Қарт кісілермен жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс

Кіріспе
І тарау. Қарт кісілермен жүргізілетін әлеуметтік.педагогикалық жұмыстың теориялық негіздері
1.1. Қарт адамдар әлеуметтік.педагогикалық жұмыс объектісі ретінде 1.2.Қарт адамдардың әлеуметтік.психологиялық сипаттамасы
1.3. Қарттармен жүргізілетін әлеуметтік.педагогикалық жұмыс моделі


ІІ тарау. Қарт кісілермен жүргізілетін әлеуметтік.педагогикалық жұмыс мазмұны және ұйымдастыру
2.1. Қарт адамдармен жүргізілетін әлеуметтік.педагогикалық жұмыс мен технологиялары мен тәжірибелері
2.2 Қарт адамдармен жүргізілетін әлеуметтік.педагогикалық жұмыс және оның нәтижелері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Қазіргі таңдағы әлеуметтік жағдай, жастарға, белсенді өмір салтына көңіл бөлу қарттар демографиялық қабатын әлсіздендіріп отыр.
Шиеленісті әлеуметтік-экономикалық жағдай, жұмыс орындарының қысқартыруы, халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуі қарт адамдар категориясы өмірдің қиындығына тап болды. Қоғамның қарт мүшелерінің әлеуметтік босқындарға айналуы салдары айқын білінді [1].
В.А.Сластенин атап өткендей «қоғамның нарықтық қатынастарға өтуі адамның (соның ішінде қарт адамдардың) өзгермелі құбылыстарға тз бейімделе алу қабілеттерін талап етеді». Сонықтан да қарт адамдарға әлеуметтік-педагогикалық көмек көрсету мәселесі өзекті болып отыр.
Осы кезеңде кез келген мемлекетте әлеуметтік мәселелер алғашқы орынға шығып отыр. Көп жылдар бойы елімізде экономикалық күйзеліс салдарынан және тағы да басқа жағдайлар салдарынан әлеуметтік қиыншылыққа тап болған адамдар саны күннен - күнге көбеюде. Әсіресе, карттар мен мүгедектер, балалар мен отбасы және тұрғындардың басқа санаттарындағы адамдар әлеуметтік қызмет көрсету аймағынан көмек алуға мәжбүр болып отыр.
ХХ ғасырдың екінші жартысында халықтың туылу және өлу, мемлекеттің еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілу деңгейі анықталатын халықтың жастық құрамы түбегейлі өзгеріске ұшырады. 1950 жылдан бастап жер бетіндегі қарттар саны 5 есеге көбейді [2].
Қазақстан Республикасында 90-шы жылдары құрылған әлеуметтік қызмет көрсету жүйесі осындай жағдайлардың алдын алу мен сауықтыру-оңалту шараларын жүргізуді мақсат етеді.
Әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінің әрекеті өмірдің қиын жағдайларына тап болған адамдарға әлеуметтік көмек пен қолдау көрсету аркылы сипатталады.
Кез келген қоғамда өмірде әртүрлі қиыншылыққа тап болған адамдар қатары жеткілікті. Осындай жағдайларға тап болған адамдардың ел қатарлы өмір сүруі үшін, қоғамда өз орнын табу үшін және осы қоғамда өзінің құқықтарын корғай білу үшін әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсету жүйесі әрекет етеді.
Әлеуметтік-психологиялық жұмыстың негізгі мақсаты әлеуметтік қызмет көрсету - тұрғындарды әлеуметтік қорғаудың жаңа бағыты екенін анықтау. Сол арқылы әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсету аймағының маңыздылығын және оның мәнін жете түсіну.
Әр қоғамда тұрғындардың кейбір санаттарына әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсетуге зәру адамдар, отбасылар мен адамдар тобы көп.
Қазіргі заманда басына түскен ауыртпалықпен күресуге әрбіреуінің күш - жігері жете бермейді. Көпшілігі өзіне - өзі деген сенімділігін, жақсы өмірге деген үмітін жоғалтып алды.
        
        Кіріспе       І ... Қарт ... ... ... жұмыстың теориялық негіздері
1.1. Қарт адамдар әлеуметтік-педагогикалық жұмыс объектісі ретінде ... ... ... ... Қарттармен жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс моделі
ІІ тарау. Қарт кісілермен ... ... ... ... және ... Қарт ... жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс мен технологиялары мен тәжірибелері
2.2 Қарт ... ... ... ... және оның ... ... әдебиеттер тізімі Қосымша
КІРІСПЕ
Қазіргі таңдағы әлеуметтік жағдай, жастарға, белсенді өмір салтына ... бөлу ... ... қабатын әлсіздендіріп отыр.
Шиеленісті әлеуметтік-экономикалық жағдай, жұмыс орындарының қысқартыруы, халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуі қарт адамдар категориясы ... ... тап ... ... қарт мүшелерінің әлеуметтік босқындарға айналуы салдары айқын білінді [1].
В.А.Сластенин атап өткендей . ... да қарт ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Осы кезеңде кез келген мемлекетте әлеуметтік мәселелер алғашқы орынға шығып отыр. Көп жылдар бойы елімізде экономикалық күйзеліс салдарынан және тағы да ... ... ... ... ... тап болған адамдар саны күннен - күнге көбеюде. Әсіресе, карттар мен мүгедектер, балалар мен отбасы және ... ... ... адамдар әлеуметтік қызмет көрсету аймағынан көмек алуға мәжбүр болып отыр.
ХХ ғасырдың екінші жартысында халықтың туылу және өлу, мемлекеттің еңбек ресурстарымен ... ... ... ... халықтың жастық құрамы түбегейлі өзгеріске ұшырады. 1950 жылдан бастап жер бетіндегі қарттар саны 5 ... ... ... ... 90-шы ... ... ... қызмет көрсету жүйесі осындай жағдайлардың алдын алу мен ... ... ... ... ... қызмет көрсету жүйесінің әрекеті өмірдің қиын жағдайларына тап болған адамдарға әлеуметтік ... пен ... ... ... сипатталады.
Кез келген қоғамда өмірде әртүрлі қиыншылыққа тап болған адамдар қатары жеткілікті. Осындай жағдайларға тап болған ... ел ... өмір ... үшін, қоғамда өз орнын табу үшін және осы қоғамда өзінің құқықтарын корғай білу үшін әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсету жүйесі әрекет етеді.
Әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... қызмет көрсету - тұрғындарды әлеуметтік қорғаудың жаңа бағыты екенін анықтау. Сол арқылы әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсету аймағының маңыздылығын және оның ... жете ... ... ... кейбір санаттарына әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсетуге зәру адамдар, отбасылар мен адамдар тобы көп.
Қазіргі заманда басына ... ... ... ... күш - ... жете ... Көпшілігі өзіне - өзі деген сенімділігін, жақсы өмірге деген үмітін жоғалтып алды.
Әсіресе қарт ... қал - ... ... ... қартаюына байланысты мүмкіндіктері шектеліп, олар біреуге тәуелді болып ... ... ... ... ... ету ... ... өмір сүруінің кепілі. Кейбір қарт адамдар денсаулығына байланысты қоғамдық өмірден ... ... ... қатар, қарт адамдарға психологиялық тұрғыдан да қолдау көрсетудің маңызы зор. Өйткені қарт адамдардың психологиясы, жас ... ... ... ... ішкі және ... жан дүниелеріне тікелей ықпал жасайды.
Осындай жағдайларда бұл адамдарға біреулердің көмектесуі қажет. Мұндай ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Яғни, әлеуметтік-психологиялық жұмыстың оьъектісін анықтап, оларға ... ... ... анықтап алу, әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсету жүйесінің жұмысын тиімді етеді деген пікір пайда болады.
Қарт адамдардың қоғам өміріне араласып кетуін қамтамасыз ететін ... бірі - ... ... ... ... Олар қарт ... ... сұраныстары мен қажеттіліктерін қанағаттандырып қана қоймай сонымен қатар, олардың денсаулықтарын жақсарту мақсатында да ... ... ... үшін ең ... ... күтімдерін қамтамасыз ету.
Кез -- келген шараның жүзеге асуы үшін, ең ... оның ... мен ... ... алу ... ... жас ... анықтаудың нақты бір қалыптасқан шекарасы жоқ. Американдық зейнеткерлер ассоциациясы елу жастан асқан тұлғаларды қарт кісілер қатарына ... ... ... ... ұймының Еуропалық геронтологтар бюросы 1963 жылы ер кісілерде 60 жастан бастап 74 жасқа дейін, ал әйелдерде 55-74 ... ... ... ... ал 75 жастан бастап кәрілік кезең басталады деп үкім шығарды. А.ВМудрик қарттық кезеңдң 50-60 жас аралығы [3], 70 жастан ... ұзақ өмір сүру ... деп ... ... зейнеткерлікке шығу уақытысымен байланыстырды, қарттық кезең 55-65 жас деп ... ... ... ... ... ... адамзат өмірінің бір бөлігін көрсетуді ұсынды. Зерттеушілердің ... ... 60-65 жас ... ... 55 жастан, ер кісілерде 60 жастан) қарттық кезең деген қорытындыға келді.
Қазіргі кезде қарттық- бұл ... ... ... даму ... бар және ... жүзеге асыра алатын ұзақ уақытқа созылған кезең (Б.Г.Ананьев [4] , О.В.Краснова [5], С.Г.Максимова [6], Г.С. ... [7], ... [8], ... және т.б.).
Философиялық, психологиялық, әлеуметтік және педагогикалық әдебиеттерді талдай келе, қазіргі таңда қарттық мәселесі бойынша зерттеу материалдары жинақталған. ХХ ... 90 ... ... ... ... ... тек биология ғылымында қарастырылды. В.А.Дыскин [10], А.Н. Рубакин [11], В.В.Фролькис [12] және т.б. қарттық кезеңнің медициналық-билогиялық аспектісі ... ... ... бар, ... [13], ... [14] қарттық мәселесін биологиялық және әлеуметтік тұғырларды сәйкестендіре отырып әлеуметтік геронтология ғылымының дамуына айтарлықтай үлес қосты. Бұл парадигма К.А.Абульханова-Славская, В.Д. ... [15], Л.И. ... [16], ... [17], ... [18], ... [19], ... көрініс тапты. Зерттеушілер қарт адамның тұлғалық ерекшеліктерін, қартаю түрлерін, қартаюдың әдіснамалық кезеңдерін қарастырады.
Ресейде ХХ ғасырдың 90 жылдарынан бастап қарт ... ... және ... мәселесі Н.В.Гудков, В.В.Куценко, С.Г.Марковкин және т.б. еңбектерінде ... Қарт ... ... ... ... ... ... тұрғысынан Н.В.Гудков [20], В.В.Куценко [21], С.Г.Марковкина [22] және т.б. ... ... қарт ... ... ... ... (И.Г.Беленькая [23], В.М.Васильчиков [24], М.Э.Елютина [25], К.А.Санкова [25], Е.И.Холостова [26], Р.С. ... [27]), ... ... ... ... (В.А.Фокин [28], Н.П.Щукина [29]) тақырыптарында зерттеу жұмыстары бар. ... ... ... ... қазіргі уақытқа дейін қарттар үйіндегі қарт адамдармен жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс туралы мәселелер толықтай ... ... Г.Н. ... [30], ... [31], ... [32] және т.б. ... қарт ... мәселесі қарастырылған.
Жаһандану заманында қарт адамдар өздерінің жастық мәселелерін шешумен қатар, жаңа өмір жағдайына бейімделу міндеті тұрады. Бұл ... оған ең ... ... ... әлеуметтік қызмет мамандары көмекке жұмылдырылады. Біздің елімізде ХХ ғасырдың тоқсаныншы ... ... ... ... ... жаңа ... болып табылғандықтан, жеткілікті деңгейде теориялық базасы жоқ және де қарт ... ... ... ... қызмет көрсете алмайды. Мәселенің теориялық деңгейде жеткілікті зерттелмеуі мен тиімді түрде әлеуметтік-педагогикалық көмек ... ... ... ... ... ... ... деп таңдап алуға негіз болды.
Зерттеу мақсаты: қарттар үйіндегі адамдармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс жүйесінің мазмұнын талдау және ... ... ... ... нысаны: қарттар үйіндегі адамдарды тәрбиелеу процесі
Зерттеу пәні: қарттар ... ... ... ... жүйесі.
Зерттеу міндеттері:
* Қарттар үйі жағдайында қазіргі кездегі үлкендерді тәрбиелеу процесіне талдау ... Қарт ... ... ... ... ... ... ашу;
* Қарттар үйіндегі қарттармен жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс тиімділігінің ... ... және оны ... ... ... ... ... қарттар үйіндегі адамдармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыстар жүйесі талданып, тиімді жолдары ... онда олар ... ... ... тұрақтанады, себебі олар рухани, педагогикалық-психологиялық қолдауға зәру болып келеді.
Зерттеу әдістері: психологиялық-педагогикалық әдебиеттерді зерттеу және талдау; педагогикалық тәжірибелерді талдау және ... ... ... анкета, әңгімелесу, сауалнама жүргізу; салыстырмалы талдау жасау; ... ... ... және ... ... ... әдісі.
Зерттеу құрылымы: кіріспе, екі бөлімнен, корытынды және пайдаланған әдебиеттер
I ТАРАУ. ҚАРТ АДАМДАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫСТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
+ Қарт адамдар әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... адамдар мәселесі XX ғасырда әсіресе, соңғы он жылдықта күрделі әлеуметтік мәселеге айналып отыр. Ол ... ... ... ... ... ... бастау алды. Ең алдымен Франция және Финляндия елдерінде өткен жүзжылдықтың басында демграфиялық революция басталып, Батыс және Солтүстік Европа елдерінде ... ... ... ... сүйенсек, егер Батыс елдерде 1990 жылдары зейнеткерлік жастағы адамдар саны барлығы 18% ... 2030 ... ол ... 30 %-ға артады екен деген болжам бар.
Өнеркәсібі дамыған мемлекеттерде қартаю үдерісі 30 жыл ... ... ... дами бастады. Бұл үдеріс баяу дамушы мемлекеттерде кеңінен тарамаған, алайда БҰҰ демографтарының пікірінше бұл мемлкеттерде ... ... ... осы ... ушығатынын пайымдайды.
Ресей елінің статистикалық мәліметтері бойынша, 1939 жылы карттар саны барлық тұрғындардың 4%-н құраған болса, 1996 жылы осы аталған ... 12% - ға ... ... еңбекке қабілетті санатына түсетін күш көбейеді, өйткені олар ... ... ... ... ... болып келеді. Қазірдің өзінде бір қарт адамға 1,8 еңбекке қабілетті адам қатынасы келеді.
Дамыған мемлекеттерде 65 ... ... қарт ... 4-5 ... ... адамдар саны сәйкес келеді.
Демограф А.Сови жер бетіндегі тұрғындардын козғалыс үрдісі олардың кеңістіктегі және уақыттағы өмір сүру ... ... ... ... қартаюы қазіргі үлкен құбылстардың бірі деп атап көрсетті. Бұл құбылыстың кең етек алып таралуы және оның қоғамдық-экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... мәселені қарқанды дамушы мәселе деп қортынды шығарды [33]. Қазіргі заманның өзекті ... ... ол ... ... жаңа даму ... ... сипаттайды және шынайы демографиялық, экономикалық, қоғамдық, әлеуметтік-психологиялық, мәдени және ... ... ... ... тұрғындардың демографиялық құрылымының тамырының қозғалысы, яғни үрдісі жүруде, осы мәселе дүниежүзілік қоғамның бастысы болып отыр. Осы мәселемен күресуге он ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы қарастыру объектісі ретінде XX - ғасырдың 80 - жылдардан бері келе жатыр.
Еуропада өткен ... ... ... ... қартаюы салдарынан шынайы әлеуметтік және экономикалық салдары болатынына көздері жеткен. Көптеген ғылыми зерттеулерде, баспасөздерде, саяси хаттамаларда бұл үрдіс әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... Көп ... бұл үрдіс әлеуметтік дамуға, гүлденуге, әлеуметтік жақсаруға, ұрпақтар арасындағы байланыстарға, технологиялық даму мен инновацияға қауіп ... [34]. ... жылы ... ... ... саны 6,2 ... ... жетті, ал әрбір жер бетіндегі оныншы адамның жасы 60 жас және одан ... ... ... ... ... Ұйымның ұзақ мерзімдік болжамына сай 2025 жылы дүниежүзілік тұрғындар саны 1950 ... ... ... үш есе, ал қарт ... саны -- 6 есе, ал ... ... саны (80 жастан асқандар) 10 есеге артады.
Қоғамның қартаюы салдарын көптеген қоғамның мамандарының және қоғам кайраткерлерінің-ғалымдардың, зерттеушілердің, ... ... ... және т.с.с. зерттеу объектісіне айналды. Олардың көпшілігін мына сұрақтар мазалайды: қоғамның қартаю үрдісі қоғамға қалай ықпал етеді, ол әлеуметтік дамуға ... ... ... Ең алдымен аталған мәселе қоғамның әлеуметтік дамуына тікелей ықпал ететіні белгілі.
Сонымен, қоғамның қартаюы жеке адамдардың дамуымен қатар жалпы барлық ... ... ... элемент болып қала береді. Қоғамның дамуында, жастық, орта жастық, қарттық және ... ... ... ... ... ... екеуінің арасындағы шекара шартты түрде деп айтуға болады.
Қарт адамдар деп жасы 60 тан асқан азаматтарды айтамыз. Тұтастай қоғамның қартаюын, қарт ... ... ... ... Ал 80 жастан асқан азаматтарды кәрі адамдар санатына қосамыз[35].
Қоғамдық - экономикалық қоғамның зерттеулерінде қоғамның ... ... ... ... ... ... ... жағдайда демографиялық қартаюды анықтаудың басқа әдістерін қолданады. Мысалы, қарт ... ... ... мен ... ... қатысты анықтайды.
Біріккен Ұлттар Ұйымының болжамы бойынша, тұрғындардың қартаю үрдісі, 60 жас және одан ересек ... ... төрт ... ... ... қартаюдың белгілерінің болмауы - 8% - дан төмен;
2) демографиялық жастық пен ... ... ерте ... күй ... ... ... жастық пен қарттық арасындағы кеш өтпелі күй фазасы-8 - 10%;
4) демографиялық қартаюдың күйі - ... ... ... ... одан ... ... мәліметтер бойынша дамыған елдерде демографиялық қартаюдың 60 жастағы және одан ересек адамдардың саны 15% - дан асып ... ... ... Ұйымының мәліметі бойынша қарттық жас тек 65 - тен басталады, осы жастан асқандардың көрсеткішін ... ... ... де, үш ... атап ... қоғам деп, 65 жас және одан ересектер саны 4 пайыздан ... ... деп - 4 - 7 ... ... деп - 7 ... жоғары деп көрсетеді. Демогарфиялық табалдырығы деп тұрғындардың ... ... 10 ... ... қарт ... ... танылады [34].
Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымда көптеген зерттеушлер қарт адамға сипаттама бергенде биологиялық түсініктерге сүйенеді. Мысалы, әлеуметтік психолог О.В.Краснова қартаю өзін-өзі реттеу, өзін-өзі ... ... ... ... ... деді [36]. ... қартаю ағзаның бейімделу мүмкіндіктерінің шектелуі, өлу мүмкіндігінің ұлғаюы, өмір сүру ... ... ... кезең- бұл жастық даму кезеңінің соңғы кезеңі [37].
Әлеуметтік геронтологтар Р.С.Яцемирская, И.Г.Беленькая қарттық ... адам ... ... ... деп ... [38]. ... ... әлеуметтік ғылымда қарт адамдарды зерттеуде үш бағытты бөліп көрсетуге болады. Олар:
-қарттықты биологиялық және психологиялық өлшемдермен үрдіс ретінде ... ... ... ... ... мен әлеуметтік -экономикалық мәртебесі мәселелерін институционалдық тұрғыдан қарастыру;
- қарттық туралы әр халықтарға тән ... ... ... ... ... шеңберінде әлеуметтік-геронтологиялык білімнің үлгілері жасалуда, олардың пәні ретінде әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қарттар тәжірибесіндегі әлеуметтік жағдай мен психологиялык тәжірибені арнайы әлеуметтік жастық топ, ретінде қарастыру қажет.
Қарттықты өмірдің соңғы мәресі ретінде карастыру ... ... ... Тек қана ... ... ... ғана ... отыр. Мәселен, 1962 жылы геронтологтар сипозимумы жастық шекараны төмендегідей ... 60 - 75 қарт ... 75 - 90 ... 90 - жастан жоғары ұзак өмір сүрушілер.
Қоғамдағы ... ... ... ғылымы зерттейді, ол қарттықты биологиялык, психологиялық әлеуметтік тұрғыдан зерттей отырып, олардың ... ... ... ... зерттеу аумағын анықтайды [39].
Биологиялық тұрғыдан қарстырған кезде, қарттықтың физиологиялық жағы, ал психологиялық тұрғыдан - қартықтың ойлау және психикалық аспектілері ... ал ... ... - ... ... қарттық зерттеледі.
Бұл өлшемдер, өз кезегінде үш әртүрлі бағытты иемденеді:
- қартайған адамдардың жеке бастық қобалжуы, (бұл жерде ... ... ... және мәдениетті тұтастай алғанда әлеуметтік шеңберде қарастырылады);
- қартайған ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаты деңгейінде карттық мәселелер мен оларды шешу ... ... ... ... ... жайлы стереотипті пікірлер жинағын атап көрсетеді:
1) барлық карттар бір - біріне ұксас;
2) қартайған адамдар әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... көпшілігінің денсаулығы әлсіз;
4) жұмыстан босатылу әйел адамдарға карағанда, ер адамдарды қатты күйзелтеді;
5) көптеген қарт адамдар өз отбасыларын шектелген;
6) қарт ... ... ... ... ... және оған ... емес;
7) қарт адам оқуға қабілетсіз;
8) жас келген сайын ақыл-ойлық сапа төмендей түседі. Қазіргі ... ... ... ... төрт ... атап ... ... Олар:
Біріншіден, бұл мына сипаттамаларды қозғайтын демографиялық және
макроэкономикалық проблемалар:
- тууды көрсететін көрсеткіштер;
- өмір сүру ұзақтылығы, әсіресе, ұзақ өмір сүрудің жоғары ... ... ... ... жетемін деген қарттар саны;
- әртүрлі ұрпақтар арасында материалдық ресурстарды тарату;
- қартайған адамдар зейнеткерлердің өмір сапасын жақсарту және ... ... ... етуде ұжымдық жауапкершілікке деген жауапкершілік;
- еңбек ету өнімділігінің деңгейі.
Екіншіден, әлеуметтік қатынастар: отбасылық-туыстық қарым - ... ... ... ... - бірі ... ... ... мамандықты таңдау сипатында; еңбекпен камтамасыз ету кұрылымында сферасында атаулы өзгерістер ... ... ... ... ... нарығына ықпал етеді:
-саналы және дене еңбегі қатынастарында өзгеріс болады және қоғамның еңбек әрекетіне деген қарым - қатынасы;
- қартайған ... ... ... ... ... ... туындайды;
- қартайған еңбек адамдарының қарым - қатынасы өзгереді және зейнеткерлікке шығу жөніндегі ... ... ... әрекетіне деген қарым - қатынасы өзгереді;
- қартайған шақта адамдардың кәсіби бағыттылығы мәселесі ... ер ... мен әйел ... арасындағы тепе-теңдік бұзылады, өйткені қартайған шақта ер адамдарға қарағанда әйел ... ... ... бастауыш және орта білім беру ұзақтылығы көбейеді, яғни, өндірістегі еңбекпен қамтылмаған жас адам мен ... қарт адам ... ... өзгереді;
- жұмыссыздыққа қатысты әлеуметтік мәселелердің сипаты өзгереді және оны шешу үшін жаңа ... ... ... ... ... ... ... артады[8].
Төртіншіден, өзгерістер қартайған адамдардың функциональды қабілеттерін және денсаулықтарының күйін өзгертеді, оның салдарынан әлеуметтік қызметтері үшін ... ... ... ... ... адамдардың алынған білімдерінің функциональды түрде ұсталады, қарт ... ... мен ... сонымен қатар негізгі және қосымша ғылымдарды меңгеруге, жаңа кәсіби білімдерді меңгеруге мүмкіндіктері кеңейеді;
-қарт адамдар ... ... және ... - ... ... ... ... үшін қажетті ресурстар болып келеді;
-қарт адардарға көмек көрсету мен оларға әлеуметтік қызмет көрсетудің қажеттіліктері де өзгереді:
- қарт адамдарға әлеуметтік және ... ... ... ... мен ... ... ... [8].
Әрине жоғарыда аталып өткендей, қоғам өмірінің объективті өзгерістерінің толык емес тізімі. Оған қоса, субъективті факторлардың кең шекарасын адамның ішкі дүниетанымының ... қай ... ... ... яғни ... ... ішкі әлемі жайлы білу де маңызды.
Ғалымдардың басқа топтары, керісінше, қарт адамдардың бар болуы қазіргі қоғамның ... ... деп ... ... ... өмір ... ... қажеттілігі аталап көрсетіледі - және ең алдымен әлеуметтік белсенділіктің түрлері мен ... ... яғни ... ... ... және басқа да әлеуметтік рольдердің түрлілігін өзгерту есебінде деп көрсетеді.
Кейбір аймақтарда жүргізілген атты зерттеулер нәтижесінде, ересек ұрпақ тұлғаларының ... ... ... қатарына:
-өмірлік жетістіктерге деген, енжарлық көзқарастар, сананың фрустациясы; ... ... ... ... ... ... ();
-мемлекет саясатына деген субъективтік қызығушылықтың жоғарылығы және оған ықпал ету мүмкіндігін төмен бағалау;
-өмірге көңілдің толмаушылығы;
-өмір стандарттарының төмендеуі: кедейшілік, маргинальдылықты ... ... ... ... ... жататын тұлғалар, жалпы және топтық нормаларға, дәстүрлерге деген жоғары бағынушылық, борыштық сезімнің жоғары бағасы, өзін өзі кұрбан ету және ... ... ... қарым - қатынастың салғырттығы басым келеді.
Қарт адамдардың ... мен ... ... ... және ... ... әкеледі, сонымен коса оның дамуының белгілі факторына қоғамның қарт адамдарға ... ... мен қарт ... ... корғауға дайындығына байланысты.
Осы тұрғыда мынандай маңызды сұрактың туындауы мүмкін: жаңа жағдайлардағы әлеуметтік дамудың негізгі мүмкіндіктері қандай болмақ?
Дүниежүзілік бірлестіктің қарт ... орны мен ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының құжаттарында деген атаумен орын тапты. Осы құжаттың жалпы мағынасы берік әлеуметтік дамудың ... онда қарт ... ... ... ... емес, позитивті фактор ретінде қабылданады.
Қарт адамдар өміріне жағдай жасау мықты әлеуметтік дамудың басты мақсаты, ... ... ... ... ... даму ... Дүниежүзілік кездесудің кұжаттарының қортындысы ретінде үкімет пен мемлекет міндеттері қатарына қарт адамдарға ерекше көңіл бөлу мен ... ... ... ... ... қарт ... ... құқықтары жайлы ақпарат беру, соның ішінде тегін заңгерлік кеңес беру, басқа да ... ... ... қол ... ... ету ... ... көрсетілген.
Соңғы жылдары жыл сайын Халықаралық қарттар күні ... ... бұл ... ... [40]. ... адамдарды қолдау мақсатындағы тиімді шаралар іздеу мен жүзеге ... ... ... ... ... ... деңгейде көтереді. Геронтолог - ғалымдар арасында ұлттық әлеуметтік саясатты қайта қарастыру ұсынысы бар. Ол мәселе әсіресе, қарт адамдардың өмір сүруінің ... ... ... ... Оған ... себептерді жатқызуға болады:
-қартаюдың қалыпты, патологиялық және оптимальды үрдістерін айыра білу;
-жеке тұлғалық ерекшеліктерді есепке алу (қарт тұрғындардың гетерогенділігі);
-қарт адамдардың ... ... ... ... ... даму мүмкіндіктері мен қоршаған ортадағы ерекшеліктерін есепке алу:
-дәлелденген теория ментәжірибені ... алу, ... ... жеке және ... ... орын толтыратын жастық мүмкіндіктің шектелуін толықтыру;
-жастық негативтік өзгерістерді есепке алу;
-қарт адам психикасын есепке алу.
Енді қарттармен жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс әрекетін ... ... ... ... жұмыс, кең мағынасында бұл көмекке мұқтаж қарт адамдарға әлеуметтік белсенділігін сақтап қалуға мүмкіндік беретін жағдай туғызу. Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс тұлғаның ... кез ... ... ... ролін жүзеге асыруды белсендіру мақсатында жүргізілетін іс-әрекет (Е.В. Ханжин).
Ю.В.Василькова, Т.А.Василькова әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... жұргізілетін кәсіби іс-әрекет.
Біз негізінен А.В.Мудрик ұсынған анықтамағы сүйенуді жөн көрдік: әлеуметтік-педагогикалық жұмыс ... ... ... алға ... мақсаттарына жету үшін жағдай туғызу.
Қазіргі уақытта қарттық кезеңді де жастық пен егде кезең секілді ұзақ ... деп ... ... ... ... ... ретінде: [41]. Біздің зерттеуіміздің мақсатына орай қарттық, егде, кәрілік ... деп ... ... ... қарт ... ... беру бірнеше рет өзгерді, ең алдымен қоғамдағы экономикалық жағдайлармен байланысты болды.
+ Қарт адамдардың ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың тиімді тәсілдерін анықтау үшін қарттық кезеңнің әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктерін талдау қажет.
Геронтолог ғалымдар қарттықтың бірнеше түрін бөліп көрсетеді: хронологиялық, физиологиялық, ... және ... ... ... ... ... сүру ... физиологиялық-денсаулық күйі, ағзаның соматикалық ауытқушылықтарының жиынтығы; әлеуметтік қарттық қартаюдың тұтастығымен анықталады. Аталған қарттықтың түрлері ... ... ... де ...
Халықтың демографиялық қартаюы жылдам өсіп келеді. Егде жастағы адамдардың әлеуметтік ... шешу ... ... ... ... ... осы ... адамдардың жеке қасиеттерін зерттеу қажеттілігін анықтайды.
Бұл категорияға жататын адамдардың көптеген әлеуметтік мәселелері түрлі ғылымдардың зерттеу ... ... ... ... ... әртүрлі тарихи кезеңде философтар мен педагогтер, әлеуметтанушылар мен саяси қайраткерлер қарастырып отырды.
Егде жастарғылардың ең белсенді қорғаушысы Рим ... ... және ... Марк Тулий Цицирон (106 - 43 б.э.д.) ... ол ... ... ... адам үшін және ... үшін ... кезең маңызды ролге ие деп айтты. Цицирон бойынша, ... адам үшін ... осы ... ең ... болып саналады, өйткені осы кеезңде адам ақыл-ойын эмоция мен құндылыққа бой ... ... қарт адам ... тәжірибеге бай келеді.
Марк Цициронның қорытындысы бойынша, адам үлкен биіктіктерді ерік күші мен сауатты ойды меңгере отырып, ақыл-ой ... ... Оның ... осы ... алғанда қарттар жастардан басым түседі.
Тарихшы-философтар қарттық кезең жастық шаққа қарағанда аса құнды ... деп ... осы ... ... ... әлсіздікті тәкаппарлықпен көтере білу керек деп білді. Сонымен ... ... ... үшін ... деп ... атап өтті, адам өмірі бірқатар мынадай факторларға ... ... және ... ... ... ... және мәдени даму, материалдық өзара қатынас, жергілікті және ұлттық дәстүрлер.
Адамның қартаюы жағымды (мәселен, білім жинақтау, жоғары біліктілікке ие болу) және ... ... пен ... ... ... стереотиптілігі) қасиеттерге ие. Адам өмірінің соңғы кезеңінде орын алған өзгерістер ең алдымен, психологиялық, жеке мінез-құлық, ... ... ... ... Қазіргі кезде егде адамдар өз бетінше жеке қауымды құрайды. Оның құрамына қоғамның түрлі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қызметінен босатылған соң, олар белгілі бір әлеуметтік ... ... ... ... ... қарт кісі ... жеке қабілет дағдысы мен қажеттілігіне иедербес ... Қарт ... ... ... ... ... өмір салты, интеллектілік қабілет, психофизиологиялық конституциясы, өмір және кәсіби дәрежесімен ерекшеленеді. Олар қарым-қатынасқа түсу, мінез-құлықтық, эмоциялық ... ... ... ... өмір ... тұрғысынан алып қарағанда, қарт адамдарды жастағы адамдарды жеке қоғамдық топқа бөлуге болады.
Ғылымы әлеуметтік әдебиеттерде қарт адамдардың жас ... ... ... ... ... Әлеуметтік жүйеде олардың қызметтері ауысып отырады. Л. А. Гардон, Э. В. ... ... ... жас ... ... өмірлік цикл деп атайды. Әрбір кезең ерекше дәуір ... өмір ... ... ... қарастырылады. Өмір жолының сатысы деген анықтамаларды да кездестіруге болады. Қарт адмның жас ерекшелігі оның психологиялық дамуы ғана емес, биологиялық жетілуі, ... ... ... ... де ... Өйткені, белгілі бір жас кезеңдері үшін адам қызметінің түрлері және ... ... тән ...
. ... ... ... психологиялық жас ерекшеліктері туралы әңгімелейді. Адамның жас ерекшелігін кезеңдерге бөлу мәселесіне психологиялық тұрғыдан қарайды.
О.И.Даниленко атап ... бұл ... ... өмір ... игеру қабілеті адамның денсаулығына, ерік-жігеріне байланысты болып табылады. Адам ішкі ... мен өмір ... ... орта ... ... табуы керек.
Егде жастағы адамдардың өмір салтына талдау жасау барысында, оның денсаулық жағдайын бағалау мәнін ескере отырып, Т.В.Карсаевская ... ... ... Ол ... ... қабілеттілігі мен қоғмадық белсенділігін сақтап қалу деп атайды.
Егде адамның денсаулығы оның күш-қуаты, оның психологиялық және адамгершілік жағдайымен өлшенеді, осы ... егде адам ... ... ... атқара алады.
Қазіргі геронтология ғылымы танып отыр.
Қарт ... ... өмір ... тұлғаның биологиялық мүмкіндіктерін барынша қолдану тәсілі, мезгілсіз ... ... қою. Қарт ... ... іс-әрекеті материалдық және рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру және құндылық ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасуы - мұның бәрі оның жеке өмір салтын анықтайды. И.М.Мечников пікірі бойынша, қарт адам үшін өмір ... - бұл оның ... ... ... мен ... ... мен ... тамақтануы және табиғат пен қарым-қатынасы.
Қартаюдың негізгі екі биологиялық теориясы бар. Стохастикалық теория немесе ... ... ... ағза ... орта тарапынан келетін немесе кездейсоқ зақымкелулердің әсерінен қартаяды ... ... ... ... ... ... процесі ерекше гендердің бағдарламаланған іс-әрекеттерімен анықталады. Қартаюдың бұл түрі биологиялық ... ... ... ... ... ... - ... және міндетті үдеріс. Қартаю - тек өмірлік белсенділіктің әлсіреуімен және сыртқы өзгерістермен ғана байланыстыруға ... ... ... ... ... күрделі биологиялық процесс. Әрбір индивидтің қатаю жылдамдығы әр түрлі және көптеген факторлардан тәуелді. Биологиялық жас адамның ... ... ... сәйкес келе бермейді [43].
Қарт адамдарда танымдық процестердің дамуына келетін болсақ, оларда ... ... ... ... сақталып қалады. Танымдық қабілеттердің негізгі өзгерістерінің бірі физикалық және ақыл-ой операцияларын орындау жылдамдығының төмендеуі. ... бір ... әсер ету ... ... ... ... ... жылдамдығы баяулап, когнивті проестердің орындалу тмпі төмендейді. Қарт ... көп ... ... қойылған сұрақтарға дұрыс жауап беруге тырысады. Соынмен қатар, олар ... ... ... Қарт ... ... ... өз тәжірибесімен толықтырады. Өздерін жаттықтыра отырып, бұрынғы жылдамдығын қацйталай алады.
Қарттық ... миға ... ... ... ... уаықты бойы сақтап тұратын сесорлық ес қызметнің нашарлайтындығын зерттеулер көрсетіп отыр. Мәліметтерге ... қарт ... ... ... ... аз ... ... аз уақыт аралағында сақтайды. Олардың қабылдау көлемі де біршама аз. Бұның себебі ретінде қарт адамдарда көру, есту ... ... ... ... ... алғашқы қызметі өзгеріссіз қалады. Екінші ес, яғни ақпаратты ұзақ уақыт бойы ... қалу ... ... ... Қарт ... өздеріне қажетті ақпаратты сақтап қалуға бейім келеді. Олар белгілі бір ... ... ... есте сақтайды, өз түсініңтерін айтуда қиналады. Әдетте олар 70 жастан ... соң ... ... ... де ... ... ... орындай алмайды. Естің үшінші қызметі қарт адамдарда толығымен сақталады. Қарт ... ... ... ... ... Интеллектуалды еңбекпен айналысатын адамдар бұл іс-әрекетпен айналыспайтын адамдарға қарағанда жақсы орындайды.
Танымдық іс-әрекеттердің орындалу деңгейінің төмендеуінің тікелей және ... ... бар. ... себептерге мидың қызметінің нашарлауы болып табылады. Физикалық форма, тамақтану құнарлығының азаюы, ұзақ уақыт бойы ішімдік ... ... ... ... көп ... қарт ... ... бағалауынан, өзін-өзі дамытуға деген тілегінің болуымен байланысты [44]. ... ... ... бағдары мен қажеттілік-мотивациялық аймағы: тұлғаның құндылық бағдары- бұл адамның өмірде алға қойған мақсаты мен сол мақсатқа ... ... ... ... құндылық бағдар жүйесі белгілі бір әлеуметтік және индивидуалдық құндылықтарды жүзеге ... ... ... ... ... мен қоғамдық шарттар негізінде қалыптастын идеология деп атап корсетті.
В.Д.Шапиро қарт адамдарда келесідей құндылық бағдарларын атап көрсетті: өнеркәсіпте жұмыс, қоғамдық жұмыс, ... өту, ... ... балалармен, немерелерімен, қарым-қатынас; материалдық қамтамасыз ету; денсаулық; белсенділік; қызықты бос уақыт.
Осылайша, қарт адамдардың құндылық бағдарлары адамға тән әр ... ... ... 1) ... ... байланысты (белгілі бір іс-әрекет орындауға, бос уақытты ... ... ... уақытысында, жақсы материалдық және тұрмыстық жағдайға деген қажеттілік). 2) әлеуметтік-психологиялық қажеттіліктер (тұлғаралық қарым-қатынас барысында, өзара түсінушілік орнаған ... 3) ... ... ... ... тәр негізгі құндылық бағдар тек өзіндік мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ... құндылық бағдары ұрпақтардың құндылықтарының өзгеру үрдісімен байланысты. Қарт адамдардың құндылық бағдарларының иерархиясы соңға жиырма жыл ішінде өзгеріске ұшырады (1 ... ... ... ... бағдарларының өзгеруі (1979-1999гг).
1979 жылы В.Д.Шапиро бойынша қарт адамдардың құндылық бағдарларының маңыздылығының сұрыпталуы
1999 жылы ... ... қарт ... құндылық бағдарларының маңыздылығының сұрыпталуы
1) отбасы, балалар және ... ... ... ... ... ... және ... адамдардың пайдалылығы;
6) материалдық қамтамасыз ету;
7) белсенді, қызықты бос уақыт;
8) адамдармен қарым-қатынас;
9) тәуелсіздік;
10) қоғамдық жұмыс;
11) өз ... ... ... ... отбасы, балалар және немерелер;
3) материалдық қамтамасыз ету;
4) адамдармен қарым-қатынас;
5) тәуелсіздік;
6) адамдардың пайдалылығы;
7) ... ... бос ... ... және ... өз ... ... өнеркәсіпте жұмыс;
11) қоғамдық жұмыс;
Бұл жерде, секілді құндылық ең соңғы орында тұр. Ол ТМД елдерінде Батыс Еуропа елдерінен қарағанда қарт ... ... ... ... ... жұмыстары әлсіз.
Сонымен қатар, адамда негізгі құндылық бағдарлары кенеттен пайда болмайды, ұзақ уақыт ішінде қалыптасатынын айта кеткен жөн. Олар уақыт өте келе ... ... ... Қарт ... ... құндылық бағдаларымен қатар тұрақсыз, өзгермелі құндылық бағдарлары бар. Зейнеткерлерде ... ... ... ... ... ... ... Себебі қарт адам еңбек ету аймағының тарылуына қоғамда беделінің, тәуелсіздігінің жоғалуныа қарағанда тезірек бейімделеді. Яғни, қандай да бір ... ... ... жоғалып кетпейді, тек олардың сәйкестілігі өзгереді: біреулерінің маңыздылығы күшейіп, екіншілерінің маңыздылығы азаяды. В.В. Болтенко [45] қарт ... ... пен ... ... бағдарының маңыздығы өзгермейтіндігін атап кетті.
Адам дамудың кез келген кезеңіне келгенде белгілі бір міндеттерді шешеді. А.В. ... ... ... ... ... үш ... атап көрсетті: жаратылыстану-мәдени, әлеуметтік-мәдени және әлеуметтік-психологиялық міндеттер [46]. Бұл міндеттерді қарттық кезеңде орындалуын қарастырайық.
Табиғи - ... ... ... және ... даму ... жету ... ... Қарттық кезеңге қатысты бұл міндет физикалық даму деңгейін ... қалу деп ... ... ... үй шаруашылығымен, спортпен және гинастикамен айналысы; сыртқы келбетті сақтап қалу; ағзаның қартаюына дайын болу. Ал жыныстық дамуға келетін болсақ, ... ... ... ролдердің әлсіреуі байқалғандықпен, қазіргі батыс мәдениетінде адам кез келген жастық дам кезеңінде өзіндік ... ... ... керек, ал шығыс ойшылдары қарттық кезең бұл жыныстық ролдерден құтылу келеңі деп атайды. Бұл кезең адамның ... ... ... жүру ... ... міндеттер танымдыө, моралдық-адамгершілік, құндылықтық-мәндік міндеттер. Адам жаңа әлеуметтік ролдерді меңгеруі тиіс. Егде жастан зейнеткерлік, қарттық кезеңге өту ... ... Ол ... ... ... ... ауысады (себебі балалары өсіп немерелері пайда болады). Оған өз бос ... ... ... ... құру ... Адам әрі қарайғы өмір сүру салтын таңдайды, мысалы ол интеллектуалды және ... ... ... немесе өз өмірін регресске ұшыратуды таңдайды.
Әлеуметтік-психологиялық міндеттер тұлғаның өзіндік санасының және өзінің ... үшін ... ... ... ... ... Қарттық кезеңнің психологиялық міндеттерін Э.Эриксонның теориясын қолдана отырып нақтылаймыз. Эго-ұқсастық деп ... ... ... және ... ... бір-бірімен байланысы түсініледі [47] Эго-ұқсастықтың дамуы адам өмірі бойынша жүреді. Ең соңғы психоәлеуметтік кезең (65 жастан өлімге дейін) адам ... ... Енді ол ... меннің өткен оқиғалардағы орнын анықтайды; ол кім болды және қоршаған ортадағы орнымен салыстырады. ... ол ... ... ... ... ... болуы мүмкін, онда ол қарттық кезеңде өзін анықтау барысында осы мәліметтерге сүйенетін болады.
Бұл уақытта адам алдында жаңа міндет тұрады: өзі ... ... ... ... ... өмірлік циклдың соңғы кезеңі психолеуметтік кейкілжің кезеңімен байланысты [48]. Тек еңбек етіп, ... де, ... де ... соған бейімделе алған адамда интегративтілік немесе тұлға тұтастық кезеңі дамып жетіледі. Бұл ... өзі өмір ... ... ... деп айту ... туындайды. Э.Эриксон бұл адамның өз өміріне риза болып, өзіне, өз ата-анасына, достарын, қоршаған ортадағы адамдарға сыйласымдық ... ... ... ... ... бұл тобы әрбір жеке адмның өмірлік циклының екінші бір адам өмір цикліне сәйкес келуі тек ... ... ... ... [48]. ... ... атап ... адам өмір сүру барысында қарттық кезеңге жеткен ... ... ие ... ... қатар, ол қарттық даналығы адамның белгілі бір ... өмір сүру ... ... тәжірибемен байлансты деді. Данылық - бұл өлім алдында адам өмірінің маңыздылық деңгейі [47]. ... ... адам ... теориясында Э.Эриксонның ойын мақұлдады. Ол дамудың 5 кезеңін атады, соңғы 5-ші кезең 65-70 ... ... Бұл ... ... ... кезеңде алға қойған мақсаттарынан бас тартады. Өздерінің ерік-күшін бос уақытын ұйымдатыруға, қалған ... ... өмір ... жұмсайды.
Екінші бір американдық психолог Дж.Пекк Эриксонның ойын дамыта отырып, адамның соңғы кезеңінің дағдарысқа ұшырау ... ... ... ... ... - өзіндік асыра бағалау: екіншісі - денсаулығыны нашарларуын, ерік-күшінің ... ... Осы ... ер ... ... ... ал әйел адамдарға екінші дағдарысты жеңу қиынға соғады [44].
Демек, қарттық кезеңдегі маңызды ... ... деп ... ... ... а) өзіндік сақталуы; б) адамның қазіргісімен, өткенімен байланысты өмір сүру мәнін табуы.
Зерттеулерді талдай келе, қарт адамның ... ... ... ... ... ... болады. Ресурстық мүмкіндіктер деп қарт адамдардың жақсы қартаюына және ... ... ... ... таба ... ... ететін мүмкіндіктерді атауға болады. Біздің көзқарасымыз бойынша, олар қандай-да бір ... ... ... ... ... ...
Әлеуметтік статустың шұғыл түрде өзгеріске ұшырауымен, соынмен қатар физикалық және психикалық белсенділіктің төмендеуімен байланысты ... ... ... ... болатын өзгерістерге назар аударуға болады. Л.Н.Москвичеваның зерттеуә бойынша оқытушылрдың шығармашылық белсенділігі 40 жастағылармен салыстырғанда ... [49]. ... ... ... ... ... ... белсенділік үздіксіз дамиды деп атап көрсетті. Оның зерттеуі бойынша әр түрлі саладағы ғалымдардың (математик, физик, ... ... ... филолог) қартаю кезеңінде даму мен құлдырау кезеңі кезектесіп ... деді [50]. ... ... ... жақындарыныың өлімі, тұрғылықты мекен-жайының өзгеруі және басқа да жағымсыз факторлардың әсерінен қартаю кезеңінде ... ... ... құлшыныс азаяды.
Гуманистік психология тұрғысынан қарастыратын болсақ, адамның кез келген жаста өзін-өзі дамытудың, тұлғалық даму мен ... ... ... ... бұл адамның өзін-өзі қабылдай алуы. Бұл адамның өз өмірін қабылдай алумен байланысты болады. Қарт адамдарың көпшілігі өз-өзімен өмір бойы ... ... ... ... ... қарт адамдарға тән келесідей психологиялық ресурстарды атауға болады.
1.Даналық немесе өмірлік тәжірибе.
2.Рухани-танымдық, шығармашылық тұрғыдан жүзеге аспаған қажеттіліктер.
3. Өзгеруге ... ... пен ... ... ... түсе алу қабілеті мен қажеттілігі.
Осылайша, жоғарыдағы зерттеулерді талдай келе, адамда болатын биологиялық өзгерістерге қарамастан, медицина ... ... бір ... ... ... баяулатуға болады. Когнитивті процестердің сақталуы көптеген жағдайларда қарт адамның өзі-өзі бағалау, ішкі жан-дүниесімен байланысты. Сонымен қатар өмірлік тәжірибе қарт ... ... ... ... ... ... аймаққа келетін болсақ, қарт адам әсершіл болып, өзіне деген көңіл бөлуді талап ... ... ... ... ... жаңа ... алға ... сол уақытта психологиялық міндеттер деп өзіндік мен өмірлік ... ... ... Бұл даналық, рухани-танымдыө, шығармашылық тұрғыдан жүзеге аспаған қажеттіліктер, әлеуметтік байланысқа түсуге қабілеттілік пен қажеттілік секілді ішкі ресурстарды пайдаланумен жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ...
Күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдай қоғамда қарттар үйінің көбеюіне себеп ... ... Олар қарт ... өмір сүру деңгейін көтеру, әлеуметтік-психологиялық көмектермен байланысты мәселелерін шешуге және денсаулықтарына күтім жасауды ... ... ... ... 1013 әр ... типтегі қарттар үйі бар. Оларда 232,1 мың қарт адамдар мен еңбекке жарамсыз тұлғалар тұрады. Қарт адамдарға әлеуметтік қызмет ... кең ... түрі ... ... ... ... орталықтары. Бұл орталықтардың негізгі бөлімдері: 1) үйге әлеуметтік қызмет көрстеу; 2) ... ... ... 3) ... ... ... ... көрсету.
Қарттар үйінің негізгі міндеттері:
:: әлеуметтік көмекке мұқтаж қарттарды анықтау;
::әлеуметтік көмекке мұқтаж тұлғаларды анықтаудың ... ... мен ... ... ... жұмыс істеу үшін мемлекеттік және қоғамдық ұйымдарды жұмылдыру;
:: көмекке мұқтаж адамдарға әр түрлі әлеуметтік-тұрмыстық қызмет көрсету.
:: ... ... қарт ... ... және ... әлеуметтік-тұрмыстық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету,
:: қарттар үйіндегі қарт адамдарға тегін мәдени-тұрмыстық, заң және медициналық, психологиялық қызмет ... ... ... ... ... және ... көмек көрсету;
:: қарттар үйінің құзыреттілігіне жатпайтын қосымша ... ... ... ... ... көрсету үшін қарт адамдармен жүргізілетін жұмыстың жаңа технологиялары қолданылады. Мысалы, қарт ... ... үшін ... ... ... ... ... немесе өзара көмек көрсететін топтар құрылады. Қарт адамдардың күндізгі бөліміне келу тегін ... ... пен ... ... қарт ... ... ... арттырып, қоғам үшін маңыздылығын сезінуге мүмкіндік береді.
Үйде қызмет көрсету материалдық және рухани көмекпен қатар, қарт ... ... ... ... және ... ... ... беру қызмет көрстеу мүмкіндігі жасалады.
Жедел және шұғыл әлеуметтік көмек көрсету бөліміне экстрималды ситауцияға түскен кез келген адам келе алады. Оған ... ... ... және ... ... көрсетіледі.
Қарт адамдарға және еңбекке жарамсыз адамдарға тұрғылықты ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық қызметтер көрсетіледі.
Қарт адамдардың әртүрлі болуы олармен әлеуметтік жұмыс істеудің әртүрлілігін ... ... ... ... ... стратегиясы қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізуді ұйымдастыру үш элементтен тұрады: селекция, оптимизиция және компенсация.
Енді осы аталғандарға жеке -жеке ... ... ... ... ... қарт ... жасы келген сайын өмірінің стратегиялық маңызды элементтерін немесе негізгілерін іздестіруді білдіреді.
Мұнда жеке бас сұраныстары нағыз шындыкпен сәйкестендірілуі қажет, бұл қарт ... өз ... ... мен ... ... сезінуге мүмкіндік беретін еді.
Оптимизация әлеуметтік жұмыс бойынша мамандардың көмегімен қарт ... ... ... ... ... өз ... ... және сапалық қатынастарда теңестіруіне жол ашады.
Компенсация - бұл қосымша көздерді жасау, бейімделу үрдісінде жастық шектелуді ... жаңа ... ... мен технологияларды колдану аркылы толыктыру. Мысалы, есте сактауды жақсарту, ... ... және ... егер қоғам қарт адамдарға әлеуметтік практика стратегиясын қабылдауға дайын тұрса, онда ... ... пен ... ... ... ... ... даму факторы қалай ықпал етсе, солай қарт адамдардың өмірі жақсарады.
Ең алдымен әлеуметтік қызмет көрсету мекемелері тораптарын ... ... ... қарт ... ... ... ... олардың қажеттіліктерін қанағаттандыру, пайдалы байланыстар табу, олардың қалыптасуына қолайлы жағдай ... және ... ... ... ... үшін ... атмосфера туғызумен сипатталады.
Әлеуметтік жұмыс адамдардың жағымды потенциалдарын шығаруға ықпал ету, сол арқылы ұлттық саясат пен әлеуметтік бағдарламаларды ... келе ... ... ... ... ... жинақталған практикалық тәжірибені бағалауға көмек болады.
Қарт адамдармен жұмыс істеудің арасында маңызды орынды қарт ... ... ... ... ... ... ... алады. Казіргі таңда Қазақстан Республикасында әлеуметтік қызмет көрсетудің мынандай бөлімдері ... ... үйде ... ... көрсету бөлімі;
2) күндізгі бөлімдегі әлеуметтік қызмет көрсету;
3) ... ... ... көрсету бөлімі.
Үйде әлеуметтік көмек көрсету мыннадай қызметтерді жүзеге асырады:
- үйге азық - ... ... ... және ... ... ... жеткізу;
- тұрғын - үй төлемдерін, коммуналдық және басқа да ... ... ... ... үй - ... ... заттар мен нәрселерді жууға, химиялық тазартуға және жөндеуге беру;
- медициналық көмек алуға әрекеттесу, ... ... ... - алдын алу мекемелеріне, басқа да стационарлық ... ... ... - ... ... ... ... санаториялық - демалу мекемелеріне жолдама алуға, соның ішінде жеңілдікпен жолдамалар алуға көмектесу;
- зейнеткерлік камсыздандыру сұрактарын шешуге және басқа ... ... ... ... ... үйді ... ... қамтамасыз етуді, үй алдындағы телімдерді өңдеуді, су ... ... ... ... ... - ... камтамасыз ету және концерттерге, киносеанстарға және көрмелерге баруын ұйымдастыру;
- хат жазуға, құжаттарды толтыруға соынн ішінде үйді айырбастау және ... және тағы да ... ... байланысты шараларды атқару [51].
Қазіргі таңда мыңдаған жалғыз қарт адамдарға ... ... ... ... ... мың адамдның ішіндегі 100-іне үйде қызмет көрсетеді.
Үйде қызмет көрсетлітін қызметтердің көпшілігі ... ... ... ... ... ... төлейді, Бірақ олар өз зейнақыларына қызмет көрсетілгені үшін қосымша акы ... ... ... ... орталык есебіне түседі де, оны қарай дамытуға бағытталады. Осы еспке ... ... ... ... ... үшін ... ... аяқ киімдер алынады, ал ауылдық жерлер үшін - велосипедтер алынады: ал ... бір ... ... ... қызмет көрсету орталықтарының көпшілігінде стационарлық, бөлімдер жұмыс істейді. Онда қарт адамдар бір аптадан үш айға дейін бола алады.
Күндізгі бөлім ... ... ... күреседі. Мұнда дәрігерлік алды көмек, тегін және жеңіл тамақтану, ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) мүмкіндіктері болады. Күндізгі бөлім клиенттері мейремдарды, туған күндерді және т.б.б атап ... ... ... ... ... мен ... ... Министрлігінің зерттеулеріне сай, күндізгі бөлімге келушілердің басты мотивтері 74 пайызы қарым - ... ... 26 ... -- ... ... 29 пайызы - ас дайындау үрдісінен босатылу мүмкіндігі үшін екен.
Ал осы ... ... ... де ... ... емес екеніне кім кепіл. Мұндағы ұқсастықтың басты себебі ең алдымен адамдардың ұқсастығы [52].
Әлеуметтік қызмет ... ... ... ... ... ... олардың қызығушылықтары деңгейінде әртүрлі клубтарды ұйымдастырады.
Жедел әлеуметтік ... ... ... міндеті - қажетсінетіндерге жедел қолдау көрсету.
Осы аталған ... ... ... ... ... ... ... азық - түлікпен камтамасыз ету;
- ақшалай және заттай көмек көрсету;
- медициналық - әлеуметтік бөлімдерге ... ... ... психологиялык көмек көрсету, жұмыс іздеу және тіркелуте әрекеттесу;
- тұрмыстық техника мен ... ... ... ... ... ... ... кассасын және т.с.с кұру.
Өз тұрмыс жағдайын ұйымдастыруда, шаруашылығын жүргізуде киыншылыққа ұшырайтындарғ, қандай да бір ... ... ... ... ... кызмет көрсету орталықтары аймактық базаларында немесе денсаулық сақтау мекемелерінде арнайы ... - ... ... ... онда ең ... ... басты зейнеткерлер, соның ішінде өз - өзіне қызмет жасай алмайтын қарт адамдар жіберіледі.
Ресейде әлеуметтік көмектің ... ... 6-7 млн ... ... ... ... бойынша бұл көрсеткіш 1 -- 1,5 млн-ға дейін жетеді.
Сонымен қатар, Тащев тобы жүргізген әлеуметтік зерттеулер нәтижесі, қарт ... 31 ... ... ... қажет етеді онда азық -- түлікті жеткізуден бастап, шаштараздық ... пен ... ... ... ... және ... Ресей елінде факті түрінде 2-4 түрлі қызмет көрсетумен шектеледі. Бірақ осы аталған қызмет түрлері барлық ... ... мен ... ... ... де қалады.
Мәселен, ыстық тағамды жеткізіп беруде қарт адамдардың 24 ... ... ал осы ... ... тек 2,5 ... адамдар ғана қолданады. Бөлмеге ылғалды жинастыру жасауды 88 пайыз қарт адамдар қажет етсе, нақты түрде бұл көмекті тек 28 пайыз қарт ... ала ... ... ... ... ... әлеуметтік проблемелардың көптүрлігі мен көпкырлылығы, тек қана қарт ... ... ... ... ... кепіл етіп қоюды ғана талап етпейді, сонымен қатар, қартайған шақтағы жеке бастық потенциалын жүзеге асыруды
Міне сондықтан. ... - ... ... - ... реабилитациялық, кеңестік және басқа да бағыттағы стационарлық емес әлеуметтік қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету мекемелері арасында тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесіндегі стационарлық мекемелер алады. оның негізгі түрі - үй ... ... ... ... мемлекет қызметіне зәру адамдар саны артпаса, кеміп отырған жоқ. ... қарт ... ... 35 ... ... ... ... зәру.
Өкінішке орай, қарттардың барлығын үй - интернаттармен қамтамасыз ету мүмкін емес. Осыған қарамастан үй - ... тап болу үшін ... ... ... ... ... ... және басқа да дамыған елдер тәжірибелеріне сүйене отырып, қарттарға ... ... мини ... ... ете бастады. Онда өзіне көрсетілетін қызмет түрлерін төлей алатындар немесе ... бар қарт ... ... Яғни, үй жағдайында қарт адамды күте алмайтындықтан, олар қарт адамды әлгідей мекемелерге орналастырып, ондағы көрсетілетін қызмет ... ақы ... ... ... үй - ... ... ету ... аймағында біркелкі емес. Мұның себептері көп. Солардың ішінде негізгілерін атап өтетін болсақ, яғни демографиялық жағдай, тұрғындардың өмір сүру дәстүрлері мен ... ... ... үй - ... ... ... ... даулы мәселе. Мәселен, бізде 32 орындық үй - ... 60 - ... ... адамдар саны 1000 адамнан асатын болса ғана ашылады. Ал немістің көрнекті әлеуметтанушысы ЭйтерХ. үй - интернаттарға зәруліктің халықаралық көрсеткішін былайша ... тан ... 100 ... 40 - 66 ... үй - ... Міне осы ... екі ... өзі - ақ, еліміздегі әлеуметтік көмек көрсету мекемелерінің толық дамымағанын көрсетеді [56].
Осы қажеттіліктер деңгейі, ... ... - ... ... ... өзгеріп отырады.
Соңғы жылдары үй- интернаттар жұмысын ұйымдастыруға койылатын талаптар күрт өзгеріп отыр. Мұның себебін А.В.Бабушкин былайша атап көрсетеді:
- осы ... ... ... ... қартаюы, ең алдымен жаңадан түскендер өте ересек жастағылар;
-олардың арасындағы ауыр науқастардын көбеюі:
-түскендердің әлеуметтік құрамының өзгеруі, олардың көпшілігі ... ... және ... сонымен қатар басқа да қызмет түрлеріне деген талаптардың жоғарылауы.
Қарт адамдардың үй -- ... түсу ... де, ... ... ... - ... нашаралауына байланысты үнемі медициналық көмекті қажет ету. Осыдан барып қарттарға арналған әлеуметтік ... ... үй - ... ... яғни көп ... ... қызмет көрсету мекемесіне айналып кетеді [57].
Үй - интернаттардың көпшілігінде қарт адамдар жылдар бойы тұратын тұрақты ... ... Осы ... ... оның сыйымдылығынана, орналасуынан, жобасынан, қызметкерлердің қарым -қатынасынан, медициналық көмектен, сыртқы ... ... - ... ... ... ... ... қарт адамдардың физиолониялық және психикалық денсаулығы байланысты.
Шағын үйлерді қарттар өздері үйренген ... ... ... ... ... түседі. Ал ірі мекемелерде мәдени - тұрмыстық және медициналық көмектерді ұйымдастыру оңайға ... ... ... үйлерде қарым - қатынас жасау оңайға түседі және мұндай үйлер экономикалық тұрғыдан тиімді келеді [58].
Сонымен қатар, қарт адамдарға арналған үй - ... ... жері де ... ... ... қарт ... арналған үй -интернаттар кала маңында, шудан аулақ жерде орналасқан жөн дейді.
Қарт адамдарды үй - интернаттарға орналастырудың тағы бір ең маңызды ... ... ... ... ... ... ересек адамдардың қандай да бір ортаға бейімделуі ауыр болады. Яғни өзінің өмір ... және ... жаңа ... мен ... ... ... ... қажеттілігі қарттарға киындық туғызады [59].
Қарт адамдарды әлеуметтік қызмет көрсету орталығына дайындау, сол ... ... оған ... беруді сол карттың туыстары, дәрігерлер және әлеуметтік қызмет көрсету қызметкерлері жүзеге асыруы тиіс. Қарт адамның өз ар -- ... ... ... оған ... беру, яғни, өзінің бөлмелес көршісін таңдап алу, үй -- интернатқа өзінің сүйікті заттарын алып ... ... беру ... ... беру [60].
Педагог-психолог көмекке зәру қарттарды анықтайды. Бұл жалғыз басты қарт адамдар, еңбекке жарамсыз қарт кісілер, әлеуметтік-психологиялық қиын жағдайға тап болған ... қарт ... ... ... ... ... сапаларды меңгерумен байланысты. Осы анықтама негізінде біз педагог-психологтарды қарттармен жұмыс жасау компоненттер ... ... ... ... қарт ... ... ... компоненттері
Компоненттер
Критериилер
Көрсеткіштер
Мотивациялық құндылықтық
Педагог-психологтың қарт адамдармен жұмысқа жағымды қатынас жасауы
Кәсіби іс-әрекетке қызығушылық және тұлғалық мәндік қатынас жасау;
әлеуметтік-педагогикалық іс- ... ... және ... ... және қарт ... ... жасау қажеттілігін сезіну;
осы категорияға жататын адамдардың мінез-құлық және қарым-қатынас психологиясын, сипатын түсіну;
қарт адамдармен ... ... ... ... ... адамдармен жұмысқа қажетті теориялық білімдердің болуы
Қарт адамдармен жұмыста педагогика мен ... ... ... ... ... генезисін білу;
Қарт адамдармен тәрбие жұмысының тиімді әдістерін, формаларын, диагностикалау әдісі жүйесін білу.
Процессуалдық
Қарт адамдармен жұмыс әдістемесін меңгеру
Қарт адам тұлғасын ... және қиын ... ... анықтау үшін диагностикалық әдістер жүйесін қолдана білу;
Қарт адамдармен қарттар үйінде жұмыстардың тиімді формалары мен әдістерін қолдана білу;
Қарт ... ... ... ... және ұжым ішіндегі қатынастарын реттей білу білігі;
Бағалау рефлексивтік
Өз іс-әрекетін қарт адамдармен жұмысқа даярлығын бағалау мен талдау негізінде ... алу ... өз ... ... ... балалармен жұмыс атқаруда коррекция жұмыстарын таңдау;
оқыту мен тәрбиелеу технологиясы мазмұнын құрастыру;
өзіндік тұлғалық және кәсіби мінез- құлқын диагностикалау, сезіну ... ... ... ... ... біз өз ... педагог-психологтың қарттармен жұмысқа даярлығының құрылымдық моделін ... ... ... ... ... ... ... жасау
Ұстанымдары:
* Жүйелілік тұғыр;
* Тұтастық тұғыр;
* Тұлғаға - бағдарланған тұғар
* Іс ... ... қарт ... ... түсінік қалыптастыру;
Педагог-психологты қарт адамдармен жұмыс жасау мәселесі туралы толық ақпарат ... ... ... ... ... қолдануға бағдар беру.
Когнитивті компонент қарт адамдармен жұмысқа даярлауда студенттерде әдіснамалық, теориялық және әдістемелік білімдердің ... ... ... даярлығы
Құндылықтық мотивациялық компонент қарт адамдармен жұмысқа педагог психологтардың психологиялық даярлығын ерік, эмоция, мотив, қызығушылық және құндылықтық бағдарларды ... ... ... қарт ... ... ... ... кәсіби біліктер (аналитикалық, болжау, жобалау, коммуникативтік, рефлексивтік, диагностикалық, өзін өзі ... және сапа ... ... ... ... кешенін қамтиды.
Сипаттамалары:
* Мазмұнның көпдеңгейлігі;
* Жүйелілік
* динамикалық
Деңгейлері
* Уақытша деңгей;
* Кезеңдік деңгей
* Нәтижелілік деңгей
Қызметтері:
* Ынталандырушылық;
* Ақпараттық;
* ... ... ... 1. ... ... ... ... жұмыс моделі.
Осылайша, зерттеліп отырған мәселені шешу бойынша әлеуметтік-педагогикалық өзара әрекеттесу үдерісін ұйымдастыру төмендегідей ... іске ... 1) қарт ... психологиялық даму және жастық ерекшеліктерін есепке ала отырып, кеңес беру бағдарламаларын іске асыру; ... ... ... ... бағыттарын қалыптастыру және оларды әлеуметтік, тәрбиелік-бағалық бағыттар бойынша ортамен белсенді өзара әрекеттесуге ... 3 )бос ... қарт ... ... бірлескен бастамашыл әлеуметтік маңызды қызметі; 4)өркениетті сау, қарым-қатынастарды қалыптастыру барысында қарт адамдардың мәселелерін шешу бойынша қызметті тездету; 5) қарттар үйі ... ... ... түрлерін ұйымдастыру; 6) ведомствоаралық негіздегі әлеуметтік-сауықтыру бағдарламаларын іске асыру.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарттар үйіндегі қарт кісілермен жүргізілетін әлеуметтік-педагогикалық жұмыс13 бет
Авариялық-құтқару қызметi мен құрамаларының мiндеттерi4 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі39 бет
Григорий Уманов-Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым (1931)3 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен тәрбие жұмысы6 бет
Есту қабілеті зақымдалған балалардың дауысының ерекшеліктері28 бет
Жаз айларында оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру4 бет
Жастардың әр түрлі категорияларымен әлеуметтік жұмыстың халықаралық тәжірибелері және оның мәні19 бет
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь