзен көздерінен алынады.
Қазіргі дүние жүзі ... ... ... жалпы мөлшері 4000
км (4 трлн. м) ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылы-ғында және басқа да салаларда қолданылады.
Қайтымсыз суды ... ... ... егістікке тән. Бұл жерде ол 60-
70( және одан да ... Бұл ... суды ... негізгі мақсаты судың
максималды булануымен байланысты және ол ... ... ... ... ... әкеледі.
Судың жетіспеуі өзен ағыстарының біртекті болмауы нәтижесінде де ... Оның ... ... су тасу ... байқалады (қоңыржай белдеудің
жазық аудандарында – көктемде, тауда – мұздықтардың еруі ... ... ...... кезеңде).
Ағыстың уақытында әртектілігін нейтралдау үшін су қоймаларына су ... ... бұл ... де ... ... ... болады. Олар ылғал
айналымның бұзылуымен, жерлерді алу, су қоймасының бетінен ... ... және т.б. ... ... ... ... тұщы су ... көп болуына қарамай, адам мен көптеген
экожүйе үшін судың жетіспеуі мүмкін. Ол судың жекеленген категорияларының
баяу ... ... ... ... емес ... ... бойынша су
қорының динамикалығына (өзер суы ... ... ... және ... байланысты болады. Уақыт өте келе судың жетіспеуін болдырмау
жолдарын іздеу қажет.
Судың эвтрофикациясы
Судың эвтрофикациясы деп- судың биогенді элементтермен, әсіресе ... ... ... осы ... бар ... ... ... (грек тілінен аударғанда эу – жақсы, трофе – қоректену) ... бай ... ... ... ... құбылыстары, тізбекті табиғи
реакциялар, шектеуші факторлардың әсері, су сукцессиялары және ... ... ... ... ... – балдырлар мен басқа өсімдіктердің қарқынды
өсуі, су қоймасында органикалық ... мен ... да ... ... ... ... ... Бұл өлген органикалық затпен
қоректенетін, оны бастапқы ... ... мен ... ... ... редуцент –ағзалардың санының артуынаәкеледі. Редуценттер
тіршілік процесінде ... ... ... ... ... ... құбылыстың нәтижесі – су ортасының оттексізденуі мен ... ... ... ... ... өтуі болып
табылады. Анаэробты процестердің нәтижесінде қоршаған ортаға күкіртсутек
((S), метан және ... да улы ... ... ... мысалдан бірдей әсерге екі тіршілік ортасының (су және топырақ)
әр түрлі реакциясы анық ... ... ... ... ... ... қолайлы ауыл шаруашылық және экологиялық эффектіге әкеледі.
Яғни ... ... ... қоршаған ортаға қойлайлы әсер етеді
және өздігінен тазару қабілеті күшейеді.
Сулы ортада аталған әсер ... ... ...... нашарлануына
әкеледі. Эвтрофитануы кезінде артады. Жылулық ластану судың ... ... ... ... ... ... ... және биохимиялық процестердің интенсивтілігі әсерінен кемиді.
Эвтрофикацияны табиғи және антропогенді факторлар туғызады. Олардың әр
түрлі әсері тек ... ғана ... ... ... де ... Эвтрофикация
Табиғи Эвтрофикация баяу жүреді және су қоймасының маңызды грунт пен ... ... ... және ... ... ... Су
қоры мол және кристалдық ... ... ... су қоймалары
эвтрофикацияға сирке ұшырайды. Олар ... ... бойы ... заттарға кедей) жағдайда, олай болса таза күйінде қалады.
Мұндай су қоймасының мысалы – Байкал көлі. Баяу эвтрофикация ... ... бар ... де тән. Олар ... таза ... негізгі қоймасы. Мұндай
су қоймаларының тіршіліктің аз болуына және төмен температураға ... ... ... төмен. Сондықтан, олар ластануға сезімтал.
Келіп түсетін су ағыстарынан қоректенетін шағын су қоймалары азот пен
фосфордың қозғалғыш ... ... ... және ... ... Олар жастық (олиготрофты) күйден, пісіп-жетілген
(мезотрофты) және ... ... ... ... одан ... құрылыққа айналу арқылы өтеді
Антропогенді эвтрофикацияға
Антропогенді эвтрофикацияға қазір барлық ішкі су қоймалары мен кейбір
теңіздер ... Оны ... ... ... ... ... жуғыш заттар (құрамына енетін беттік белсенді заттар
(ББЗ) фосфорлық қосылыстар негізінде ... ... ... және ... шайынды сулар, мал шаруашылық
кешендері, жылытылған сулар, ... ... ағын ... ағынсыз
суға айналдыру және т.б. адам қызметі туғызады.
Қоректік заттарға кедей (олиготрофты) табиғи сулардағы өндіруші-ағзалар
тобы негізінен ірі өсімдіктерден ... ... Бұл ... ... ... орналасып, қажетті биогенді элементтерді су түбіндегі
құрылымдардан сіңіреді. Фотосинтез нәтижесінде бөлініп шығатын оттегі ... ... ... ... жоғары қабаттары су түбінен көтерілетін
және ауадан сіңірілетін оттегімен ... Екі ... те ... да, су ... ... ... өсімдіктердің биогенді элементтерді тікелей қоршаған
судан сіңіруге қолайлы жағдай жасалады. Бұл судың жоғарғы қабатында
фитопланктонның интенсивті жиналуына және су ... ... ... жойылуына әкеліп соқтырады. Мұнда оны өлген планктонның
органикалық затын өңдейтін ... ... ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ
ағзалардың түрлік құрамы да өзгереді. Нәтижесінде судың ... ... ... ... ... ... ... алмасады да,
су улы заттармен ластанады (1-сурет).
Су қоймаларының эвтрофикациясының нәтижесі.
Су ... ... ... қорының сандық сарқылуының алдын алуға бағытталған іс-шаралар:
1. Суды аз пайдаланатын технологияларды қолдану;
2. өндірістік жағдайда суды бірнеше рет пайдалануға өту ... ... ... ... ... ауыз суға ... ... суды пайдаланбау.
Бұл ең алдымен сапасы жоғары жер асты суларына ... ауыз су, ... ... және ...... мақсатта
пайдаланылатын суды бөлек беру. Суды қайта пайдалану;
5. судың ысырап болмауын және суды өлшеп беруді қамтамасыз ететін ... ... ... тұтынушыларға жеткізу кезінде және әкетуде судың ысырап болуына ... суға ... ... ... ... ... Ол ... және қайтадан пайдалануға әкелетіндей болуы қажет. Іс
жүзіндегі бағаны қою суды үнемдеуді 1,5-2 есе ... Су ... ... және оның ... ... ... ... болдырмаудың негізгі жолы – су қоймаларының ауданын
жағалауларда ... мен таяз ... ... ... Ірі су
қоймаларын жазық өзендерде салу тиімсіз;
9. Қайтымсыз шығын болатын суды кеміту;
10. ... ... суды ... ... жетілдірілген
технологиялар мен жаңа суару әдістерін қолданудың ... ... ... ... оны ... ... ... су жолдарымен
жеткізу арқылы шешуге болады. Бұл шаралар ... ... ... ... ресурстарының сандық сарқылуы, көбінесе әр түрлі ластаушылар мен
ластануы нәтижесінде сапалық ... ... ... ... ... ... іс шаралар ең алдымен
технологиялық процестер мен суды ... ... ... ... Суды тазарту әдістерінің ішінде биологиялық әдістер анағұрлым
экологиялық және тиімді болып табылады. Олар мынадай ... ... ... ... ... ... ... аэрация станциялары
және т.б. Мұндай жағдайда су әр ... ... ... ... элементтердің басым бөлігі сіңіріледі де, ... ... ... бір ... ... ... ... өтіп,
биологиялық (негізінен редуцент-ағзалармен) және ... ... ... ... ... ... ... процестері ластанған судың
үнемі оттегімен және редуцент ағзалармен ... ... ... ... ... ... де қолдануға болады. Жоғары өнімді
табиғи экожүйелерде ... ... суды ... ... ... бара бар.
Судың сапасын жақсарту мақсатында озондау, ультракүлгін сәулелермен
өңдеу, жер асты су ... ... ... ... Жер ... ... ... толтырылады. Олардың тазаруы грунт арқылы
фильтрация кезінде және қойманың ... ... Бұл су ... ... және температуралық режимі реттелген болады.
Кез келген табиғи ресурсқа адамның әсерін бағалау жан-жақты болуы қажет.
Суларды ластандыра ... адам ... осы ... ... ... қана қоймай, көптеген ағзалардың мекен ету ортасын және ... ... ... ... ... ... ((,( және ... сапасының нашарлануы
Экожүйенің тұрақтылығының бұзылуы
Ортаның анаэробиозы
Гидробионттар құрамының өзгеруі
Адам денсаулығы

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Адамзаттың экологиялық проблемалары21 бет
Азғыр-Тайсойған сынақ полигоны10 бет
Атмосфераның антропогендік ластануы6 бет
Ауа туралы жалпы түсінік14 бет
Ауа, жер, су мәселелері11 бет
Ауаны ластанудан қорғау28 бет
Ауыз судың нормалық стандарты4 бет
Ауыз судың радиоактивті элементтермен ластануы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь