Судың ластану мәселесі


Жоспар

1. Судың ластану мәселесі.
2. Суды ластаушы заттар.
3. Су тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік факторы.
4. Жердегі су қоры.
5. Судың сандық мөлшерінің сарқылуы мен ластану мәселелері.
6. Судың эвтрофикациясы.
7. Табиғи эвтрофикация.
8. Антропогенді эвтрофикацияға.
9. Су тапшылығы мәселесін шешу.
Судың ластану мәселесі.

Ластануға судың барлық категориялары: мұхит, континенттік, жерасты, әр түрлі дәрежеде ұшырайды.
Судың, әсіресе аузы судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың бірі табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтай ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуы себепті шамамен 5 млн. адам (негізінен балалар) өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны 500 млн.-нан 1 млрд.-қа дейін жетеді.
Барлық сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп кездесетін элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады.
Судағы химиялық элементтердің жиынтығы жануарлар мен адамның қанының құрамына жақын болады. Бұл өмірдің суда пайда болғандығының дәлелі бола алады (1 кесте).
Судың тұздылығы әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен немесе құрғақ қалдықпен (г/л) анықталады. Аталған көрсеткіш бойынша судың мына категорияларын бөліп көрсетеді:



Химиялық элемент

Еріген заттардың жиынтығынан 
Мұхит суы Адам қаны
Хлор 49,3 55,0
Натрий 30,0 30,6
Оттегі 9,9 5,6
Калий 1,8 1,1
Кальций 0,8 1,2
• Тұщы су – 1 г/л дейін;
• Тұздылау – 1-3 г/л;
• Аз тұзды – 3-10 г/л;
• Тұзды және өте тұзды – 10-50 г/л;
• Рапа - 50 г/л артық.
Теңіз суында шамамен 35 г/л тұз (3,5 немесе 35 -промилле) болады. Суларда органикалық заттар мен әр түрлі жүзіп жүрген заттар, сонымен қатар патогенді ағзалар да болады.
Адам суды оны пайдалану мақсатына байланысты бағалайды: ауыз су, техникалық қажеттіліктер үшін, ауыл шаруашылық қажеттілігі үшін және т.б.
Судың сапасын бағалау үшін шекті рұқсат етілетін концентрациялар (ЗЖЖК) қолданылады.
Ауыз судың сапасын бағалауда химиялық критерийлермен қатар бак-териологиялық және органолептік қолданылады.
Судың бактериялық жағдайы төмендегідей анықталады:1) судағы бактериялардың жалпы саны, ол судың 1 миллиметіріне 100-ден аспауы керек; 2) ішкі таяқшасы тобының бактерияларының саны арқылы. Ол коли-индекс: судың 1 литріндегі ішек таяқшасының шамасы (үштен көп болмауы керек) немесе коли – титрмен анықталады: Бір ішек таяқшасы болатын судың миллиметрмен мөлшері (300 мл-ден кем болмауы керек) анықталады.
Органолептикалық көрсеткіштерге судың иісі, түсі, дәмі, мөлдірлігі жатады.
Судың сапасының маңызды көрсеткіші – ондағы оттегінің болуы. Оған гидробионттардың (аэробтар) тіршілігі мен судың өздігінен тазаруға қабілеті тәуелді болады.
Судың оттегімен қамтамасыз етілуі оттегін биологиялық пайдалану көрсет-кіші арқылы анықталады (ОБПК). ОБПК дегеніміз – биохимиялық процестерге қатысуға қабілетті заттардың ыдырауына (тотығуы) жұмсалатын оттегінің мөлшері. ОБПК-ні анықтау үшін су микроорганизмдеріне қажетті стандартты жағдайлар жасалады.Оттегін пайдалану, әдетте, 5 күнде бір литр суда (ОБПК )өлшенеді. Неғұрлым оттегі көп пайдаланылса, соғұрлым су органикалық және басқа биодеградациялаушы заттармен ластанған.
Суларда биологиялық ыдырауға төзімді заттар көбейіп келеді (мысалы, органикалық еріткіштер). Олар ОБПК көрсете алмайды. Мұндай заттардың болуын оттегін химиялық пайдалану (ОХПК) көрсеткіші арқылы бағалайды. Ол су үлгілерінің күшті тотықтырғыштармен, мысалы, калий бихроматы мен реакциясы арқылы анықтайды.
Әдетте, шайынды суларды ОХПК 100 мг/л артпаған жағдайда ғана су қоймаларына төгуге рұқсат етеді.
ОБПК мен ОХПК көрсеткіштерінің қатынасы судың өздігінен тазару қабілетін көрсетеді. Егер бұл қатынас бірге тең болса, өздігінен тазару қабілеті ең жоғары (биологиялық жолмен ластаушы заттардың барлық дерлік спектрі ыдырайды) болады.

Суды ластаушы заттар.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Жоспар

1. Судың ластану мәселесі.
2. Суды ластаушы заттар.
3. Су тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік факторы.
4. Жердегі су қоры.
5. Судың сандық мөлшерінің сарқылуы мен ластану мәселелері.
6. Судың эвтрофикациясы.
7. Табиғи эвтрофикация.
8. Антропогенді эвтрофикацияға.
9. Су тапшылығы мәселесін шешу.

Судың ластану мәселесі.

Ластануға судың барлық категориялары: мұхит, континенттік, жерасты, әр
түрлі дәрежеде ұшырайды.
Судың, әсіресе аузы судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын маңызды
факторлардың бірі табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтай ұйымының
мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуы себепті шамамен 5 млн. адам
(негізінен балалар) өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған
адамдардың саны 500 млн.-нан 1 млрд.-қа дейін жетеді.
Барлық сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп кездесетін
элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады.
Судағы химиялық элементтердің жиынтығы жануарлар мен адамның қанының
құрамына жақын болады. Бұл өмірдің суда пайда болғандығының дәлелі бола
алады (1 кесте).
Судың тұздылығы әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен
немесе құрғақ қалдықпен (гл) анықталады. Аталған көрсеткіш бойынша судың
мына категорияларын бөліп көрсетеді:


Химиялық элементЕріген заттардың жиынтығынан (
Мұхит суы Адам қаны
Хлор 49,3 55,0
Натрий 30,0 30,6
Оттегі 9,9 5,6
Калий 1,8 1,1
Кальций 0,8 1,2

• Тұщы су – 1 гл дейін;
• Тұздылау – 1-3 гл;
• Аз тұзды – 3-10 гл;
• Тұзды және өте тұзды – 10-50 гл;
• Рапа - 50 гл артық.
Теңіз суында шамамен 35 гл тұз (3,5( немесе 35-промилле) болады.
Суларда органикалық заттар мен әр түрлі жүзіп жүрген заттар, сонымен қатар
патогенді ағзалар да болады.
Адам суды оны пайдалану мақсатына байланысты бағалайды: ауыз су,
техникалық қажеттіліктер үшін, ауыл шаруашылық қажеттілігі үшін және т.б.
Судың сапасын бағалау үшін шекті рұқсат етілетін концентрациялар (ЗЖЖК)
қолданылады.
Ауыз судың сапасын бағалауда химиялық критерийлермен қатар бак-
териологиялық және органолептік қолданылады.
Судың бактериялық жағдайы төмендегідей анықталады:1) судағы
бактериялардың жалпы саны, ол судың 1 миллиметіріне 100-ден аспауы керек;
2) ішкі таяқшасы тобының бактерияларының саны арқылы. Ол коли-индекс: судың
1 литріндегі ішек таяқшасының шамасы (үштен көп болмауы керек) немесе коли
– титрмен анықталады: Бір ішек таяқшасы болатын судың миллиметрмен мөлшері
(300 мл-ден кем болмауы керек) анықталады.
Органолептикалық көрсеткіштерге судың иісі, түсі, дәмі, мөлдірлігі
жатады.
Судың сапасының маңызды көрсеткіші – ондағы оттегінің болуы. Оған
гидробионттардың (аэробтар) тіршілігі мен судың өздігінен тазаруға қабілеті
тәуелді болады.
Судың оттегімен қамтамасыз етілуі оттегін биологиялық пайдалану көрсет-
кіші арқылы анықталады (ОБПК). ОБПК дегеніміз – биохимиялық процестерге
қатысуға қабілетті заттардың ыдырауына (тотығуы) жұмсалатын оттегінің
мөлшері. ОБПК-ні анықтау үшін су микроорганизмдеріне қажетті стандартты
жағдайлар жасалады.Оттегін пайдалану, әдетте, 5 күнде бір литр суда
(ОБПК)өлшенеді. Неғұрлым оттегі көп пайдаланылса, соғұрлым су
органикалық және басқа биодеградациялаушы заттармен ластанған.
Суларда биологиялық ыдырауға төзімді заттар көбейіп келеді (мысалы,
органикалық еріткіштер). Олар ОБПК көрсете алмайды. Мұндай заттардың болуын
оттегін химиялық пайдалану (ОХПК) көрсеткіші арқылы бағалайды. Ол су
үлгілерінің күшті тотықтырғыштармен, мысалы, калий бихроматы мен реакциясы
арқылы анықтайды.
Әдетте, шайынды суларды ОХПК 100 мгл артпаған жағдайда ғана су
қоймаларына төгуге рұқсат етеді.
ОБПК мен ОХПК көрсеткіштерінің қатынасы судың өздігінен тазару қабілетін
көрсетеді. Егер бұл қатынас бірге тең болса, өздігінен тазару қабілеті ең
жоғары (биологиялық жолмен ластаушы заттардың барлық дерлік спектрі
ыдырайды) болады.

Суды ластаушы заттар.

Сулардың ластануы ең бірінші рет су қоймаларына әр түрлі ластаушы
заттардың келіп түсуіне байланысты болады. Екінші ретті ластану бірінші
ретті ластаушылардың әр түрлі тізбекті реакцияларға түсуі арқылы жүреді.
Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, минералдық
тыңайтыштар, улы химикаттар және т.б. заттар жатады (азот, фосфор, және
басқа биогенді элементтер мен олардың қосылыстары, органикалық заттар,
пестицидтер, тұрмыстық қалдық, мұнай және мұнай өнімдері).
Ластаушы заттардың басым бөлігі атмосфералық жауын – шашын әкеледі.
Сулардың канализация ағысымен, тұрмыстық қалдықтармен, өнеркәсіп
орындарының қалдықтарымен, су транспорттарымен ластану үлесі де жоғары.
Су жүйелеріне жылулық ластану айтарлықтай зиян келтіреді. Ол ыстық су
төгу немесе басқа да факторлардың әсерінен температураның өзгеруі
нәтижесіне орын алады.Қазір бүкіл планетада іс жүзінде қандай да бір
дәрежеде адам қызметі нәтижесінде ластанбаған беттік тұщы су көзі жоқ деуге
болады. Солтүстік суларының тазалығы туралы түсінік тек алдамшы. Бұл
сулардың аз ластануы олардың олиготрофтылығынан (тіршіліктің кедейлігі),
өздігінен тазару қабілетінің әлсіз болуы мен төмен температурамен теңеседі.
Осыуақытқа дейін мұхиттың шексіз өздігінен тазаруға қабілеті туралы түсінік
қалыптасқан. Қазір бүкіл адамзат мұхиттың дүниежүзілік қоқыс төгетін жер
еместігіне көз жетіп отыр.
Атақты француздың мұхит зерттеушісі Жак Кусто егер оны уландыру
тоқталмаса оның тіршілігі жойылуы мүмкін деген қауіп айтады. Қазір кең
таралып отырған, қауіпті ластаушы заттарға мұнаймен мұнай өнімдері жатады.
Белгілі мәліметтер бойынша қазір мұхиттың суына жыл сайын 30-дан 50 млн.
тоннаға дейін мұнай төгіледі.
Ал оның әр тоннасы 12 км суды қабықшамен жаба алады. 0,05 мгл
мұнай су құрамында болса, су ішуге жарамсыз, ал концентрациясы 0,5 мгл
болғанда көптеген су ортасымен байланысты ағзалар тіршілігін жояды. Иістік
құбылыстардың әсерінен балықтар мен т.б. ағзалардың миграциялық жолдары
өзгереді. Мұнаймен және басқа ластануға, әсіресе планктон сезімтал. Оның
жойылуы көптеген басқа ағзалардың тіршілік етуінің мүмкін болмауына
әкеледі.
Мұнайлы қабықша су бетінің шағылыстыру қабілетін (альбедо) өзгертеді. Ол
жылу балансының өзгеруіне және ғаламдық жылу мен ылғалды тасымалдау
құбылыстарына әкеледі. Мұнайдың айтарлықтай мөлшері жағалауға атқаратын
жағалаулық экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына келуіне өте
көп уақыт керек. Мұнайдың бір бөлігі грунтқа сіңе отырып, грунт суларына,
одан су айналымы арқылы қайтадан қазба көзіне қайтып келеді. Қиын ыдырайтын
мұнай өнімдері мұхит ағыстарына түседі де, үлкен ара қашықтыққа таралады.
Мұнайлы қабықша су бетінің шағылыстыру қабілеті (альбедо) өзгертеді. Ол
жылу балансының өзгеруіне және ғаламдық жылу мен ылғалды тасымалдау
құбылыстарына әкеледі. Мұнайдың айтарлықтай мөлшері жағалауға атқаратын
жағалауға атқаратын жағалаулық экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің
қалпына келуіне өте көп уақыт керек. Мұнайдың бір бөлігі грунтқа сіңе
отырып, грунт суларына, одан су айналымы арқылы қайтадан қазба көзіне
қайтып келеді. Қиын ыдырайтын мұнай өнімдері мұхит ағыстарына түседі де,
үлкен ара қашықтыққа таралады.
Егіншілікпен айналысатын аудандарда ауыл шаруашылығы судың негізгі
ластаушысы болып табылады. Су топырақтың бұзылу өнімдерімен,
тыңайтқыштармен, улы химикаттармен, мал шаруашылық кешендерінен шайылған
сулармен ластанады.
Мал шаруашылық кешендері кейбір аймақтарда негізгі мәселе болып табылады.
Мысалы, ФРГ-де мал шарушылығының шайынды суларының қалдықтары тұрмыстық
сумен салыстырғанда 5 есе көп. 100 мың ірі қара мал басы бар кешен қоршаған
ортаны милллион халық бар қаламен бірдей ластандырады. Мұндай кешендердің
негізгі ластауы органикалық заттармен және азоттың әр түрлі қосылыстармен
(нитраттар, нитриттер, аммиак), биологиялық агентермен байланысты.
Судың жылулық ластануын да атап өтуге болмайды. Жылынған сулардың негізгі
көзі жылу және атомдық электростанциялар болып табылады. Осы және басқа да
объектілерде суды салқындатқыш ретінде қолданылады. Жылу
электростанцияларында әрбір миллион киловат энергияны алу 1,5-2 кмсуды
жылуту арқылы жүреді. Ал атом электростанцияларындажылынған судың көлемі
алынатын энергия бірлігіне шаққанда 2-3 есе көп. Жылытылған сулар арнайы
салқындатқыштарда салқындатылып, қайтадан өндірістік процестерде пайдалануы
керек. Бірақ, жылы сулардың айтарлықтай мөлшері су қоймаларына төгіліп,
олардың жылулық ластануын туғызады.
Сулардың негізгі ластануы көбінесе олардың су объектілерінен тыс су
жинағыш бассейндерде, айналымның бұзылуы нәтижесінде орын алады. Мұндай
құбылыстар табиғи экожүйелердің (әсіресе орманды және батпақты) қайта
құрылуы немесе бұзылуына байланысты.
Суды пайдалануға оны қалдықтар мен қоқыстардан, соның ішінде улы және
радиоктивті элементерден құтылу үшін қолдану жатады. Мұндай қалдықтар суға
контейнерлерде тасталса да, олар мәңгілік, уақыт өте келе бұзылады да,
ішіндегі заттар суға түседі.
Орманды тасымалдауда пайдаланылатын өзендер, әсіресе солтүстік, ағызу
кезінде бататын ағаштың ыдырау өнімдерімен ластанады. Көптеген осындай
мақсатта пайдаланылатын өзендерде бірнеше қабат ағаштар болады. Олар
фенолдар, лигниндер және т.б. органикалық заттардың көзі болып табылады.
Айтарлықтай теріс экологиялық нәтижелер су қоймаларына байланысты. Олар
да биодеградацияға ұшырайтын немесе нашар ұшырайтын заттардың қоймасы болып
табылады. Көптеген су қоймаларының түбінде ауыр металдар, радиоктивті
элементтер шоғырланған. Олар әдетте метан мен басқа да шіру өнімдерінің
түзілу көзі болып табылады. Мұндай су қоймаларының суының деңгейінің
төмендеуі ауаның және шекаралас жатқан территориялардың да ластануына
әкеледі.
Мұнан да ауқымды мәселелер су қоймасы жою кезінде туындауы мүмкін. Себебі
әрбір, тіпті ең ір су қоймасының өзі ерте ме, кеш пе өзінің су резервуары
немесе гидроэнергия көзі ретіндегі маңызын жояды.
Су экожүйелеріне екінші ретті ластану да көп зиян келтіреді. Аталған
ластану көзін судың эвтрофикациясы мысалында қарастырайық.

Су – тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік факторы.

Жердегі барлық су біртұтас. Олар атмосферамен,литосферамен қатар жеке
қабат – гидросфераға бөлінеді. Ол тіршілік ортасы ретінде ерекше
қасиеттермен сипатталады.
Судың қасиеттері. Биосферадағы маңызы процестерге әсерін анықтайтын
судың өзін тән қасиеттері:
1. Табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық
ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге: сұйық,
газ тәрізді және қатты күйге өтуіне байланысты мұндай жағдайға
ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден – бір ресурс.
2. Суға қату кезінде көлемінің артуы және сұйыққа өтуі кезінде көлемінің
кемуі тән.
3. Ең жоғарғы тығыздығы +4(С-да байқалады. Табиғи және биологиялық
процестердің маңызды қасиеттері осыған байланысты болады. Мысалы, су
қоймаларының терең қатуының болмауы.
4. Жылу сыйымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
5. Тек оң ғана емес, теріс температурада да жеңіл газ тәріздес күйге
өтуге қабілеттілігі. Теріс температурада қатты күйден (мұз, қар)
бірден бу тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс – сублимация деп
аталады.
6. Булану мен еру кезінде жылу сіңіріледі және будан конденсациялану мен
қату кезінде жылудың бөлініп шығуы тән.
7. Дисперсті ортада, мысалы, ұзақ саңылаулы топырақтар немесе биологиялық
құрылымдарда байланысқан немесе таралған күйге өтуі. Мұндай жағдайда
судың қасиеттері өте күшті өзгереді (қозғалғыштығы, тығыздығы, қату не
булану температурасы, беттік керілуі және т.б.). Бұлардың табиғи және
биологиялық жүйелердегі процестердің жүруі үшін маңызы зор.
8. Әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. Судың
аталған және басқа да қасиеттері биосфералық процестерге, тірі ағзалар
мен олардың мекен ету орталарына орасан зор әсер етеді.
Су – атмосфераның оттегімен толығуының (фотосинтез процесінде) бірден-бір
көзі. Ол геологиялық (үлкен) және биологиялық (кіші) зат айналымдардағы
химиялық элементтер мен қосылыстардың миграциясының шарты болып табылады.
Қазіргі түсінік бойынша тіршілік суда пайда болған. Алғашқы кезеңдерде
тірі ағзалар судан өте әлсіз бөлінген еді. Кейін ағзалар тәуелсіз су
балансына өте бастады. Ағзалардың денесіндегі судың сапалық құрамы мен
ондағы судың мөлшерін белгілі бір деңгейде ұстап тұратын құрылымдар пайда
болды.
Қазіргі күнде дейін денесіндегі судың мөлшері қоршаған ортаның
ылғалдылығына тәуелді (пойкилогидірлі) ағзалар (балдырлар) сақталған.
Бірақ, қандай топқа жатпасын денесіндегі судың мөлшері 50( кем болмайды.
Көптеген пойкилогидрлі ағзалардағы судың мөлшері 90( жоғары болуы мүмкін.
Неғұрлым ағза жоғары ұйымдасса, соғұрлым оның денесіндегі судың мөлшері
тұрақты болады.
Адам ағзасындағы судың үлесі 60(-ға жуық, бірақ жекеленген мүшелер мен
ұлпаларда ол 1( - 96(-ға дейін ауытқиды (1-кесте).

Адам денесіндегі судың мөлшері.

Заттар, ұлпалар Дене немесе ұлпа салмағына
қатысты судың (
Ағзада 60
Соның ішінде ұлпаларда:
Май 20
Сүйек 25
Бауыр 70
Бұлшық ет 75
Қан 79
Ми 85
Лимфа 95

Гомойогидрлі ағзалардың 10( - 12( суды жоғалтуы, өлімге әкеліп соқтырады.
Пойкилогидрлі ағзалар денесіндегі судың 90( дейін мөлшерін жоғалта алады.
Судың көптеген биологиялық маңызды қасиеттері нашар зерттелген. Еріген
қар суының жақсы қасиеттерін адам ерте кезден байқаған. Мұндай су
өсімдіктердің тіршілік күшін арттырады, өнімділігінің артуына әкеледі. Тау
қабаттарының ұзақ өмір сүруі еріген қар суын пайдаланумен байланыстырылады.
Оттексіз су тірі ағзалардың өліміне әкеледі. Бірақ қыздыру арқылы белгілі
бір дәрежеде оттегінен айрылған суды қысқа уақыт аралығында пайдалану
өсімдіктердің өнімділігін арттырған.
Байланысқан күйге өткен су өзінің төменгі температураларға қатынасын
өзгертеді. Ол тек -15(С-20(С қатады. Бұл өсімдікке қыстағы судың мөлшерін
ұстап тұра отырып, үсіп кетуден сақтауға мүмкіндік береді.
Жылу сыйымдылығының жоғары болуы және булану кезіндегі жылуды сіңіруге
қабілеттілігі биологиялық (өсімдіктердің транспирациясы, жануарлардың
терлеуі) техникалық жүйелердегі салқындатушы агент болып табылады. Ол
планетаның шектен тыс ысып кетуінен қорғаудың кепілі, ғаламдағы
термодинамикалық дағдарыстың баламасы бола тұрып, қоршаған ортаның
жергілікті жылулық ластануының негізгі агенті болып табылады.
Табиғи экожүйелердің тіршілігіндегі судың маңызы туралы онда түзілетін
өнімнің су сыйымдылығына қарап, қорытынды жасауға болады. Ол
транспирациялық коэффициент арқылы сипатталуы мүмкін.
Бидайдың бір тоннасын алуға 2500 т су, күрішке – 4560 т, мақтаға – 10000
т, сиыр етіне – 30000 т су жұмсалады.
Су адам үшін тек биологиялық қана емес, сонымен қатар, әлеуметтік те
фактор болып табылады. Биологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
адамға тәулігіне 2-5 литр су қажет. Алғашқы кезде адам осы мөлшермен
қанағаттанған. Шаруашылық қызметіне өтуге байланысты қажетті судың мөлшері
арта түсті. Су шаруашылығын ұйымдастырудың қажеттілігі, мысалы, суармалы
егіншілікке байланысты туады.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстандағы қазiргi кезеңдегi атмосфералық ауаның ластану мәселесі
Судың ластануы
Ластану проблемасы
Акустикалық ластану
Ластану
Радиоактивті ластану
Радиациялық ластану
Жарықтық ластану
Табиғаттағы судың ластануы
Қазақстандағы судың ластануы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь