Коммерциялық банктердің несие саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.1 Несие саясаты мәні, функциясы мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2Несие саясатының элементтері және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.3 Несие саясатының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ («КАЗКОММЕРЦБАНК» АҚ МЫСАЛЫНДА) ... ... ... ... ... ... ... ..29
2.1 ҚР коммерциялық банктердің несие саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.2 «Казкоммерцбанк» АҚ.ның несиелік портфелінің сапасы мен қаржылық көрсеткіштеріне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41

3. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75
Несие саясаты – бұл жеке және қоғамдық мүдделерге сәйкес ссудалық капиталды орналастыратын кредитор ретінде банктің қызметі.
Коммерциялық банктердің несие саясатының мақсаты мен тапсырмалары, несиелендіру бағытын таңдау; несиелік операцияларды қалыптастыру технологиясы; несиелендіру үрдесін бақылау жатады. Несие саясатының мақсаты қосымша ақша қаражаттарының түсуінде клиенттердің қажеттілігін қанағаттандыру бағытында банк қызметінің соңғы қорытындысын көрсетеді. Қайтару негізінде түскен бұл қаражаттар кәсіпорынның, ұйымның, басқа да заңды және жеке тұлғалардың өмірлік қызметін қамтамасыздандырады, өндірістік процестердің үздіксіздігіне жағдай жасау. Банк өзінің клиенттерінің болашақ серіктестестіктері болып, жаңа өнімдердің өндірісіне, жаңа және әрекет етуші ұйымдардың дамуына, жаңа өндіріспен аймақтардың, халық шаруашылығының салаларының дамуы бойынша мемлекеттік бағдарламаның дамуына көмектеседі. Бұнда банктер коммерциялық кәсіпорын ретінде өздерінің жеке мақсаттары – пайда табу мүддесін жүзеге асырады.
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Қазақстан банк жүйесі ТМД елдерінің ішінде алдыңғы қатарда орын алатын халықаралық дейгейде танылып отырған банктік жүйе болып табылады. Экономикалық өсу банк жүйесінің тұрақтылығына оң әсерін тигізуде. Екінші деңгейдегі банктердің активтері күн санап өсіп отыр. Солардың ішінде экономиканың секторларына және халыққа берілген несиелер көлемі артуда. Қазіргі кезде бағасы қымбат несие банктің басты табыс көзіне айналуда.
Бір өкініштісі банктеріміз несие беру барысында клиенттердің төлем қабілеттігі мен несиелік қабілеттігіне аса мән бермейтіндігінде. Шын мәнісінде кейбір банктеріміз клиенттің табысының расталуын қажет етпейді. Оған клиент тарту маңызды болып отыр. Соның салдарынан соңғы кездері банктеріміздің несиелік портфелінің сапасы төмендегені де жасырын емес. Несиені беру оңай, қайтарып алу қиындығын ескерсек, ең бастысы мұнда тұтыну несиесін беруді ұйымдастыруға аса мән беру қажеттігі туындайды. Тұтыну несиесін беру процессін ұйымдастыруды дұрыс жолға қою арқылы ғана банктердің несиелік портфелінің сапасын жақсартып, нәтижесінде олардың табыстылығы мен өтімділігін арттаруға қол жеткізуге болады. Осы тұрғыдан алғанда таңдап алынған жұмыстың тақырыбы ең өзекті тақырыптардың біріне жатады.
1. Сейітқасымов Ғ. С. «Ақша, Несие, Банк», Алматы «Экономика», 2011. – 466 б.
2. Мақыш С.Б. Банк ісі: Оқулық. - Алматы: Жетіжарғы, 2009. - 552 б.
3. Мақыш С.Б. Ақша, несие, банктер теориясы : Оқулық / С. Б. Мақыш. - Алматы : Жеті Жарғы, 2011. - 368 б.
4. Костяшкина О.Г. Кредитная политика коммерческого банка. Учебное пособие, Красноярск 2010 г. – 130 с.
5. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М.: ИКЦ «ДИС», 2008. – 464 с.
6. Балакина Р.Т. Кредитная политика коммерческого банка: Учебно-практическое пособие, Омск. 2009 г. – 92 с.
7. Қазақстан Республикасының Президенті-Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы: «ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҢҒЫРТУ - ҚАЗАҚСТАН ДАМУЫНЫҢ БАСТЫ БАҒЫТЫ», 2012 жылғы 27 қаңтар.
8. Курманкулова Р.Ж. Развитие системы внутреннего контроля банковских рисков. Банки Казахстана № 11, 2009. – 117 с.
9. Серік Аханов: «Халықтың өмірі – ақша айналымының заңдарына байланысты» // I-News. 19.08.2011. – 10 б.
10. Олег Смоляков: «Қауіптің,тәуекелдердің және проблемалардың бар екенін түсінеміз. Оларға сәйкес шешімдер де қабылдануда» //Егемен Қазақстан. 17.04.2012.
11. Григорий Марченко: «2010 жылы қалыптасқан экономиканы қалпына келтірудің жағымды қарқыны сақталуы тиіс»// Егемен Қазақстан. 28.01.2011.
12. Григорий Марченко: «Нарықтық экономика және нарықтық қаржы саяси реформалар ықпалында қалыптасты»// Егемен Қазақстан. 7.12.2011.
13. Данияр Ақышев: «Нәтижелер болжамдардан асып түсті, алдағы жылы табысымызды нығайту қажет»// Айқын. 29.12.2010.
14. Нуржан Субханбердин: «В 2011 году мы увидели результаты слаженной работы в период кризиса»// Казкоммерц News, Информационный вестник. 01.02.2012
15. Кредит нарығын дамытудың сапалық өлшемдері туралы // knews. 10.08.2011
16. Казкоммерцбанк намерен нарастить кредитный портфель и получить прибыль в 2010 году //Информациональный портал. 24.09.2010
17. Аскар Чокин:«Казкоммерцбанк – нейтральные результаты и медленный прогресс» // LS. 4.04.2011
18. «Кредит нарығының жағдайы және өлшемдерінің болжамы» екінші деңгейдегі банктерге зерттеу жүргізу, 2009, 2010 және 2011 жылғы талдаулар.
19. «2011 жылғы алдын ала қорытындылар Қаржы нарығындағы ахуал туралы»// Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі №3 Баспасөз Релизі. 10.01.2012
20. «Кредит нарығын дамытудың сапалық өлшемдері туралы»// Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі №6 Баспасөз Релизі. 10.02.2012
21. «Қаржы нарығындағы ахуал туралы»// Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі №7 Баспасөз Релизі. 14.02.2012
22. «Қаржы нарығындағы ахуал туралы»// Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі №9 Баспасөз Релизі. 06.03.2012
23. Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы туралы есеп, 2009, 2010 және 2011 жылдар бойынша.
24. «Инфляцияға шолу 2011 жылғы 4 тоқсан», ҚР Ұлттық Банкі есебі.
25. «Статистикалық бюллетень, 2012 жылғы қаңтар»,ҚР Ұлттық Банкі.
26. Казкоммерцбанктің 2009,2010 және 2011 жылдардың 31 желтоқсанында жасалған қаржылық жылдық есептілігі.
27. www.nationalbank.kz ҚР Ұлттық Банкінің ресми сайты.
28. www.kkb.kz Казкоммерцбанктің ресми сайты.
29. www.afn.kz ҚР Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын және Қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау Комитетінің ресми сайты.
30. www.egemen.kz Егемен Қазақстанның ресми сайты.
31. www.aikyn.kz Айқын Республикалық қоғамдық – саяси газеттің ресми сайты.
32. www.newskaz.kz Қазақстан жаңалықтары, Халықаралық Ақпарат Агенттігі сайты.
        
        Реферат
Бүгінгі таңда нарықтық экономика жолына баяғыда түсіп, зор жетістіктерге жеткен өркениетті елдер тәжірибесін үйрене отырып, банк ... ... ... ... ... ... несиелік саясатының әдістемелік негіздері мен жүзеге асыру проблемаларының концепциясын жасау жауапкершілігі арта түспек.
Соңғы жылдары банк ісінiң мамандары банктің несиелік ... оның ... ... және ... ... дамуына тигізетін әсерінің артуын жиі атап көрсетуде. Бірақ та несиелік саясаттың теориялық негізінің жеткілікті ... ... ... оны іс ... ... ... несиенің банк қызметінің сандық және сапалық көрсеткіштерді арттыруына әсерін тигізетіні сөзсіз. Жалпы, қазіргі кезде нақты бір ... ... ... ... ... сараптамасы экономикалық әдебиеттерде кездеспейді.
Сондықтан да коммерциялық банктің несиелік саясатының теориялық негіздерін жасау және оны іс жүзінде қолдана білу күн ... сай ... ... ... ... ... ... басты мақсатым нарыктық экономика жағдайында өз кызметтерін жүзеге асырып отырған коммерциялық банктердің ... ... ... ... және әдістемелік аппаратын карастыру болып табылады. Яғни, коммерциялық банктердің несие саясатының негізгі бағыттарын талдап және пайда болған проблемалардың ... алу ... және оны ... жолдарын қарастыру.
Осы мақсатқа жетуде жұмыстың алдында мынадай міндеттерді шешу көзделеді:
1) Банктік несие саясаты ұғымын,функциясын және ... мен ... ... Екінші дейгейдегі банктердің салалар бойынша несие саясатына талдау жасау (Казкоммерцбанк мысалында);
3) Несие саясатын проблемалары мен дамыту жолдарын ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен, қорытынды мен пайдаланылған әдебиттерден тұрады.
Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... ... саясатының элементтері және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар, несие ... ... ... ... ... ҚР ... деңгейдегі банктер материалдары негізінде несие саясаты мәселелері мен несиелік портфелінің жағдайына талдау жасалған.
Үшінші бөлімде Қазақстанда несие ... ... және ... ... ... ... атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес жоғары ... ... ... ... ... ... курс ... Жолдыбаева Меруерт Нурудуллакызы
Жұмыс тақырыбы:
... 2011 ж. № 4-2899 ... ... жұмысты тапсыру мерзімі: маусым 2012 жыл.
Жұмыстың бастапқы мәліметтері: ҚР банк ісі саласы ... ... ... ... ... ... заңнамалық актілер, ҚР Ұлттық Банкінің статистикалық мәліметтері, интернеттен ... ... ... ... ... қажет сұрақтар тізімі немесе жұмыстың қысқаша мазмұны:
* Коммерциялық банктердің несиелік саясатының теориялық негіздері.
* Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... және талдау ( АҚ мысалында).
* Коммерциялық банктердің несиелік саясатының проблемалары мен жетілдіру ... ... ... атауы, қарастырылатын сұрақтар тізімі
Ғылыми жетекшіге тапсыру мерзімі
Ескертулер
1
Әдебиеттерді іріктеу, оларды өңдеу және зерделеу. ... ... ... ... құру.
15.01.2012
Заңдар мен әдебиеттерді талдау.
2
Диплом жұмысының жоспарын құру және оны жетекшімен келісу
22.01.2012
Дипломдық ... ... ... ... ... дайындау және ұсыну.
30.01.2012
Дипломдық жұмыстың теориялық бөлімін қарастыру.
4
Практикалық материалды жинау, жүйелеу, талдау және т.б.
18.01.2012
Статистикалық мәліметтерге ... ... ... мен тұжырымдарды келісу
19.03.2012
Ұсыныстарды қайта қарау.
6
Ескертуге сәйкес диплом жұмысын қайта өңдеу. Дайын нұсқаны кафедраға ұсыну.
05.04.2012
Қайта өңделіп, толықтырылды.
7
Пікір және сын ... ... ... мен сын ... ... ... ... қорғауға дайындау
26.04.2012
Жұмыс қорғауға дайын.
Тапсырманың берілген күні: 29.12.2011
Кафедра меңгерушісі
э.ғ.к., доцент ... ... ... ... ... аға ... ... Жорабаева Ж.К.
(қолы)
Тапсырманы орындауға
алған студент: ... ... М.Н. ... ... БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ......................................................................................8
1.1 Несие саясаты мәні, функциясы мен рөлі...........................................................8
1.2Несие саясатының элементтері және оның ... ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ( АҚ МЫСАЛЫНДА)..............................29
2.1 ҚР коммерциялық банктердің несие саясатын талдау.....................................29
2.2 ... ... ... ... мен ... ... ... КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ.......................................59
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................................73
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..........................................................75
КІРІСПЕ
Несие саясаты - бұл жеке және ... ... ... ... капиталды орналастыратын кредитор ретінде банктің қызметі.
Коммерциялық банктердің несие саясатының мақсаты мен тапсырмалары, несиелендіру бағытын таңдау; несиелік операцияларды қалыптастыру технологиясы; ... ... ... ... ... саясатының мақсаты қосымша ақша қаражаттарының түсуінде клиенттердің қажеттілігін қанағаттандыру бағытында банк қызметінің соңғы қорытындысын көрсетеді. Қайтару негізінде түскен бұл ... ... ... ... да заңды және жеке тұлғалардың өмірлік қызметін қамтамасыздандырады, өндірістік процестердің үздіксіздігіне жағдай жасау. Банк өзінің клиенттерінің болашақ серіктестестіктері болып, жаңа ... ... жаңа және ... ... ұйымдардың дамуына, жаңа өндіріспен аймақтардың, халық шаруашылығының салаларының дамуы бойынша мемлекеттік бағдарламаның ... ... ... ... ... кәсіпорын ретінде өздерінің жеке мақсаттары - пайда табу мүддесін ... ... ... ... ... ... банк жүйесі ТМД елдерінің ішінде алдыңғы қатарда орын ... ... ... ... ... банктік жүйе болып табылады. Экономикалық өсу банк жүйесінің тұрақтылығына оң әсерін тигізуде. Екінші деңгейдегі банктердің активтері күн ... өсіп ... ... ... ... секторларына және халыққа берілген несиелер көлемі артуда. Қазіргі кезде бағасы қымбат несие банктің басты табыс көзіне айналуда.
Бір өкініштісі банктеріміз ... беру ... ... ... ... мен ... қабілеттігіне аса мән бермейтіндігінде. Шын мәнісінде кейбір банктеріміз клиенттің табысының расталуын қажет ... Оған ... ... ... болып отыр. Соның салдарынан соңғы кездері банктеріміздің несиелік портфелінің ... ... де ... ... ... беру ... ... алу қиындығын ескерсек, ең бастысы мұнда тұтыну несиесін беруді ұйымдастыруға аса мән беру қажеттігі туындайды. ... ... беру ... ұйымдастыруды дұрыс жолға қою арқылы ғана банктердің ... ... ... жақсартып, нәтижесінде олардың табыстылығы мен өтімділігін арттаруға қол жеткізуге болады. Осы тұрғыдан алғанда таңдап алынған жұмыстың тақырыбы ең ... ... ... ... ... басты мақсаты - нарық жағдайына сай коммерциялық ... ... беру ... ... жасай отырып, ондағы орын алатын мәселелерді шешу жолдарын іздестіру болып табылады. Яғни, коммерциялық банктердің несие ... ... ... ... және ... ... проблемалардың алдын алу шараларын қарастыру және оны жетілдіру жолдарын қарастыру.
Осы ... ... ... ... ... ... шешу көзделеді:
1) Банктік несие саясаты ұғымын және ... ... ... ... ... ... ... жасау;
3) Екінші дейгейдегі банктердің салалар бойынша несие беру қызметіне талдау жасау;
4) Несие саясатын проблемалары мен дамыту жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісіне - ҚР ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы жағдайы. Сонымен қатар, несие саясатын жетілдірудегі кедергілер мен олардың алдын алу шаралары жатады.
Зерттеу жұмыстың теориялық негізіне қазіргі кездегі ... және ... ... несие беру қызметін ұйымдастыру және оның дамуы мәселелерін сипаттайтын еңбектері пайдаланылды.
Статистикалық және ... ... ... ҚР ... банктің ақпараттық бөлімшелерінің статистикалық және есептік деректері, нормативтік құжаттары, ҚР-ғы ... ... ... ... сондай-ақ, несие беруді ұйымдастыру жайлы сұрақтарды қамтитын жергілікті және шетелдік басылымдардағы мақалалар т.с.с. пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ... ... үш ... қорытынды мен пайдаланылған әдебиттерден тұрады.
Бірінші бөлімде банктік ... ... ... функциялары, несие саясатының элементтері және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар, несие ... ... ... ... ... ҚР ... ... банктер материалдары негізінде несие саясаты мәселелері мен ... ... ... ... ...
Үшінші бөлімде Қазақстанда несие саясатындағы проблемалар және оларды жетілдіру жолдары қарастырылған.
1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ... ... ... ... ... ... ... функциясы мен рөлі
Бастапқыда банктер тек депозиттер қабылдады, бірақ олар қаржыны қайта тапсыруда делдал бола ... ... ... тәуекелдерін мойнына алды. Несие банк ісінің негізі және банк жұмысының сапасын білдіретін базисі болды. Несиені басқару процесі ерекше ... ... ... банк ... табысы соның сапасына тәуелді. Бүкіл әлемнің банктерінің банкроттығын зерттеу шығынға ұшыраудың негізгі себебі активтердің (көп ... ... ... ... ... көрсетті. Көптеген банкирлер мен реттеуші органдар несие басқаруды түсіну банк несие портфелі сапасының индикаторы болып ... деп ... ... басқару сапасын білдіргенмен, басқа да факторлар ықпал етеді: ... ... ... ... банк ... ... ... банк активінің сапасына сыртқы ықпалдың болуына қарамастан банктің несие портфелін және қаржылық есептемесін талдауда несиені басқару процесін бағалау негізгі ... ... ... ... банк ... алғы ... - несие басқарудың тиімді процесін құру болып табылады.
Несие дегеніміз - бір ... ... ... құнды, натуралды немесе ақшалай нысанмен қайтару талабымен және әдетте % ... ... ... ... кезде қалыптасатын экономикалық қатынастардың сомасын білдіреді.
Несие мен ссуданың арасында да өзара айырмашылық бар. Несие -- бұл ... ... ... көзi ... барлық несиелiк қатынастарды ұйымдастырудың әр түрлi формаларының болуын және сондай-ақ олардың жұмсалымдарының формасын бiлдiретiн кең ұғымды сипаттайды. ... -- бұл ... шот ... байланысты қалыптасатын несиелiк қатынастарды ұйымдастырудың бiр ғана формасын бiлдiредi. [1]
Несиені тиімді басқарудың негізгі элементтері мынадай: жақсы дамыған несие саясаты; ... ... ... ... тиімді бақылау жасау және ең маңыздысы - жақсы әзірленген білікті ... де, ... ... ... басқарудың бүкіл процесінің негізін құрайды. Қазіргі кезде отандық тәжірибеде ұғымын бір жақты түсіну ... ... не? ... ( politike грек сөзі - ... ... өнері) әдетте қоғамдық қызмет ретінде алынған. [5] Орыстың түсіндірме сөздігінде басқаша баяндалған. 1. Мемлекеттің елдің ішкі өміріндегі және халықаралық ... ... ... қоғамдық топтардың партиялардың қызметі, олардың мүддесі мен мақсатын айқындайды. 2. Қоғамдық мемлекеттік өмірдегі мәселелер мен оқиғалар. 3. Қандай да бір ... қол ... ... ... да бір ... ... ... сөздік саясатты деп анықтайды. Сонымен бірге саясат - бұл делінген. Бұдан әрі: . Бұдан шығатын түйін: ... бір ... ... те (іс ... қатынас) және идиологияда, әрекеттер бағдарламасы және концепцияда.
Вебстер мұны белгіленген бағам деп талдайды. ... ... ... ... жеке ... ... ... іс басқарудағы ой-пікір салмақтылығы деп сипаттайды. Саясат - бұл ... ... ... ... ... ... ... анықтау мен оны жүргізу тәсілдерінің негізі принциптер болып табылады.
Саяси ... ету ... ... ... ... қатынастар саласын сөз ете отырып, экономикалық, әлеуметтік,мәдени, техникалық және басқа саясатты айтуға болады. Несие саясаты банк жүргізетін саясаттың көп қырының бірі ... ... ... ... делінген.
Осыған ұқсас талдауды қазіргі батыс әдебиетінен де кездестіруге болады. ... ... ... ... ... еткен басылымында: .
Бұл талдаулар қазіргі отандық экономикалық әдебиеттегі несие саясаты ұғымының әрқилы ... ... сол ... ... саясатының мәнін анықтау қажет.
Біздіңше бәрінен бұрын несие саясатын экономикалық саясат ретінде анықтау қажет. Алайда, экономикалық саясаттың қаржылық, баға, ... және ... ... да ... ... ... ... белгілі бір артықшылықтарға ие. Ал несие саясатының негізгі өзгешелігі - бұл несие қозғалысына ... ... ... ... ... ... және ... сияқты әр түрлі операциялармен айқындалады. Тегі бір болғанмен, бұл операциялар мәні бойынша ажыратылады (экономикалық ... ... мен ... ... ... ... ... саясатын құрастыру банктік және несие саясаты сияқты ... ... ... болжайды. Жалпы дефиницияны (банк саясатын) анықтамайынша ... ... ... жеке ... маңызын бағалау қиын.
Қазіргі экономикалық әдебиетте мұнымен қатар коммерциялық ... ... ... ... екі ұстаным бар. Біріншіден, макроэкономикалық деңгейде несие саясаты банк саясаты сияқты түсіндіріледі. Екіншіден, микроэкономикалық деңгейде несие саясаты белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Бірақ кейбір экономистер бұл пікірмен келіспейді. Мәселен, М.А.Косой былай дейді: . Бұл ұстанымының мағынасы сол, автор несие саясатын ... ... ... ... ... ал банк саясатын нақты банк деңгейінде қарастырады. Несие саясатына мұндай көзқарастың болуы, ... ... ... ... ... ... ... ақталады.
Мәселен, қаржы-несие сөздігінде несие саясаты деп түсінідіріледі. Несие саясатына несие ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығының несие беру саласында міндеттемелер қойылып, оларды жүзеге асыру шараларын жүргізу кіреді.
Тұжырымдамада мынадай белгілер анықталады: несие қатынастарының саласы; ... бөлу және ... ... қаржылық және несиелік әдістердің үйлесімі, несие беру мен ақша ... ... ... байланысы, несие беру принциптері, экономикалық және ұйымдастыру әдістерінің өзара қатынасы.
Несие саясатының бір элементінің өзгеруі басқа элементтерін жекелей ... ... ... қарауды талап етеді>>.
Осы анықтамамен келісе отырып, мұндай макроэкономикалық амал нарыққа өткен қазіргі ... ... бір ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік бермейтінін атап өту қажет. Сол себепті бүгін ... ... ... ... ... ... маңызды болмақ.
М.А.Косой несие саясатын макроэкономикалық деңгейде қарастыра отырып деп жазды. Мұндай таптық әдіс қазіргі зерттеушілерді ... ... ... ... және саяси бағдарының өзгеруі, нарыққа өту, банк саясатының экономикалық көрсеткіштерінің ... ... ... және ... деңгейдегі белгілерін бағалауды талап етеді.
Субъективті және объективті зерттеудің дидактикалық әдісі қарама-қайшылықтардың бірлігі ... ... ... білдіреді. Банктің несие саясаты адамзаттың ойлау өнімі ретінде субъективті болып табылады, ал қайнар көзі ... ... ... ие. ... әдісті банктің несие саясатын құрастыруға жатқыза отырып, көп қырлы құбылыс ... ... ... 1) ... асырудың (теория мен практикада) мәні мен тақырыбы деңгейінде 2) макро және микроэкономикада 3) кең және ... ... ... ... қайтарымдық талаппен ресурсты тарту және оларды банк клиенттеріне несие беруге инвестициялау жөніндегі банктің стратегиясы мен тактикасы деп ... ... ... ... ... тақырыптық жағы банк несие саясатының функционалдық нысандары мен түрлері. Кең ... ... ... ... оның ... ... банктің қатынасы ретінде қарастырамыз. Тар мағынада, несие саясаты несие процесін ұйымдастырудағы банктің стратегиясы мен тактикасы бұл ұстанымды ... үшін ... ... ... ... ... - банктің несиелік жұмысын ұйымдастыру негізін және несиелеу процесіне қажетті құжаттар жүйесін жасау шарттарын білдіреді.[2]
Коммерциялық банктің несиелік ... рөлі мен ... - бұл ... ... қамтамасыз ету және жалпыға бірдей несиелеу ережесін сақтау. Коммерциялық банктің несиелік ... ... ... ... ... ... түсіну, мәнді түрде қабылдау және тиімді басқару ... ... ... ... көтеру және қалпында ұстау табылады.
Несие саясаты күрделі құбылыс, оның ... әр ... ... ... ...
Біріншіден, несие саясаты қайтарымдық талаппен ресурсты тарту және оларды банк ... ... ... ... ... ... стратегиясы мен тактикасы, бұл халықтың уақытша бос ақша қаражатын жинақтап жеке қарызгерлерге несие беру қатынасы.
Екіншіден, несие саясатының нысандары оның мәні мен ... ... ... ... тақырыптық жағының өзара байланысын көрсетеді. Бір жағынан нарыққа өткенде несие саясатының мазмұны мен нысаны өзгереді. Жоспарлы бөлініс ... ... ... ... ... ... банктер мен оның клиенттерінің нақты қажеттілігін ескерместен жалпы мемлекеттік саясат ретінде ... ... ... жоқ еді); ... ... пен ... ... оңтайлы экономикалық негізделген өзара қарым-қатынасты ескермеді; несие саясаты көбінесе формальдік сипатта боды. Нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... және микроэкономикалық деңгейде (нақты банк деңгейінде) зерттеу қажеттілігі туады, өйткені несие саясаты қоғамның экономикалық негізіне сүйенеді, бұл ... ... банк ... ... ... қолдануды көрсетеді, ұқсас құқықтық негізді талап етеді, банктің өтімділігі мен сенімділігін қажетсінеді, яғни коммерциялық ... ... ... ... ... ... туындайды.Екінші жағынан нарық жағдайында несие саясатын кең мағынада қарастырудың қажеттілігі ... ... ... мен ... ... және тар ... ... процесін ұйымдастырудағы банктің стратегиясы мен тактикасы ретінде пайда болады.
Үшіншіден, несие қатынастарының экономикалық (объективті) нысандарынан ұйымдастыру ... ... ( банк ... ... ... ... ұйымдастыру ережелері) айыру қажет. Соңғы айтылғандарды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... коммерциялық банктер белгілейді, бұл олардың қызметінің нәтижесі болып табылады. Әрі нақты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мен пайдалану процесі нарыққа көшу жағдайында банктердің ... ... ... ... ... ... ... басшылық, бизнес жоспар, маркетинг жоспары).
Қондырма категориясы ретінде несие саясатын талдау ... ... ... туралы айтуға мүмкіндік береді. Несие саясатының функциясын екі топқа бөлуге болады: жалпы, банк саясатының түрлі ... ... және ... яғни ... ... өзге ... ... топ.
Жалпы функцияға жататындар: коммерциялық функция, яғни банктің пайда табу (несиелік, есеп айырысу, ... және ... ... ... ... әрі бақылау функциясы. Ынталандыру функциясының мәні: мемлекеттің, банктің, клиенттердің объективті қажеттіліктерін бейнелейтін несие саясаты уақытша бос ақшаны банктерге ... ... ... ... ... Банк ... үшін депозитке салған ақшасынан қосымша табыс табу өзінің уақытша мұқтажынан бас тартуға ынталандырады. Ал банктен несие алу (кейде ... үшін ... ... ... қаржының көзі болады. Сонымен бірге банкке несиені пайдаланғаны үшін пайыз төлеу несиені аз уақытта өтеуге итермелейді. Банк үшін несие саясатының ... ... ... ... ... ... ресурстарды салыстырмалы ұзақ уақытқа алып, оларды үлкен пайдамен орналастырудан (мәселен, тәуекелі төмен ... ... ... функциясының мәні: несие саясаты банктер мен клиенттер нақты бір банктің несие саясаты белгілеген басымдықтарды ескеріп, несие ресурсын қатыстыру мен ... ... ... ... ... бұл функцияларды құбылыстың ерекшелікті көрінісі ретінде қарастыратын болсақ, бұл дұрыс та, онда несие ... ... ... ... бір ғана ... ... атқарады. Бұл функцияның пәрмені банк саясатының мақсатына жетуіне бағытталған.
Банктің несие саясатының рөлі ... ... ... және инвестициялау процесінде банк қызметін дамытып, жетілдірудегі, несие ісінің дамуындағы басымдық ... ... және оның ... ... ... табылады.
Сонымен бірге макроэкономикалық деңгейде несие саясатының ұлттық табысты құрастыру, бөлу және қайта бөлу ... ақша ... ... мен ... ... маңызын атап өту қажет; ал микроэкономикалық деңгейде белгілі бір банктің орнықтылығы мен сенімділігі деңгейінде оның рентабельділігі мен өтімділігін, қызметінің клиенттердің ... сай ... ... ... Банктердің несие саясатының экономикадағы рөлі банктер арқылы нарықтық экономика саласы мен ... ... ... ақша қаражатын қайта үлестіру процесіндегі маңызымен; жинақ ақшаны, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... мен халық қажеттілігіне несие беру, қаржыландырумен айқындалады. Макроэкономикалық деңгейдегі несие саясатының рөлі кеңестік экономика әдебиетінде көрініс тапты (мәселен, ... ... ... ... несие саясаты қондырмалық категория негізінде банктің клиенттермен несие ... ... қол ... деңгейін зерттеуге негізделеді және оларды жетілдіріп, дамытуды көздейді. Несие (базистік ... ... банк ... ... ... ... көзі және оның ... оңтайлылығының өлшемі болып табылады. Банктер несие саясатын ақша қаражатын қайтарып алу себепті банк пен клиент ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретіні үшін әзірлейді. Коммерциялық банктің несие саясатын әзірлеу барысында қоғамның, ... банк ... және ... ... даму деңгейін ескеру қажет. Мұндай тәсіл экономикалық әдебиетте ... ... ... ... ... мен қарызгер тарапынан несие саясатын кең мағынада қарастыруымен, екіншіден, макро және микроэкономикалық деңгейде саясатты ... ... ... [6]
Несиелік саясат банк қызметін диверсификациялаудағы іс-әрекеттердің тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және несиелік қызметкерлердің лауазымды міндеттерін анықтау үшін ... ... ... іске ... белгілі бір тәртібі болмайынша несиелеудің біртұтас ережелерін тәжірибеге енгізу мүмкін емес. Сондықтан да, жазбаша ... ... ... ... пен оны іске асырудың соған сәйкес ережелері несиелік процесті жүргізудің негізін құрайды.[2]
Несиелік саясат, банк қызметкерлерінің бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, несие беру мүмкіндігі туралы сұрақты шешуде банк үшін бірінші реттік маңызы бар басқа ... мен ... ... ... ... қарап "өз клиентін" таңдаудағы біліктілігіне негізделеді. Сондай-ақ, несиелік саясат банктің бүгінгі иелігіндегі немесе ертең енгізуді дұрыс санайтын ... ... ... ... кәсіпорындарға қысқа мерзімді несиелер (айналым қаражаттарын толықтыруға) және ұзақ мерзімді инвестициялық несиелер (өндірісті кеңейтуге, жаңғыртуға, техникалық жағынан қайта қаруландыруға, ғылыми-техникалық ... ... ... қолайлы.
Қорытындылай келсек, коммерциялық банктің несиелік саясаты, біріншіден, клиенттер мен ... ... ... ... ... ... банк ... практикалық іс-қимылын белгілейтін және осы басым бағыттарды өмірге енгізетін нормалармен, ережелермен анықталады. Бұл жерде тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... келісімдердің шарттарын жасаумен айналысатын банк басшылығының бөліктілігіне және қызметкерлердің сыныптамалық деңгейіне байланысты.
Жалпы, несиелік саясатын ... ... ... ... рыногындағы басым бағыттарын, ұстанымдары мен мақсаттарын көздесе, ал тактикасы - несиелік келісім жасау, несиелік процесті ұйымдастыру кезінде осы ... ... ... ... асыру үшін қолданатын қаржылық және басқа құралдары. Сөйтіп, несиелік саясат банктің несиелік бөлімшелеріндегі тиімді жұмыстың қажетті алғышарттарын ... ... ... біріктіріп, ұйымдастырады, қателіктер мен тиімсіз шешім қабылдаудан сақтандырады. Несиелік саясаттың элементтері несиелік саясаттың ұйымдастыру нысандарында, яғни оны жүзеге ... ... ... ... ... саясатының элементтері және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар
Коммерциялық ... ... ... ... және ... ... ... банк қызметкерлері несиелерді ұсыну,рәсімдеу және оларды басқару кезінде негізге алады. Несие саясаты әдетте жазбаша жазылған ... ... ... ... және ... беру бойынша алдын ала жұмыс регламенті мен несие беру процессін қамтиды.[4]
Іс жүзінде несиелік саясатты іске асыру тәсілдері мен ... ... бір ... яғни ... сай ... ... үш ... түрінде көруге болады:
* несиелеу саясаты;
* несиелеу стандарты;
* несиелеу нұсқаулықтары.
Сондай-ақ аталған үш құжат ерекше бір құжатта - "Несиелік саясат бойынша жетекшілік ету" - ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлерінің қызметтерін нақтылайтын несиелік нұсқаулықтар мен несиелеу стандарты, несиелеудің жалпы бағыттары мен бағдарлары анықталады.
Несиелеу стандарты - бұл банкте ... ... ... ... ... ... ... алатын құжаты.
Несиелеу стандартында мынадай сұрақтар қарастырылады:
* қарыз ... ... ... ... және талдау тәртібі;
* несиенің кепіл-хаттар және кепілдемелермен қамтамасыз етілуіне қойылатын талаптар;
* әкімшілік стандарттар және несиелік процесті ұйымдастыру ережелері;
* ... ... ... ... ... ... құжаттардың толтырылуына қойылатын талаптар;
* несиелеудің айрықша түрлері бойынша ережелер (мысалға, ипотекалық немесе тұтыну несиелері ... ... ... ... айналымын стандарттау мақсатында несиелеу стандарттарына әр түрлі құжаттар үлгілері жатуға тиіс. Ондай құжаттарға: несиелік келісім-шарт, кепіл туралы шарт, кепілдеме ... шарт және т.б. ... ... - ... ... іске ... жалпы алгоритімін бекітетін кезектіліктің қадамдарын суреттеуді білдіреді. ... ... ол ... ... ... бір ... ... несиелік саясатта қарыз алушы туралы қажетті ақпараттар жинау және несиелік қабілетіне талдаудан бастап, несиелік ... және ... ... бойынша мүмкін болар зиян процесін қамтитын несиелік процестің барлық кезеңдері көрсетіледі.
Ішкі несие саясатын жасау банк жетекшілерінің несиелеу мақсатын қалыптастыруды және бұл ... ... ... ... мен ... ... қаншалықты сай келетінін анықтауды талап етеді. Несиелеу мақсаттары анықталғаннан соң, соның негізінде банк қызметкерлерінің қажетті несиелік операцияларды ... ... ... банктің несиелік саясатын және оған қоса несиелеу стандарты мен несиелік нұсқаулықтары жасалады.
Несиелік стандарттар мен нұсқаулықтарды жасаудың бастапқы кезеңі ... ... бұл ... бірінші редакциясы тәжірибелі қызметкерлерге сараптауға берілуі тиіс. Сараптаушылардың талдауы және ұсыныстары енгізілгеннен кейін несиелік саясат бойынша комитет (немесе директорлар кеңесі, ... ... ... және соған сәйкес нұсқаулықтарды бекітеді. [2]
Несиелік саясат ... ... ... кейде несиелеу бойынша жекелеген ережелерді де қамтиды. Мысалы, несиелік саясатта бір ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, несиелік саясатта барлық несиелердің несиелік құжаттарда көзделген мақсаттарға сай ... де ... ... ... ... ... комитет туралы ереже де қамтылады. Несиелік комитет несие беру барысында ... ... ... беруге байланысты мәселелерді қамтиды.
Отандық банктер тәжірибесіндегі несиелік комитеттің шешетін мәселелері мынадай:
* несие алуға берген клиенттің өтінішін және ... ... ... беру ... ... ... несие беру немесе одан бас тарту туралы шешім шығарады;
* несиелік тәуекелдерге байланысты несиелеу формаларын анықтайды;
* ... ... мен ... анықтап, пайыз мөлшерлемесін бекітеді;
* несиені қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне талаптар белгілейді;
* несиелеу шартын бекітеді (несиелік ... ... ... ... ... ... ... тәртібін бекітеді;
* банктің несиелік стратегиясын жасайды;
* несиелеу бойынша бөлімшелердің жұмысын талдайды;
* несиелік комитеттің мәжілісінің хаттамаларына қол ... және ... ... ... жүргізеді.
Несиелік саясатта қарыз алушылардың негізгі қызметіне байланысты тәуекелдігі жоғары операцияларды немесе жобаларды қаржыландыру үшін ... ... ... да ... ...
Несиелік саясатпен банк қызметкерлерін таныстыру, оларды соған сай келетін ережелермен және нұсқаулықтарға үйрету, банкте несиелік саясатты енгізудің негізгі элементі ... ... ... ... несиелік қызметтің басты бағыттарын анықтайды. Оларды өз кезегінде, несиелік саясаттың қабылдаған бағыттарын іске асыру жүйесі ретінде тұжырымдауға болады.
Кесте 1. Несие ... ... беру ... ... ... мен ... беру ... алдын-ала жұмыс.
-болашақ қарыз алушылар құрамы;
-несие түрлері;
-несиелендірудегі сандық шектеулер;
-қарыз алушының ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін әдістер;
-несие беру рәсімдерінің сақталуын бақылау.
2.Несиені рәсімдеу.
-құжаттардың формалары;
-несие берудің техникалық процедурасы;
-несиені рәсімдеу туралығын бақылау.
1 кестенің жалғасы
1
2
3.Несиені басқару.
-несие портфелін басқару ... ... ... ... ... ... ... ұзарту және оны жаңарту шарттары;
-шығындарды жабу реттілігі;
-несиені басқаруды бақылау.
Дерек ... ... О.Г. ... политика коммерческого банка. Учебное пособие, Красноярск 2010 г. - 130 с. [4]
Ұлттық Банк белгілеген нормативтік ... ... ... банк өзі ... ... ... ... түрлерін анықтап, тиімділігі жағынан ссудалық портфелді қалыптастырады және ... ... ... операцияларының табыстылығын арттыру және олар бойынша тәуекелді ... - бұл екі ... ... ... ... Инвесторларға қаржылық қызмет саласындағы тәуекелі жоғары операциялар табысты болып келетіндей, банк ісінде де несие бойынша ... ... ... бұл "тәуекелге төлем" болып табылады. Банк ссудалық портфельді ... ... ... ... ... ұстанымды сақтауы қажет,яғни жоғары табысты және барынша тәуекелі жоғары салымдарды табыстылығы ... ... ... ... ... ... бағыттарын үйлестіре алуы қажет. [4]
Несие тәуекелі - ... ... ... ... ... және осы сома ... пайыздарды төлей алмау тәуекелі болып табылады.
Негізгі қарыз сомасы бойынша ... ... ... банк өз табысын жоғалтады, ал негізгі қарызды қайтармаған жағдайда банк үмітсіз ссуданы шығындарға жазады,сәйкесінше бұл несиелік келісім бойынша ... ... банк ... ... міндетті түрде тәуекел позициясын және тәуекелді есептеу әдістерін қамтуы қажет.
Несие тәуекелдері туралы ақпараттарды ашып көрсету бойынша сапалы ... ... ... ... ... ... және ... етпейтін несиелерді анықтау;
* спецификалық және жалпы баланстық түзетулерді анықтау;
* ... ... ... ... ... бойынша) үйлестіру;
* несиелік портфельдің аймақтық, салалық және географиялық құрылымы;
* тәуекелдің шоғырлануы;
* несиені өтеу мерзімі мен қайтарымдылығын ... ... ... ... ... ... ... дериваттар немесе секьюритизация арқылы үшінші тұлғаларға өтетін несие тәуекелінің бөлігі;
* ішкі рейтингтерді қолдануға қадағалау органдарының рұқсаты (негізгі немесе жетілдірілген ... ... ... банктердің несие саясаты төмендегілер бойынша анализ және түсініктемелерді қамтуы керек:
* ішкі рейтингтер ... және ... ... ... қарым-қатынасы, ішкі бағалау нұсқаулықтарын өзге мақсаттарға қолдану;
* төлемқабілеттіліктің ... ... және ... процесі,ішкі рейтингтер негізінде қарыздың негізгі сомасы мен ссуда бойынша пайыздың ... ақша ... ... ... әдістері мен нәтижелері.
Несие тәуекелінің элементінің бірі тәуекел асты ақпараттарды ашып көрсету екі бөліктен тұрады. [4]
Бірінші бөлім ... ... ала ... Бұл ... ... процедуралар ескеретін несие бөлігі анықталады. Содан кейін портфель анализі жүргізіледі (корпоративті, банктік ... ... ... келесі көрсеткіштер бойынша дефолт деңгейі анықталады: жиынтық активтер,сонымен қоса қажет болған жағдайда дефолт кезіндегі шығынның орташа мәні және ... ... ... ... ... ... ... рейтингтер базасы негізіндегі кейінгі тексеру әдістері). Ағымдағы жылы корпоративті, банктік талаптар бойынша ... ... ... ... ... ... анализден өтеді және келесі ақпараттар қамтылуы қажет: ағымдағы жылдың басында PD (қарыз алушының дефолт болу ... ... ... ... төленбеген сомасы, қызмет етпейтін несиелер саны,сонымен бірге оларды қайта жазуға кеткен шығындар және ... ... ... ... қамтылады.
Несие тәуекелдерін минималдаудың мынандай жолдары бар:
* ссудалық портфель диверсификациясы;
* қарыз алушының ... және ... ... ала ... ... ... қамтамасыз ететін әдістерді қолдану (кепілдік,цессия,сақтандыру,кепілдеме);
* ссудалар бойынша мүмкін жоғалтуларға резервтерді қалыптастыру.
Ссудалық портфель ... - бұл ... ... бірнеше бағыттар бойынша бөлу болып табылады. Банктер бір ірі ... ... ... ... ірі ... ... және ... байланысты қарыз алушылар тобына несие беруді шектеуі қажет. Ірі несиелер қатарына банк ... ... 5%-ға ... несиелер жатады.
Ссудалық портфель диверсификациясының ережесі: ссудаларды түрлі экономика саласындағы әртүрлі ... аз ... ... ... аз ... және көп ... алушыларға беру болып табылады.
Несиелік тәуекелді төмендету үшін банктің ... ... ... ... әрдайым анализ жасап отыру қажет. Бұл өз кезегінде ссудаларды салалар бойынша диверсификациясын анықтауға және өткен ... ... ... ... яғни ... ... және ұзақ ... ссудаларды бөлу бойынша анализ жүргізуі мен олардың динамикасы. Мысалға, егер банк ссудаларының 46%-ы материалдық ... ... ... ... ... отын-энергетика кешеніне - 21%, ауыл шаруашылығына - 16% және құрылыс саласына -9%), онда ... ... ... ... Банк ... ... ... бойынша өткен жылмен салыстырғанда қаншалықты ұлғайғанын немесе ... ... ... қай секторына салымдардың ұлғайғанын немесе азайғанын көруге болады. Әрине,бұл ... ... ... ... ... ескерілуі қажет.
Тәуекелді төмендетудің қосымша шарты ретінде несие қайтарымдылығын қамтамасыз ететін диверсификацияға қоса ссуда қайтарымдылығын қамтамасыз ететін әдістерді - ... ... ... ... ... Бұл ... сақталуы белгілі бір несие мәмілелері бойынша жоғалтулардың орнын ... ... ... ... ... ... ... өз жұмысында индикаторларды есепке алады, яғни басқа банктердің ұзақ мерзім несиелендіру тәжірибесінде жетілген ... ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекелдің дұрыс бағаланбауы;
* мүмкін болатын оқиғаларға негізделген несиелендіру (мысалға,болашақта бірнеше қарыз алушылардың бір заңды тұлға болып ... ... ... ... депозит беретінін ескеріп,несие беру;
* әрбір несиені өтеу жоспарын құру мүмкінсіздігі;
* қарыз алушыға тым ... ... ... ... ... ... құжаттар санының жеткіліксіздігі;
* банкке қатысты тұлғаларға берілген несиенің түбегейлі дара салмағы (қызмет көрсетушілер,директорлар немесе акционерлер);
* несиелендіру бағдарламасына тиісті бақылаудың жоқтығы;
* ... ... ... ... ... ... ... кетуінен ұстап қалу үшін сапасы төмен несиелерді ұсынуы);
* спекулятивті сатып алуларды ... ... ... өзгерісіне сезімділіктің жеткіліксіздігі.
Пайыздық саясат - банк несие саясатының басты бөлімі. Банк ... ... ... ... ... ... ... пайыздардың өтелуі болып табылады. Несиелер бойынша пайыздық ставканың деңгейі жеке және жалпы факторларға байланысты болады:
* елдегі инфляция деңгейі;
* банкаралық ... ... ... ... ставкасы;
* LIBOR ставкасы (валютадағы несиелер бойынша);
* банктің депозиттер бойынша орташа пайыздық ставкасы;
* банк несие ресурстарының ... ... ... ... ресурстар бөлігі жоғары болған сайын,берілетін несиеде қымбат болады);
* несиеге сұраныс, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, валюталар мен бағалы қағаздарға салымдар);
* ссуданың тағайындалу және берілу шарты,тәуекел деңгейі;
* банктің операциялық шығындары.
Осылайша, банк несиеге төлемді орнатар ... ... ... ... ... және ... ... жеке жағдайларды,тәуекелді, несиелеу мерзімін, ссуданы ұсыну әдістерін, ссуда қайтарымдылығын қамтамасыз етілуін ескеруі қажет. Мысалға, банк несиелік тарихы жақсы ... ... ... ... ... ставкаларынан төмен немесе несие бойынша орташа салмақтанған ставкасынан ... ... бере ... ... ... ... ... және несие қабілеттілігін бағалау әдісін банктер өздері белгілейді. Банктер несиелендіру кезінде қарыз ... ... ... мен ... ... ... ... қарай дифференциалдайды.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету формасын таңдау несие беру ... ... ... ... ... ... табылады. Банкпен ұзақ қарым-қатынастағы сенімді клиенттер бланкті несие алуға мүмкіндігі бар. Яғни, бұл ... ... ... болып келеді. Мұнда қарыздың қайтарылуын тек несиелік келісімшарт және қарыз алушыға деген сенімділік қана дәлел бола алады.[4]
Банк салымдарды ... ... және есеп ... мен оның ... асу әдістерін анықтайтын ішкі құжаттарын өзі әзірлейді және бекітеді. Банкке ақша қаражаттарын орналастыру туралы қабылданған шешім процедуралын және банк бөлімшелері мен ... ... ... ... ... мен ... үлестірілуін анықтайтын құжаттар өзіне қаражаттарды орналастырудың ішкі ережелерін, сонымен қатар банк клиентін ... ... - ... ... ... ... ұсыну туралы оң шешім қабылданған жағдайда несиелік келісімшарт құралады және қол қойылады. Бұл келісімшартта несиені ... және өтеу ... ... ... оны өтеу ... ... пайыз мөлшері, несиені өтеу мерзімі және пайыздық төлемдер мерзімі, несиелік келісімшартқа сәйкес банктің бақылау жүргізу құқықтары ... ... ... ... қосымша ретінде кепілзат бойынша міндеттемелер, кепілхаттар, кепілдемелер, сақтандыру келісімшарттары және цессиялар рәсімделеді.
Несие саясатында тағы бір ... ... ... ... үрдісінде банктердің жүргізетін бақылауы табылады.
Аталған элементтердің барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Олардың ... ... ... ... ... ... әкеледі. Банк мысалы, несиелендіруді , оның жүзеге асуын бақылап алмай мақсат қоя алмайды. Ссуда алу үшін ... ... ... ... да, егер ... бағытымен мақсаты дұрыс таңдалмаса онда несие операциясының тиімділігіне негативті әсер етеді.
Банк өз бетімен несиелік мекеме бола отырып, кейбір ... ... ... өзінің несие саясатын жүзеге асырады. Несие саясатына әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп ... ... ... және ... ... банк ... даму ... банкаралық бәсекелестік жағдайы; банктік инфрақұрылымның даму дәрежесі және т.б. жатады.
Елдегі саяси жағдайлардың тұрақсыз жағдайы банктердің несиелік салымдарын ұстап қалуы ... ... ... ... ... ... ... операциясының дамуын шешуші болып табылады. Өндірістің құлдырауы кезінде несиеге сұраныс төлем қаражаты сияқты өседі, бұл мезгілде несиені қайтармау тәуекеліде ... ... ... ... ... кенеттен ұзақ мерзімді несиелік салымдарды қысқартады, делдалдық операциялар мен сауда сомасына өндірістік сомадан ссудалық капиталдардың құйылуына әкеліп ... ... ... ... ... ... ... болады:
* мемлекеттің салық саясаты (банктің пайдасына салық қазіргі жағдайда кәсіпорын пайдасына салықтан жоғары);
* ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін талап етеді (мысалы несие операциясының дамуы үшін банктер тартылған ... 20%-ын ... алып ... ... ережелері туралы берілген ұлттық дәстүрлерден тұратын жұмыс ортасы.
Банктердің несие саясатына заңдылық базасының да әсері өте зор. ... ... ... банк - ... ... мен ... мүдделерін қорғауынан оның жетілдіру дәрежесін, банктік қызметтің ережелерін анықтайды. Заңдылық базы ... ... ... ... ... да ... операциялардың түрлері дами алмайды. Мысалы, ипотека туралы заңның болмауы несиелік қатынастарының, яғни әлеуметтік саланың ... ... ... (үй ... ... ... басты факторы болып банкаралық бәсекелестік табылады. Несие саясатына әсер етуші сыртқы факторларға банктік инфрақұрылым жатады. Бұдан банктің өмірлік ... ... ... жүйе ... ... Бұл ... ... ғылыми және оқуды қамтамасыздандыру, байланыс пен коммуникацияның қазіргі құралдарын атауға болады.
Барлық банктер үшін бірдей, бірыңғай несие ... ... білу ... ... нақты банк өзінің несие саясатын анықтайды, оның қызмет ету ... ... ... ... ... ... осы банктің жұмысына әсер ететін сыртқы және ішкі тәуекелдердің бүкіл жиынтығын назарға алады. Банктің жиынтық ... ... ... ... саясатының сапасы төмен немесе несие саясатының негізгі ережелерін нақты атқарушыларға жеткізе ... - ... ... бәрі оны ... асыруға кедергі келтіреді.
Банктер несие саясатын әзірлеген кезде өздерінің қызметіне тікелей әсер ететін бірнеше факторларды талдайды. Олардың ішінде барлық банктерге ықпал ... ... ... және ... бір ... ... әсер ... микроэкономикалық факторлар бар.
Банк саясаты бүтіндей және коммерциялық банктің ... ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңінде екі түрлі факторға тәуелді. Бірінші топтағы факторлар банктің сыртқы саясатын айғақтайды (нарық жағдайы, ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге сұраныс және т.б.) олардың ішінде ең маңыздысы деп мынаны атауға болады:
* еліміздің жалпы экономикасының ... ... ... ішкі ... өнім ... қарқыны, бюджеттің жетіспеушілігі және т.б.;
* ҚР Ұлттық ... мен ҚР ... ... ... саясатының ықпалы;
* Орталық банктің тәуелсіздік дәрежесі, банктердің еліміздің саяси өміріне қатысуы және т.б.;
* ... ... ... банк ... пайдалану деңгейі, әлеуметтік жеңілдіктің болуы және т.б.;
* банк қызметінің өңірлік еркшеліктері;
* бәсеке деңгейі;
* банк өнімдері мен қызметінің бағасының деңгейі;
* қоғамның ... ... ... шиеленіс;
* клиенттердің банк несиесіне деген сұранысы.
Банктің несие ... ... ... ... сондай-ақ банк орналасқан аймақтың жағдайы әсер етеді. Бұл сыртқы ... яғни банк ... оның ... ... ... ... (экономикалық, саяси, әлеуметтік). Әдетте дағдарысты экономика кезінде банк жүйесі күшті бола алмайды. Ол инфляцияның бүкіл қиындығын, төлем дағдарысын, бюджеттің жетімсіздігін ІЖӨ, ҰТ және т.б. ... ... ... ... ... ... несие саясаты обьективті және соған қоса, коммерциялық банктің өзінің стратегиясы мен ... ... ... ... да қосады. Бұл өз кезегінде жалпы мемлекеттік және жеке саясатты сипаттайтын несие саясатының дуалистік табиғатын анықтауға ... ... ... ... ... ... құру ... субьективті және обьективті қатынастардың бірлігі банк қызметіне әсер ... ... ... ... және ... толық ескеруге мүмкіндік береді. Бұл факторлар толық әрі дұрыс ескерілген жағдайда ғана банк барынша өзіне тиімді, үйлесімді және ... ... ... құруға мүмкіндігі болады.
1.3 Несие саясатының түрлері
Несие саясатының бірқатар элементтері несие саясатының түрлері туралы айтуға мәжбүрлейді. Несиелік саясат түрлерін сыныптамалаудың ... ... ... жатыр. Бұл жерде ұсынылған сыныптаманың жалғыз еместігін атап өткен де маңызды. Өзге критерийлерге қарай несие саясатының басқа да түрлерін топтастыруға ... ... ... ... туралы мәселе тың, жаңа отандық және шетелдік экономика әдебиетінде егжей-тегжейлі қарастырылмаған.
Сол себепті ол ... ... ... берейік. Коммерциялық банктің несие саясаты төмендегідей жіктеледі. ... 2. ... ... ... ... ... бойынша жіктелуі
Критерийлері
Түрлері
1
2
Несие қатынастарының субъектісі бойынша:
* Заңды тұлғаларға қатысты саясат;
* Халықпен өзара қарым-қатынастағы несие саясаты.
Несие нысаны бойынша:
* Тұтыну несиесін ... ... ... ... бойынша;
* Ипотекалық несие бойынша;
* Халықаралық несие бойынша.
Мерзімі бойынша:
* Қысқа мерзімді несие бойынша;
* Ұзақ мерзімді несие бойынша.
Тәуекел
дәрежесі бойынша:
* Агрессивті несие ... ;
* ... ... түрі ... Ақша ... ... рыногында;
* Капитал рыногында.
Географиясы
бойынша:
* Банк жүргізетін несие саясаты;
* Жергілікті, аймақтық деңгейде;
* Ұлттық деңгейде;
* Халықаралық ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорны (ауыр, жеңіл, тамақ өнеркәсібі);
* сауда ұйымы;
* құрылыс ұйымы;
* көлік кәсіпорны;
* ауыл ... ... ... ... ету ... Қамтамасыз етілген несие беру бойынша;
* Қамтамасыз етілмеген ... беру ... ... Мақсатты несие ұсыну бойынша;
* Мақсатсыз несие ұсыну бойынша.
Несие бағасы бойынша:
Төмендегідей несие берудегі саясаты:
* ... ... ... ... ... ... ... пайызбен)
Несие беру әдісі бойынша:
* Қалдығы бойынша несие бергенде;
* Айналымы бойынша несие ... ... ... Р.Т. ... политика коммерческого банка: Учебно-практическое пособие, Омск .2009 г. - 92 с. ... ... ... ең ... банк пен оның клиенттері арасындағы қарым-қатынасты реттеуіне, басқаруына, ұтымды ұйымдастыруына мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ол қайтарымды негіздегі ресурстарды тартуға және ... банк ... ... үшін инвестиция жасауға қажет. Бұл жерде банк қызметіндегі ... ... ... де ... ... ... атап өткен жөн. Несиелік саясат агрессиялық, дәстүрлі және классикалық болып келеді. Несиелік саясат түрін таңдау кезінде банк ... өз ... ... ... көбейтуді көздейді немесе мұнда сан қырлы стратегия жатуы мүмкін. Осы айтылғандарды қорытындылай келе мынадай анықтама беруге болады. Несиелік саясат - ... өз ... ... беру жұмысындағы, банктің белгілі бір аймақта, белгілі бір жұмысындағы, белгілі бір уақыт аралығында өз стратегиясын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... саясат несиені реттеу жұмысының негізі ретінде, біріншіден, несиелік қарым-қатынастарды дамыту барысындағы басым бағыттарды, екіншіден, несие ... ... ... ... ... ... ... несие саясатының ішкі құрылымы болады. Коммерциялық банктегі несие саясатының негізгі элементтері мыналар: 1) несиелік процестің негізгі бағыттарын әзірлеу жөніндегі банк ... 2) ... ... ... ... банк ... 3) несиелік саясаттың орындалуын бақылау.
Шетелдік экономикалық оқулықтарда несиелік процесті ұйымдастырудағы банктің стратегиясы мен тактикасын анықтауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... (меморандум) жиі ұсынылады.
Мысалы, Дүниежүзілік банктің (Н. ... ... ... ... ... ... бойынша басшылыққа алатын құжат жасауды ұсынады. Онда несие бойынша көрсетілетін құжаттама және ... ... ... ... ... ... ойымызша, мұндай жұмыстың аясы тар. Бұл жерде банктің несиелік ... ... ... ұйымдастырудың тактикасы мен ғана шектеледі. Жоғарыда келтірілген ұстанымға қарағанда коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... негізгі ережелерін қалыптастыру қажет болып көрінеді.
Несиелік саясаты әдістемелік тұрғыда ... ... және ... ... ... ескере отырып, коммерциялық банктегі несиелік саясатты қалыптастырудың төмендегідей нұсқасын ұсынуға болады:
* несиелік саясаттың жалпы ережелері мен мақсаттары;
* ... ... ... ... және банк ... ... несиелік келісім-шарттың әр түрлі кезеңдерінде несиелік процесті ұйымдастыру;
* банктік бақылау және ... ... ... ... қалыптастыру және несиелік процесті ұйымдастыру барысындағы әдістемелік міндетті талаптардан туған бұл теориялық модельді біз коммерциялық ... ... ... ... қажеттілігіне байланысты ұсындық. Біздің ойымызша, мұнда коммерциялық банктің ... ... ... ... (1) болу ... Одан ... бағыттар банк қызметкерлерінің несиелік операцияларды басқару жұмысында банктің ... ... (2), ... ... ... және ... арадағы келісім-шарттың ұйымдастырудың жолдарын нақтылайды (3), несиелік процесті бақылау және басқару шараларының жүйесін белгілейді (4). Несиелік саясатты қалыптастырудың теориялық моделінің ... ... ... тығыз байланысты және несиелік саясатты қалыптастырып, несиелік процесті ұйымдастыруда міндетті болып табылады, ұтымды несиелік саясаттың мәнін ашу үшін қажет.[6]
Банктің ... ... ... өзара ықпалы арнайы зерттеудің тақырыбы болған емес. ... ... ... ... ... ... заңдарының жүйесін ғылыми игеру, олардың әрекет етуін, қолданылу нысанын түсіну несие процесін жетілдірудің алғы шарттарының бірі ... ... ... ... ... процесінің негізі болып табылады, яғни оларды игерген сайын коммерциялық банктің өтімділігі мен табыстылығын қамтамасыз ... ... ... болады.
Банктің несие саясатының принциптері арнайы зерттеу тақырыбы болмағандықтан және экономикалық ... ... ... ... ... саясатының жалпы және өзіндік принциптерін атап өту маңызды.
Несие саясатының жалпы принциптері деп орталық банктің мемлекеттік несие саясаты үшін ... ... ... ... әрбір нақты коммерциялық банктің несие саясаты үшін жүргізілетін бірыңғай принциптерді түсінеміз.
Банктің несие ... ... ... ... субьектілерінің экономикалық мүдделілігін ынталандырады және жалпы халық шаруашылығы ауқымында ... ... ... асыруда маңызы зор. Банктің несие саясатының негізгі міндеті несиені өзінің ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Осылайша несие саясаты өзінің принциптерін жүзеге асырудың тәсілі ретінде көрінеді. Несие саясатының сапасын оны ... ... ... ... ... несие саясатының маңызды жалпы принциптері деп біз ғылыми негіздеуді, оңтайландыруды,тиімділікті сондай-ақ несие ... ... ... ... байланысын бірлігін айтамыз, өйткені тек ғылыми негізделген несие саясаты ғана өмірдің объективті шындығы мен субъективті факторларын ескере отырып, мемлекеттің, банктің ... ... ... оның ... мен ... оның ... ... мүддесін неғұрлым толыққанды білдіреді. Осылайша тек ғылыми негізделген несие саясаты ғана банктің дамуының белгілі бір кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... шығатыны, тек ғылыми негізделген несие саясаты ғана банк үшін ... және ... ... неғұрлым тиімді басымдық бағытта болып табылады.
Коммерциялық банктің несие саясатының өзіндік принциптері төмендегідей: табыстылық, пайдалылығы (кез келген коммерциялық банк ... ... ... ... ... ... сенімділік (банк қандай да жолмен емес, нарық ақиқатын ескеріп, табыс табуға тырысады).
Сонымен, банктің несие саясатының принциптерінің жүйесі бүтіндей алғанда былайша ... 3. ... ... ... ... ... ... несие саясатының принциптері
Жалпы
Өзіндік
-Ғылыми негізделуі
-Оңтайлылық
-Тиімділік
-Несие саясаты элементтерінің тығыз байланысы, бірлігі
-Табыстылық, пайдалылық
-Қауіпсіздік, сенімділік
Дерек көзі: ... Г.С. ... ... ... ... - М.: ИКЦ , 2008. - 464 с. ... ... аталған принциптерді сақтау банктің несие саясатының тиімділігін арттыру үшін маңызды шарт болып табылады.
Табыстылық принципі банк дамуының жекелеген ... ... ... да ... немесе бүркемеленіп тұрады (мәселен, банктің тактикалық мақсаты жалпы мақсатен сәйкес келмеген кезде). Мұны графикпен бейнелеуге болады.Бірінші суреттегі ... ... ... ... жұмысы бөлігіндегі белгіленген параметрлерге қол жеткізудің 3 мүмкін болатын жолы ... ... ... 1. Банк табыстылығының белгіленген мақсаттарына жетудің жолдары
Дерек көзі: Панова Г.С. Кредитная ... ... ... - М.: ИКЦ , 2008. - 464 с. ... байланысын реттеу кезіндегі мүмкіндіктердің кешені несие саясатының оңтайлы нұсқасын алға қояды. Латынша optimus - ... ... ... ... ең ... ... ... коммерциялық банктің оңтайлы несие саясатын жалпылай алғанда банктің шығынын жауып, белгілі бір пайдасын таза табысын әкелетін ... деп ... ... ... ... банк ... табыстың немесе тіпіті шығынның болмауы тиімсіз несие саясатының нәтижесі сияқты қаралмауға тиіс. ... ... ... ... ... және ... ... есепке алынады. Шынында да банк қызметіндегі және оның несие саясатындағы басымдық бағыттар ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтасыз ететін болу қажет. Жалпы алғанда коммерциялық банктің ... ... дәл осы ... ... тиімді және оңтайлы несие саясатының критериі болып саналады.
Теориялық тұрғыдан келгенде статикалық және динамикалық оптимум деп ... ... ... ... банк ... ... жүргізілетін операциялар мен қызмет санын, банктің еңбек, материалдық, қаржылық ресурсын ... Ал ... - ... ... ... ... ... осы параметрлерді болашақ жоспарда әзірлейді. Статистикалық оптимум әдетте есеп балансы бойынша анықталады, өткен кезеңдегі қаржы мен инвестиция көздерінің құрылымы ... ... ... ақпарат алады. Алайда озық нұсқа таңдау үшін бұл жеткіліксіз, өйткені есеп ... ... ... жоқ. Сол ... ... кез ... ... банктердің қызметінің негізі болып табылатын жоспарлы құжаттар (бизнес-жоспар, маркетинг жоспары, ... ... ... ... ... ... банк несие саясатын зерттеу оның жұмысын талдаудың мынадай бағыттарын анықтайды. 1) ... ... оның ... ... ... бағалау; 2) несие беру кезеңі (несиені беру және өтеу); 3) несие бағасы, пайыздық ставка деңгейі; 4) арнайы шарттар мәселен жеңілдіктер; 5) ... ... ... ... ... банктің оңтайлы саясаты дегеніміз банк табысы мен пайдасы шексіздікке, ал ... мен ... ең ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарды оңтайландыру проблемасы күрделі экономикалық және қаржы мәселелерінің біртұтас кешенін қамтиды: экономика субьектісі деңгейінде оңтайлы шаруашылық жүргізу критериін ... ... ... ... өндіріс құрылымын жетілдіруге дейін.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ( АҚ МЫСАЛЫНДА)
2.1 ҚР ... ... ... ... ... институттарының бәсекелестікке қабілеттілігі және тұрақтылығы сақталуда. Олардың ... ... ... ... ... және ... ... жасап келеді. Дегенмен, ұзақ мерзімді төлемпаздық бойынша сұрақтар сақталуда. Өткен жылы, экономикадағы несиелендірудің жалпы өсімі 2,6%-ды құрады, бұған баланстағы ... ... ... де қосуға болады. Бұл шындық, алайда барлық шындық емес. ... ... ... ... ... ... ... тастау және т.б. ерекшеліктерін ескерген жөн. Еліміздегі 39 банктің, 11-де, жұмыс жасамайтын несиелерді сызып тастауды қоссақ, аталған 11 ... ... ... төмендеп кетті. Несиелендіру құлдырауының диапазоны 0,7-дан 39%-ға дейін болды. Құлдырау процесіндегі ... ... оның ... ... ... ... кішкене банктер және бір жүйеқұраушы банк бар. Ал қалған 28 банкте өсім үдерісі жақсы көрінді. Өсім 0,2- дан ... ... ... Өсім көрсеткен банктердің ішінде, көлемі кішкентай және орта деңгейлі банктер бар.[9]
Нақтырақ алып қарасақ, несиелендіру бойынша өсім ... ... ... ... өткен жылы құрылған және өткен жылы бірінші несиелерін берген банктер негізігі ... ... ... ... ... ... ... база болды және өсім көрсеткіші көлемді болды. Барлық көрсеткіштерді механикалық түрде қабылдауға болмайды, оларды барынша таразылап, талдаған дұрыс. ... ... ... ... жасамайтын несиелер көлемі аз банктерде, қазірдің өзінде несиелендіру көрсеткішінің өсімі байқалып отыр. Орта деңгейлі банктер жақсы көрсеткіштер көрсетуде.
Шетелдік, мемлекеттің ... бар ... ... ... несиелендіру үдерісі жүріп жатыр, оның себебі, олар арзан қаржыландыру ... қол ... ... ... ... ... банк секторында төмендеу, құлдырау үдерісі болды, дегенмен, кейбір жүйеқұраушы банктерде төмендеу де, өсім де ... ... бір ... ... ... тұр. Жаңа ... кеткендей, өсім көрсеткіші шетелдік, мемлекеттік үлесі бар банктер ... ... ... ... ... жеке банк бәсекеге түскенде, мемлекеттік банкке қарағанда, жекеменшік банк үшін қорландырудың бағасы ... ... ... ... ... ... ... күзге қарай несиелендірудің жалпы өсімін көреміз, бұл банктердің экономиканы дамыту бойынша мемлекеттік бағдарламаларға қатысуының негізгі ... ... Банк ... ... бойынша негізгі болжам 5%-ға жуық. Жүйеқұраушы банктерде несиелендірудің нағыз қозғалысы ... ол ... ... 5- 7% ... ірі банктердегі көрсеткіш 5-тен 10%-ға дейінгі көрсеткіштерді көрсетуі ... ... ... ... уақытта, бақталастық та арта түседі. Қазақстандық банктер үшін бастысы - тұтынушыларды ұстап, сақтап ... ол ... ... ... үшін ... ... ... күшейту, олар үшін қайта құрылымдауды ұсыну, тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... ... барып, мәселені бірігіп шешу секілді шараларды атқару. [9]
Қаржы секторы - ... ... ... ... сектор. Қаржы институттары халықаралық стандарттармен нормалар бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... бастап банктер өз жұмыстарын Базель III принциптеріне бағыттап, өзгертеді. Біздің банктер әлемдік банктермен ашық бәсекеге түсетін болады.
2011 жылы ... ... ... ... ... ... тәсілді ұстанды. Банктердің кредит саясаты корпоративтік заемшыларға қатысты 2011 ... ... ... ... алғанда өзгерген жоқ.
Сурет 2. Несие саясатының өзгеруі
Дерек көзі: ҚР Ұлттық ... 2009, 2010 және 2011 ... ... сектордың несиелік ресурстарға деген сұранысының өсуіне қарамастан банктер, бұрынғысынша, клиентті таңдауға мұқият қарауда, себебі кредиттеу нарығында сапалы ... ... ... әлі ... күйінде қалып отыр. Заемшыларды таңдау кезінде кредиттік тарих пен клиенттің рентабельділігінің оң көрсеткіштері банк үшін ... ... ... ... ... ... ... кредиттердің үлесінің басымдығын және олардың сапасын жақсарту жөніндегі мәселелерді баяу шешілуін ескере отырып, банктер тексерілген және сенімді заемшылармен жұмыс ... ... ... бастапқы қалыптасу кезеңін (start-up жобалары) тәуекелі жоғары деп ... ... оны іс ... ... жоқ. ... банктер несиелеу сегментінде шет елдің қатысуы бар орташа ... ... ... атап өтуде. Нарықтық үлесі ұлғайту мақсатында жекелеген банктер несиелік өнімдерін төмендетілген ставкалармен ұсына отырып, агрессивті саясат жүргізуде, бұл басқа банктерден ... ... ... әкеп соғуда. Соған қарамастан бұл үрдіс нарықтағы несие өнімдері құнының жалпы төмендеуіне ықпал етеді.
Есепті жылдағы жағдай бойынша ... ... ... ... ... байқалып отыр: 88% респондент несие саясатын бұрынғы деңгейде қалдырды, барлығы 12% оны аздап ... ... ... да ... ... бірінші кезекте, баға өлшемдеріне - стандартты несиелер бойынша пайыздық ставкаларды төмендетуге және банктердің маржасын азайтуға қатысты ... ... ... ... ... ... нəтижелері бойынша кредиттік ресурстарға неғұрлым көп сұраныс салалық бөлікте ... жəне ... ... ... ... тарапынан сақталуда. , Үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... жəне ... жəне орта ... дамытудың басқа да бағдарламалары шеңберінде шағын жəне орта бизнесті дамыту бойынша көрсетілетін мемлекеттік қолдау, сондай-ақ қаржыландыру банктер арқылы жүзеге асырылатын ... ... ... ... кəсіпкерлер тарапынан кредиттік ресурстарға сұраныстың ұлғаюына оң əсер етті.
Егер 2009, 2010 жылдары банктердің консервативтік несие саясатына негізделген несиелік ... ... өсу ... ... онда 2011 жылы ... ... ... жаңаруы басталды. Алайда несие портфелінің өсімі, 2011 жылдың нәтижелері бойынша 11,4% болды, оның сапасының айтарлықтай нашарлауымен ... ... ... ... ... ... заемдардың үлесі жылдың басындағы жыл соңындағы жағдай ... ... ... ... ... Оны ... графиктен көруге болады. [23]
Кесте 4. Несие портфелінің жіктелген заемдар бойынша құрылымы
2009
2010
2011
млрд.теңге
млрд.теңге
млрд.теңге
стандартты
2,792,84
2,449,23
2,554,95
1-санатты күмәнді
1,933,37
1,678,79
1,544,96
2-санатты күмәнді
366,51
376,27
531,23
3-санатты күмәнді
993,59
1,266,35
1,224,50
4-санатты күмәнді
517,43
225,52
442,08
5-санатты күмәнді
493,46
694,94
1,552,32
үмітсіз
3,041,15
2,947,76
2,245,28
Жұмыс істемейтін ... ... ... ... ҚР ҰБ 2009, 2010 және 2011 ... есептілігі негізінде автормен құрастырылған.
Сурет 3. Несие портфелінің жіктелген заемдар ... 4 ... ... ... ... ... мерзімі өткен төлемдері бар заемдардың үлесі көбінесе ... ... ... ... 2010 жылы аяқтаған банктердің несиелік портфельдеріндегі осы заемдардың үлесі есебінен 23,7%-дан 29,4 %-ға дейін өсті. Бұл ретте 1-топтағы ... ... ... заемдардың және 90 күннен астам мерзімі өткен төлемдері бар заемдардың өсуіне салымы тиісінше 58,9% және 73% болды. [23]
2011 жылдың қорытындылары ... ... ... ... ... капиталында 50% асатын мөлшерде шетелдік қатысу үлесі бар банктер, міндеттемелері қайта құрылымдаудан өткен банктер, сол ... орта жəне ... ... ... ... осы ... ... өсім тиісінше 17,2%, 18% жəне 37,3% болды. Несиелік портфельдің сапасы банктердің несиелік белсенділігінің деңгейін айқындайтын негізгі факторлардың бірі болып ... Ірі ... ... портфелінің төмен сапасы олардың несиелік саясатын ынталандырмайды. Тек кішігірім банктер өздерінің несиелік портфелінің сапасын жақсарта алды: 2011 жылдың ... ... ... ... ... жəне осы ... ... портфеліндегі үмітсіз заемдардың үлесі 2010 жылғы 20,3% -ға қарсы 16,2% -ды құрады. [23]
2009-2011 жылдардағы тəжірибе көрсеткендей жарғылық капиталында ... ... ... (50% жəне астам) банктер қолда бар несиелік портфелдің ... ... ... ... бас ... ... анағұрлым тұрақты көзінің болуына байланысты несиелеу нарығында анағұрлым тұрақты белсенділікті ... 5. ... ... ... ... ... өсу ... және одан көп шетелдік қатысуы бар банктер активтерінің ... ... ... ... (оң ... ... 50% және одан көп ... қатысуы бар банктер
122,59%
112,21%
117,21%
Қайта құрылымдалған банктер
100,76%
72,99%
117,99%
Ірі банктер (2011ж. активтері 1 трлн.тг. асатын)
104,02%
101,66%
101,14%
Қалған банктер
87,39%
109,73%
137,28%
Дерек көзі: ҚР ҰБ 2009, 2010 және 2011 ... ... ... автормен құрастырылған.
Сурет 4. Банктердің топтары бойынша несие портфелінің өсу қарқынының динамикасы
Ескерту. 5 кесте негізінде құрастырылған
ҚР екінші деңгейдегі банктерінің несие портфелі ... ... ... 1 030,5 ... ... ... 11,4%-ға ұлғайды. Стандартты займдар 137,1 млрд. теңгеге (5,7%) ұлғайды, күмәнділері 434,6 млрд. теңгеге (8,9%) ... ... 458,8 ... ... (25,2%) ... ... ... талаптары бойынша қалыптастырылған займдар бойынша провизиялар 546,6 млрд. теңгеге (19,5%) ұлғайды. [23]
Несие портфелі сапасының қалыптасқан динамикасы заемшылардың кредиттік қабілеттілігінің ... ... ... ... жоғары санаттан барынша төменге көшіруіне ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... істемейтін заемдарды ең төменгі қарқынмен ауыстыру үдерісіне себепші болды. Жұмыс істемейтін заемдардың жиынтық көлемі өскен ... , яғни ... ... ... ... ... ... көлемі, іс жүзінде 2010 жылдан бастап өзгерген жоқ. Мәселен, стандартты және 1-3 санаттағы күмәнді заемдар ретінде жіктелінген заемдардың жиынтық көлемінің өсуі 2010 ... ... ... 1,5% ... ... ... банктердің үмітсіз заемдарды есептен шығару көлемі мынадай факторларға байланысты барынша төмен болды, олардың арасында мыналарды бөліп көрсетуге болады:
* ... ... ... ... ... ... салу ... реттелмеушілігі. Осы уақытқа дейін Қазақстандық салық заңнамасы үмітсіз заемдарды есептен шығару кезінде провизияларды қалпына ... ... ... ... ... ... сомасынан шегеру болжамдалған жоқ. Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 21 шілдедегі ... ... ... салу тетігіне тиісті өзгерістер енгізілді.
* Банктердің кепілді иеліктен шығару нәтижесінде олардың ... ... ... емес ... ... ... ... болмауы. Қолданыстағы реттеу талаптарына сәйкес банктердің баланстарындағы профильді емес ... ... ... 0,5 ... капиталынан аспайды. Банктер әділ құны бойынша кепілді сатудың тиімді тетіктері жоқ болғандықтан баланста иеліктен ... ... ... үлкен көлемін ұстай алмайды.
* Жылжымайтын мүлік нарығында бағаның болжамды өсуі, ... ... ... ... тұру ... үшін ... ... болып табылады, себебі орташа мерзімдік кезеңде кепіл жылжымайтын мүлік едәуір барынша жоғары баға бойынша сатылуы мүмкін. Үмітсіз ... ... ... ... 2-ші және 3-ші ... банктер бойынша тиісінше несие портфелінің 1,7% және 2,5% болды. Бұдан өзге ахуал банктердің 1-тобында мынадай болып қалыптасты: осы топтың ірі ... 2011 жылы ... ХҚЕС ... ... ... ... ... шығарылған заемдардың елеулі көлемін балансқа қалпына келтіруге мәжбүр болды.[23]
Банктер несие портфелінің сапасын жақсарту мақсатында заемдарды қайта құрылымдауға белсенді түрде қатысады. ... ... ... ... қайта құрылымдалған заемдардың үлесі 2011 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша 18%-дан аспайды. Банктердің проблемалық заемдарды қайта құрылымдауды ... ... ... ... есебінен өткізуді артық көретіндігін атап өткен жөн. Мәселен, банктердің ақпараты бойынша қайта құрылымдаудың 75%-дан астам жағдайы ... өтеу ... ... ... ... осы ... берешектің бір бөлігін кешіру қайта құрылымдалған жалпы санының тек ... ... ғана ... ... ... ... ... банктердің барлық үш тобы бойынша өңдеуші өнеркәсіп (банктердің 1,2 және 3-топтары бойынша тиісінше 11,3%, 8,1%, 19,8%), ... (16,9%, 22,7% және 18,3%) және ... (29,7%, 21,3% және 30,1%) ... ... ... ... барынша жоғары.[15]
Сонымен қатар ірі заемдарды беруге байланысты шоғырландыру тәуекелдері ұлғайды: егер 2010 ... ... 25 ірі ... ... ... 33,2% ... бұл көрсеткіш 2011 жылдың аяғында 35,6%-ға дейін өсті.[18]
Банктік сектор үшін тәуекелдің негізгі факторларының бірі корпоративтік сектордың борыштары болып табылады.
Тұтастай алғанда ... ... жəне ... секторы тарапынан сұраныстың өсуін атап өтті. тексеруін жүргізу ... ... ... ... ... 2011 жылы ... ... қалыпты күйіне келуіне байланысты несиелік ресурстарға сұраныстың өсуі байқалды. Оған қоса, респонденттер банктердің өздерінің қатаң несиелік ... жəне ... ... ... ... жаңа ... ... кедергі келтіретін негізгі факторлар болып табылады деп атап өтті. Осылайша, банктердің өзі заемшылардың барлық топтарының өсіп келе ... ... ... дайын емес. Осы жағдайда анағұрлым сапалы заемшылар үшін банктердің баға жəне баға емес ... ... ... жылы ... ... несиенің жалпы көлемі 8781,4 млрд. теңгені құрап, 2,5%-ға ұлғайды (2010 жыл үшін - ... 0,7%, 2009 жыл үшін - өсуі 2,5%). ... ... ... ... 5681,6 млрд. теңгеге дейін 3,3% өсті (жыл басынан өсуі 29,6%), ... ... 3099,7 ... теңгеге дейін 0,9%-ға артты (жыл басынан төмендеуі 3,4%). Теңгедегі несиелердің үлес салмағы бір ай ішінде 64,2%-дан ... ... ... ... ... ұзақ ... ... 7086,9 млрд. теңгені құрап, 1,7%-ға артты (жыл басынан өсуі 11,6%), ... ... - 1694,5 ... теңгеге дейін 5,9% өсті (жыл басынан өсуі 36,5%). Ұзақ мерзімді несиелердің үлес салмағы бір ай ішінде 81,3%-дан 80,7%-ға ... ... ... ... несиелердің құрылымында берешектің негізгі көлемі айналым қаражатын сатып алуға берілген ... (27,7%), жаңа ... пен ... ... (15,6%), ... басқа да мақсаттарға (24,1%) берілген несиелерге тиесілі болды.
Салалар бойынша ... ... ... ... несиелері бойынша айтарлықтай берешек басқа салаларға (өндірістік емес салаға және жеке қызметке 44,0%), саудаға - 20,8, құрылысқа - 14,9%, ... - 12% ... ... ... ... айындағы жағдай бойынша банктердің экономикаға несиелерінің неғұрлым айтарлықтай сомасы салалық бөлуде сауда (жалпы көлемдегі үлесі - 20,8%), ... (12,0%), ... (14,9%), ... (4,0%) және ауыл ... (3,8%) ... ... ... 6. Банктердің несие беру обьектілері бойынша өзгерісі
2009
2010
2011
млн.теңге
үлесі%
млн.теңге
үлесі%
млн.теңге
үлесі%
Айналым қаражатын сатып алуға
1,889,781
24,7
1,923,623
25,3
2,436,574
27,9
Негізгі қор ... ... ... ... ... ... жəне ... қайта жаңарту
үшiн
1,243,547
16,3
1,258,671
16,6
1,372,241
15,6
Азаматтарға тұрғын үй салуы жəне сатып алу
үшiн
836,796
10,9
815,776
10,7
855,393
9,7
Азаматтарға тұтыну мақсатына
928,147
12,1
888,412
11,7
1,076,926
12,3
Бағалы қағаздар ... ... ... көзі: ҚР ҰБ 2009, 2010 және 2011 жылдық есептілігі негізінде автормен құрастырылған.
Заңды ... ... ... 2010 ... желтоқсанмен салыстырғанда 2011 жылғы желтоқсанда несиелер көлемі 6434,9 млрд. ... ... ... ... жыл ... бері ... ... Заңды тұлғаларға ұсынылған несиелер көлемі 2009 жылы 6 285,4 ... ... 2010 жылы 5 667,8 ... ... болатын.
Орналастыру мерзімдері бойынша несиелердің құрылымында өзгерістер болды. Заңды тұлғаларды несиелеудің жалпы көлемінде орта және ұзақ
мерзімді несиелердің үлесі жылдық ... 2011 ... ... ... 75,0% ... (2010 ... желтоқсанда - 78,8%). [21]
2010 жылғы желтоқсанның басындағы деректер бойынша банктердің ... ... ... ... 7,5 трлн.теңге болды. Жыл басынан бастап төмендеу 2%-ды құрады. Бірақ бұл ретте қаңтар-қараша ұлттық валютада несиелеу 7,9%-ға 4255,6 ... ... ... ал ... валютасында -12,5%-ға 3238,9 млрд.теңгеге дейін төмендеді. Нәтижесінде теңгелік ... үлес ... 2010 ... ... 2009 ... ... салыстырғанда 51,6%-дан 56,8%-ға дейін көтерілді.
Ал, 2011 желтоқсан соңындағы жағдай бойынша ұлттық валютадағы несиелері жылдық көрсетуде 31,7%-ға ... ... ... ... ... ... ... желтоқсанда 2010 жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда жеке тұлғаларға берілген несиелердің көлемі 2346,4 ... ... ... ... артты (жыл басынан өсуі 10,9%).
Жеке тұлғаларға берілген ... үлес ... ... ... ... ... 2011 ... желтоқсанның аяғында жеке тұлғаларды несиелеудің жалпы көлеміндегі орта және ұзақ мерзімді несиелердің үлесі іс жүзінде ... жоқ және ... ... (2010 ... ... - ... ... несиелер құрылымында ұлттық валютадағы несиелер 25,0%-ға көтерілгенін, ал ... ... ... төмендегенін көрсетті.
2009 жылы тұтынушылық мақсаттарға берілген несиелер 87,2 млрд. теңгеге немесе 11,8%-ға өсіп, 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 823,8 ... ... ... ... ... ... ... үлесі жыл басынан 1,5 пайыздық тармаққа өсіп, 2010 жылғы жағдай бойынша 9,1% құрады. [24]
Кесте 7. Банктердiң халыққа ... ... ... ... несиелер:
928,147
888,412
1,076,926
қысқа мерзiмдi
41,368
61,731
68,206
ұзақ мерзiмдi
886,779
826,680
1,008,720
Несиелердiң жалпы сомасы iшiнде:
Жеке тұлғаларға берілген ... ... ... ... - ... кəсіпкерлік субъектілеріне
берілген
несиелер
60,668
48,438
33,644
7 кестенің жалғасы
1
2
3
4
қысқа мерзiмдi
1,234
954
1,061
ұзақ мерзiмдi
59,434
47,485
32,583
Дерек көзі: ҚР Ұлттық ... 2009, 2010 және 2011 ... ... ... ... ... 5. ... халыққа тұтыну мақсатына берген несиелер мерзімі бойынша динамикасы
Ескерту. 7 кесте негізінде автормен құрастырылған
Банктер клиенттік базаны ұлғайту мақсатында маусымдық өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... саласында халық тарапынан тұрмыстық техниканы сатып алу, оқуға ақы төлеу және туристік сапарлар үшін несиелерге сұраныстың өсуі басым ... ... ... ... және ... құралдар ретінде сауда нүктелерінде эксперсс-кредиттеудің және несиелеудің (POS-несиелеу) белсенді дамуын және жетілдірілуін атап ... Оның ... ... ... өнім ... оның ... ... анағұрлым жеңілдетілген ставкалары мен талаптары, сондай-ақ сауда ұйымдарынан жеңілдіктерді қолдана отырып, несиелер бойынша арнайы бағдарламалар есебінен жетілдіру жалғастырылды.
Банктер ... ... ... ... ... ... үшін, несиені пайдалану үшін шоттардан ақшалай қаражатты қолма-қол ақша ету үшін, сондай-ақ басқа банктің шотынан ... ... ... ... үшін ... алып ... ... арасындағы бәсекелестіктің күшеюі тұтынушылардың белгілі бір санаттарына: жас отбасыларына, мемлекеттік қызметшілерге, зейнеткерлерге және студенттерге арналған жаңа ... ... ... ... ... ... Бұл халықтың осы топтарының несие өнімдеріне сұранысының өсуіне байланысты.
Қызметтің Клиент үшін ыңғайлы кез келген уақытта қол ... ... ету ... ... ... ... ... дамытуға үлкен назар аударылды (интернет-банкинг, банкоматтар, қолма-қол ақшасыз қызмет көрсету терминалдары).
Шағын кәсіпкерлік субьектілерін несиелеу көлемі 2009 жылы 1708,2 ... ... 2010 ... ... ... бұл ... 323,3 ... қысқарып 1384,9 млрд.теңгені құрады.
2011 жылғы желтоқсанда шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеу 1341,4 ... ... ... 0,1% ... (жыл ... төмендеуі 3,0%), бұл экономикаға несиелердің жалпы көлемінің 15,3% болды. [21]
Кесте 8. ... ... ... субъектiлерiне берген несиелері
2009
2010
2011
млн.теңге
млн.теңге
млн.теңге
Барлық несиелер:
1,708,189
1,384,956
1,341,385
оның ішінде:
ұлттық валютада:
895,315
867,612
967,047
қысқа мерзiмдi
106,857
145,946
180,384
ұзақ мерзiмдi
788,457
721,666
786,663
шетел валютасында:
812,875
517,344
374,338
қысқа мерзiмдi
129,234
57,673
38,812
ұзақ мерзiмдi
683,640
459,670
335,525
Дерек көзі: ҚР ҰБ 2009, 2010 және 2011 ... ... ... ... ... 6. Банктердiң шағын кəсiпкерлiк субъектiлерiне берген кредиттерінің ... 8 ... ... ... ... ... субъектілерін несиелеуде ұлттық валютада берілген несиелерге қарағанда, шетел ... ... ... ... еді. ... қазіргі уақытта күрделі қаржылық жағдайға тап болған клиенттерді қолдауға әлеуметтік бағытталған іс-шаралар жүргізіліп отыр. Заемшылар заемды қайта құрылымдаудың мынадай ... ... ... бар: ... ... ... ай ... төлемнің мөлшерін уақытша азайту, несие төлеу бойынша мерзімін ұзартуды ... заем ... ... ... ... ... кезеңдерге берешек сомасын бөлу және айыппұл санкциялары мен ... ... ... Жоғарыда аталған кез келген кесте әрбір заем алушы үшін жеке қолданылады. Оның ... ... ... клиенттердің несиелер бойынша пайыздық ставкаларын төмендету туралы ... ... ... жылы ... ... ... құрылымдау шеңберінде несие бойынша барлық мерзімі өткен төлемдерді ақы төлеу күні өсімпұлсыз өтеу немесе несие бойынша барлық мерзімі ... ... ... ... өсімпұлсыз бөлу мүмкіндігін көздейтін арнайы акциялар жүргізілді. Осы ... ... ... ... бұрын өтеу болып табылады.
Банктердің несие портфелінің сапасы банктер оны жақсарту ... ... ... ... ... ... деңгейде сақталып отыр. Жуық арадағы 3 айда 27% респондент несие портфелінің сапасын ... ... ... 65% банк ... ... ... деп ... отыр. Корпоративтік секторды және жеке тұлғаларды несиелеу сегменттері бойынша шамамен 26% банк портфель сапасының жақсаруын күтеді, 67% және 65% ... ... ... ... ... деп күтеді.[18]
Банктер үшін қорландырудың маңызды көздері заңды және жеке тұлғалардың (тиісінше 58% және 54% банк) депозиттік базасы болып қалып ... ... ... ... есебінен капиталдың ұлғаюы (30%), алынған пайданы қайта инвестициялау (30%), Қазақстан қор биржасына ... ... ... ... (14%) және 14% банк ... ... ... (қайта қаржыландыру заемдары және Ұлттық Банктің тұрақтандырылған несиелері түрінде даму институттары арқылы ... ... ... ... ... ... ... заемдардың үлкен көлеміне байланысты несие тәуекелінің жоғары деңгейі әлі де байқалады. ... ... ... банк секторындағы бәсекелестіктің жоғары деңгейі банктердің несиелер ... ... ... ... ... бұл ... пайыздық тәуекелдің қайсыбір өсуінде көрінеді. Валюта тәуекелінің ... ... аз ғана ... байқалады, бұл әлемдік қаржы нарықтарындағы белгісіздікке байланысты.
Несие ... ... ... ... шектеулігіне және анағұрлым үлесіне байланысты банктер проблемалы ... одан әрі ... жол ... ... ... ... ... Осыған байланысты банктер артық өтімділікті мемлекеттік бағалы қағаздарға салуды жалғастырып отыр және Ұлттық Банктің ең ... ... ... және де ... ... ... ... депозиттері өтімділіктің негізгі бөлігін пайдаланудың төмен ... ... ... ... ... ... ... болуы проблемасын шешу мақсатында олардың сапасын жақсарту тұжырымдамасы әзірленген болатын, оны ҚР ... ... және ... ... ... жөніндегі кеңес ағымдағы жылғы 11 наурызда мақұлдады. Тұжырымдама Ұлттық Банктің екінші деңгейдегі банктердің проблемалық несиелерін (жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... ... және ... ... қайта қалпына келтіру жөнінде жұмыс жүргізетін мамандандырылған ұйымды құруын көздейді. Жақын уақытта бұл ұйым мемлекеттік тіркеуден өтетін болады. Одан ... ... ... ... ... стресстік активтерді басқару жөніндегі екінші деңгейдегі банктердің жанынан олардың еншілес ұйымдары нысанында ұйымдар құруды ұсынады. Несиелік ... ... ... ... айтатын болсақ, бір жылдағы банктердің несиелік портфелінің өсуі 11% құрады. Демек, міндет шешілуде. [11]
Бұл мәселе тоқсан сайын жүргізілетін мониторингінің ... ... Атап ... ... ... соңғы жүргізілген екінші деңгейдегі банктерді тоқсан сайынғы зерттеудің қорытындылары бойынша ағымдағы жылдың үшінші тоқсанында банктердің тәуекел-менеджмент жүйесін ... және ... ... ... ... ... ... жалғастырғаны атап өтуге болады. Банктердің көпшілігі заемдарды қайта құрылымдау көлемінің және проблемалық несиелер бойынша кепіл мүлкін сату жөніндегі операциялар санының ... де атап ... Бұл ... ... ... ... ... салық салу және проблемалық активтер қорын іске қосу ... ... ... ... қабылдау несие портфелінің сапасын жақсартудың маңызды факторы болар еді.
2.2 ... ... ... ... мен ... ... ... банктердің жүргізетін несиелік саясатының мазмұны бір болғанымен, әр коммерциялық банк түрлі факторларды басшылыққа ала отырып, өзіндік ерекшеліктеріне қарай ... ... ... әзірлейді.
Саясат - бір-бірімен байланысты іс-әрекетті жүзеге асыру тәсілін сипаттаса, несиелік саясат - коммерциялық банк өз ... ... ... ... ... кең ... ... бір бөлігі. Несиелік саясат банктің ішкі және конфиденциялды құжатын білдіреді.
АҚ-ның несиелік саясатында қарызды мынадай мақсаттарға беру ... ... ... және ... ... ... байланысты жүргізілетін шаралар, ішкі және сыртқы нарықта бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ұйымдастыру мынадай кезеңдерден тұрады:
* несиелік өтінішті қабылдау, қарастыру, талдау жасау;
* қарыз алушының несиелік қабілеттілігін бағалау және эксперттердің қорытындысын әзірлеу;
* ... ... ... ... тексеру;
* заңдық қорытынды жасау;
* несиені беру туралы процедура;
* несиелік өтінішпен келісім-шартқа бұрыштама қою;
* берілген несиеге ... ... және оның ... ... ... өтінішті қабылдау мен қарастыру несиелік саясатта көрсетілген процедураларға сәйкес ... ... Егер осы ... несиелік өтініш бойынша оң пікір қалыптасқанмен, қарыз алушының ... ... ... және ... ... сараптамалық қорытынды жасау бәрібір қажет етіледі. Несиені беру туралы шешімде мына факторлар басшылыққа алынады: ... ... ... ... ... ... негізгі қарызды және оған есептелінген сыйақыны өтеу үшін қажетті, тұрақты ақша ағымымен қамтамасыз етілген қабілеттілігі.
Несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... қамтыған негізгі қарызды және оған есептелінген сыйақыны қамтамасыз ететін ... ... Ол ... ... талаптар қойылады:
- экономикалық талаптар - өтімділікті есепке ала отырып кепілзат объектісін дұрыс таңдау, оның нақты нарықтық ... ... ... ... ... ... объектісінің сақталуына бақылау жүргізу, нарықтағы жағдайдың өзгеруіне ... ... ... ... ... талаптар - жасалынатын келісім-шарт бойынша кепілзатты беруші мен кепіл зат иесінің құқықтары мен міндеттерін анықтау, кепілзат бойынша ... ... ... ... ... және ... ... тіркеу және сақтау бойынша бекітілген ереженің сақталуы.
Заңдық сараптаманың несиелік жобасын заңдық сараптау туралы ережеге сәйкес заң қызметкері жүргізеді. Заңдық сараптау ... ... ... ... ... ... ... - банктің мүддесін қорғау үшін жағдай жасау. Несиені беру процесі несиелік саясаттың ережесі мен процедурасының талабына ... ... ... ... Банк пен ... алушының арасындағы қарым-қатынас келісім-шартты рәсімдеу негізде қалыптасады.
Мына төмендегі жағдайлар орындалғаннан кейін несие беріледі:
* банктің өкілетті органдары оң ... ... және ... Кеңесі немесе Банк Басқармасының, Бас офистің Несиелік Комитетінің жиналысындағы хаттаманың лимиттен тыс өтініші бойынша ... ... ... алушыдан қажетті құжаттарды алу және толық қамтамасыз ететін кепілзатты алу, бекітілген тәртіпте мемлекеттік тіркеуден өту, құжаттың дұрыс рәсімделуі.
Ссуданы беру ... алу ... ... мерзімде, ережеге сәйкес қолма-қолсыз тәртіпте жүргізіледі. Қарызды өтеуді қарыз алушы ... ... бір ... қолма-қол немесе қолма-қолсыз ақшалай тәртіпте жүргізеді. Егерде төлемнің мерзімі өткен жағдайда келісім-шартта көрсетілгендей қарыз алушының шотынан ... ... ... ... бар.
Активті және пассивті басқару комитеті прайм-рейт сыйақы мөлшерлемесін басшылыққа ала отырып, несие бойынша ұсынылатын ... ... ... Бас ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемесінен төмен сыйақы мөлшерлемесін бекітуге тыйым салынады.
Несиелеу процесін жүргізуші филиалдардың мынадай бөлімшелері бар:
- фронт офис - ... ... ... ... сенімді, табысты клиенттерді іздестіру мен тарту мәселелеріне, банктің табыстылығының өсуіне, банктің өнімдері мен қызметінің сұранысқа ие болуына жауап ... бэк офис - ... ... ... ... және оны минимизациялау үшін әр түрлі шараларды ... ... ... ... және ... беру мен қарастыру процедураларының сақталуына жауап береді, несиелік операцияны жүргізуді жүзеге асырады және ... ... ... жүргізіледі.
Филиалдардың несиелеуге байланысты атқаратын қызметін реттеу мен үйлестіруді Бас ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін және банктің несиелік қызметінің мәселелерін реттейтін ... - Бас ... ... ... болып табылады. Бас офистің Несиелік Комитетінің құрамы мен өкілеттілігін Банктің Директорлар кеңесі және басқарма бекітеді.
Мерзімі өткен қарыздың туындауы және өтелмеуіне ... ... ... ... ... ... ... Департаментіне, қарыз алушының қарызды өтемеу себептері мен оны өндіріп алудың ақпараттарын ұсынуы керек.
ҚР-ның Ұлттық Банкінің ... ... ... ... түрі ... несиенің жіктелімі жүргізіледі. Күмәнді және үмітсіз қарыздарға Ұлттық Банк анықтаған мөлшерде ... қоры ... ... ... алу ... есеп ... ... операцияна есепке алу ережесі кепілге қойылға мүлікті өткізу және оны есепке алу ... ... ... Банк ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады.
Әрбір берілген несие бойынша несиелік ... ... ... Бұл құжаттама конфиденциалды ішкі құжат болып табылады және арнайы сейфте сақталған жөн. Қарыз және кепілзат бойынша ... ... ... ету ... ... ... ... сақталынуы керек. Несиелік құжаттамада жоғарыда аталған құжаттардың көшірмесі, осы құжаттарды кассаға беру туралы акті және ... ... ... ... ... ... банк пен ... алушының қарым-қатынасын сипаттайтын және қарыз бойынша қызмет көрсету және оған мониторинг жүргізілген құжаттар тігіледі. Қарыз алушы өзінің міндетін толық ... ... ... ... ... және ... өткізіледі.
АҚ банкінің Бас офистің Несиелеу Департаменті жаңадан берілген несие және проблемалық ... ... ... ай ... ... ... ... филиалдардан Несиелік Комитетіне мониторинг жүйесі арқылы жүзеге асырады.
Банк басқармасына тапсыратын несиелік портфель бойынша айлық басқарушылық ... ... ... банк пен оның ... ... ... жағадайына талдау жүргізіледі. Филиалдардың несиелік қызметіне бақылауды ... және ... тыс ... ... ... ... Департаменті жүзеге асырады. Және онда мыналар тексеріледі:
* несиелік портфельдің ... ... ... оның ... ... себептерін, міндетті өтеу бойынша қойылатын шараларды;
* ссуданың ... және оған ... ... ... құжаттаманың толықтығын;
* филиалдардың несиелік өтінішті қарастыру процесі мен жобаға жасалған сараптаманың сапасын;
* несие бөлімшелерінің несиелік ... ... ... істеуін;
* берілген несиелердің құқықпен қамтамасыз етілуін және тағы басқалары.
АҚ, қазіргі уақытта активі, ... ... таза ... және ... ... ... ірі жекеменшік қаржы институты болып табылады. 2011 жылғы ... ... банк ... ... ... мен ... портфелі бойынша көсбасшылықты сақтап қалды. Банк жаңа бөлімшелер ашты, банкоматтар ... және ... ... ... ... ... ... активтер үлесі 3 миллиард долларға өсті. Депозиттік база өсті, бөлшек салымдар 19%-ға ұлғайды. Осыған қарамастан несиелердің ... ... ... 136%ке ... ... портфель сапасы тұрақтанды, ипотеканы,шағын және орта бизнесті несиелеу, сонымен қоса ірі ... ... ... ... несиелер бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде. Осылайша, 2011 жылы банк балансының құрылымы нығайды. Бұл өз кезегінде банктің несиелік ... ... және ... ... ... банк беделінің өсуіне әкелді. [14]
2011 жылдың мамыр айында 8,5% жылдық пайызбен 7 жыл мерзімге 300 миллион АҚШ доллар ... ... ... ... ... ... тауар мен қызмет импортын қаржыландыруға КазКом мен Экспорт-импортті Корея Банкі арасында екіжақты несиелік келісімшартқа қол ... ... ... банк үшін өте ... ... ... ...
2011 жылы КазКом экономиканы дамыту және диверсификациялау бойынша мемлекеттік бағдарламаларға қатысу ... ... және ... ... ... ... ... қол жеткізді:
* мемлекеттік бағдарлама аясында ипотекалық несиелерді арзандату ... ... ... ... 7 ... жуық қарыз алушылары өздерінің займдары бойынша пайыздық ставкасын төмендетті;
* төртінші тоқсанда Даму қоры мен Азия ... ... ... және орта ... ... ... іске ... жыл бойында банктің несиелік бөлімшелері мен Даму қоры арасында өндірістік компанияларға пайыздық ставканы ... ... ... Бұл ... нәтижесі экономиканың шикізат емес секторларындағы кәсіпорындарды сауықтыру болып табылады;
* графикке сәйкес Астана қаласындағы BI-Group компаниясының тұрғын үй комплексінің ... ... жылы ... ... - ... ... - 2, ... - 3, Лазурный квартал кешенінің бірінші кезегі тұрғын үй кешендерінің құрылысы аяқталды. Бұл өз ... осы ... 70% ... ... ... 2012 жылы ... бар BI-Group компаниясының обьектілерінің құрылысы аяқталмақ. Сәйкесінше, графикке сәйкес Алматы ... ... бар Қуат ... ... ... ... ... Осылайша КазКом ең ірі және қиын мәселелерді шешу бойынша өзіне алған міндеттерді толық атқара алды деп ... ... ... ... 31 желтоқсанда қаржылық есеп-қисаптың халықаралық стандарттары бойынша есептелген банк активтері 2 688,1 млрд. теңгені құраған (18 224 ... АҚШ ... Ал, бұл ... 2009 ... 31 ... 2 588 милрд.теңгені құраған болатын. Абсолютті түрде өсім 100,2 млрд.теңгені құраған болатын. Активтер көлемінің ... ... ... ... ... ... болды (126,1 млрд. теңге немесе 859 млн. ... Ал, 2011 ... 31 ... ... ... банк ... ... 2565,7 млрд.теңгені құрады.[26]
Банктің уақытша бос ақша қаражаттары Ұлттық ... ... ... ... мен ҚР ... Министрлігінің мемлекеттік қазынашылық міндеттемелер сияқты барынша өтімді активтерге орналастырылды. Осылайша, ҚРҰБ қысқа ... ... 59 ... ... (402 млн. долларға) ұлғайса, мемлекеттік қазынашылық міндеттемелер 31 млрд. теңгеге (210,4млн. долларға) ұлғайған ... ... ... 2010 ... 31 ... жағдай бойынша 110,9 млрд.теңгені және сәйкесінше 41,1 млрд. теңгені құрады. 2010 жылы банк активтер құрамында соншалықты ... бола ... 9. ... активтерінің құрылымы
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
млн. тг
млн. тг
млн. тг
ҰБ ... ақша ... ... ... мен басқа да қаржылық институттарға ұсынылған ссудалар мен ... ... ... ... ... ... репутация
2,405
2,405
2,405
Негізгі құралдар және материалдық емес активтер
33,971
31,857
33,028
Өзге активтер
18,771
28,145
80,522
Жалпы активтер
2,587,873
2,688,108
2,565,689
Дерек көзі: ... 2009, 2010 және ... ... ... автормен құрастырылған.
2010 жылы банк басты компанияның акционерлеріне тиесілі 21,9 млрд. теңге мөлшерінде таза кіріс алған. 2010 жылғы 31 желтоқсандағы ... ... ... ... ... ... ету ... банктің жеке капиталы 413,7 млрд. теңгені құрайды. Шоғырландырылған есеп-қисаптың негізінде есептелген капитал адекваттығының коэффициенті 2010 жылғы 31 ... 20,1 %, ал ... ... ... адекваттығының коэффициенті 16,2% құраған (2009 жылғы 31 желтоқсанда - 15,9%). Банк өтімді қаржылық құралдарға салымын ұлғайтуының нәтижесінде активтер құрамындағы бағалы ... ... ... ... ... дейін ұлғайды. Активтер құрамындағы үлесі 2009 жылғы ... ... 2010 ... ... ... ... ... 2,3%-ға дейін төмендеген болатын. Клиенттерге ұсынылған ссудалар көлемі 2,6 пунктіге төмендеді. Бұған негізгі себеп банк активтер құрамындағы өтімді ... ... 2009 ... ... салыстырғанда 2010 жылы 15,9%-ға ұлғаюымен түсіндіруге болады. 2011 жылғы жағдай бойынша да осы төмендеу ... ... ... ... өзгермеді және 2010 жылғы жағдай бойынша 5,4%-ды құрады. Ал, бұл көрсеткіш өткен қаржы жылында 5,7% ... ... 2011 жылы бұл ... 92,363 ... күрт төмендеді. [26]
Банк сыртқы жағымсыз жағдайларға қарамастан клиенттер базасын сақтап қалуды негізгі ... етіп ... ... қоса ... ұзақ мерзімді қатынастарды сақтап отырып, көптеген мәселелерді шеше алды. Сонымен ... банк ... ... де өз ... ... ... арқылы, Қазақстанның жақсы дамыған экономика салаларынан жаңа клиенттерді тарта алды. Осылайша банк жылжымайтын мүлік секторына, тұрғын үй ... ... және ... ... ... ... көлемін ұлғайта алды. Ссудалық портфель көлемі 14 млрд теңгеге немесе 0,6%-ға ұлғайды. Ал,несие портфелі керісінше 19,8 млрд теңгеге немесе 0,9%-ға ... Бұл азаю ... ... ... ... ... 33,8 млрд ... азаюынан болған.[26]
Кесте 10. Несиелік портфель құрылымы
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
млн. тг
млн. тг
млн. тг
1
2
3
4
Клиенттерге ұсынылған ссудалар
2,665,426
2,746,383
2,737,769
РЕПО ... ... ... ... ссудалар
889
827
-
Клиенттерге ұсынылған ссудалар жиынтығы
2,666,316
2,747,210
2,737,769
Шегерімдер: клиенттердің ссудалар бойынша жоғалтуларға резервтер
505,548
572,450
658,108
Клиенттерге ұсынылған ссудалар (нетто)
2,160,767
2,174,760
2,079,661
Шартты міндеттемелер
Кепілдіктер
122,096
90,557
68,895
Аккредетивтер
8,391
2,783
5,280
Кепілдіктер мен аккредетивтер жиынтығы
130,487
93,340
74,175
10 ... ... ... міндеттемелер бойынша жоғалтуларға резервтер
7,217
3,903
2,524
Шартты міндеттемелер (нетто)
123,270
89,437
71,651
Несиелік портфель ... ... ... мен шартты міндеттемелер бойынша резервтер
512,765
576,353
660,632
Несиелік портфель жиынтығы (нетто)
2,284,037
2,264,197
2,151,312
Дерек көзі: АҚ-ның 2009, 2010 және ... ... ... ... ... ... төзе алу мен банк тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында негізгі даму бағыты ... ... ... ... және ... ... адекватты деңгейін қамтамасыз ету болып табылатын тәуекелдерді ... ... ... ... банк ... несиелермен жұмысты ұлғайтты және несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету үшін клиенттердің ... ... ... қарым-қатынасын дамытты. Банк клиенттерге берілген ссудалар бойынша жоғалтуларды жабу үшін провизиялардың жеткілікті ... ... ... консервативті саясатын ұстауды жалғастыруда. Нәтижесінде 2010 жыл соңында банкте клиенттердің ссудалары бойынша мүмкін жоғалтуларға резерв көлемі 572,5 млрд ... ... 2009 жылы бұл ... 505,5 млрд ... ... болатын. 2011 жылғы өсім 66,9 млрд теңге немесе ... ... 2010 жылы ... пайызы 20,8%-ды құраса, өткен жылы 19,0%-ды құраған еді. 2011 жылы бұл пайыз 24,0%-ға дейін ... ... жыл ... ссудалық портфель біршама ұлғайды. 2010 жылдың 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 2,175 млрд теңгені құраса,бұл көрсеткіш жыл басында 2 161 млрд ... ... ... ... ... банк ... негізгі бөлігі болып табылады. Банк Қазақстандық ірі және орта көлемдегі ... ... және ... ... ... ... Банк ... бағыт бойынша жұмыс істейді: сауданы қаржыландыру, жобаны қаржыландыру, қысқа мерзімді несиелендіру, орта және шағын ... ... ... ... банк жеке ... өз қызметін ұсынады. Оларға: тұтыну және ипотекалық несиелеу, кредитті ... ... ... ... ... ... бизнесті қолдау бағдарламасы шегінде жеке кәсіпкерлерді несиелендіру сияқты қызметтерді ... ... 1 ... ипотекалық займдарды қайта қаржыландыру жанданды. Банк мемлекеттік бағдарламаларға клиенттер мүддесін ... ... қоя ... ... ... осы ... ... шарттармен қосымша қаржыландыруға ие болады. Бұл қаржыландыру корпоративті және жеке секторларда болуы мүмкін.
Клиенттерге берілген ссудалардың құрамы келесідей: корпоративті бизнеске бағытталған ... ... 2011 жылы 89,5%, 2010 жылы 88,7% және 2009 жылы ... құрады. Жеке тұлғаларға берілген ссуда бөлігі сәйкесінше жылдар бойынша 9,6%, 11,3% және ... ... ... ... жеке ... жағымсыз жағдайлар банк қарыз алушыларына деген талаптарды ... ... ... банк ... портфелінің тұрақты өсуіне кедергі болды. Сонымен қатар, экономикадағы жағдайға байланысты несиеге ... ... ... кетті. Бұл жағдай әсіресе жеке тұлғаларды несиелеуде көрініс тапты. Жеке ... ... ... ... 2 ... ... яғни 2009 жылғы 13,3% -дан 2010 жылы 11,3%-ға дейін. Бөлшек клиенттерге ұсынылған ссудалар көлемі 2010 жылдың 31 ... ... ... 311 ... ... (2 108 млн. ... құрады. 2009 жылдың 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ссуда көлемі 353,7 млрд. теңге (2 383 млн.доллар) ... ... ... ... ... ... несиелер және тұтыну несиелері басым үлеске ие. Олардың ссудалардағы жалпы үлесі 2009 жылы 88,5% (сәйкесінше 66,8% және 21,8%) ... 2010 жылы 93,4% ... 62,0% және 31,4%) ... Банк жеке ... жаңа ипотекалық несие беруде қатаң саясатты ұстанды. ... ... ... ... портфель көлеміндегі үлесі біршама төмендеді. 2011 жылғы жағдай бойынша ипотекалық ссуда ... 127,527 ... ... Бұл 2010 ... 144,264 млн.теңге мен 2009 жылғы 183,061 млн.теңгемен салыстырғанда біршама төмен көрсеткіш. Тұтыну несиесі ... 2010 жылы ... ... ... Ал, 2011 жылы аса ... бола ... тек 1%-ға төмендеді. Банктің есепті жылдағы тұтыну саласындағы ... ... ... ... ету және ... ... қарыздардың деңгейін төмендету болып табылды.[26]
Кесте 11. Жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... тг
млн. тг
млн. тг
Ипотекалық ссудалар
183,061
144,264
127,527
Тұтыну ссудалары
59,724
73,105
72,954
Автонесиелер
8,951
5,348
3,483
Коммерциялық мақсатқа несиелер
15,279
2,760
2,231
Өзгелер
7,171
7,213
2,591
274,141
232,690
208,786
Дерек көзі: АҚ-ның 2009, 2010 және 2011жылдық есептілігі негізінде автормен құрастырылған.
Сурет 8. Жеке ... ... ... ... 11 кесте негізінде автормен құрастырылған
2011 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша қарыздары банк капитал ... 10%-ға ... ... ... ... 401,578 ... болатын ссудалар берілді. 2010 жылығы жағдай бойынша 326,602 млн.теңге, 2009 жылы 322,766 ... ... жылы ... ... клиенттеріне берілген ссуда көлемі 5,3%-ға ұлғайды , яғни 2009 жылы 2 313 млрд ... 2010 ... 2 436 млрд ... 2011 ... ... ... бойынша портфель құрамындағы ссудалардың басым бөлігі, яғни 87,67% (2010 жылы 84,42%, 2009 жылы 84,42%) өз ... ... ... территориясында жүргізетін компанияларға ұсынылған. Бұл ұлғаю корпоративті ссудалар көлемінің ұлғаюымен және жалпы ссуда портфеліндегі бөлшек ссуданың азаюымен ... ... ... ең ... бөлігін корпоративті бизнес ссудаларының тұрғылықты және коммерциялық жылжымайтын мүлікке жұмсалған ссуда (27,9%), жылжымайтын мүлікпен операцияларға (17,1%), саудаға (13,1%) және ... үй ... ... (8,8%) ... ... портфельдегі корпоративті бизнестің тиімді бөлігі 66,9%-ды құрайды. Тұрғын үй және коммерциялық жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... ... 59,4 млрд ... немесе 9,6%-ға ұлғайып, 2010 жылдың соңында 680,4 млрд теңгеге ұлғайды. Жыл басында бұл көрсеткіш 620,9 млрд теңгені құраған.
Банк ... ... ... ... ... ... серіктесі бола отырып, жылжымайтын мүлік құрылысын қаржыландыруды жалғастыруда. Тұрғын үй жылжымайтын мүлікті мемлекет қолдау нәтижесінде жылжымайтын мүлік операцияларына берілген ... ... ... ... 52,1 млрд ... ... саласына берілген ссуда көлемі төмендеді. 2011 жылы төмендеу 28,7 млрд теңгені құрады. 2009 жылдың ... оның ... 347,3 млрд ... ... ... Ал, 2010 жылы ... 318,6 млрд теңгені құрады. Басқа экономика салаларымен салыстырғанда сауда саласының рентабельділігі жоғары болғанымен, бұл сала өте жоғары тәуекелге ие ... ... ... ... ... деңгейін тиімді басқаруға мүмкіндік береді. Сол себепті банк нарық жағдайының ... ... жаңа ... ... ... және ... дамыған салаларды жаулап алуға тырысады.
2010 жылы қонақжай бизнесіне берілетін несие көлемі 5,4%-ға немесе 10,9 млрд теңгеге ұлғайды. Метал емес ... ... өсім ... ... 7,9 млрд теңгені, жылу-энергетика өндірісіндегі өнім 12,3% немесе 7,5 млрд ... ауыл ... өсім 77,6% ... 20 млрд ... ... мен ... саласындағы өсім 15,4% немесе 19,9 млрд теңгені, медициналық өндірістегі өнім 24,1% ... 1,6 млрд ... және ... ... өсім 40%- ды ... 990 млн ... құрады.
Кесте 12. Экономика салалары бойынша ұсынылған ссудалар өзгерісі
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
млн. ... ... ... үй ... ... ... тұлғалар
274,141
232,690
208,786
Бөлшек және
282,509
255,718
207,291
12 кестенің жалғасы
1
2
3
4
Қонақ ұй бизнесі
171,795
183,800
132,654
Жылжымайтын мүлік
306,961
327,872
131,525
Метал емес бұйымдар өндірісі
111,920
102,749
99,485
Инвестиция мен ... және ... және өзге ... ... ... ... өнеркәсібі
60,102
42,481
17,258
Металлургия және өндіру өнеркәсібі
15,756
11,809
13,361
Медицина өнеркәсібі
6,526
8,099
6,905
Машинажасау
28,826
10,357
6,424
Мәдениет және өнер
402
2,996
574
Өзге
108,441
112,576
120,956
2,160,767
2,174,760
2,079,661
Дерек ... ... 2009, 2010 және ... ... ... ... құрастырылған.
Банктің несиелеу көлемі мына экономика саласында төмендеді: көлік және ... ... - 13,7% ... 15,9 млрд ... құрылыс материалдар өндірісі - 3,9% немесе 889 млн теңге, көлік жасау және металл өңдеу - ... ... 20,2 млрд ... ... ... - ... ... 1,3 млрд теңгеге төмендеді.
Кесте 13. Валюталар бойынша ссудалық портфель көлемінің өзгерісі
2009 жыл
2010 ... ... ... ... ... ... Рубль
44,377
30,664
41,352
Басқа валюталар
1,143
410
560
Дерек көзі: АҚ-ның 2009, 2010 және 2011жылдық есептілігі ... ... ... ... ... ссудалар 19,8%-ға ұлғайғанда, АҚШ долларында ұсынылған ссудалар көлемі 5,5%-ға азайды. 2010 жылы ҰӘҚ АҚ қаржысы ... ... ... қайта қаржыландыру жүзеге асқан болатын. Осының нәтижесінде шетел валютасында берілген ссудалар ... ... ... 2010 ... ... ... көлемінің өсуінің негізгі себебі осы болып табылады.
Соңғы жылдары банк несиелеу мерзімін ... көп ... ... 2010 жылы несиені өтеу мерзімі 12 ай болатын ссудалар үлесі ұлғайды. Бұл өз ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Сәйкесінше орта мерзімді және ұзақ мерзімді өтеу мерзімі 1 жылдан асатын несиелер үлесі 2010 жылы ... ... 2009 жылы бұл ... ... ... ... Бұл ... клиенттер ұзақ мерзімді несиелерге мұқтаж екендігін көрсетеді. Ұзақ мерзімді несиелерді банк өз ... ... ... ... ... ҚР ... қаражаты есебінен береді. Қысқа мерзімді несиелер (1 айдан - 1 жылға дейінгі) үлесі 2011 ... ... 1,7%, ... ... 2010 ... 1,0%, 30,3%-бен салыстырғанда.[17]
Кесте 14.Мерзім бойынша ссудалық портфель ... ... ... ... ... ... ... дейін
42,10%
45,80%
32,60%
1-12 айға дейін
28,30%
30,30%
35,40%
1 айға дейін
3,40%
1,00%
1,70%
Дерек көзі: АҚ-ның 2009, 2010 және 2011жылдық есептілігі ... ... ... 9. ... ... ... портфель құрылымы динамикасы
Ескерту.14 кесте негізінде автормен құрастырылған
Клиенттерге несиелерді жылжымайтын мүлікті, тауарлық запастарды, ... ... ... ... ... акциялар мен депозиттерді кепілдікке ала отырып береді. Кепілзат өте консерватиті түрде бағаланады, қажет болған жағдайда тәуелсіз сарапшылар ... 2010 ... ... ... ... ... ссудалар 2009 жылығы 3,1%-бен салыстырғанда 3,9%-ға ұлғайған. Қамтамасыз етілмеген ссудалар ... ... ... ... ... ... несиелер басым болып отыр. Бұл көрсеткіштердің өзгерісін 15-кестеден көруімізге болады.
Кесте 15. ... ... ... ... ... ... жыл
2011 жыл
млн.теңге
млн.теңге
млн.теңге
1
2
3
4
Жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген ссудалар
1,167,069
1,093,333
962,619
Құралдармен қамтамасыз етілген ссудалар
309,245
401,473
557,616
Тауарлық запастармен қамтамасыз етілген ссудалар
181,694
226,045
213,059
Банктер мен ... ... ... ... ссудалар
208,693
220,857
162,865
Алу шоттарымен қамтамасыз етілген ссудалар
61,264
57,804
74,744
ҚР Үкіметінің ақшалары мен кепілдігімен ... ... ... ... түрлерімен қамтамасыз етілген ссудалар
14,725
3,755
21,784
Компания кепелдігімен қамтамасыз етілген
81,507
37,958
17,109
Рәсімдеу сатысындағы кепілзатпен қамтамасыз етілген ссудалар
49,503
20,496
2,072
15 кестенің жалғасы
1
2
3
4
Бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... ... ссудалар
171
143
-
Қамтамасыз етілмеген ссудалар
62,444
87,182
31,742
2,160,767
2,174,760
2,079,661
Дерек көзі: АҚ-ның 2009, 2010 және 2011жылдық есептілігі негізінде автормен құрастырылған.
Аралас ... ... ... ... ... ... соның ішінде жылжымайтын мүлік, кепілдемелер және тауар ... ... ... ... ... ... етілетін ссудалар категориясы жекелеген кепілзат түрлерімен қамтамасыз ету мүмкін болмаған жағдайда қолданылады.
2011 жылғы жағдай бойынша банк өзінің облигациялары мен ... ... ... ... ... ету бойынша 12,673 млн.теңгені қабылдаған болатын. Бұл көрсеткіш 2009 жылы 15,087 млн.теңгені құраса, 2010 жылы 12,547 млн.теңгені құраған ... ... ... өсуі, заемшылар - жеке тұлғалардың жылжымайтын мүлік нарығының жақсы перспективаларды күтуімен, ұзақ пайдаланылатын тауарларды сатып алуды қаржыландыруға сұраныспен, ... ... ... ... ... ... Бұл ... Еуроаймақтың қаржы нарықтарындағы ахуалдың тұрақсыздығымен байланысты отандық қаржы нарығын одан әрі дамытудың перспективаларына қатысты халықтың ... ... ... ... тоқтатын факторлар болды. Бұл ... ... ... комитеті оң шешім қабылдаған кейбір жақсы заемшылардың несиелерден бас тартуына әкеп ... ... ... ... қабілетін және несиелік қабілетін барынша мұқият тексереді. Бұл ретте халықтың несиелеу ... ... ... байқалып отыр, қаржы қызметін тұтынушылар түрлі банктер ұсынатын осындай қаржы өнімдері бойынша талаптарды барынша мұқият қарайды. 3-тоқсанда тұтынушылық ... ... ... ... ... ақы төлеу, демалысқа, жиһаз, тұрмыстық және электрондық техниканы сатып алуға, салтанатты ... ... ақы ... ... кең ... мақсаттар болып табылады.
Тұтастай алғанда банктер арасындағы бәсекелестіктің күшеюіне байланысты бөлшек және ипотекалық несиелеу ... ... ... ... және ипотекалық өнімдер бойынша несиелеу талаптары баға (банктің кредит бойынша пайыздық ... және ... және баға емес ... ставкамен байланысты емес кредитті өтеу мерзімі, кепіл талаптары, комиссиялар) талаптарын қоса ... одан әрі ... ... ... ... ... портфелі, аккредитивтер мен клиенттердің кепілдемелерінде топтастырылған. 2010 жылы банк қаржы дағдарысына қарсы саясатты ұстана отырып, клиенттер ссудалары бойынша жоғалтуларға резервтерін ... ... ... ... 66,9 ... ... (476 млн. доллар) немесе 13,2%-ды құрады. Провизиялар ... ... 2010 жылы 572,450 млн. ... (3 881 млн. ... болса, 2011 жылғы желтоқсан айына сәйкес 658,108 ... ... Ал ... ... ставкасы 2009 жылғы 19,0%-бен салыстырғанда 2010 жылы 20,8%-ды құрады. Резервтердің көлемін ұлғайту несие тәуекелімен күрестің негізгі ... ... ... ... өткен несиелер 2009 жылы 441,3 млрд.теңге (2 991 млн. доллар) (ссудалық портфельдің 16,5%) болса, 2010 жылы бұл ... 645,9 ... ... (4 379 млн. ... (үлесі 23,5%) ұлғайды.[26]
2011 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша клиенттерге ұсынылған ссудалар бойынша несиелік тәуекелдің ... ... ... ... құрады. (2010 жылы 2,174,760 млн.теңге, 2009 жылы 2,160,767 млн.теңге.) Ал, банк өз ... ... ... мен қолданылмаған несиелер бойынша несиелік тәуекелдің максималды сомасы 14,053 млн.теңгені құрады. (2010 жылы 8,992 млн.теңге, 2009 жылы 9,865 ... ... ... жағдайдың нашарлауы активтер сапасына жағымсыз әсер етуде. Банк ... ... ... сапасын жақсарту мақсатында көп жұмыстар атқаруда. Банк ... ... ... мен қарыз алушылардың несие бойынша төлемдерді өтеу мерзімі, қарыз алушының қаржылық жағдайы, банк пен қарыз алушы арасындағы қарым-қатынас, несиенің қамтамасыз ... мен ... мен ... ... келесідей топтарға бірігеді:
* сенімді;
* әлеуетті сенімді;
* сенімділігі төмен;
* ... ... және ... ... көлемі 2009 жылы 954,9 млрд. теңгені (6 432 млн. долларов) құраса, 2010 жылғы ... ... 800,9 ... (5 429 млн. ... құрады. Есепті жылы олардың үлесі 29,2%-ды құрады. Өткен жылы олардың үлесі 35,8% болатын.
Ссудалық портфельдегі проблемалық ... ... 2007 ... бері өсіп ... Бұл ... қаржы дағдарысы әсерінен болған қарыз алушылардың қаржылық жағдайының төмендеуінен болғандығын айтуға болады. және несиелердің үлесі өткен жылдармен ... жай ... ... 2010 ... ... ... үлесі 30,7%-ды құрады. Өткен жылы бұл ссудалардың үлесі ... тең ... жылы бұл ... ссудалық портфельдегі үлесі біршама төмендеп, 28,6%-ды құрады.
Кесте 16. ... мен ... да ... ... ... ... мен қаражаттар
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
млн.теңге
млн.теңге
млн.теңге
Ссудалар мен депозиттер
90,676
120,370
26 ... ... ... ... ... ... ұсынылған ссудалар
10,893
8,407
800
Банктер мен басқа да қаржылық институттарға ұсынылған ссудалар мен ... ... ... мен ... да ... ... ұсынылған ссудалар мен қаражаттар. (нетто)
148,375
146,331
53,968
Дерек көзі: АҚ-ның 2009, 2010 және 2011 жылдық есептіліктері негізінде автормен құрастырылған.
2010 жылы үлесі 2 ... ... яғни 7,4 млн АҚШ ... ... ... Бұл ... ... РЕПО келісімдері көлемінің азаюымен болды. Азаю 2,5 млрд.теңгені құрады. РЕПО келісімі бойынша ұсынылған ссудалардың баланстық құны 2009 ... 10,9 ... ... 2010 жылы 8,4 ... құраса 2011 жылы 800 млн.теңгені құрап, біршама төмендеді.
Банкаралық нарық құрылымындағы қаражаттарды орналастыруда да өзгерістер болды: басқа ... ... ... ... 29 ... төмендесе, ссудалар мен депозиттерге салымдар сәйкесінше 5 млрд. теңгеге және 24,6 млрд. теңгеге ұлғайды.
Басқа ... ... ... ақша қаражаттардың көлемі жыл басында 46,8 млрд. теңге (315 млн. доллар) болса, 2010 жылдың соңында 17,7 ... ... (120 млн. ... болды. 2011 жылығы 31 желтоқсан жағдайы бойынша бұл көрсеткіш ұлғайып, 26,9 млрд.теңгені құрады.
Банктерге ұсынылған ... ... жыл ... 0,9 млрд. теңгемен (6 млн. доллар) салыстырғанда, 2010 жылы 6 млрд. ... ... ... ... ... ... ... шоттарға орналастырылған ақша қаражаттар көлемі 2010 жылы 114 млрд.теңгені (776 млн. ... ... Ал, 2009 жылы 89,7 ... (604 млн. доллар) болған. 2011 жыл соңындағы жағдай бойынша банктерге ұсынылған ... мен ... ... ... 26,433 ... құрады.
2011 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша банктер мен басқа да қаржылық институттарға ұсынылған ссудалар мен қаражаттар бойынша несиелік тәуекелдің ... ... 53,968 ... ... Өткен жылдары бұл көрсеткіш 2010 жылы 146,331 млн.теңге, 2009 жылы 148,375 млн.теңгені құраған болатын.
Осы көрсеткіштерден көріп отырғанымыздай банк ... бос ақша ... ... ... валютасына аккумуляциялаған. Себебі, банк өз ақша қаражаттарын батыстың алдыңғы қатарлы банктеріне орналастырған болатын. Осылайша, 2010 жылы шетел валютасында ұсынған ... ... ... ... ... ... үлесі -6,7%-ды құрады. Ал, 2009 жылы шетел валютасында ұсынған қаражаттар үлесі 91,1% және ... ... ... -8,9% ... ... банкаралық нарықта орналастыру кезінде банк консервативті саясатты ұстанады. Яғни, уақытша бос ақша қаражаттарын бағалы қағаздармен қамтамасыз етілетін қысқа мерзімге орналастырады. Бір ... ... ... ... ... 2011 жылы 80,0%, 2010 жылы 82,0% болса, 2009 жылы 96 % болған еді.
АҚ, қазіргі уақытта активі, несие ... таза ... және ... ... бойынша ірі жекеменшік қаржы институты екенін жоғарыда ... ... ... ... ... оң ... дәлел бола алады. 2011 жылғы қорытынды бойынша банк активтері,капиталдары, жедел депозиттері мен несиелік портфелі бойынша ... ... ... ... несиелік портфель сапасы тұрақтанды, ипотеканы,шағын және орта бизнесті несиелеу, сонымен қоса ірі жобаларды қаржыландыру жалғасты. ... ... ... ... ... жүргізілуде. Осылайша, 2011 жылы банк балансының құрылымы нығайды. Бұл өз кезегінде банктің несиелік рейтингінің ұлғаюына және ... ... ... банк ... ... ... АҚ бұл жеткен көрсеткіштерін ары қарай дамытып, көсбасшы қатарын ұстап қала ... Бұл ... ... ... бірі ... табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін банк тарапынан көптеген жұмыстар жасалуда.
3. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ... МЕН ... ... оқиғалардың орын алуы нәтижесінде несие бойынша қарыздардың өтелмеу тәуекелі әрқашанда жоғары болады. Мұндай жағдайда банк өзінің несие саясатын тек ... ... ... ... ғана ... ... ... жағдайда банк көптеген пайда табу мүмкіндіктерін жоғалтады. Сонымен қатар, несиені өтеу бойынша қиындықтар туындаса бұл ... ... ... ... да ең ... ... саясаты қорларды табысты орналастырудың барлық потенциалды мүмкiндiктерiн максималды қолданумен және сақтықтың балансын қамтамасыз ... ... ... ... өтеу ... ... және себепсіз пайда болмайды. Бұл белгілі бір уақыт аралығында дамитын процесс. Банктің тәжірибелі ... ... ... ... ... қиындықтар процессінің туындап отырған белгілерін ерте анықтап, ахуалдың алдын алуға және банк мүддесін қорғауға мүмкіндігі болады. Бұл шаралар ахуал ... ... ... және ... ... жағдайға жеткенге дейін қабылдануы қажет. Сонымен бірге, банк шығындары қарыздар мен пайыздардың төленбеуімен шектелмейтінін ескерген жөн. ... ... ... ... ... көп және олда өз ... есепке алынуға жататын өзге жағдайлармен байланысты болады:
* банк абыройы түседі,себебі мерзімі өткен және қарызы ... ... ... ... ... әкеп соқтырады;
* әкімшілік шығындар ұлғаяды, себебі проблемалық қарыздар несие
қызметшілерінің ... ... мен ... уақытының өнімсіз жұмсалуын қажет етеді;
* операциялар пайдалылығының төмендеуі салдарынан квалификациялы
кадрлардың жұмыстан кету қаупі жоғарлайды;
* ... ... ... қатарында тұрады;
* банк несие туралы берген пікірі себебінен қарыз алушы банкротқа
ұшырағандығын дәлелдейтін қарсы талаптар ... ... ... ... ... банк үшін ... түсіп және қарызды өтемеу шығынынан асып түсуі мүмкін.
Тұтыну несиесінің жылдам даму ... ... ... ... өткен қарыздар саны артып кетті. Бұл процесстің әсерінен жеке тұлғалардың қарыздарын қайтару бойынша ... ... ... ... болды.
Қазақстан Республикасы банк жүйесінің қазіргі даму кезеңінде несие тәуекелінің ішкі реттеушісі ретінде қарыз алушының несиені өтеу ... ... ... ... ... ... алушының несиені өтеу қабілетін бағалау әдістемесін коммерциялық банктер өздері әзірлейді.
Қарыздың өтелмеу және сол несие бойынша пайыздардың толық көлемде ... жеке ... ... ... ... тәуекелі болып табылады және көбіне бұл жағдай қарыз алушының ... ... ... және оның жеке ... ... ... Осыған байланысты банк жеке тұлғаларды несиелеу кезінде ... ... ... ... мен қарыз алушының жеке адами қасиетін бағалайды. Сәйкесінше, банктердің тұтыну несиесін берудегі ... ... бұл банк ... ... төлемқабілеттігін бағалау әдісін таңдау. Яғни, қаншалықты ол ... ... ... ... ... ... ... банктің несие операциялары табысты болып келеді.
Аталған операция ... ... ... қалу үшін ... төлеу қабілетіне талдау жасаудың қажеттілігі туындайды. Осы тарауда несие берудің бірінші кезеңіне - ... ... ... және қарыз алушымен әңгімелесуге қайта оралғанды қажет деп санаймын. Ертеңді болжай білетін сақтық пен кез ... ... ... жылы қарым-қатынас банктегі әрбір шенеуніктің бұлжымас ережесі болып табылады. Қызметкерлері ... ... мән ... ... болашағы жоқ.
Банк қызметкері клиентке несиенің шарттары жөнінде қажетті ақпарат береді және одан банк анкетасы бойынша қойылған сұрақтарға ... ... ... ... және одан ... ... ... стандартты сұрақтар тобы шоғырланған есептемелерде жинақтаған дұрыс.
Мұндай есеп беру ... ... және ... банкке жасаған әрбір қадамынан соң толықтырылады.
Мұндай есеп берулерден несие инспекторы болашақ клиентпен жеке кездескенге дейін-ақ ол ... ... ... ... ... мен ... ... мұқият зерделегеннен кейін несие қызметкері болашақ қарыз алушымен қайта әңгімелеседі. ... ... ... ... ... ... ... тұстарын анықтауға ғана емес, қарыз алушының психологиялық келбетін жасауға, компания ... ... ... ... кәсіпорын дамуының шынайы жағдайына көз жеткізуге мүмкіндік береді.
Әңгіме барысында қарыз алушы компаниялық жұмысындағы ұсақ-түйекті білудің қажеттілігі жоқ, ... ... ең ... банк-несиеордың мүддесін білдіретін шешуші мәселелерге назар аудару керек. ... ... ... танысу әңгімесінде мынадай жүйедегі сұрақтарды қоюға болады.
Несие берудің бірінші кезеңінде банк мынаны анықтап алу керек:
А. Қарыз алушының салмақтылығын, сенімділігін және ... ... ... ... болашақ партнер ретіндегі атағын, әсіресе, бұл жаңа клиенттерге көбірек қатысты.
Ә. ... ... ... және ... қайтаруды кепілдік қамтамасыз етудің ережесі. Қажетті жағдайда банк несиелік ұсынысқа өз талабын қосып, онымен қарыз ... ... ... Несиелік ұсыныстың банктің несие саясатына және оның несиелік портфелін жасау құрылымына сәйкестігі. Жаңа несие беру ... ... сан ... апарып, несиелік тәуекелді төмендете ме, әлде кері нәтиже бере ме.
Екінші сұрақ несие беруші банктен стандартты үлгідегі анкетаны әзірлеуді ... ... Оны ... алудан үміткер несиенің мақсаты мен саласына қатысты, сондай-ақ, қарыз алушының ... ... ... ... толтыру керек. Біздің елімізде, қазіргі жағдайда мұндай сенімді ақпарат алу өте қиын, тіпті кей ... ... ... ... ... рөлінде ұсақ кәсіпорындар, яғни жалғыз иесі бар фирмалар, немесе, активтері мен пассивтері қарыз алушының отбасындағы қаржылық жағдаймен араласып кеткен серіктестіктер. ... ... есеп беру ... ... ... ... да мұндай ақпараттарға аудиторлық тексеріс жүргізілген ... ... оның ... тым ... Дегенмен, банктер өз клиенттерінен қаржылық есеп берудің тұрақты тәртібін белгілеуді талап ету керек. Онда кем дегенде ... ... ... ... ... жөн. ... бұл жерде ағартушылық ролі бар. Өйткені, жоғарыдағыдай талап қою несие беруші банкке ғана емес, қарыз алушы үшін де ... ... ол ... ... ... ... ... баға беру үшін банктің қаншалықты құзырлы екендігіне ерекше назар аударудың да маңызы бар. Несиемен айналысатын банк қызметкерлерінің кәсіби ... ... ... саласындағы кәсіпорындарға несие беруден банктің бас тартқаны жөн. Әрине, банк бұл жағдайда ... ... ... үшін ... ... ... ... алады. Бірақ бұл банктің шығынын көбейтуге алып ... және ... ... тәуекелдерден қорғауға кепіл бола алмайды.
Несие жұмысын жүргізетін қызметкер алдын ала ... ... ... отырып несиелік өтінімді қарау жөнінде шешім қабылдаса, ол ізденушіден кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы мәлімет беретін түрлі жазбаша баяндамалармен қамтамасыз етуін ... ету ... ... ... ақпарат кем дегенде үш жылды қамту керек және неғұрлым жаңа ... ... алты ... көп ... ... ... болса, баяндамаларды тәуелсіз қаржы сарапшысы әзірлеу керек және онда ... ... ... ... ... (ең ... алты ... және тоқсандық) қаржылық есебі, табыстары туралы есеп, қаржы көздері мен оларды қолдану туралы ... ақша ... ... ... ... несиенің түріне қарай нақты запас құрылымы, дебиторлық және кредиторлық қарыздардың кем ... ... 18 ай ... ... ... ... түсетін қаржының кәсіпорынның алдағы қаржылық жағдайына, әсіресе, ақша қозғалысына қалай әсер ететінін көрсететін бизнес-жоспар. Онда мыналар көрсетілу керек:
* Басшылық туралы ... ... ... ... ... қызметтің сипаттамасы;
* Сала мен рынокқа талдау жасау;
* Маркетинг, өндіріс және басқару жоспарлары;
* Қаржылық жоспар (әр түрлі нұсқалары ... Ақша ... ... ... ... жабу кезіндегі);
* Шамаланған қаржылық есеп.
4. Егер несие жеке адамға немесе корпоративтік емес қарыз ... ... ... ... ... жеке ... ажырату қиын болса, 3 жыл ішіндегі жеке қаржылық декларация.
Өнеркәсібі дамыған елдерде қарыз алушылардың несие төлеу қабілетінің арқасында ғана ... ... ... ... ол ... ... және кепілі жоқ несие алады. Мұндай жағдай түсінікті себептерге байланысты Қазақстанда мүмкін емес. Қарыз алушының мүмкіндігіне ... ... ... ... беруге мүмкіндік бермейді. Сондықтан несие беретін банк кепілзаттың сапасын бағалауға өте жауапты қарау керек. Кепілзаттың қолданылуы, әрине, міндеттеменің орындалмау тәуекелін шеше ... ... ... ... ете алмайды, ол тек қарыз төленбей қалған жағдайда кредиторға өз қаржысын қайтаруға мүмкіндік береді.
Қаржыландыру мақсаты, несиені жабу көздері, ... ... ... ... ... анықталғаннан кейін несие беруші банк қарыз алушыға қаржылық талдау жасау керек. Онда коэфициенттер қатынасына ... мен ақша ... ... болу ... банктің экономикалық даму институты талдауда коэфициенттердің бес тобының қарым-қатынасын қолдануды ұсынады:
* Өтімділік коэфициенттері. Ол фирманың ... ... ... ... ... ... беру ... көрсетеді (ағымдық және жылдам өтімділік коэфициенті).
* Тиімділік немесе ... ... ... ... үшін ... өз ... қаншалықты тиімді пайдаланады(айналым күндеріндей дебиторлық берешектің айналымдылығы, тауарлық-материалдық ... ... ... ... ... айналымы).
* Қаржылық леверидж (тетік) коэфициенттері. Ол фирманың әрі қысқа мерзімді, әрі ұзақ мерзімді міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ... пайызды жабу, келісілген төлемдерді жабу, ақша қозғалысы).
* Операциялық коэфициенттер және пайда түсіру коэфициенттері. Ол ... ... және ... ... ... мен ... ... және өз капиталына қарым-қатынасы арқылы жұмыс істеуінің тиімділігін көрсетеді (сауда көлемінің өзгеруі, активтердің өзгеруі, таза ... ... ... ... маржасы, таза операциялық табыстың маржасы, пайда маржасы, активтерге қатысты пайда, таза капиталға қатысты пайда, кәдімгі ... ... ... ... коэфициенттер. Ол фирма капиталының нарықтық қаржылық бағасын көрсетеді (акциядан түскен табыс, үлестен түскен табыс, резервке жасалатын төлемдер, бір ... ... ... ... ... ... ... және нарықтық бағасының қарым-қатынасы, активтерден түсетін табыс).
Егер коэфициенттерді талдау бұған ... ... ... ақша ... әлі талдау жасалған жоқ. Дегенмен, төлеу қабілетінің көрсеткіштері ақша қозғалыстарымен тығыз ... ... ... ... ... төлеу қабілетін бағалау үшін ақша қозғалысына талдау жасау тәжірибесі қолданылады.
Ақша қозғалысына талдау жасағанда, клиенттің қарызды жабу қабілетін бағалауға ... ... ... ... ... келуі мен шығуы салыстырылады. Келетін және шығатын ақша қозғалыстарының арасында ... лаг ... ... ... артық ақшаны үнемі есепшотта сақтауға мәжбүр. Ақша күтпеген ... ... үшін де, ... ... пайда табуға мүмкіндік беретін тиімді инвестиция жасау орайы пайда болғанда да ... ... ... ағымдық төлеу қабілетін сақтай отырып және бос ақшаны пайда табу мақсатына жұмсап, олардың ... ... ... ... ... ... жасап отыру қажет.
Қазіргі өзара төлем проблемалары өткір тұрған жағдайда, кәсіпорында ақшаның болуы оның жұмысының пайдалы екендігін ... Есеп беру ... ... ұйым ... ... ... да, айналым қаржысынан қатты тапшылық көруі мүмкін. Ал ол контрагенттерге, соның ішінде банктерге төлем жасай ... ... ... ұшыратуы мүмкін. Мұның себептері әр түрлі. Оның ішінде тауардың жөнелтілуі мен ... ... ... ... ... қарай өткізуден түсетін түсімді анықтау тәсілі бар. Және ақша қозғалысы мен ... ... ... тауарлар қозғалысының уақыты сәйкес келе бермейді. Кірген ақшаның шыққан ақшадан артып кету және осы кезде алынған пайданың ... де әр ... ... қозғалысына талдау жасау үш бағыт бойынша жүргізіледі: ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызмет.
Ағымдық ... ... ... ... ... мен өнімдерді сатудан, жұмыс пен қызмет көрсетуден, сатып алушылардың аванстарынан, қысқа мерзімді несиелер мен қарыздардан түскен түсім есебінен ... Ал ... ... ... ... ... ... арнаулы қажеттіліктерге аударылымдар, бюджеттен есеп айырысу, қысқа мерзімді несиелер мен ... жабу және ... ... ... түрінде жүреді.
Инвестициялық қызметте ақша негізгі құралдар мен басқа да мүліктерді сатудан, ұзақ мерзімдік қаржылық ... ... мен ... ... ал ... ... мәшинелерге, жабдықтар мен көлік құралдарына төлеумен және құрылысты мерзімді ... ... ... және ұзақ ... ... ... ... дивидендтер мен пайыздарды төлеумен тікелей байланысты.
Қаржылық қызметте ақшаның ... мен ... ұзақ ... ... мен ... алуға және оларды жауып, пайызын төлеуге, қысқа мерзімді бағалы қағаздар бойынша дивидендтер мен ... алу мен ... ... ... ... мен айыппұлдар) байланысты. Сонымен бірге, ақшаның кірісі мен шығысының басқа да ... ... бар. Ол - ... және басқа мақсатты қаржыландыру, көмек ретінде түскен ақшалар, есептегі сомаларды, төлемдерді аударуға арналған ... да ... Ақша ... ... барлық айналымдар талдау жасаудың обьектісі болып табылады. Талдау жасаудың екі тәсілі қолданылады: тікелей және ... ... ... ең басты нәрсе - түсім. Жұмыстың бағыттары бойынша ақшаның кіруі мен шығуын және оның мөлшерін есеп беру күніне ... Бұл ... ... шотындағы ақша қозғалысына мұқият талдау жасаса, нәтижесінде өтімділік дәрежесін анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... мен шығуы, сондай-ақ ақшаның түсуі мен жіберілу құрылымына талдау ... ... ... ... ... ... ... көрініс болып саналады. Ал бос ақша инвестиция жасау үшін жеткілікті болса, қалыптасқан жағдайды дұрыс деп айтуға болады.
Алайда, ... ... ... ... ақша ... ... ... Оны жанама талдау тәсілі толықтырады. Мұнда басты негізге алынатын да - ... Ол ... ... ... ... ... ақшасының көлемін өзгертпейтін табыстар мен шығындардың есебінен түзіледі. ... ... ... амортизациясын есептеу ақша көлемiнде қамтып көрсетiлмейдi, бiрақ амортизация сомасын өнiмнiң (жұмыстың, қызмет көрсетудiң) ... ... ... ... жедел амортизация тәсiлiн қолданғанда, кәсiпорын пайдасының азаюына алып келедi. Сондықтан таза пайданы осы көлемге көбейткен жөн. Егер ... ... ... сәтiнен бастап түскен табысты анықтау тәсiлiн қолданса, табысты тезiрек табуға болады. Бұл да - ... жай. ... есеп ... сай кiрiс пен ... нақты ақша қозғалысына қарамай, олардың есептелген уақытында ғана ескерiледi. Осы себепке байланысты кейiнге қалдырылған ... ... ... ... ... ... Олар есептелген өнiмнiң өзiндiк құнына қосылған (немесе қаржылық нәтижеге жатқызылған ), ал ақшаның нақты ... жоқ. ... ... пайдамен бiрге қарызға алынған қаржының да ақшаны көбейту көздерiнiң бiрi екенiн ұмытпаған жөн.
Бұдан әрi ақшаның түсiмi мен оның шығысын ... (бiр айға ... ... ... ... таза ... ... тапшылығын) есептеу қажет. Егер қалдық тиiстi мөлшерден төмен болса, онда кәсiпорын қысқа мерзiмдi несие алады. Егер ақша қалдығы оңтайлы ... ... ... ... онда ... ... қағаздар сатып алу үшiн инвестиция жасауға мүмкiндiк және қажеттiлiк пайда болады. Ол дивиденд пен пайыз түрiнде табыс әкеледi.
Клиенттiң несие ... ... ... ... ... ... үш жыл iшiндегi ақша қозғалысына жасалған талдау деректерiнiң ... ... ... ... ... ... ақша қозғалысы клиенттi несие төлеуге қабiлеттi клиент ... ... және оның ... ... ... ... жасауға мүмкiндiк бередi. Ақша қозғалысының жағымсыз көлемi немесе оның алдағы уақыттағы ... ... ... ... төлеу қабiлетiнiң жоқтығын және онымен несиелiк қатынас орнатудың қажет еместiгiн көрсетедi. ... ... ... ... беру операциясы, ең табысты жұмыс болып саналғанмен, ол ... ... ... ... ... ... несиенің қайтарылмауы мен дер кезінде жабылмауынан және ол бойынша пайыздардың төленбеуінен келетін мүмкін шығындар жатады. Сондықтан қарыз ... ... ... және ... ... ... ... бақылау жасап отыру банктегі несие саясатының негізін құрайды.
Мысалы, нарықтық жағдайда істеудің көп жылдық тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... жүргізу ережелерінің орныққан тізбесін ұсынады. Ол несие операциялары бойынша тәуекелді неғұрлым төмендетуге мүмкіндік береді. ... әр ... ... және саяси жағдайдың әр түрлі болуына байланысты банк несиелерін беру тәсілдері мен технологиясын көшіру ... ... ... бірге Германия мен басқа да батыс елдеріндегі несие беруді ұйымдастырудан түсетін конструктивті табыстар қазіргі Қазақстан үшін өзекті болып ... ... ... ... ... саясатының дамуына кедергі келтіріп отырған негативті тенденциялар, ірі проблема немесе стрессті факторлар сақталып отыр. [9]
Біріншіден, несиелік портфель сапасының нашарлылығы және ... бола ... ... жабу үшін қор ... ... көздерінің анық еместігі және дефициті, қаржы институттары капитализацияларының төмен ... ... ... ... тенденциясы. Корпоративті секторда, оның ішінде, орта және шағын кәсіпкерлік секторында, қайта өңдеу, сауда, ... ... ... ... жоғары деңгейі сақталуда. Банктердегі жұмыс жасамайтын несиелердің, қарыз несиелердің көлемі, шамамен 30%-ға жетіп отыр.
Нашар несиелердің деңгейін ... ... ... Тек қана ... ... ... ... және ынталандыру, өсу үшін жағдай жасау арқылы ғана. Бұл жұмысты іске ... үшін ... ... ... бұл - төлемпаздылықтың жеткілікті болуы, ол қазіргі кезде 12 миллиард АҚШ долларын құрап отыр. Алайда, ол ... ... ... ... Бұл ... ... ... әрі кеткенде тек бір жыл ғана. Ал экономика ұзақ мерзімді зайымдарға зәру. ақшаны, ақшаға айналдыру үшін, қаражаттандыру және ... ... ... жасауға болады. Зейнетақы қорларында төлемпаздық қаржы көлемі ... ... соны да ... ... ... ... Үкіметтің кепілдемесі және кепілгерлігі аясында, инфорқұрылымдық жобаларға пайдалануға болады, оларды қаржыландыру өте маңызды және тиімді. Өкініштісі, бұл механизмдердің жұмыс жасауы әлі де ... ... ... маңызды проблема, бұл - қорландыру, қаражаттандыру көздерінің жеткіліксіздігі. Дағдарысқа дейін, несиелендірудің маңызды ... ... ... ... ... ... ал ... күшіне енгеннен бері сыртқы несие нарығы жабылып қалды. Қазіргі кезде, сыртқы, әлемдік капитал нарығында ақшаның ... өте ... ол 10 ... асып ... Егер де, сол ақшаны аламыз десек және оған тәуекелділікпен банк маржасының ... ... ... ол ... ... ... кетеді, біз үшін, ол онда 15 пайызды құрайтын болады. Сол себепті, абзалы - ішкі ... ... ... ... ... бұл - ... және ... тұлғалардың депозиттері. Заңды тұлғалардың депозиттерінің көлемінің өсуі әлі де болса артуы қажет. Депозиттердің ... оның ... ... ... ... рөлі ... ... Бұл жағдайда, негізгі мүмкіндік - мемлекеттің қаржысын ұтымды ... ... ... кезде аталған қаржыны орта және шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... үшін ... ... пайдаланып келеді.
Үшінші маңызды проблема, бұл - банктер капитализацияларының жеткіліксіздігі. Біздің елдің қаржы институттары, мысалы үшін, ... ... ... ... ... үлкен емес. Ал банктің көлемі, бәсекелестікпен, оның ... ... ... ... әсер ... ... ... ұлғайту үшін, бұрынғы бар және жаңадан акционерлік капиталдарды ұлғайту арқылы жасауға болады. Бұл тарапта, маңыздысы, еліміздегі барлық қаржы мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... арзан көлемдегі қорландыруды бюджет линиясы арқылы жасауға болады, сонымен қатар, банктер ірі ... ... ... ... сияқты шаралар арқылы жұмыс жасауға үлкен мүмкіндіктер бар.
Соңғы бірнеше жылда несиелік портфель сапасының ... ... ... банк ... ... ... бірі болып табылады. Бұл банктердің кредиттік белсенділігіне ... әсер ... және ... несиелік тәуекелді қабылдау бойынша консервативтік саясат жүргізуге мәжбүрлейді. Қазіргі кезде банктер несиелік портфельді дағдарысқа дейінгі қарқынмен өсіре түсу ... ал ... ... ниетінен айырылған. Сондықтан, нарықта портфельдің көлемін бір ... ... ... яғни ... ... ... неғұрлым сапалы қарыз алушыларға беру саясатын жүргізу үрдісі байқалып отыр. ... ... 2011 жылы ... ... ... ... арқылы сауықтыру тиімділігі банктердің қайта құрылымдауға ұшырағыштығына (басым түрде несиені өтеу кестесін ... ... ... ... алушылар борышының бір бөлігін есептен шығаруға және қарызды кешіру нәтижесінде шығындарды өздері көтеруіне дайын емес болуына байланысты төмен болды. ... ... ... қарыздар миграциясы үдерісінің қарқындылығын жоғары жіктелген санаттардан төмен санаттарға ... ... ... ... ... ... түбегейлі сауықтыруға мүмкіндік бермеді. Сондықтан банктердің несиелік портфелінің сапасын жақсарту проблемасы келер ... да жылы да аса ... ... ... ... ... ... деңгейі - бұл басты проблема, ол туралы отандық және халықаралық сарапшылар айтуды. Соңғы жылдары Үкімет және ... Банк ... ... шешу ... ... Жақында заңға оның өзектілігін төмендетуге мүмкіндік беретін түзетулер қабылданғаны белгілі. Қазақстанның салық заңнамасында осы уақытқа дейін салық салынатын ... ... ... ... есептен шығару кезіндегі провизияларды қалпына келтіруден түскен кірістерді шегеру болжанған жоқ. Бұл портфельдің үлесінің үлкен болуының ... ... бірі ... ... салу тетігіне тиісті өзгерістер 2011 жылғы 21 шілдедегі № 467-ІV Заңмен енгізілді. Қазіргі ... аз ғана ... ... тек ... ... ... ... жақсарғаны туралы дәл айту қиын. Сондықтан, әзірше салыстыратын ештеңе жоқ. Жалпы алғанда банктер қарыздарды қайта құрылымдауды белсенді түрде жүргізе отырып, ... ... ... ... ... ... ... өздері қабылдап отыр деп айтуға болады. Мәселен, қайта құрылымдалған қарыздардың жалпы несие портфеліндегі үлесі 2011 жылғы 1 ... ... ... 18% ... 75% ... ... ... несиені өтеу кестесін өзгерту нысанында жүргізіледі, ал берешектің бір ... ... ... ... қарыздардың жалпы санының тек 2,5% ғана қатысты қолданылды. Салық заңнамасын өзгертудің ... ... ... ... ... оң әсер ... деп болжануда. [10]
Сонымен қатар, өткен жылы қабылданған активтерді сатып ... және ... екі ... ... құру ... ... Банк ... деңгейде мамандандырылған ұйым - Проблемалық несиелер қорын құрады. Қор банктердің жылжымайтын мүлікке ... емес және ... ... және ... ... жіктелген активтерін, олардың құнын қалпына келтіру жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... деңгейде еншілес ұйымдарын құра алады, оларға жұмыс істемейтін активтер өткізіледі. Ұлттық Банк жақында сатып алынатын активтердің түрін ... және ... ... ... ... ... ... қоса алғанда, осы ұйымдар жұмысының құқықтық аясын айқындайтын қаулыларды қабылдады. Жалпы алғанда, осы шараларды іске асырудан болатын ... ... ... ... ... сапасыз активтерін басқару жөніндегі саясаттарына қатысты болады.
Банктердің баланстарын нашар несиелерден тазарту мәселесі қазіргі ... ... ... бірі болып табылады. Банктер өздерін нашар несиелерден тазартпайынша, жедел даму туралы айту қиын екені ... ... та, бұл ... ... тек ... ... емес, сонымен қатар, заңнамалық жағы да бар. [9]
Аталған мәселені шешуде экономика ғылымымен экономикалық тәжірибе бірнеше механизмдерге ... ... ... мемлекеттің кепілдеме беруі және уақыты өтіп кеткен қарыздарды сатып алу, стрессті активтер қорын құру және SPV арқылы ... ... ... ... ... сызып тастау және т.б. Қазақстан Республикасы Үкіметімен Ұлттық Банкінің бастамасымен қаржы жүйесімен экономиканың дағдарыстан кейінгі кезеңдегі дамуы бағдарламасы жасалды, бұл ... ... ... ... ... ... бағдарламасы болып отыр. Аталмыш бағдарлама екі бөлімнен тұрады, біріншісі, ол - өндірістік сауықтыру шаралары, екіншісі - ... ... ... Бұл екі ... да, ... ... ... онымен қоса, екі бағдарламаны бір-бірімен үйлестіріп жүзеге асырған дұрыс ... еді. ... ... екі ... да ... ... болуы қажет.
Бағдарламаның бірінші бөлігіне банктер белсенді түрде ат ... ... ... ... ... назарға алынды. Бағдарламаның басты бөлігінің бірі, ірі ... және ... ... ... ... ... ... көрсету, себебі, ол кәсіпорындардың маңыздылығы тек қана бір облыстың көлемінде ғана емес, ол бүкіл еліміздің экономикасына да әсерін беріп отыр ғой. ... ... ... ... осы ... ... шағын бизнестің дамуы үшін үлкен серпін береді деп ойлаймын. Қазіргі ... ... ... кәсіпорындардың тізімі жасалуда. Бағдарламаға енген кәсіпорындар кейбір сұрақтар бойынша, салықтық жеңілдіктерге ие болуы мүмкін, бұл өте маңызды ... ... ... ... пайыздық ставкаларына жәрдем беру қадамы болып отыр. Бағдарламаның екінші ... ... Банк ... шықты. Бағдарламаға сәйкес, банктердің нашар активтерін тазарту үшін (САҚ - 2) жобасы жасалды. Жобаның іске ... және ... ... механизмдері белгіленді. Жоспарға байланысты САҚ - 2 құнды қағаздар ... ал, ол ... ... ... ... ... ала ... олардан қалған құнды қағаздарды Ұлттық Банк өзі алады. Бұл, ... және ... ... САҚ - 2-нің ... ... ... банктердің жанындағы күмәнді активтермен жұмыс жасайтын ұйымдар ... ... ... ... ... әр-түрлі болуы мүмкін, мысалы үшін, бір бөлігі жылжымайтын мүлік саласындағы нашар активтермен жұмыс жасайтын болса, басқа бөлігі - ... ... ... ... жасайтын болады. Бұл мәселеде, түсіну үшін атап кететін маңызды бір мәселе, әр банктің несиелік ... ... және өз ... бар. ... ... ол - ... активтермен жұмыс жасау механизмдері болып отыр. Мысалы үшін қарастырып ... бір ... ... ... бұл ... ... несиелері түгелімен САҚ - 2 секілді ұйымдарға ... ... ... ... ... мүмкін, соның бірі ретінде, кәсіпорын зайымның тек бір бөлігін ғана жаба алуы мүмкін, бұл ... ... ... ... ... ұйымдар, кәсіпорын несиесінің бір бөлігін өзіне алуы ықтимал. Осындай жобалармен ... ... ... тазартып шығаруы керек. Қазіргі кезде, аталған мәселе бойынша, жағдай қиын ... тұр, ... ... тұрған, нашар несиелердің жалпы көлемі 30%-ға жетіп отыр. ... ... ... ... байланысты оң белгілер байқалуда, портфельдер жақсы көрсеткіштер көрсетуді бастап келеді, дегенмен, үдеріс біз ойлағаннан баяу жүруде. Банк ... ... ... ... ... ... бүгінгі күні бастысы - несиелендіруді жандандыру. Ал несиелендіруді жандандыру үшін, банктердің несиелік портфельдері жақсаруы қажет, егер де, ... САҚ - 2-нің ... ... алу ... ... ... ақша алса, ол тіпті жақсы болар еді. Бағам бойынша, бұл схеманың жұмыс жасауы үлкен мүмкіндікке ие, ол өзінің ... ... ... ... байланысты, бір жағынан САҚ - 2 арқылы сауықтырудан өтіп, нашар активтерден құтылып, портфельдерінің сапасын ... ... ... үшін ... ... асуы ... ... қарыз мөлшерлері де азаяр еді. Осы екі бағыт жұмыс жасаса, несиелендірудің жаңа ... ... деп ... Бұл ... тәжірибеде бұрын-соңды болмаған жоба, Қазақстан бұл жағынан жетекші болып тұр. [10]
Еске сала кетсек, бірінші Стресстік активтер қоры (САҚ - 1) ... ... ... ... ол орта және шағын бизнес секторымен еліміздің өндіріс саласын және жылжымайтын мүлік нарығын толық қолдап шықты. Ол қордың ресурстары бітті, ... оның ... ... ... ... САҚ - 1 ... ... несиелердің жұмыс жасауын мониторинг жасап, бақылап отырады. ... ... іске ... ... баланстарын тазартуда Үкіметпен Ұлттық Банктің келісіп жұмыс атқарғаны дұрыс, олар осы істі келісіп атқаруда. Бағадарламадағы негізгі мақсат - әлеуметтік сала, ... ... ... ... ... санының артуына жол бермеу. Проблемалық қарыздарды біртіндеп жабу үшін барлық жағдай ... ... ... ... ... бойынша, проблемалы несиелердің кепілдемелері ретіндегі мүліктерді жаппай сату орын алып ... жоқ. ... ... ... ... несиелер көлемінің 1%-да жетпейді. Сонымен бірге, жаппай банкрот болу, қарыз кәсіпорындардың жаппай жабылуы да жоқ, бұл ... ... жылы ... ресурстарға сұраныс байқалады, оған экономикалық конъюнктураның қалпына келтірілуі себепші болды. Егер несие портфелінің дағдарысқа дейінгі үш жылдағы орташа алғанда шамамен 70% ... өсу ... осы ... 20% аз ... ... жылмен салыстырғанда, қазір ешкім де ешкімді ойлап жүрген жоқ. Банктердің өздері тіпті қарыз алушылардың барлық ... ... үшін ... ... ... ... да, ... өсіп отырған сұранысын қанағаттандыруға дайын емес. [9]
Қазір, керісінше, банктердің неғұрлым сапалы қарыз алушыларға қатысты баға және бағаға ... ... ... үдерісі байқалып отыр. Басқа банктермен салыстырғанда неғұрлым тиімді талаптар ұсыну есебінен ... ... ... бар клиенттерді өздеріне тарту стратегиясы неғұрлым белсенді түрде пайдаланады. Сонымен бірге, осының барлығы ... ... ... кепілзатты, банктердің өтінімдерді қарау рәсімдерін, провизиялау деңгейін бағалауына қатысты айтарлықтай қатаңдатылған талаптар аясында жүреді. Кредиттік белсенділікті ынталандыру мақсатында ... ... ... әлеуетін бағалай отырып, екінші деңгейдегі банктердегі, әсіресе жүйе құраушы қаржы институттарына қатысты тәуекелдерді басқарудың ішкі рәсімдерін қадағалау барысының ... ... ... ... ... ... мен ... бойынша банктердің қаржыландыруды бағалауы айналым қаражатын толықтыруға, кәсіпорындардың борыштарын қайта қаржыландыруға және негізгі құрал-жабдықтарды сатып алуға қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... күйінде қалып отырғанын көрсетеді. [20]
Банктер заемшыларды тарту және ... қалу ... ... ... жүргізуде. және КДҚ>> АҚ бағдарламасы сияқты мемлекеттік бағдарламалар ... ... ... ... (төмен пайыздық мөлшерлемелер және кредиттеу мерзімдерінің қолайлығы) заемшылар үшін ынталандырудың бірі болып табылады. Сонымен ... ... ... ... ... ұсынып, кредит беру көлемін біртіндеп өсіріп жатқан банктердің өздерінің және тартылған қаражат есебінен кредиттеуді біртіндеп ... ... ... ... секторындағы бәсекелестіктің айтарлықтай артуына бас банктерінен автоматтандыру және ... ... ... инновациялық технологияларды беруі бәсекелес артықшылығы болып табылатын, шетелдің қатысуы бар банктер әсер етуде. Бұдан басқа бұл банктер айтарлықтай арзан қорландыру ... (бас ... ... қол ... ... ... ... Қазақстан нарығында кредиттік өнімде құнының төмендеуіне қысым жасауда. Бұл ... ... ... ... көтеріп, клиенттік базасын кеңейтуге, соған сәйкес пайданы ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Банктердің көпшілігі үшін шағын және орта бизнесті кредиттеу дамудың басым ... бірі ... ... ... ірі ... кредиттеу ұзақ мерзімді және қомақты қаражатты талап етеді, бұл банктердің көпшілігі үшін үлкен кредиттік салмақ түсіреді. Бұл ... ... және орта ... ... ... ... қажетінше әртараптандыруды және жоғары пайыздық кіріс алуды қамтамасыз етеді.
Алдағы жылы несиелік ресурстарға ... ... ... өсу үрдісі жалғасады. Банктердің 60%-ы сұраныстың ұлғаятынын, 40%-ы бұрынғы деңгейде ... ... ... ... банк ... мөлшерлемелердің одан әрі төмендеуіне және ұсынылатын несиелердің мерзімдері мен сомалары бойынша несиелеу талаптарының жақсаруына ықпал ететін бәсекелестіктің одан әрі өсуі ... ... ... ... ... ... қарау мерзімін қысқарту, несиелік жеке кесте бойынша өтеу мүмкіндігін беру, несиелік тарихы ... ... үшін ... ... беру ... клиенттерге қызмет көрсету сапасын көтеру және заемшыға қосымша банк қызметтерін көрсету жөніндегі жұмысты жалғастырады. ... ... ... жеке ... ... ... өсу ... сақталды. Банктердің шамамен 33%-ы ипотекалық несиелеу өнімдеріне ... ... және ... 43%-ы сұраныстың бұрынғы деңгейде қалғанын атап өтті. Халықтың тарапынан ... ... ... ... байқалады, банктердің 48%-ы сұраныстың өскені туралы мәлімдеді.
Клиенттік базаны кеңейту мақсатында банктер маусымдық өнімдердің айтарлықтай кең ... ... ... ... ... халықтың тұрмыстық техниканы сатып алу, оқудың ақысын төлеу және туристік сапарлар үшін несиелерге халықтың тарапынан сұраныстың өсуі ... ... ... жылдам жүргізілетін және қолайлы құралдар ретінде сауда нүктелерінде ... және ... ... ... ... ... атап ... 2011 жылғы пікіртерімге қатысушылардың 30%-ы тұтынушылық заемдар жөніндегі несие саясатының жұмсарғанын атап ... ... ... ... ... ... несие бергені үшін, несиені пайдалану үшін шоттардан ақша қаражатын қолма-қол ақшаға айналдырғаны ... ... ... ... ... ... ... шотынан аударғаны үшін комиссияларды алып тастауда. [20]
Банктер арасында бәсекелестіктің күшеюі тұтынушылардың белгілі бір санатына: жас ... ... ... зейнеткерлер мен студенттерге бағдарланған жаңа кредиттік бағдарламалардың пайда болуына ықпал етті. Бұл ... осы ... ... ... сұранысының өсуімен байланысты.
Банктердің шамамен 13%-ы ипотекалық заемдар бойынша несие саясатының жұмсарғанын көрсеткен. Бұл ретте халықтың ... ... ... ... ... өсуі ... деңгейде қалып отыр, бұл банктердің көпшілігінің заем бойынша бастапқы жарнаға талаптарының әлі де қатаң болуымен және ... ... ... ... түсіндіріледі.
Бәсекелестіктің күшеюі аясында банктер ағымдағы қызметтің тиімділігін арттыруға бағытталған іс-шараларды іске асыруды ... ... ... ... және ... ... клиенттерге арналған қашықтан қызмет көрсету арналарын дамытуға баса көңіл бөлінетін болады.
2011 жылғы қорытындылар бойынша банктердің несиелік портфеліндегі проблемалық ... ... әлі де ... ... қалады. Банктер несиелеудің корпоративтік және бөлшек сегменттеріндегі проблемалық заемдарды қайта құрылымдау және кепіл мүлкін ... алу ... ... ... жалғастыруда. Банктердің шамамен 27%-ы несие портфелі сапасының аздап жақсаруын күтеді, пікіртерімге қатысушылардың шамамен 65%-ы ... ... ... болжайды, банктердің тек 8%-ы ғана несие портфелінің сапасы аздап нашарлайды деп санайды. [20]
Қазіргі уақытта банктер қиын қаржылық жағдайда қалған клиенттерге ... ... үшін ... ... ... ... Заемшыларда заемды қайта құрылымдаудың мынадай тәсілдерін пайдалану мүмкіндігі бар: несиелеу мерзімін ұлғайту, ай сайынғы ... ... ... ... ... ... мерзімін кейінге қалдыру, заем бойынша сыйақы мөлшерлемелерін төмендету, берешек сомаларын болашақтағы кезеңдерге бөлу және ... ... мен ... ... ... ... аталған схемалардың кез келгені әр заемшы үшін дербес қолданылатынын атап ... жөн. ... ... ... ... ... несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелерді төмендету туралы өтініштерін қарай бастады.
Банктердің пікірінше, жылжымайтын мүлік бағасының айтарлықтай өсуі үшін объективті себептер жоқ. ... ... алу ... ... нәтижесінде құрылыстың қаржылық тартымдылығы төмендейді. Бұдан басқа банктерден ипотекалық несиелер алудың қатаң талаптары (қомақты бастапқы жарна, жоғары несиелік мөлшерлеме, заемшының ... ... өте ... ... ... ... ... берудің төмен деңгейіне ықпал етуін жалғастыруда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекетіміздің тәуелсіздік жолындағы тәжірибесі көрсеткендей екінші деңгейдегі ... ... даму ... аса мән ... ... бірі ол ... саясаттың дамуы. Оның даму жолында бәсекеге төтеп бере алу ... ... ... ... ... табысты жұмыс істеуі үшін банк торабына енуі және оның ... ... ... мүмкіншілігі қарастырылуы тиіс берілген несиелердің шығынсыз өтелуі.
Несиелік ... ... ... мен ... ... ... ... Банк қызметкерлері жетекші ететін негізгі ережелерді, жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... басқару және бақылау жағдайында, жеделдік, қайтарымдылық, ақылық және мақсатты қолдану жағдайында банкпен беріледі.
Банктің несиелік саясат ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады және ол несилік қоржынның сапасын үнемі жақсартуға ... Банк ... ... ... ... ... ... тырысады, аймақтың және кешеннің, кәсіпорынның даму перспективасына байланысты ұзақ мерзімді өзара тиімді байланыстарға бағытталған қатынастарды ... ... ... ... ... ... процестерді бақылауда Қазақстан коммерциялық банктердің дамуы одан да үлкен рөл атқаратынын көруге болады. Бірақ Қазақстан Республикасында ... ... ... ... маңызды болып саналғанымен, оның қарқынды дамуын тежеп тұратын қиындықтар да бар. Олардың бірі болып, несиелік саясатты ... ... ... ... ... жетіспеушілігі табылады. Сонымен қатар, несиелік портфель сапасының нашарлылығы және мүмкін бола ... ... жабу үшін қор ... ... ... анық ... және ... қаржы институттары капитализацияларының төмен деңгейлілігі, пруденциалды реттеуді қаталдандыру тенденциясы. Корпоративті секторда, оның ішінде, орта және шағын кәсіпкерлік секторында, қайта өңдеу, ... ... ... ... ... ... ... сақталуда. Банктердегі жұмыс жасамайтын несиелердің, қарыз несиелердің көлемі, шамамен 30%-ға жетіп отыр. Осының барлығы несие саясатының даму болашағына үлкен кедергі ... ... ... ... ... ... ... бірнеше механизмдерге жүгінеді. Механизмдер қатарында, мемлекеттің кепілдеме беруі және уақыты өтіп кеткен қарыздарды сатып алу, стрессті активтер қорын құру және SPV ... ... ... ... ... ... ... тастау және т.б. Қазақстан Республикасы Үкіметімен Ұлттық Банкінің бастамасымен қаржы жүйесімен экономиканың ... ... ... дамуы бағдарламасы жасалды, бұл шынымен айтқанда, экономикамыздың қайта қалпына келуі бағдарламасы болып отыр.
Қазіргі ... ... ... ... ... саясатын ұстап отыр. 2011 жылдағы жағдай бойынша 88% респондент кредит саясатын бұрынғы деңгейде қалдырды, барлығы 12% оны аздап ... ... 2011 ... 3-тоқсандағыдай 4-тоқсанда да кредит саясатын, бірінші кезекте, баға өлшемдеріне - стандартты кредиттер бойынша пайыздық ставкаларды төмендетуге және банктердің ... ... ... ... ... болды. Менің ойымша келешекте де коммерциялық банктердің несие саясаты жай темппен ... да, ... ... ... ... ... ... жұмыстың анализ бөлімінде еліміздің алдыңғы қатарлы коммерциялық банктердің бірі Казкоммерцбанктің несиелік портфеліне және қаржылық жағдайына талдау жасалған болатын. АҚ, ... ... ... несие қоржыны, таза кірісі және жалпы депозиттері бойынша ірі жекеменшік қаржы институты болып табылады. 2011 ... ... ... банк активтері,капиталдары, жедел депозиттері мен несиелік портфелі бойынша көсбасшылықты сақтап қалды. Банк жаңа бөлімшелер ... ... ... және ... киоскілерін ұлғайтты. Баланс құрылымындағы өтімді активтер үлесі 3 ... ... ... ... база өсті, бөлшек салымдар 19%-ға ұлғайды. Осыған қарамастан несиелердің депозиттерге қатынасы 144%-тен 136%ке ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелеу, сонымен қоса ірі жобаларды қаржыландыру жалғасты. Проблемалық несиелер бойынша белсенді ... ... ... 2011 жылы банк ... ... нығайды. Бұл өз кезегінде банктің несиелік рейтингінің ұлғаюына және әлемдік капитал нарығындағы банк беделінің өсуіне ... ... ... ... ... ... несие саясатын жалпылай алғанда банктің шығынын жауып, белгілі бір пайдасын таза табысын әкелетін саясат деп ... ... ... бірге банк қызметінде табыстың немесе тіпіті шығынның болмауы тиімсіз несие саясатының нәтижесі ... ... ... ... ... саясатын әзірлегенде стратегиялық және тактикалық мақсаттар есепке алынады. Шынында да банк қызметіндегі және оның несие саясатындағы басымдық бағыттар ... ... ... пайдасын, сенімділігін, қауіпсіздігін қамтасыз ететін болу қажет. ... ... ... ... ... ... дәл осы принциптерінің сақталуы тиімді және оңтайлы несие ... ... ... ... ... ... Сейітқасымов Ғ. С. , Алматы , 2011. - 466 ... ... С.Б. Банк ісі: ... - ... Жетіжарғы, 2009. - 552 б.
* Мақыш С.Б. Ақша, несие, банктер теориясы : ... / С. Б. ... - ... : Жеті ... 2011. - 368 ... Костяшкина О.Г. Кредитная политика коммерческого банка. Учебное пособие, Красноярск 2010 г. - 130 с.
* Панова Г.С. ... ... ... ... - М.: ИКЦ , 2008. - 464 ... ... Р.Т. Кредитная политика коммерческого банка: Учебно-практическое пособие, Омск. 2009 г. - 92 с.
* Қазақстан Республикасының Президенті-Елбасы Н.Ә. ... ... ... ... , 2012 ... 27 қаңтар.
* Курманкулова Р.Ж. Развитие системы внутреннего контроля банковских рисков. Банки Казахстана № 11, 2009. - 117 с.
* ... ... // I-News. ... - 10 ... Олег Смоляков: //Егемен Қазақстан. 17.04.2012.
* Григорий Марченко: // Егемен Қазақстан. 28.01.2011.
* Григорий Марченко: // ... ... ... ... ... // ... ... Нуржан Субханбердин: // Казкоммерц News, Информационный вестник. 01.02.2012
* Кредит нарығын дамытудың сапалық өлшемдері туралы // knews. ... ... ... ... ... ... и получить прибыль в 2010 году //Информациональный портал. 24.09.2010
* ... ... // LS. ... ... ... банктерге зерттеу жүргізу, 2009, 2010 және 2011 жылғы талдаулар.
* // Қазақстан ... ... ... №3 ... Релизі. 10.01.2012
* // Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі №6 Баспасөз Релизі. 10.02.2012
* // Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі №7 ... ... ... // ... ... Ұлттық Банкі №9 Баспасөз Релизі. 06.03.2012
* Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы туралы есеп, 2009, 2010 және 2011 жылдар бойынша.
* , ҚР ... ... ... ,ҚР ... Банкі.
* Казкоммерцбанктің 2009,2010 және 2011 жылдардың 31 желтоқсанында жасалған қаржылық жылдық есептілігі.
* www.nationalbank.kz ҚР Ұлттық Банкінің ресми ... ... ... ресми сайты.
* www.afn.kz ҚР Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын және Қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау Комитетінің ресми сайты.
* www.egemen.kz ... ... ... ... ... ... Республикалық қоғамдық - саяси газеттің ресми сайты.
* www.newskaz.kz Қазақстан жаңалықтары, Халықаралық Ақпарат Агенттігі сайты.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің активті операцияларын басқару әдістері және несиелік саясатын талдау37 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты22 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты жайлы77 бет
Коммерциялық банктердің несие саясаты туралы71 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясатының әдістемелік негіздері74 бет
Коммерциялық банктердің пайыздық саясаты119 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық банктердің несиелік саясатын жетілдіру жолдары41 бет
Қазіргі жағдайда коммерциялық банктердің несиелік саясатын талдау75 бет
Коммерциялық банктердің несиелік cаясатын қалыптастыру72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь