Күкірт органикалық қосылыстардың қолданылуы

1. ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 КҮКІРТОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ ҚОЛДАНЫЛУЫ
1.2. Күкірттің ароматты көмірсутектермен әрекеттесуі
1.2.1. Күкірттің ароматты аминдермен әрекеттесуі
1.3. Күкіртті бояғыштар
1.3.1. Күкіртті бояғыштардың өндірісі туралы жалпы мәліметтер
1.3.1.1. Полисульфидпен күкірттеу (қайнату).
1.3.1.2. Құрғақ күкіртпен қыздыру (пісіру)
1.3.2. Күкіртті бояғыштардың құрылымы
1.3.2.1. Күкіртті тиазинді бояғыштар
1.3.2.2 Күкіртті тиазолды боғыштар
1.3.2.3. Күкіртті диазинді бояғыштар
1.3.2.4. Күкіртті кубты бояғыштар
1.4. Пиколиннің реакциялық қабілетін зерттеу
1.4.1. Күкірттің пиколинмен әрекеттесуі
Қазақстан ТМД елдерінің ішінде шет ел инвестицияларын тартудың жан басына шаққандағы көрсеткіші бойынша теңдесіз көшбасшы болды. 1991 – 2004 жылдары Қазақстан экономикасына шамамен 30 млрд. доллар тартылды. Көмірсутек шикізатын алу және барлаудағы инвестициялардың өсуінің тенденцияларынан басқа, сонымен қатар мұнайөңдеу және мұнайхимиялық өнеркәсіптің дамуына да инвестицияны арттыруды болжайды [4].
2005 жылдың бірінші тоқсанында НК «ҚазМұнайГаз» кәсіпорны 2,247 млн. тонна мұнай мен газ конденсатын шығарған, бұл нәтиже өткен жылдық көрсеткішпен салыстырғанда 199 мың тоннаға артық. Мұнай өңдеудің өсуі жаңа қарқынды технологияларды қолдану нәтижесінде қамтамасыз етілді. Барлығы 9,32 млн. тонна мұнай табу жоспарланған [5].
2004 жылы «Интегрейт АГ» 300 мың тонна химиялық жүк және 4,1 млн. тонна минералды тыңайтқыштар тасыды. ТМД елдерінде мұнайхимиялық өнімдер мен химиялық өндірістің өсуімен және нарықтың кеңеюімен, осындай жүктердің тасымалы да кеңейеді. Қазіргі кезде өндіріс орындарын қайта жаңартып, жаңа мұнайхимиялық өнеркәсіп орындарын ашу бойынша жобалар жасалып жатыр [1].
Қазіргі кезде барлық мұнайөңдейтін өнеркәсіп орындары үшін, экологиялық талаптардың күшеюіне байланысты, Клаус әдісі бойынша күкіртті алу және бөлу процестерінің өнімділігі және тиімділігін арттыру, көптонналы қарапайым күкіртті тазарту өзекті мәселе болып отыр [6].
Қазақстанның болашағы көп жағынан мұнай өнеркәсібімен байланысты. Бірақ қоршаған ортаны қорғауға байланысты жұмыстар мен бақылау жүргізбесе, кең масштабтағы мұнайөндірісі және мұнай, оның өнімдерінің тасымалы еліміздің экологиясына орасан зиян келтіруі мүмкін. Мұнай өндірісінде құрамында әртүрлі фракциясын құрайтын көмірсутек, аргон, көміртек қос тотығы, сондай-ақ күкіртсутек болатын мұнай газы қосымша бөлінетіні белгілі [7].
Мұнай фракцияларынан күкіртті бөлу гидротазалау жолымен жүргізіледі. Каталитикалық гидротазалау процестерінде болатын күкіртті қосылыстардың гидрогенолизі реакциясы, көміртек – күкірт байланысының үзіліп, бос валентті және олефинді байланыстардың сутегінің қанығуымен сипатталады [8].
        
        * ӘДЕБИ ШОЛУ
+ КҮКІРТОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ ҚОЛДАНЫЛУЫ
Қазақстан ТМД елдерінің ішінде шет ел инвестицияларын тартудың жан басына ... ... ... теңдесіз көшбасшы болды. 1991 - 2004 жылдары Қазақстан экономикасына шамамен 30 млрд. доллар тартылды. Көмірсутек ... алу және ... ... өсуінің тенденцияларынан басқа, сонымен қатар мұнайөңдеу және мұнайхимиялық өнеркәсіптің дамуына да ... ... ... ... жылдың бірінші тоқсанында НК кәсіпорны 2,247 млн. тонна мұнай мен газ ... ... бұл ... ... ... ... ... 199 мың тоннаға артық. Мұнай өңдеудің өсуі жаңа қарқынды технологияларды қолдану нәтижесінде қамтамасыз етілді. Барлығы 9,32 млн. ... ... табу ... ... жылы 300 мың тонна химиялық жүк және 4,1 млн. тонна минералды тыңайтқыштар тасыды. ТМД елдерінде мұнайхимиялық өнімдер мен ... ... ... және ... кеңеюімен, осындай жүктердің тасымалы да кеңейеді. Қазіргі кезде ... ... ... ... жаңа ... ... ... ашу бойынша жобалар жасалып жатыр [1].
Қазіргі кезде барлық мұнайөңдейтін өнеркәсіп орындары үшін, экологиялық ... ... ... Клаус әдісі бойынша күкіртті алу және бөлу процестерінің өнімділігі және ... ... ... қарапайым күкіртті тазарту өзекті мәселе болып отыр [6].
Қазақстанның болашағы көп жағынан мұнай өнеркәсібімен байланысты. Бірақ қоршаған ортаны ... ... ... мен ... ... кең ... мұнайөндірісі және мұнай, оның өнімдерінің тасымалы еліміздің экологиясына орасан зиян келтіруі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... аргон, көміртек қос тотығы, сондай-ақ күкіртсутек болатын мұнай газы қосымша бөлінетіні белгілі [7].
Мұнай фракцияларынан ... бөлу ... ... ... ... ... ... болатын күкіртті қосылыстардың гидрогенолизі реакциясы, көміртек - ... ... ... бос ... және олефинді байланыстардың сутегінің қанығуымен сипатталады [8].
Дистилятты өнімдерді ... ... С-С ... ... ... ... байқалатын деструкциясын болдырмай, С-S байланыстарының толық деструкциясын қамтамасыз етуге болады [2]. Өнеркәсіпте ... ... ... ... ... күкіртсіздендіру әдістері қолданылады [9,10].
Күкірт мұнайда кездесетін маңызды гетероэлемент болып келеді, оның концентрациясы 6-8%-ға дейін ... ... ... ... ал ... 14%-ға ... ... [11,12].
Тауарлық өнімдер күкірт мөлшеріне тексеріледі. Автомобильдік жанармайдағы күкірттің жалпы мөлшері 0,1-0,12%, ал авиациялық жанармайда 0,05%-дан аспайды. ... ... ... ... ... ... ... аспайды. Бензиндердің коррозиялық белсенділігі массалық мөлшері 0,003%-дан, ал бос ... ... ... ... ... Бензинде күкірт көп болған сайын, бензиннің күйігі көп болады. Дизельді жанармайда жалпы күкірттің массалық мөлшері ... ... ... тиолды күкірттің мөлшері 0,01%-дан аспауы керек, себебі коррозиялық белсенділіктің әсерінен тозуға ... ... ... ... белсенділік алифатикалық жанармайлармен салыстырғанда ароматты жанармайларда көбірек байқалады ... ... ... ... ... топтарға жіктеледі: меркаптандар (тиолдар), сульфидтер, дисульфидтер, тиофендер, шайырлар. Сульфидтер келесі қосылыстар - диалкилсульфидтер, циклоалкил сульфидтер, тиамоно-, ... ... ... ... ... ... келеді. Тиофенді құрылымдар - алкилтиофендер, циклоалкано, бициклоалкано, бензотиофендер [14].
Күкірттің көп мөлшері қара ... ... ... ... ... ... және бенгал оты өндірісіне жұмсалады. Әлемдік өндірілетін күкірттің қомақты ... ... ... алып ... 17 т ... өндіру үшін 100 кг-нан астам күкірт жұмсалады.
Ауыл шаруашылығында күкірт қарапайым ... ... ... ... ... де ... ... тыңайтқыштар егіннің тек мөлшеріне ғана емес, сондай-ақ сапасына да әсер етеді. Күкіртті тыңайтқыштар дәннің ... ... әсер ... ... ... Олар құрамында сульфгидрильді -S-H топтары барорганикалық заттардың түзілуіне мүмкіндік жасайды. Бұл ақуыздардың ішкі құрылысының, олардың гидрофильділігінің өзгеруіне алып келеді, нәтижесінде ... ... ... ... Ауылшаруашылығында өсімдіктердің ауруымен, негізінен жүзім мен мақта ауруларымен күресуде күкіртті ... ... ... өсімдіктер үшін антидоттар ретінде белгілі. Мысалы, 2-хлор-4-трифторметил-5-тиазолкарбон қышқылының бензил эфирі жүгері мен ... ... ... үшін ... ... ... күкірт, сондай-ақ қосылыстары да қолданылады. Мысалы, ұсақдисперсті ... ... ... таз ... емдеуге қажетті жақпа майлардың негізі болып табылады. Барлық ... ... ... ... ... сульфодимезин, стрептоцид және т.б.) - күкірттің органикалық қосылыстары. Көз ауруларын, соның ... су ... ... ... ... үшін жаңа ... ... қолданылады [15].
Қарапайым күкіртті утилизациялаудың бір жолы - оны жаңа материалдар алу үшін мұнайдың ауыр шөгінділеріне қатыстыру немесе битум ... ... ... ... ... ... құрамына кіретін күкірт жоғары сапалы битумды алуға, ал мұнай ... ... ... жаңа ... ие ... ... мүмкіндік береді [6].
Мұнай фракцияларын күкіртсіздендіру процестерінде RSH жойылуы және олардың бұзылуы жүреді. Осыдан күкірт күкіртсутек ретінде бөлінеді, одан кейін ол ... ... ... ... С-С ... мұнайдан тиолдарды бөлу әдісін жасау, синтетикалық этанолды төменмолекулалық алифатикалық тиолдардың қоспасымен ауыстырға жол ашады.Тиолдарды пластификаторлар үшін, ... ... ... ... [16].
Тиолдардың бос радикалдарды қабілеті, радиоактивті сәулеленуден қорғайтын заттар - ... ... ... ... Осы ... ... ... және оның туындыларын, мысалы H2N(CH2)nSH, қолданылады. Ұзақ уақытты ұшу кездерінде күннің көзінен қорғау үшін ... ... ... ... ... ... сәулелендіруге дейін енгізеді. Нәтижесінде алынған радиaцияның мөлшері айтарлықтай төмендейді [17]. ... бар ... ... ... ... класының бірі болып тадбылады. Шет елдерде меркаптандарды негізінен синтетикалық жолмен алады, ең үлкен жетістіктерге метилмеркаптан және трет - ... ... ... ... ... ... ... метил спирті мен күкіртсутектен синтездейді. Балық ұнында болатын табиғи ... ... алу үшін ... ... ... - ... ... хлориді қатысында пропилен тетрамері мен күкіртсутектен алады және полимерлі материалдардың массасын реттегіш ретінде қолданылады. Меркаптандарды өндіретін ірі ... ... ... Pennwalt Corp. (АҚШ, ... және ... ... Phillips ... Co. (АҚШ және Бельгия зауыттары) және француздық Autochem фирмасы болып табылады. Америкалық және батысевропалық сарапшылардың бағалауы бойынша, қазіргі уақытта дамушы ... ... ... ... жылына 200 мың тоннаны құрайды [18].
Қарапайым құрылымды алкилмеркаптандар бағалы қасиеттерге ие, сондықтан да практикалық қолданысқа ие ... ... ... метилмеркаптан метионин (дәрі және құс пен мал азығына қоспа) синтезі үшін қолданылады. R=C-C - ... ... ... ... ... ... және БАЗ синтезі үшін негіз болатын отын ... ... ... ... ... пластиктер, акрилді полимерлер және сополимерлер өндірісінде лаурилмеркаптан полимеризацияның жақсы реттеуіші болып табылады [19].
Меркаптандардың туындылары полимерлі материалдарға радиация және ... ... ... ... ... дәрілік және беттік белсенді заттар, бояғыштар ретінде қолданылады. Сульфидтердің тотығуының өнімдері - сульфоксидтер, сульфондар сулы ерітінділерден металдардың (Hg, Ag, Au, Pd, Pt, Ir) ... және ... ... ... [20]. ... ... арендерді экстракциялау үшін қолданады. Сульфидтер флотореагенттер, БАЗ, пластмасса пластификаторы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... майлағыштардың тотығуға, коррозияға қарсы және басқа қасиеттерін жақсартатын көпфункционалды присадка жасау үшін беттік ... және ... түзу ... ... ... және ... ... тұздарын алуға негіз бола алады [22].
Кейбір мұнай шикізаттарының күкірторганикалық қосылыстарының концентраттарын экологиялық мәселелерді шешу ... ... да ... ... және асыл металдарды байыту кезінде гидрометаллургияда қолданады. Соңғы кездері олар мұнайды шығару мен өңдеуде қолданыс ... ... ... ... ... ... қабаттардың ингибиторы - ИНПАР мұнай кәсіпшілігінде қолданылады.
Сульфоксидтер ... ... ... және бейорганикалық қышқылдардың, фенолдардың жоғарыэффективті экстрагенттері, полимерлік кендердің флотореагенттері, полимерлік материалдардың пластификаторлары болып ... [23]. ... ... ... тұздары - сульфонаттардан барлық заманауи ұнтақты және сұйық ... ... ... ... Олар суда жақсы ериді және көбіктүзу қабілеттері ... және ... ... ... стрептококк, пневмококк, стафилококк және кейбір басқа бактерияларға қарсы белсенділік көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... және ... концентрацияларда қанда тез жиналады. Ішек-қарын ауруларын (мысалы, дизентерия) емдеу үшін фталазол, сульгин препараттары жасалған [17].
Казіргі кезде тиофендер және оның ... ... ... ... реагенттердің ішінде маңызды орынға ие болып келеді. Олар мұнайөнімдерінің өндірісінде: жаңа улы емес антидетанаторды ... ... ... ... ... ... ... қажалу және тозуға қарсы қасиеттері жоғары майлар, майларға арналған присадкалар және т.б. ретінде қолданылады. Тиофендердің тағы бір маңызды қолданылу ... - ... ... қосылыстар. Көптеген тиофеннің туындылары дәрі ретінде таралып келеді [8].
Күкірттің ароматты қосылыстармен әрекеттесуінен мақта-мата және целлюлозалы талшықтар үшін жақсы бояғыштарболып келетін, ... ... ... ... ... көмірсутектермен әрекеттесуі
Ароматты көмірсутектер күкірттің әсеріне өте тұрақты және онымен тек 220-2500С-де ғана әсерлеседі. Бензол ... ... ... ... ... ... ... және күкіртсутек түзеді [25]. Тиофенол реакцияның бірінші өнімі, ал басқалары оның кейін күкірт және бензолмен әрекеттесуінен түзеді.
Ароматты көмірсутектерді күкіртпен ... ... ... ... ... ... ... жүреді. Сонымен, алюминий хлориді қатысында бензол күкіртпен 800С-де, күкіртсутек бөліп және тиантрен (1), дифенилсульфид (2) және ... (3) ... ... ... 2 ... ... ... бензол мен күкірттің немесе оның гомологтарының реакциясы поливинилхлоридінің пластификаторлары үшін ... ... ... әдісі болып табылады. Сусыз алюминий хлориді қатысында дифенилмен (4) әрекеттескенде дибензотиофен (5) түзіледі [27]:
4 ... ... ... күкірт буы мен нафталин (6) әрекеттескенде, динафтотиофен (7), 1,8 - ... (8) және ... ... 7 ... ... ... ... пен ... реакциясы және алынған өнімді кезекті қалпына келтіру шағамы жақсы тионафтол алуға мүмкіндік береді.
Күкірт қышқылы, ароматты сульфоқышқылдар және ... ... ... ... ... және ... ... көмірсутектермен әрекеттесуі нәтижесінде, лактар жасауға, жануарлардың терілерін ... ... ... ... ... ... және ... күкіртпен қыздырғанда күкіртті бояғыш алынуы мүмкін. Құрамында антрацен, фенантрен және басқа ароматты көмірсутектер бар таскөмір ... ... ... әсер еткенде, жақпа майлардың қасиеттерін жақсартатын пекотәрізді заттарға айналдырады. 4000С-де ... мен ... ... ... ... алып ... көмірсутектік тізбектегі ароматты орынбасарлардың болуы күкіртке қатысты оның реакцияға қабілеттілігін арттырады - ... ... ... ... ... Байланысу уақыты аз және 4000С-де толуолдың (11) күкірттену реакциясы аз мөлшерде бензо-1,2-дитиол-3-тионның (12) түзілуіне алып келеді:
11 ... ... ... ... мен ... ... ... температурада (115-1300C) жүреді. Негізгі өнімдері тиокрезол, дитиосульфидтер және диметилтиантренді (13) бөліп алуға болатын ... қою май ... ... ... ... ... ... көмірсутектердің (бензол, нафталин, антрацен, дифенил) буларын өткізгенде қызыл-қоңыр түсті күкіртті бояғыштар түзіледі. Олардың құрамындағы күкірт тұрақты - ... ... ... төрт ... бес күкірт атомымен байланысады.
1.2.1. Күкірттің ароматты аминдермен әрекеттесуі
Анилин мен оның ... ... ... ... ... ... бастапқы анилин мен өте реакцияға қабілетті N-тиоанилинге (15) ыдырайтын диариламиносульфан (14) түзіледі:
14 ... ... ... және ... ... 2600С-ге 3 сағат бойы қыздырғанда жоғары шығымда 2-меркаптобентиазол түзіледі:
(1.9)
PbO қатысында күкірт пен п-толуидиннің ... ... ... неміс химиктерінің алғашқы жұмастарында бис-(2-амино-5-метилфенил) сульфиді түзілгені (16) () көрсетілген және оның қасиеттері сипатталған:
16
(1.10)
Аталған ... ... ... ... ... келесі реті дәлелденді:
(1.11)
Күкірт пен п-толуидиннің 180-2200С-дегі PbO қатыспағандағы реакциясы тереңірек жүреді және (16), ... (17) () және (18) ... ... ... кейбір күкіртті бояғыштарды синтездеу үшін өнеркәсіпте қолданылады. Күкіртті толуидиндер немесе ксилидиндер қоспасымен кейбір органикалық негіздер (анилин, п-фенилендиамин, ... ... ... ... ... ... ... материал ретінде қолданылатын тиазолды резиналар алады.
N-метиланилинді күкіртпен қайнатқанда бензотиазол және анилин түзіледі:
(1.14)
Метилен көгі бояуын алудың ... ... ... ... пен ... реакциясы толық зерттелген. 19 ғасырда дифениамин мен күкірттің балқуынан фенотиазин () түзілетіні ... ... ... ... ... ... дегеніміз- күкіртпен немесе натрий сульфидтерімен әртүрлі органикалық қосылыстардың әрекеттесуі нәтижесінде алынатын органикалық ... ... ... өндірісі кезінде органикалық қосылыс ретінде ароматты моно- және диаминдер, динитроқосылыстар, амино- және нитрофенолдар, индоанилиндер және басқа ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Күкіртті бояғыштарды мақта-мата және вискозды мөрқалыптық талшықтарды, әр түрлі жіп немесе мақта және жартылай жүнді маталарды бояуға, ... ... бояу ... ... ... орташа қошқыл түстерге тегіс бояу үшін, вискозды маталарды, бауларды, таспаларды, сондай-ақ трикотажды тегіс бояу үшін ... ... ... ... ... ... сулы өңдеулерге тұрақтылығы жақсы бояулар түзеді, кей жағдайларда жарыққа да тұрақты болып келеді, бірақ бояулардың қанықтығы және түстердің тазалығы ... ... сулы ... және хлорға тұрақтылығы төмен. Күкіртті бояулар жинағының ішінде қызыл және ашық қызғылт түстер жоқ. Аталған кемшіліктеріне қарамастан, күкіртті бояулар ... ... ... бояғыштар өндірісінің көлемі бойынша бірінші орын алады және мақта маталарды және ... ... ... ... жіпті және трикотажды бояу үшін кеңінен қолданылады. Бұл ... ... ... және ... ... және бағасының арзандылығымен түсіндіріледі.
1.3.1. Күкіртті бояғыштардың өндірісі ... ... ... ... алу үшін ... ... ... операцияларды қолданады: 1) бастапқы ароматты қосылыс пен натрий полисульфидін қайнату; 2) күкіртпен қыздыру ... ... ... ... ... ... күкірттеу әртүрлі органикалық қосылыстарды ұзақ уақыт бойы (100-1500C-де) қыздыру арқылы жүреді. Натрий полисульфидтерін күкіртті ... (25%) ... ... ерітіндісінде 95-980С-де ерітіп алады. Әртүрлі құрамды натрий полисульфидтерін Na2Sn (мұндағы n=2-9) қолданады. Көбінесе ... ... ... ... ... полисульфидтердің қоспаларын қолданады, мысалы Na2S3,8.
Процестің бағыты температура және реакцияның ұзақтығы, полисульфид құрамымен, күкірттенетін қосылыстағы орынбасарлардың сипаттамасымен, ... ... ... Күкіртті қайнату өнімдері молекулалық массасы жоғары суда ерімейтін заттар, себебі тотығу кезінде жеке ... ... ... түзе ... қосылуы жүреді [24].
Полисульфид ерітіндісімен күкірттеуді мықты араластырғыштармен жабдықталған арнайы қайнатқыш пештерде жүргізеді.
Қыздыруды пештің ... ... ... ... арнайы бос стаканға түсетін жоғары қысымдағы бумен жүргізеді. Қайнатқыш пешке полисульфид ерітіндісін құяды және ... ... ... ... ... ... қысымда жүргізеді. Бұл әдістің бірқатар артықшылықтары бар: 1) полисульфид ауа ... ... ... ... ... азаяды; 2) проццесті тездету нәтижесінде реагенттер концентрациясы төмендейді және осыған байланысты массаның қоюланып кетуіне жол ... көп ... ашық ... ... жасағанда.
Кейде полисульфидпен күкірттеуді сулы емес, спиртті ерітіндіде жүргізеді, бұл жағдайда қанық түсті бояғыштар ... ... ... ... ... мыс тұздарын қосады, ол бояғыштардың түстерін жасыл ... ... ... көк және қара ... жасыл түске, қоңыр және күлгін түстерді қызыл түске өзгертеді.
Полисульфид ерітіндісімен күкірттеу кезінде белгілі құрамды бір зат емес, әртүрлі өнімдердің қоспалары ... ... ... ... ... температура, процесс ұзақтығы, темір немесе мыс тұздарының болуы ) аз ғана өзгертудің өзі бояғыштардың түстерін және ... ... ... ... ... және ... жоғарылату алынатын бояғыштардың түстерінің тереңдеуіне алып келеді.
1.3.1.2. Құрғақ күкіртпен қыздыру (пісіру)
Бұл әдіс органикалық аралық өнімдерді ... ... ... ... ... ... жоғары температурада еріткішсіз ұзақ уақыт бойы қыздыру арқылы жүргізіледі. Құрғақ қыздыру әдісі негізінен сары, қызғылт-сары және кейбір қоңыр күкіртті ... алу үшін ... Бұл ... ... сілтілік ортада ерімейтін аминдерден, сондай-ақ сілтілерге тұрақсыз өнімдерден күкіртті бояғыштар алу мүмкіндігі.
Құрғақ қыздыруды Фредеркинг пештерінде - ... ... ... ... отыру үшін ыстық су жіберілетін құбырлар орналасқан шойын пештерде жүргізеді.
Құрғақ қыздыру ... ... ... ... температура, уақыт ұзақтығы, компоненттер қатынасы және процестің басқа шарттары бояғыштардың түсіне және басқа қасиеттеріне қатты әсер етеді. Процесс ... ... ... ... ... түзілуіне алып келеді [25].
1.3.2. Күкіртті бояғыштардың құрылымы
Күкіртті бояғыштар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл заттардың құрылымы мен қасиеттері бояғыштарды алу ... - ... ... ... ... ... ұзақтығы және т.б. тәуелді өзгереді [6].
Күкіртті бояғыштардың құрылымы нақты бекітілмеген, дегенмен олардың барлығының гетероциклдерінде бүйір тізбегінде күкірт бар. Индоанилиндер мен ... ... Na2S2 ... ... ... маңызды көк, жасыл және кейбір басқа боғыштар тиазиннің, фенотиазиннің, тиантреннің гетероциклді топтарын құрайды.
Күкіртті ... ... ... ... ... мен ... құрайды: сульфидті - S--, дисульфидті S-S, ... Sn ... n>2), ... - SH ... ... сульфоксидті және дисульфоксидті [10].
Қара, көк және жасыл ... ... ... тиазинді (1) сақиналар болады. Сары және қызғылт-сары бояғыштарда - тиазолды (2) сақиналар болады. Қызыл-қоңыр бояғыштардың молекулаларында ... (3) ... ... 2 ... ... бар ... ... ... ... бояғыштар күкіртті натрий ерітінділерінде еру қабілеттілігімен ерекшеленеді, және де бұл бояғыштар содада еритін сілтілік металдар тұздарын түзетін лейкоқосылыстарға ... ... ... ... ... ерітінділері тотыққанда олардың молекулалары өзара дисульфоксидті - SO-SO- топтармен ... олар ... ... ірі молекулаларын түзіп, ерітіндіден бастапқы түрде тұнбаға түседі. Бояу алдында бояғышты сілтілік ортада натрий сульфидімен ... ... ... байланыстар үзіліп, молекулалық массасы төмен лейкоқосылыстар түзеді, сондықтан күкіртті бояғыштардың лейкоқосылысты ... ... суда ... ... ... тиазинді бояғыштар
Хинониминді бояғыштарды құрамы әртүрлі натрий полисульфидтерімен Na2S (n=2-9) қайнату әдістерімен күкіртті тиазинді бояғыштарды алады. Күкіртті қайнату ... ... ... ... және олардың өнімдерімен бірге натрий полисульфидінен түзілетін ... ... ... сульфидтер, натрий дисульфидтері, сондай-ақ күкірт пен сулы дисульфид және күкірттенген заттар ірекеттесуінен түзілетін күкіртсутек және натрий тиосульфаты қатысады. Негізгі ... ... ... ... түзілген активті күкіртпен жүзеге асырылады:
(1.22)
Қайнату процесі нәтижесінде белгілі құрылымды бір ғана зат ... ... ... қоспасы түзіледі. Күкірттеу уақытының ұзақтығы және температураның ... ... ... ... тереңдеуіне алып келеді. Полисульфидтермен қайнату әдісімен көк, жасыл және қара, күкіртті тиазонды бояулар алынады.
1.3.2.2 Күкіртті тиазолды ... ... ... ... ... ... аминді метил тобы бар ароматты қосылыстар қоспасын қыздырып пісіру арқылы алады. Әдетте аминтобына бос орто- ... бар ... ... және амин тобы бар ... ... мысалы:
n-толуидин ... ... ... бояғыштарды 180-2200С-де пісіріп алады. Олар жарыққа және сулы өңдеулерге ... ... ... сондықтан текстильді өнеркәсіпте қолданылмайды.
Қызғылт сары түсті күкіртті бояғыштар жоғары температурада (220-2500C) түзіледі және процесс ұзақтығы жоғары болады.
1.3.2.3. ... ... ... ... ... ... бояуларды күкірттеу арқылы алады. Күкіртті бордо С бояуын n-аминофенол және m-толуилендиаминннен диазинді Na2S5,5 ... ... ... 20 ... бойы ... ... арқылы алады:
индоанилин
(1.34)
диазин ... ... ... ... С ... және вискозды талшықтарды күңгірт-қызыл түске бояйды. Бояулар жарық пен сулы өңдеулерге тұрақты.
Күлгін түсті күкіртті бояуларды N-фенолфеназоний туындылары - ... ... ... ... ... және де реакциялық массаға мыс тұздарын қосады. Күкіртті күлгін К өндірісі кезінде алдымен n-фенилдиамин және анилиннен диазинді бояғыш - ... ... одан соң оны ... және ... ... қышқылды тұзымен .
Қызыл-қоңыр түсті күкіртті бояғыштарды сондай-ақ мыс тұзы қатысында диазиндерді күкірттеу арқылы алады. Күкіртті қоңыр К ... ... ... ... ... алынған, диазинді 1180С-де мыс купоросы қатысында Na2S4 құрамды ... ... ... ... ... ... К
Күкіртті қоңыр К бояуы жарыққа тұрақтылығы жағынан күкіртті қоңыр Ж бояуынан жақсы, бірақ сулы өңдеулерге тұрақтылығы бойынша көрсеткіштері одан ... ... ... ... ... және күкіртті бояғыштарды ажырату кезінде оларда көп сәйкестіктері ... ... ... ... ... ... бар, және де ... бояғыштармен бояу үшін қолданылатын, сульфидті әдіс бойынша, сондай-ақ кубты бояу әдісі бойынша да бояуға арналған қосылыстар да кездеседі. ... ... ... күкірті бар кубты бояғыштар деп атайды, өз кезегінде олар антрахинон және индофенол туындыларына бөлінеді.
Антрахинон туындылары. Бұл ... ... тек ... ... ... ие және ... айтарлықтай әлсіздігін тудыратын бис-тиазолды қосылыс - C.I. кубты сары 2 болып табылады. Осы кемшіліктеріне қарамастан бұл жасыл-сары ... әлі де ... ... әсіресе Каледон нефритті жасылмен үйлескен ашық-сары түстер алу үшін [35].
Соңғы уақыттарда N-, және ... ... ... жаңа бағытына арналған люминофорлар және жаңа органикалық ... ... кең ... [36].
1.4. Пиколиннің реакциялық қабілетін зерттеу
Пиколиндер (монометилпиридиндер) - пиридинге жақын иісті түссіз сұйықтықтар; суда және органикалық еріткіштерде жақсы ериді, сумен ... ... ... ... ... ... және 4-метилпиридиндер (γ-пиколин) белгілі. γ-пиколинді изоникотинді қышқыл және дәрілік препараттар өндірісінде қолданады.
Пиколин химиялық қасиеттері бойынша пиридинге ұқсайды, күшті қышқылдармен және ... ... ... ... қышқылында оңай N-оксидтерге тотығады, спиртте сутекпен (катализатор-Pt) немесе натримен пиперидин туындыларына тотықсызданады. KMnO4, HNO3 және O2 ауа ... V2O5 ... α-, β-, ... ... пиколин, никотин және изоникотин қышқылдарына дейін тотығады [37]:
(1.37)
Метил-, этил-, изопропил-, бензилпиридин, трибензиламин, изомерлі ... ... ... ... ... ортаның әсерін зерттеу нәтижесінде алкилпиридиндердің тотығу процесіне протондонорлы еріткіштердің белгілі әсері анықталған [38].
Пиколиннің тотықтырғыш аммонолизі осы ... ... ал SeO2 ... ... ... альдегидтерге алып келеді.
N-оксидтер және α-, және γ-пиколиндердің төртіншілік тұздары реакцияға оңай түседі, сілтілеген кезде алкилидендигидропиридиндер (ангидронегіздер) ... ... ... α- және γ-пиколиндермен СН3 тобының атомдары бойынша дейтероауысуға ұшырайды, NaNH2 және C6H5Li әсерінен, алкилгалогенидтермен әрекеттесуі пиридин гомологтарына алып ... ... ... (1.43) ... альдегидтермен (1.44), кетондармен (1.46), нитрозотуындылармен (1.45) және т.б. қосылыстармен конденсирленеді, мысалы:
α-пиридинді негіздерді альдегидтермен немесе кетондармен 250-2600С-ге ... ... және ... деп ... 2- және 4- ... ... қатысында альдегидтермен реакцияға түседі; бұл процесс карбонильді қосылыстардың ... ... еске ... ... ... электртеріс азот атомы 2 және 4 жағдайдағы (3 жағдайда төмен) метилді топтардың сутектеріне қозғалғыштық ... ... ... α-көміртек атомындағы С-Н байланыстар жоғары қышқылдылыққа ие, ол негізінен түзілетін ... ... ... байланысты [39]:
(1.46)
Метилпиридиндердің фрагменттері электродонорлы (+I) эффект және метилді топтардың гиперконъюгациясы эффектісімен тұрақтанған. Сақина ... ... ... ... түрақтылығы төмен болған сайын гиперконьюгация эффектісі маңызды, сондықтан 3-метилпиридинге қарағанда 2- және 4- метилпиридиндер жағдайында ол ... Бұл ... ... 3>4>2 реті бойынша төмендеуіне алып келеді.
Метильді орынбасушының активті әсері, индуктивті ... ... әсер ... бұл типі ... С-Н ... ... ... ілеспелі эффект ретінде сипатталады. С-Н байланыстарының ілесуі гиперконьюгация атауын алды.
Бұл эффект нитроалкандарда, альдегидтерде, кетондарда және т.б. ... ... ... ... орынбасарлармен байланысқан жағдайлардағы С-Н байланыстарында сутек атомының протонды қозғалғыштығының артуына ұқсас. Бұл ұқсастық ... ... ... ... этилпиридиндер түзе отырып α-, β-, γ-пиколиндерді метанмен тотықтыра метилдеу, катализатор ретінде магний оксидіндегі натрий, цезий немесе натрий-цезилі ... ... ... жүргізілді. Барлық пиколиндердің ішінде α-пиколиннің реакцияға қабілеттілігі жоғары, одан соң γ-пиколин, ал одан кейін ... ... ... қатысында карбон қышқылдарының ангидридтерімен, пиколиндер сияқты әрекеттескенде ациламинокетондар түзіледі. Сонымен ... ... ... ... бар ... ... Катализаторлар - әдетте құрамында азот бар гетероциклдер, олардың реакцияға әсері келесі ретпен өседі: ... > ... > ... ... мен бутиллитимен әрекеттескенде реакцияға түсуге қабілетті анион генерирленеді, ол металлоорганикалық қосылыстарға, мысалы альдегидтермен, тән (1.51). Натрий ... ... ... ... ... ... ... нитрозирленеді (1.52). Сілтілік ортадағы α-пиколин мен альдегидтің әрекеттесуі кротонды ... ... ... алып ... ... ... және ... N-оксидтері күштірек СН-қышқылдар болып табылады. Сондықтан осы қосылыстарменжүретін реакциялар, жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... және ... ... жүреді. Пиколин тұзының бензальдегидпен конденсациясы пиперидин сияқты әлсіз негіз ... ... және ... ... ... ... алып ... амилнитритімен нитрозирлеу сілтілік емес қышқылдық ортада жүреді. Бұл жағдайларда субстратпен катализаторсыз реакцияласатын нитрозоний-катионын генерирлеу жүреді. (Бұл ... ... ... ... тұз ... оның ... ... жүреді деп есептеледі.)
(1.54)
Ерекше жағдайда алкилпиридиндердің N-тотығының кейбір электрофильді реагенттерімен реакцияға түседі. Сонымен, α-пиколиннің N-тотығы п-толуолсульфохлоридпен әрекеттескенде α-хлорметилпиридин түзіледі (1.55). ... ... ... ... нәтижесінде α-ацетоксиметилпиридин түзіледі (1.56):
(1.55)
(1.56)
Сонымен, N-оксидті топты қолдану α-метилді ... ... ... мүмкіндік береді, және де реакция процесінде оттектің N-оксидті атомы жойылады [39].
Биоцидті ... және ... ... активті заттар және химико-фармацевтикалық препараттар алу мақсатында, 3,5-дихлорпиридиннің ароматты туындыларын синтездеу кезінде, полифункционалды азотты гетероциклдерді синтездеудің жолдары ашылды [43].
Жарыққа ... ... ... ... азидотуындысы:
Тәуелсіз қозу толқыны 365-485 нм, фотодиссоциациясының квантты шығымы 0,84+-0,17 бар бояғыш ... ... ... ... ... теориялық зерттелген 2-орынбасқан пиридиннің гемицианинді бояғыштарын микротолқынды ... ... ... бос ... ... ... N-метилдеумен пиридиннің N-метилденген тұзын алады, оны еріткіш қатысынсыз микротолқынды сәулелендіріп, R-орынбасқан бензальдегидтермен реакцияға түсіріп бояғыштар алады [45].
1.4.1. Күкірттің ... ... ... және ... ... 140-1600С-де бірнеше бағыттарда әрекеттеседі. п-фенилендиаминмен 2,6-ди(2-пиридил)бензо-(1,2,4,5,)-бистиазолға (39) дейін оңай тотығатын ... ... (38) ... ... оның ... қатысында 2-пиколин мен күкірттің реакциясынан сәйкесінше монотиоамидтер (40) және бистиоамидтер (46) бөлінген. Соңғылары ... ... мен ... ... мөлшерінен түзіледі [46]:
40 41 ... ... ... 2- ... ... және ... бірлескен реакциясы сәйкес 2,5-дипиридил-1,3,4-тиадиазолдардың сызба бойынша түзілуіне алып келеді:
R=2-, 4-C5H4N 42 ... ... және ... негізінде N-метиламид пиридин-2-тиокарбон қышқылын (43) алу қызықты әдіс:
43 ... пен ... (44) ... пиридинде қайнатудан шығымы жақсы 2-пиридилтиоацетанилидтер (45)алынады [28]:
44 45 ... CH3O, Cl, ... ... γ-пиколин, күкірт диоксиді және төртхлорлы көміртектен тұратын жүйемен иницирленуі мүмкіндігі анықталды, үш радикалды интермедиаттардан өтеді [47].
2-бром-4-пиколинді персірке тотықтыру ... ... ... әрекеттесу нәтижесінде темір және мыс комплекстері алынды. Алынған комплекстер пигментінің қасиеттері жақсы және ... ... ... ... түс беру ... ... оларды текстильді баспада қолдануға лайықты болып келеді [48].

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Органикалық заттар медицинада10 бет
Құрамында күкірті бар органикалық қосылыстың су - бензол жүйесіндегі таралуын физика – химиялық зерттеу19 бет
Тіршіліктің пайда болуы жөніндегі Опариннің теориясы9 бет
Фосфор қышқылы, оны алу әдістері. Азот тыңайтқышы және оның классификациясы6 бет
Қоректік заттар және денсаулық9 бет
Мұнайдың гетероатомды қосылыстары19 бет
"Органикалық химия."10 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
Delphi-дің қолданылуы мен тағайындалуы17 бет
SQL-дің жүйелік құрылым және мәліметтер базасында қолданылуы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь