Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарда өсімдік шаруашылық саласының ролі

КІРІСПЕ
І БӨЛІМ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДА ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАСЫНЫҢ РОЛІ
1.1. Өсімдік шаруашылығының — ауыл шаруашылық кешенінің жүйесіндегі орны
1.2. Өсімдік шаруашылығының өнім өндіру салаласының дамуы


II БӨЛІМ. Ауыл шаруашылық кәсіпорындарда өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша шығындар есебі мен аудитінің ерекшеліктері
2.1. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарда өсімдік шаруашылығындағы шығындар бухгалтерлік есебі мен аудиттің мақсаты және ерекшелігі
2.2. Өсімдік шаруашылығындағы шығындардың бухгалтерлік есебінің жүргізілуі және ерекшелігі
2.3. Өсімдік шаруашылығында өнімнің өзіндік құнына калькуляция жасау
2.4. өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша аудиттің жүргізілуі

III БӨЛІМ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ КӘСІПОРЫНДАРДА ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНІМДЕРІН ӨНДІРУ БОЙЫНША ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ САЛАСЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Ауылшаруашылық өндірісті жетілдіруде
мемлекеттің ролі
3.2. Өсімдік шаруашылығында маркетингтің маңызы
3.3. Ауыл шаруашылығында өсімдік өнімдерін өндіруді жетілдіру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Ауыл шаруашылығы — материалдық өндірістің ең маңызды түрлерінің бірі. Ауыл шаруашылығы халықты азық-түлікпен және өнеркәсіпті шикізаттың кейбір түрлерімен қамтамасыз етумен айналысады. Ауыл шаруашылығы екі үлкен саладан, яғни өсімдік шаруашылығынан және мал шаруашылығынан тұрады.
Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің әлемге белгілі "Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы атты еңбегінде" "Барлық стратегиялық басымдылықтардың көш басында агроөнеркәсіп кешенін дамыту, оны дәйекті де батыл реформалау, сондай-ақ тұтыну рыногын өнеркәсіп тауарлармен толтыру шаралары жүретін болады"-деп, атап көрсеткен болатын.
Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіп кешенінің барлық салаларың, оның ішінде ауыл шаруашылығында қызмет көрсету саласын дамытуға мүмкіндік мол. Егер де осы потенциалдық мүмкіндікті нарық жагдайында әрбір жекелеген аймақтардың өзгешеліктерін еске ала отырып ауыл шаруашылығының қызмет көрсету салаларын дамыта білсек, еліміздің экономикасын бұдан биік деңгейге көтеруге мүмкіндік жасар едік.
2003 бастап үш жылды "Ауыл жылы" деп жариялаған Елбасы бұл бағытқа ерекше басымдық танытып отыр. Мемлекет 2004-2005 жылдары ауыл экономикасына 150 млрд. теңгеден астам қаражат жұмсауды жоспарланады.
2004 жылдың 1 қаңтарынан бастап салық саясатында елеулі жеңілдіктер туғызу қарастырылуда. Соның ішінде жеке табыс салығының ең жоғарғы пайызын 30-дан 20 дейін кеміту көзделуде.
Агроөнеркәсіптік өндірістің соңғы нәтижелері тек тікелей ауыл шаруашылығының даму деңгейіне ғана емес, сонымен қатар соған қызмет көрсететін салаларға да байланысты. Ауыл шаруашылығының өндіріс көлемі ұлғайған сайын материалдық - техникалық ресурстарды, қажетті шикізаттарды, қосалқы материалдарды т.б. жұмсау мөлшері де ұлғаяды. Шаруашылықтың электр-энергияға, транспортқа, байланыс құралдарына, өнімдерді сақтауға деген қажеттіліктері де көбейеді.
Ауылшаруашылық өндірісінің жөндеу - техникалық қызметтерге, материалдық - техникалық қамтамасыз етуді ұйымдастыруға, инженерлік, зооветеринарлық, агрохимиялық және агролизингтік қызмет көрсету және т.б. қызметтерге деген тәуелділігі өсе түсуде. Сонымен бірге ауылшаруашылық өнімдерінің қажетті көлемін алуды қамтамасыз ететін салалары мен өндірістерді де, өнімдерді де тиімді пайдалануды және оларды тұтынушыларға дейін жеткізуді қамтамасыз ететін ұйымдастырудың да бірдей дәрежеде дамуы маңызды. Осындай салалар мен қызметтердің жиынтығы экономикада инфрақұрылым деп аталады. Инфрақұрылым өнеркәсіп пен ұйымдардың тиімді қызмет атқаруының қамтамасыз етуге және агроөнеркәсіп кешенінің соңғы өнімін көп мөлшерде және жоғары сапамен алуға бағытталған.
1. Ауылшаруашылық кәсіпорындарындағы бухгалтерлік есеп: Оқулық / Құраст. Е.Т.Төлегенов, В.К.Радостовец,Л.Г.Продан,Қ.Кеулімжаев.- Алматы: Қайнар, 1994.- 352б.
2. Әбдіразақов Т. Ауыл шаруашылығындағы дағдарысты жеңу жолдары// Қаржы-қаражат.- 1999.-N12.-18-22б.
3. Кемел М. Қазақстандағы аграрлық реформа және жерге меншікті көзқарас// Заң.- 2010 ж. - N 6, 9. - Б. 47-53
4. Қожаниязов Т.К., Қожаниязова Ж.Т. Қазіргі экономика: Оқулық.- Тараз: Рысбаева және К, 2009 ж.- 319 б.
5. Қорғасбаев Ж.Қ., Сабирова А.И. Қазақстан Республикасында жер қатынастарын жетілдіру бойынша жекелеген ұсыныстар// Жаршы.- 2010 ж.-N8.-3-6б.
6. Құндызбаев Ж. Ауыл жылдарының жемісі// Дидар.- 2005. - 31 желтоқсан. - Б. 3
7. Құндызбаев Ж. Мемлекеттік қолдау - өрлеу кепілі// Дидар.- 2008 ж. - 25 ақпан. - Б.2
8. Мүтәліпқызы Б. Агробизнестің қалыптасуы мен дамуы: экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін ұсынылған кандидаттық дипломның авторефераты / Мүтәліпқызы Б.- Алматы: [б.ж.], 2005.- 28 б.
9. Мырзалиев Б. С. Ауыл шаруашылық экономикасындағы инвестициялық жағдайды жетілдіру жолдары// Қазму хабаршысы. Экономика сериясы.- 2006. - N 4. - Б. 91-93
10. Өрісбаев Қ. Ауылдың экономикасын көтеру үшін бос сөз емес, нақты іс-қимыл қажет// Атамекен.- 2007. - 7 ақпан. - Б. 3
11. Райханұлы Н. Азық-түлік қауіпсіздігі// Ақиқат.- 1997.-N5.-Б.37-43
12. Сатыбалдин Ә., Тұрысбеков З. Ауыл шаруашылығының өзекті мәселелері және оларды шешу жолдары// Ақиқат.- 2001.-N3.-Б.23-29
13. Спанов М.У. Қазақстан өзін азық- түлікпен қамтамасыз ете ала ма?// Саясат (Политика).- 2011 ж.-N6.-Б.14-18
14. Сүндетұлы Ж., Көмекбаева Ж. Әлеуметтік-экономикалық дамуды болжау мен жоспарлау: Оқу құралы.- Алматы: Ғылым, 2008 ж.- 104 б.
15. Сыдықбаева Г.Ұ., Шарақымбаев Ж.Ш. Өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдарды қалыптастыру – ауыл шаруашылығының әлеуметтік - экономикалық даму негізі// Жаршы.- 2011 ж.-N2.-Б.13-16
16. Тінәсілов М.Д., Үркімбаева Ә.Р. Аграрлық өндіріс тиімділігін тезірек арттыру мәселелері// Жаршы.- 2011 ж. - N10.- 3-5б.
17. Тұрғанбаев М.Ә. Нарықтық қатынастарға өту жағдайында ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастыру: Автореферат / Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ.- Алматы: б. ж., 2004.- 29б.
18. Усупов Т. Нарықтық қатынастар жағдайында ауыл шаруашылығы кешенінің тұрақты дамуындағы агросервистің мәні [Мәтін] / Усупов Т.// Ізденіс. Гуманитарлық ғылымдар сериясы.- 2010 ж. - N 1(2). - Б. 8-11
19. Ярмұхамедов М.Ш. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы: Орта мектептің 9-кл.арн.оқулық.- Алматы: 2009 ж. 144б.: карта
20. Қожаниязов Т.К., Қожаниязова Ж.Т. Қазіргі экономика: Оқулық.- Тараз: Рысбаева және К, 2009 ж.- 319 б.
21. Өрісбаев Қ. Ауылдың экономикасын көтеру үшін бос сөз емес, нақты іс-қимыл қажет// Атамекен.- 2006 ж. - 7 ақпан. - Б. 3
22. Әбдіразақов Т. Ауыл шаруашылығындағы дағдарысты жеңу жолдары// Қаржы-қаражат.- 1999.-N12.-18-22б.
23. Сүндетұлы Ж., Көмекбаева Ж. Әлеуметтік-экономикалық дамуды болжау мен жоспарлау: Оқу құралы.- Алматы: Ғылым, 2002.- 104 б.
24. Тұрғанбаев М.Ә. Нарықтық қатынастарға өту жағдайында ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастыру: Автореферат / Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ.- Алматы: б. ж., 1994.- 29б.
25. Мүтәліпқызы Б. Агробизнестің қалыптасуы мен дамуы: Авторефераты/ Мүтәліпқызы Б.- Алматы: [б.ж.], 2005.- 28 б.
26. . Закон РК "О крестьянском (фермерском) хозяйстве", от 31 марта N214-1, "Экономика и предпринимательство", N7(59), 1998 год.
27. . Назарбаев НА. Стратегия Казахстана-2030, Алматы, 1998г.
28. . Назарбаев НА. Не подняв сельскохозяйство, не сделаем экономику процветающей. // Казахстанская правда 2000г. 9 февраля стр. 1-2.
29. . Казахстанкая правда. 2012 г декабрь
30. . Оңтүстік Қазақстан облысының Ауылшаруашылық департаментінің 2009- 2010 жылдық қорытындылар жинағы
31. . Оспанов М.Т. Аутов P.P. Ертазин X. "Агробизнес теориясы мен
практикасы", Алматы. 1999 ж.
32.Белгібаев ҚА Ауылшаруашылық экономикасы. // Алматы 2009 ж.
33.Балапанов А.А. АӨК-дегі инфрақұрылымды дамыту. //Алматы
2004 ж.
34.. Макбулатова А. Финансовое планирование в сельскохозяйственных
предприятии. //Қаржы-қаражат, N3, стр 65, 2008 ж.
35. Махмутова Ж. Пути повишения эффективности функционирования
хозяйствующих субъектов агробизнеса в Южно Казахстанской области.
//Саясат. N7, стр 73-76, 2010 г.
36. Сабирова А. И Ауылшаруашылығын дағдарыстан шығару
бағытындағы кейбір ұсыныстар. //Жаршы 2002 ж.
37. Растениеводство Южно Казакстанской области 1998- 1999-2000.ггг.
//Статистический сборник. Шымкент, 2002 г.
38. Селезнев А. Некоторые проблемы управления АПК и пути их
решения. //Экономист N6, стр 76-79, 2000 г.
39. Елубаев М Не подняв селское хазяйство, не сделаем экономику
приватизацией. //Қаржы-қаражат, стр 3-11, 2000 ж.
40. Калгулова Р. Лизинг-как один из методов кредитования
сельскохозяйственных товаропризводителей. //Банки Казахстана N6,
41. Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. Әбілмәжінова, т.б. — Алматы: 2010. — 304 б.
42.Қазақ энциклопедиясы
43. Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Өсімдік өңдіру және геодезия. — Алматы: "Мекгеп" баспасы, 2007. — 264 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
І БӨЛІМ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДА ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАСЫНЫҢ РОЛІ
6
1.1. Өсімдік шаруашылығының -- ауыл ... ... ... ... Өсімдік шаруашылығының өнім өндіру салаласының дамуы
8
II БӨЛІМ. Ауыл шаруашылық кәсіпорындарда өсімдік шаруашылығы ... ... ... ... ... мен ... ... Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарда өсімдік шаруашылығындағы шығындар бухгалтерлік есебі мен аудиттің мақсаты және ерекшелігі
18
2.2. ... ... ... ... есебінің жүргізілуі және ерекшелігі
20
2.3. Өсімдік шаруашылығында өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... ... ... бойынша аудиттің жүргізілуі
50
III БӨЛІМ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ САЛАСЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
53
3.1. Ауылшаруашылық өндірісті жетілдіруде мемлекеттің ролі
53
3.2. Өсімдік шаруашылығында маркетингтің маңызы
55
3.3. Ауыл шаруашылығында өсімдік өнімдерін өндіруді ... ... ... ТІЗІМІ
64
ҚОСЫМШАЛАР
67
КІРІСПЕ
Ауыл шаруашылығы -- материалдық өндірістің ең маңызды түрлерінің бірі. Ауыл шаруашылығы халықты азық-түлікпен және өнеркәсіпті шикізаттың ... ... ... ... айналысады. Ауыл шаруашылығы екі үлкен саладан, яғни өсімдік шаруашылығынан және мал шаруашылығынан тұрады.
Республика Президенті ... ... ... ... ... ... мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы атты еңбегінде" ... ... ... көш ... ... ... ... оны дәйекті де батыл реформалау, сондай-ақ тұтыну рыногын өнеркәсіп тауарлармен толтыру шаралары жүретін ... атап ... ... ... ... ... барлық салаларың, оның ішінде ауыл шаруашылығында қызмет көрсету саласын дамытуға мүмкіндік мол. Егер де осы ... ... ... ... ... ... аймақтардың өзгешеліктерін еске ала отырып ауыл шаруашылығының қызмет көрсету салаларын дамыта білсек, еліміздің экономикасын бұдан биік ... ... ... жасар едік.
2003 бастап үш жылды "Ауыл жылы" деп жариялаған Елбасы бұл бағытқа ерекше басымдық ... ... ... ... жылдары ауыл экономикасына 150 млрд. теңгеден астам қаражат жұмсауды ... ... 1 ... ... ... саясатында елеулі жеңілдіктер туғызу қарастырылуда. Соның ішінде жеке табыс салығының ең жоғарғы пайызын 30-дан 20 дейін ... ... ... ... ... тек ... ауыл ... даму деңгейіне ғана емес, сонымен қатар соған қызмет көрсететін салаларға да байланысты. Ауыл шаруашылығының ... ... ... ... материалдық - техникалық ресурстарды, қажетті шикізаттарды, қосалқы материалдарды т.б. жұмсау мөлшері де ұлғаяды. ... ... ... байланыс құралдарына, өнімдерді сақтауға деген қажеттіліктері де көбейеді.
Ауылшаруашылық өндірісінің жөндеу - техникалық қызметтерге, материалдық - техникалық ... ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсету және т.б. қызметтерге деген тәуелділігі өсе түсуде. Сонымен бірге ауылшаруашылық өнімдерінің қажетті көлемін алуды қамтамасыз ... ... мен ... де, ... де тиімді пайдалануды және оларды тұтынушыларға дейін жеткізуді қамтамасыз ететін ұйымдастырудың да бірдей дәрежеде дамуы маңызды. Осындай салалар мен ... ... ... ... деп ... ... өнеркәсіп пен ұйымдардың тиімді қызмет атқаруының қамтамасыз етуге және агроөнеркәсіп кешенінің соңғы өнімін көп мөлшерде және жоғары ... ... ... өндірістің инфрақұрылымының маңызды мәселелерінің бірі ауылшаруашылық өнеркәсіптік өндіріске қызмет көрсету функцияларын ... және ... күш ... негізгі өндірістік қызметке жұмылдыру болып табылады. Инфрақұрылым өндіріс көлемін өсіруге және ... ... ... ... ... жақсартуға қажетті жағдай жасау үшін қажет.
Қазіргі таңда Қазақстан экономикасының дамуы нарықтық қатынастар тетіктерінің қалыптасуымен ... ... ... өту ... ... және әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асырумен тікелей байланысты. Реформа жағдайында, бірінші кезеңде, ... ... ... ... ... тамақ өнімдерімен және олардың жалпы әлеуметтік жағдайының көтерілуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... азық ... өнеркәсіпті шикізаттармен қамтамасыз ететін ауыл шаруашылық кешенінің негізгі сферасы - ауыл шаруашылық өндірісі әлі де ... ... ... шыға ... ... ... ... көлемі жылдан жылға кеңейіп, оның себебінен, өңдеу өнеркәсібінде ... ауыл ... ... ... ... өндірістік қуаттылығы толық пайдаланылмай, тиімділігі төмендеді. Соңғы жылдары республикада күрделі өңдеу кәсіпорындарының көбі өндірісін тоқтатып, олардың орнына кіші өңдеу зауыттары мен ... ... ... техникалық, қаржылық және инновациялық жағдайлары ауыл шаруашылық ... ... ... ... және бәсекеге жоғары қабілетті, үлкен аумақтарды қанағаттандыратын өнім шығаруға мүмкіндіктері төмен болып отыр.
Бұл мәселелерді шешудің ... - бір ... ... ... ... талаптарына сай қалыптастыру және оны жан-жақты жетілдіру. Ғылыми-техникалық негізде тиімді ... ... ... ... ауыл ... тауарын өндірушілері мен және оны дайындау, сақтау, өңдеу және өткізу ... ... ... ... қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Тиімділігі жоғары агроөнеркәсіп ... құру ... ... ... ... әл ... әрі қарай көтерудің негізгі алғы шарты болып есептелінеді.
Ауыл шаруашылық кешені қиын экономикалық құрылымдарына жатады. Ал оның ... ... ... ... және өндіргіш күштер мен түпкілікті өнімге сұраныспен ... ... ... ... өндіру мен мал шаруашлығы үлкен маңызға ие. ... ... ... өнімдер тамақ, химия, медицина және т.б. салаларында қолданылатыны белгілі. Дегенмен, кейінгі он жыл ішінде ауыл шаруашлығы ... ... ... ... ... ... келеді.
Ауыл шаруашылық өндірісінде ішкі кешенін дамытудың ең маңызды шарасы интеграциялық ... ... ... экономикалық байланыстар мен қатынастарды жетілдіру болып табылады. Біріккен құрылымдардың шаруашылық ... ... ... ... ... ... тұрақты дамыту. Ауыл шаруашылық кешендерін қалыптастырудың ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қауіпсіздік және барлық қазақстандықтардың әл-ауқатын жақсарту қарастырылған. Ал оған жету үшін ... ... және ... ... ... ... құрылып,оларды іске асыру белгіленген. Ауыл шаруашылығының алдында тұрған міндеттерді шешуде кәсіпорындарында басшылықты жемісті ұйымдастыруға қажетті алғышарттар ... ... ... ... ... ... және жедел талдау жасап отыруға маңызды орын берілген. Есептеу мен бақылаудың маңызы мемлекет меншігінен алу, жекешелендіру және ішкі ... ... ... ... ... игеру, нарықтық қатынастарға көшу кезеңінде ерекше артып түседі. Есептеудің ... ... ... ... баға қою үшін қажетті өндірістің көлемі мен өнімді тарату, оның өзіндік құны, еңбек ... ... ... және ... ... сенімді де уақытылы мәліметтер алынады.
Халық шаруашылығын одан әрі ... үшін ауыл ... ... ... құрылып, жұмыс істеуінің және сыртқы экономикалық қызметті дамытудың маңызы зор.
Дипломдық жұмыстың мақсаты-ауылшаруашылығының бір саласы ... ... ... бухгалтерлік есептің және аудиттің ерекшелігін,ұйымдастырылуын жан-жақты мәлімет бере отырып, саралау.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
:: Ауыл шаруашылық экономикасы мен ауыл ... ... ... ... ерекшелігін:
:: Өсімдік шаруашылығында бухгалтерлік есептің жүргізілу ерекшелігін;
:: Өсімдік шаруашылығында ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына калькуляция жасауды қарастыру болып табылады.
Бұл дипломдық жұмыста ауыл ... ... ... ... мейлінше дамыту жолдары қарастырылған.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде өсімдік шаруашылығының өнім өндіру салаласының дамуы, саласының ролі ... ... ауыл ... ... ... ... ... өндіру бойынша шығындар есебінің жүргізілуі мен аудит ерекшелігі талқыланған.
Үшінші бөлімінде ауыл шаруашылығы қызмет көрсету саласын жетілдіру ... ...
І ... АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДА ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАСЫНЫҢ РОЛІ
1.1. Өсімдік ... -- ауыл ... ... ... ... пен ауыл шаруашылық саласында материалдық өндіріс қарқындап өскен сайын шикізаттарға, энергияға, тасымалдау, материалдық-техникалық, техника жөндеу қызметтеріне, сондай-ақ ғылыми, ақпараттық, зат ... ... ... қажеттілік арта түседі. Осындай қажеттілік негізгі өндірістен қызмет көрсетуші сала дамымай ... ... ... ... ... ... алмайды. Айта кететін бір жағдай халық шаруашылығының әрбір саласының дұрыс өркендеуі үшін ... ... ... ... ... сапасының деңгейі өте жоғары болуға тиісті, яғни қызмет көрсетуші өрістің жұмысы дұрыстап дамымаса, халықшаруашылығының ешбір саласы, ешбір ... ... ... ... ... айтқанда, негізгі өндіріс орындарының нәтижесі қызмет көрсетуші салалардың өркендей өсуімен тікелей байланысты. Осындай өзара тығыз ... ... ... ... шаруашылығы салаларына объективтік қажеттілігін тудырады.
Инфрақұрылымдарды негізгі салалармен салыстырғанда ... тән ... бар. Олар ... ... өнім ... ... осы ... қатысуынсыз ешбір жаңа өнім өндірілмейді, сондай-ақ түпкі өнім пайда болмайды. Олар негізгі салаларға қызмет көрсетуі арқылы жұмыстың түпкі нәтижесінің тиімді ... көп ... ... болады.
Сөйтіп инфрақұрылымдардың аса ерекше функциясының бірі-негізгі өндіріс орындарын өздерінің ... ... одан әрі ... ... ... сату т.б.) ... өз ... алып, негізгі салаларға өндіріс өнімін молайтуға, мамандығын тереңдетуге мүмкіндік береді.
Агроөнеркәсіп кешенінің инфрақұрылымының құрамы өндірістік және әлеуметтік ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өндірісін дамыту үшін негізгі салаларға қызмет көрсетуші өндірістік инфрақұрылымның орны ерекше.
Оларға төмендегі жүйелер жатады:
- техника ... ... ... ... ... ... ету;
- тоңазытқыш, элеватор, қойма және жәшіктер шаруашылығы;
- арнайы ауылшаруашылық саласына қызмет көрсетуші орындар (агрохимиялық, ... ... ... ... және ... ... және жол торабына байланысты мәселелермен қамтамасыз ету:
- ауылшаруашылық саласына тиісті құрылыс жүйесі, ... ... ... ... ... ... атап ... транспорт және жол торабы, ауылшаруашылық құрылыс жүйелері, қойма, элеватор, ыдыс, тоңазытқыш ... тағы ... өнім ... ... ... ... болса, ал агрохимиялық, ветеринарлық, техника жөндеу және оны күту, өсімдікті қорғау қызмет орындары тек қана өнеркәсіп ... ... ... ... ғана ... ... ... салалар өндірістік процеске бірдей әсер етпейді және қоғамдық қайта өндірістің жүйесінде тиісті орын табады. Осыған ... ... ... оның ... қасиеттері бойынша классификациялаудың мағынасы маңызды. Ол салааралық байланыстарды зерттеуде және негізгі ... ... ... ... ... ... пропорцияны орнатуға ықпал етеді.
Инфрақұрылымның элементтерінің көп жоспарлы сипатын ... ... оны ... бір қасиеті бойынша классификациялау агроөнеркәсіп ... ... ... ... ... төрт ... ... классификациялауға болады (кесте №1):
- ... ... әсер ету ... қарай;
- Территориялық;
- Салалық;
- Функционалды сипатына қарай.
1. Ауыл шаруашылығына тікелей қызмет көрсететін сфера.
2. Дайын өнімді тұтынушыға дейін жеткізуді қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... - машина, құрал-жабдықтарды жөндеу және техникалық қызмет керсететін кәсіпорындармен салалар, сонымен бірге транспорттық ұйымдар, ... ... ... Қызметтер, материалдық-техникалық жабдықтау және электрофикациялау жүйесі кіреді.
Дайын өнімді тұтынушыға дейін ... ... ... ... ... дайындайтын, тасымалдайтын және сақтайтын ұйымдардан құралады.
Өндірістік инфрақұрылымның құрамында өндіріс құралдарының жақсы жұмыс ... ... ... және ұзақ уақыт бойы олардың іскерлік қабілетін сақтауға ықпал жасайтын ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететін салалардың құрамына: өндіріс сипаттағы транспорт, жөндеу шеберханалары, қоймалық және ... ... ... ... ... қызмет көрсететін станциялар, ғылыми-өндірістік лабораториялар, есептегіш орталықтары кіреді. Сонымен қатар ... ... ... бөлімшелеріне, өсімдіктерді қорғау, агротехникалық, ветеринарлық, жасанды жолмен жөндеу техникалық және т.б. қызметтер кіреді. Оны мына келесі суреттен көруге ... ... ... ... ... ... факторлар әсер тигізеді. Солардың ішінде топырақ климаттық жағдайлары, ... ... ... ... етілуі және жердің конфигурациясы, жолдың жағдайы, типі немесе ... ... ... ... ... ... мамандандырылуы мен концентрациялау деңгейі ерекше роль атқарады. Берілген факторларға ... ... ... ... ... және ... ішіндегі бөлімшелердің көлемі мен кәсіпорынның функционалдық қызметінің ерекшелігіне байланысты.
Ауыл шаруашылығының өндірістік имфрақұрылым ... ... ... өте ... ... ... Нарық жағдайына өту кезеңінде өндірістік инфрақұрылымның бөлімшелерінің құрылу процесі баяулап қалды, ал кейбір түрлері тіптен тоқтап қалды.
Ірі қара мал ... ... ... 1991 ... 1996 ... дейін 5 есе, жеміс-жидек сақтайтын қоймалар 8,4 есе, бидай сақтайтын қоймалар 2,4 есе, шөп сақтайтын қоймалар 13,1 есе қысқарды. ... ... ... ... іске қосу және шаруашылықтың ішндегі жолдардың құрылысы баяулауда.
Ауыл шаруашылығының техникалық қызмет көрсететін және механизацияланған бөлімшелермен ... 355% ... ... ... тракторлары үшін гараждармен қамтылуы ойдағыдай емес, шаруашылықтың тек 40% ... ғана ... ... үшін ... ... ... экономикалық тиімділігін сипаттайтын негізгі көрсеткіш инфрақұрылымның объектілерін, қызметтерін, белімшелерін құру үшін жұмсалатын шығындардың өздерін ақтауы. Ол үшін мына ... ... ... ... ... өте тиімді. Оның тиімділігі шығындарды азайтуды және соңғы өнімнің сапасын жақсартуда өнім бірлігіне келетін ... ... және ... шығындарын азайтуда байқалады.
1.2. Өсімдік шаруашылығының өнім өндіру салаласының дамуы
Қазақ жерінде б.з.б. 2-мыңжылдықтан бастап адамдар қолда мал ... ... Сол ... ... ... егін ... де ... Оған дәлел -- қыш құмыраларда сақталған арпаның, бидайдың, тарының дәндері. Егін егу мал өсіруге қарағанда баяу ... ... ... ... ... ... қатты жерлерді өңдеуге жарамады. Олармен тек өзен, көл жағасындағы жерледі өңдеді. 16-17 ғасырлардан бастап Қазақстан жерінде егіншілік дами бастады. 1694 жылы ... ... ... ... ... ... ... В.Кобяков жергілікті тұрғындардың бидайды, арпаны, тарыны өте көп мөлшерде егетін және бидайдың жаздық, күздік ... ... ... ... ... және Жетісу тұрғындары егін шаруашылығын жүргізді. Бұл жерлерде егін суару үшін қолдан арық қазылды. Шу, Талас өзендерінің ... ... ... ... Қазақстанда егіншілікке жақсы жетілген суару жүйесін.
Ауыл шаруашылығы -- шаруашылық салаларының ішіндегі ең ежелгі және табиғат ... ... ... ... Сонымен қатар ауыл шаруашылығы -- неғұрлым көп тараған ... ... ... ... ауыл ... ... салаларымен айналыспайтын бірде-бір ел жоқ. Ауыл шаруашылығының барлық жерге ... оның ... ... ... ... шамамен онын 50-ге жуық түрін бөліп көрсетеді. Қазіргі ... ... ... бұл ... шамамен 1,3 млрд-тан астам адам еңбек етеді, оған ауыл ... ... ... ... болса, онда ол көрсеткіш 2,6 млрд адамға жетеді. Еңбекке жарамды ер адамдардың ауыл шаруашылығындағы үлесіне сәйкес ... ... ... және аграрлы болып жіктеледі. Дүниежүзінде экономикалық белсенді халықтың (ЭБХ) 46%-ы осы салада еңбек етеді.[1]
1 кесте . Ауыл шаруашылығында еңбек ... ... ... ... млн ... ауыл шаруашылығында істейтін бөлігі, %
Дүниежүзі бойынша ауыл шаруашылығында жұмыс істейтіндер санындағы жеке аймақтар үлесі, %
Азия
1034
57,5
79,1
Африка
190
58,7
14,5
Солтүстік Америка
21
9,2
1,6
Оңтүстік Америка
27
18,8
2.1
Еуропа (Ресеймен ... мен ... ... ... ... ауыл ... ... істейтіндер саны үлкен айырма жасайды. Мысалы, Батыс Еуропа елдерінде бұл ... -- 8%, АҚШ- та -- 3%, ... -- 4%, ... -- 14%, Қазақстанда 40%-ға жуық болса, ал дамушы елдерде ол өте жоғары (44-сызбанұсқаға қараңдар).
Ауылшаруашылық ... ... ... және ... ... ... ұзақ ... уақыт аралығында қалыптасып, дамып отырды. Соңғы уақытқа дейін ауыл шаруашылығы ... ... ... ... болып келді. Олар: вегетациялық мерзімнің ұзақтығы; өсімдіктердің өсуіне мүмкіндік туғызатын 10°С-тан жоғары температуралар жиынтығы; жылдық жауын-шашынның ... мен түсу ... ... ... ... мен ... сияқты мәселелер. Жер шарындағы ең құнарлы топырақ қатарына құрамында карашірігі мол қара топырақ, минералды заттары мол жанартаулық топырақ және ... ... ... өзен ... бойындағы топырақтар жатады. Қазіргі кезде ғылым мен техниканың озық жетістіктері ауыл шаруашылығында кеңінен колданылып отырған ... ... ... ... ... ... Мысалы, Сауд Арабиясы көпшілік бөлігін шөлдер алып жатқанына қарамастан, соңғы жылдары ... өзін ... ... ... тіпті оны экспортқа шығара бастады.
Дүниежүзінің кез келген елінің ауыл ... ... ... ... ... екі ... -- ... және мал шаруашылығынан құралады. Олардың арасалмағы әр ... ... ... мен ... ... ... және табиғат жағдайларының ерекшелігіне сәйкес өзгеріп отырады. Экономикалық деңгейі жоғары елдерде (АҚШ, ГФР, ... және т.б.) ... ... мен ... ... кеңінен қолданылуы нәтижесінде мал шаруашылығы өнімдерінің үлесі жоғары. Мұндай жағдай кейбір жекелеген дамушы елдерде де байқалуда, ... оның ... ... ... ... әсерінен өсімдік шаруашылығының өркен жаюына мүмкіндіктің болмауы. Бұл керініс Таяу Шығыстың кейбір ... тән. ... және мал ... тек қана өзара байланысып қоймай, олардың өнімдерін өңдейтін өнеркәсіп ... де ... ... Бұл ... арасындағы өзара байланыс агроөнеркәсіптік кешен (АӨК) арқылы жүзеге асады. Мұндай кешендер құрылымы мен қуатына қарай ... ... ... келеді және дамыған елдерде кең қанат жайған. Ал дамушы елдерде олар жаңа-жаңа белең алып келеді.
Бүгінгі таңда жерге иелік етудің бірнеше түрі ... ... ... ... ... меншік және кооперативтік меншік. Ең көп таралғаны жерге жекеменшік иелігі, олар ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдердің көпшілігінде жер қорының біраз бөлігі ірі жер ... -- ... ... ... ... ... орташа жер мөлшері -- 40 -- 50 га. Бірақ жердің басты қожасы -- мемлекет. Мысалы, ... жер ... 1/4-і ... ... Дамушы елдерде аграрлық қатынастар түрліше сипатты болып келеді. Азия мен Африканың бірқатар елдерінде ... және ... ... күрделі қаржыға негізделген ірі капиталистік шаруашылықтармен қатар феодалдық, тіпті ру-тайпалық қатынастары өлі сақталып калған шаруашылықтар да көптеп ... Ал ... ... ... жер ... ... помещиктік шаруашылықтың негізін құрайтын ірі жер иеліктері -- латифундиялар меншіктейді, оларға берілген орташа жер мөлшері -- 2 -- 3 мың га. ... ТМД мен ... ... ... ... жаңа түрлері енгізілуде.[1]
Ауыл шаруашылығы өзінің дамуы мен өркендеу сипатына қарай үш топқа ажыратылады.
:: Дәстүрлі (тұтынушы) ауыл шаруашылығында қауымдық және ... ... әлі де ... Бұл топ ауыл ... екі ... ... Біріншісі -- Африка, Оңтүстік Америка және Азияның ылғалды тропиктік ... тән ... ... ... және өсімдіктерді жинаумен қатар жер өңдеуді ұштастыру. Негізгі өсіретін дақылдары -- тамыр және түйнек жемістілер, астық, бұршақ тұқымдастары, май ... Жер ... ... көне ... ... ... қолданылады. Бұл шаруашылық өртеп-кесу шаруашылығы деп те аталады. Ал екіншісі -- көшпелі және ... ... мал ... ... ... мен Азияның тропиктік, қоңыржай белдеулерінің құрғақ аудандарында (түйе, қой, ірі қара, жылқы өсіру) және Солтүстік Еуропа мен Азияның тундра ... ... ... кең ... Бұл ... ... ... тән, өте ұсақ шаруашылық жиынтықтарынан құралады. Олардағы еңбек өнімділігі дамыған елдермен салыстырғанда 25 есе төмен. Кейде ... мал ... ... одан ... ... және көп жағдайда бір ғана дақыл өсіруге бағытталған. Мысалы, Оңтүстік-Шығыс Азия елдері -- күріш, ... ... -- кофе мен ... ал ... ... ... -- қант ... мен какао өсіруге маманданған.
:: Тауарлы және жартылай тауарлы дәстүрлі шаруашылық пен помещиктік-латифундиялық шаруашылық -- ауыл ... үш ... ... ... ... ... (көп ... күшін қажет ететін Азиядағы күріш өсіру);
ә) егіншілік және егіншілік пен мал шаруашылығы -- Африка мен Азияға және ... ... тән. ... ие ... ... мен жемістер, сергітпе және техникалық дақылдар (банан, кофе, какао, шай, каучук және талшық алынатын өсімдіктер) күш-көлік ретінде және өнім алу үшін ... мал ... ... ... ... ... пен мал ... -- Еуропаның кейбір елдері мен Азия және Латын Америкасы елдеріне тән. Егіншілік пен мал ... ... ... ... ... шаруашылықта сан салалы, сұранысқа ие дақылдар басым өсіріледі.
:: Жоғары маманданған тауарлы ауылшаруашылығы -- ол ... ... бар ... ... мен мал ... дайындауды қоса жүргізетін интенсивті мал шаруашылықтарынан және оларды байланыстырушы агроөнеркәсіптік кешендер (АӨК) жиынтығынан тұрады. Мұнда FTP нәтижесікде механикаландыру мен ... ... ... ... ... ... автоматтандыру, селекция мен генетика, биотехнологияның соны жетістіктері кеңінен пайдаланылуда. Шаруашылық өнімдерін өндірумен қатар, оны ұқсату, сақтау, тасымалдау және өткізу, сондай-ақ ... ... ... шығаруды да қамтиды. Бұл өз тарапынан ауыл шаруашылығына индустриялық сипат береді. Мұндай шаруашылықтар жақсы жерлерге орналасып, жалдамалы жұмысшылар күшін және ... ... ... ... ... ... ішкі, әсіресе сыртқы нарық сұранысына бағдар ұстайды, сөйтіп, олар "мемлекет ішіндегі мемлекет" рөлін де ... ... ... алты шаруашылық түріне бөлінеді:
а) дәнді дақылдар шаруашылығы (бидай, жүгері). Солтүстік Америка, Аустралия, ... ... ... Азия ... Қазақстан) аумақтары;
ә) интенсивті егіншілік (дәнді дақылдар, техникалық дақылдар, жеміс және ... ... мен ... ... ... Азия (Қытай, Жапония) аумақтары;
б) плантациялық шаруашылық (жеміс, сергітпе және ... ... ... ... Азия мен ... тропиктік, субтропиктік аймақтарындағы дамушы елдер;
в) экстенсивті жайылымдық мал шаруашылығы (етті бағыттағы ірі қара, қой). Солтүстік Америка (АҚШ), ... ... ... ... ... ... Азия ... Аустралия аумақтары;
г) интенсивті мал шаруашылығы (сүтті және сүтті-етті ірі қара, ет бағытындағы ірі қара ... ... және құс ... ... ... ... ... Шығыс Еуропа (Украина, Ресей), Солтүстік Америка (АҚШ), Жаңа ... ... ... ... пен мал ... (бау-бақша, жем дайындау, сүтті-етті ірі қара, шошқа және құс өсіру). Еуропа, Солтүстік Америка елдері мен ... ... ... экономикасы дамыған елдердің ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігі біртіндеп дамушы елдерге де ауысуда. Осы заманғы агротехникалық шараларды кеңінен ... ... ауыл ... ... ... XX ... 60-жылдарынан басталған "жасыл революция" арқылы жүзеге асуда. Жасыл революцияның негізі болып ... ... ... -- ... ... ... ... және егістік жерлерді пайдалану мүмкіндігін кеңейтетін дақылдардың тез пісетін сорттарын шығару, суландыру шараларын ұлғайту ... ... жаңа ... ... ... ... ғана ... жақсы қасиеттерін көрсетіп сапалы өнім береді.
Сонымен қатар осы заманғы техниканы, тыңайткыштар мен зиянкестерге қарсы улы химикаттарды кеңінен пайдалану ... ... ... ... ... ... ... елдер өздерінің астыққа мұқтаждығын өтеді, дәнді дақылдар шығымдылығы екі-үш есеге артып, аштықты жоюға ... ... ... бұл ... ... саны ... өсіп ... Мексика, Үндістан және Қытай елдерінде белең алды. Қалай болғанда да ... ... ... ... ... ... ауыл ... аса үлкен өзгеріс әкеле қойған жоқ. Негізінен, шетелдік компаниялар мен ірі қожайындарға тиесілі жерлерге ғана ықпал ... ... бұл ... дамушы елдер ауыл шаруашылығының артта қалуы табиғи себептерге ғана емес, ең алдымен, ... ... ... ... тағы да ... ғасырдың 80-жылдары басым түрде дамыған елдер аясында екінші "жасыл ... ... ... революция (нанотехнология) жүрді. Гендік инженерия нәтижесінде үсік пен ... ... ... томат, картоп, мақта, қытайбұршақ (соя) сияқты өсімдіктердің жаңа сорттары будандастырылса, сүтті сиырлардың етті ... мен ірі ... жаңа ... ... ... ... ... енгізу өте қымбатқа түсетіндіктен, қазірше батыстың жоғары дамыған елдерінде ғана қолданылуда. Ауыл шаруашылығы даму бағыттарына қарай интенсивті және ... ... ... ... ... ауыл ... тән басты белгі -- бір немесе бірнеше өнім түрлерін өндіруге мамандану. Жалпы өнімнің құрамы мен мөлшері сұранысқа, табиғи және ... ... ... жабдықталуына, әр елдің экономикалық, географиялық жағдайына тәуелді.
Бүгінгі таңда ауыл шаруашылығында жоғары ... ... мен ... ... ... ... еңбек бөлінісі нәтижесінде тауарлық қатынастардың кең етек алуы, өндірістің көлік және жоғары технологиялық жетістіктерімен ... ... ауыл ... жекелеген ел шеңберінен шығып, ғаламдық деңгейге көтерілуіне себепші болып отыр.
Аграрлық өнеркәсіптік өндірістің қазіргі және болашақтағы дамуы тек ауыл ... ... даму ... ғана ... ... ... оған ... көрсететін салалардың даму дәрежесімен де айқындалады, сондай-ақ ауылдың өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымының даму ... ... ... ... ... ... салалары түпкі дербес өндірмегенмен, елімізде азық-түлік және әлеуметтік мәселелерді шешуде негізінен халық шаруашылығы қызметінің бағдарына ... ... ... ... ал бүкіл басқару қызметі осы түпкі нәтижелерге қол жеткізуге бағытталған. Жалпы өндірістік процестегі өзінше бір аралық буындар инфрақұрылымның ... ... ... Осы ... ... қарастырайық.
Ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық ресурстары - ең жаңа ғылыми-техникалық жетістіктерді кең қолдануға негізделген қоғамдастырылған ірі машиналы өндіріс, бұған қоса электрлендіру, ... ... ... Кең ... ... өндірістің заттық, субъективтік факторлары қамтылады.
Ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық ресурстарына - ең алдымен ауыл ... ... ... ... істейтін еңбек құралдары мен заттар құрайды. Оларға жер, тракторлар мен ауыл ... ... ... күш ... мал және мал өнімі, көп жылдық екпе ағаштар, ирригациялық құрғату жүйелері, жолдар, үйлер мен ғимараттар, тұқым, жем, тыңайтқыштар, ... ... ... және басқалары жатады.
Жердің ең басты құрал-жабдығы екені ауыл ... ... ... ... дамуының аса маңызды ерекшелігі болып табылады. Жерді ұтымды пайдалану, оның құнарлылығын арттыру ауыл ... ... ... ... аса ... талаптар болып табылады.
Энергетикалық ресурстарын пайдалануды жақсарту және ауыл шаруашылығында энергияны көп қажет ететін өнімді азайту ... Бұл ... ... ... пен мал ... ... негізделген жүйелерін ... ... ... ... ... бар қорларды экономикалық жағынан тиімді пайдалану;
қор айналымдылығын жеделдету;
озық тәжірибені пайдалану.
Техникалық қызметті жақсарту үшін ... және ауыл ... ... ... кепілді жабдықтау кешенінде мамандандырылған техникалық қызмет көрсету жұмысын барлық жерде енгізу, ауылда өндірістік-техникалық қызмет ... ... ... ... ... ... ... өндірісін механикаландыру. Механикаландыру мен электрлендіру-механикалық және электр двигательдері бар машиналарды ауыл шаруашылығы өндірісіне ... ... және осы ... қол ... ... ... айналдыру. Ауыл шаруашылығын техникалық жағынан қайта жарақтандыру нәтижесінде энергиямен ... ету және ... ... ... күрт ... Мұның өзі ауыл шаруашылығы еңбегінің өнімділігін арттыруға ... ... ауыл ... бірқатар салаларында энергиямен қамтамасыз етудің, электрмен жарықтандырудың және жұмыстарды механикаландырудың қол жеткізген деңгейі ауыл шаруашылығының өскелең талаптарына, даму ... осы ... ауыл ... ... мал шаруашылығының қажеттеріне сай келмейді.
Ауыл шаруашылығында үлгілік шеберханалар, автогараждар мен әртүрлі қоймалар жетіспейді. Осындай ішінара механикаландырудың бүкіл нәтижесі ... қол ... ... өнімнің жекелеген түрлерін өндіретін бірыңғай технологиялық тізбек шын мәнінде жоқ. Жетекші және ... ... ... ... ... ... бар.
Мал шаруашылығы мен егіншілік салаларында толық механикаландырудың аяқталмауы машиналардың қажетті жүйесінің жоқтығына байланысты.
Ауыл ... ... ... ... ... ... ... 2790 түрлі техникалық құрал, оның ішінде мал шаруашылығы бойынша 1020, өсімдік ... ... 1170 ... ... кезеңде техника әмбебап етілуде, мұның өзі машинаны әртүрлі жұмыстарда пайдалануды қамтамасыз етеді. Әмбебап үлгідегі трактор eric жұмыстарында, жүк тасымалдауда, мал ... жол және ... ... ... ... ... фирмалық жөндеуден және оған техникалық күтім жасаудың тиімді жүйесін ұйымдастыру туралы ұсыныс әзірлеу керек.
Ауыл шаруашылығы өндірісін автоматтандыру. ... ... ... ... ... Онда ... ... процестерді жұмысшылардың дене еңбегін толық жоюды қамтамасыз ететін машиналар, ... мен ... ... ... жүйесінің орындалуы көзделген. Автоматтандыру кезінде машиналар да арнаулы құралдардың көмегімен басқарылады.
Ауыл шаруашылығы өндірісін ... ... ... саласын кеңейтеді, ауыл шаруашылығының экономикасы мен мәдениетін көтеруді қамтамасыз етеді. Техникалық прогресс өндірісті басқаруда ... мен ... ... кең ... ... ... ... электротехникалық қызмет көрсетудің дамуы.
Агроөнеркәсіптік кешенінің жүйесінде барлық еңбек өнімділігін дамытуда, еңбекшілердің әлеуметтік мәдениетін көтеруде ауылды ... ... ... ... пайдаланудың маңызы өте зор.
Республика ауыл шаруашылығында электр күшін пайдалану ... ... 15-20 ... ... 6 ... ... өсті. Ауыл шаруашылығында еңбек істейтін әрбір адамның жарақтанғаны өткен жылы 48 ат ... ... Бұл ... ТМД ... ... ең ... көрсеткіш болып есептелінеді.
Нарық экономикасындағы қарым-қатынастардың дамуына байланысты электр қуатын ауылшаруашылық жұмыстарының барлық процестеріне, сол сияқты халықтың әлеуметтік-мәдениет ... ... ... электр жабдықтарын, электр аппараттарын толығымен тиімді пайдалану мақсатымен қазіргі уақытта Республика көлемінде ауыл шаруашылығы ... ... ... әрбір жеке тауар өндірушілерге қажетіне қарай электр техникаларды жөндеуге, қондыруға олардың бір қалыпты жұмыс істеуіне ... ... ... ... ... ... ... ауданаралық бірлестіктер қызмет атқарады.
"Ауыл энергия" жүйесі ... ... ... өндірушілермен дамыта отырып, оларға тек электр жабдықтарын жөндеу немесе қондырумен көмектесіп қана қоймай, акционерлік қоғамдарға, ассоциациялық кооперативтерге сол сияқты жеке ... ... ... энергиясын тиімді пайдалануға керекті электр техниктерді, электриктерді тағы басқа осы жүйеде қызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... ... бөлшектерімен көмек көрсетіп тұрады.
Болашақта "ауыл энергия" бөлімшелеріне шаруашылықты электрлендіру функциясы шоғырландырылатын болады.
Экономикалық ... ... ауыл ... ... техникалық қызмет көрсетудің тиімділігі негізінде төменгі үш көрсеткіштермен анықталынады. ... ... ... ... ... өндірушілердің өндіретін көлемінің көбейіп, сапасының артуы электр энергиялық қолдануымен ... ... ... шығындардың кемуі, олардан алатын пайдалардың молаюы, сол сияқты олардың тауар өндірушілердің еңбек өнімділігін арттыруға, ... ... - ... жағдайын жақсартуға көрсететін ықпалдары т.б.
Ауыл шаруашылығы техникаларын жөндейтін кәсіпорындарының ... ... ... ... - ... дамуына байланысты ауыл шаруашылығы техникаларын жөндеумен оларға қажетті қызмет көрсету кәсіпорындары Қазақстан мемлекеттік ауыл ... ... ... ... ... агросервистік қызмет атқаратын "Қазақ өнеркәсіпмашиналары" концерннің жүйесіне кіреді. Бұл концерннің ... ... ... отыз ... оның ... ... ... Тоболь, Өскемен тағы басқа сол сияқты зауыттармен, жүзден ... ... ірі - ірі ... ... техникалық қызмет көрсететін облыстық бірлестіктерінің құрамына кіріп, саудалық немесе шаруашылық есептерінің негізінде шаруа қожалықтарына акционерлік ... ... ... сол сияқты бірлестіктерге қызмет атқарады.
Сонымен ауыл шаруашылығы техникаларын жөндеу және оларға күту жүйесінің қазіргі уақыттағы басты міндеттері -- ... ... ... ... және ... ... өткізіп шаруашылықтағы машина - трактор ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуі болып табылады.
Ауыл шаруашылығы техникаларын жөндеу машиналармен тракторлардың, сол сияқты басқа жабдықтардың техникалық ерекшеліктеріне байланысты үш бағытпен ... ... ... ... ... ... мен ... Бұларда негізінен машиналардың үлкен түтшшіктерінен, электрожабдықтар, маторлар, сол сияқты машиналар мен тракторлардың қозғаушы ... ... ... ... іске қосу ... ... ... зауыттар мен шеберханалар. Оларда шаруашылық ұжымдар мен ерте ... ... ... ... ... ... белгілі-бір түрі ғана жөндеуден өтеді. Мысалы, Түргендегі - зауыт тек қана автомашина ғана жөңдесе, ... бір ... тек қана ... ... ... Жер ... және жол құрылымы мен мелиоративтік жұмыстармен ... ... мен ... олардың жабдықтарын жөндейтін маманданған шеберханалар мен үлкен ... ... ... ... ... ... жабдықтарын жөндейтін жүйелердің жұмыстарының барлығы тауар өндірушілердің құрал жабдықтарының тиімділігін арттырып, олардың алатын өнімдерінің мол және сапалы болуына ... ... ... ... ... ... ... пайдалану ережесіне сәйкес жасалынады. Машиналарды сақтауды ұйымдастыру, оған бақылау жүргізуді аудандық аграрлық бірлестіктердің мамандарының көмегімен әрбір ұжымдар өздері басқарады.
II ... Ауыл ... ... ... шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша шығындар есебі мен аудитінің ерекшеліктері
2.1. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарда өсімдік шаруашылығындағы шығындар ... ... мен ... ... және ерекшелігі
Ауыл шаруашылығындағы ҚР-ның экономикаың негізгі саласы болып саналады. Ауыл шаруашылыыың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру үшін ... ... білу ... ... Жер өзгермейтін және басты өндірісқұралы болып саналады. Жер- ... ... ... ... Сөйтіп ол өңеуді, суландыруды, тыңатқыштарын күтіп бптауды қажет етеі.
2. 2. Мал және ... ... тірі ... ... ... процесінде пайдалаған экономилық және биологиялық факторары бір-біріне байланысты анықталуы қажет.
3. 1. Ауыл ... ... кең ... ... аудандарда жүргізілген, мұнда негізінен үлкен көлемдегі арнайы техникалар пайдаланады.
4. 2. Ауыл шаруашылық өндірісінде өндірс уақыты мен жұмыс ... ... ... ... Кейінгі салаларда ндіріс процесі календалық жылдан асып кетеді. Сол себепті бухгалтерлік есепте күнтізбелік жылға сәйкес келмейін ... ... ... ағымдағы жылдың шығындары, лдағы уақытташығындары болып бөлінеді.
5. 3. Ауыл шаруашылық әсіпорында өсірілетін шаруашылық малдары ретінде ... өнім және ... ... ... ... Ауыл шаруашылық өнімнің биологиялық ерекшелігі - бір ... не ... ... бір ... ... өнім ... мүмкіндік бар. Осыған баланысты бухгалтерлік есепте шоттары шектеу мен өнімнің түрлеріне байланысты өзіндік құны есептеу қажеттілігі ... ... ... орындау барысында тұқымды себу, егінді жинау кезеңінде, әсіресе, ... ... ... ... ... бірі болып алынған өнімнің көлемін тіркеу, яғни өнімнің көлемін ... ... ... Ауыл шаруашылық кәсіпорын өзінің есеп саясатында ... шот ... ... шот ... ... ХҚЕС ... №41 атты стандарт негізінде жүргізіледі. Бухгалтерлік есепте 2500 шотында есепеледі.
Оған: 2510
2520
2522
2523 ... ... ... 1318 - ... -
Ауыл шаруашылығының кәсіпорын ... ... ... ... ... және төлейтін салықтардың тәртібі, мөлшрін белгілейді.
Ауыл шаруашылығының шығындар есебі 8110, 8310, 8410 шоттарда жүргізіледі. Сонымен қатар арайы қосымша ... ... ... - Дайын өнім есебі
2423 - Жас мал өсімдері
2521 - ... ... ... - ауыл ... ... құрайтын бір сала өсімдік шаруашылығына мынадай топтарға өлінеді және осы ... ... ... есебі жүргізіледі:
Астықтық: бидай, арпа, сұлы.
9. Техникалық: соя, темекі, мақта, қант қызылшасы, күнбағыс.
10. Көкөнс: қияр, бұрыш, қызанақ.
11. Бақалық: қауын, қарбыз, ... ... ... және көпжылдық шөптер.
13. Жидетер: көпжылдық екпе ағаштары - алма, алмұрт, қарақат.
Өсімдік шаруашылығының дән ... ... ... есепті алғашқы құжаттар бойынша жүргізеді. Өнім қабылдау туралы алашқы есепті қырманда ... ... ... ... ... бақылап, қабылдап алғаны арналғаны журналда тіркеледі. Өнімді ... ... ... ... қойма есеп кітабында астықтың қозғалысы ен басқа өнімдердің қозғалысы бойынша ведомость толтырады. Егер де ... ... ... ... ... талон берілді. Бір бункер астық деп бір талон болып саналады. Шаруашлықтың бухгалтерияда, қырманда әр ... ... ... не ... ... ... ... түскен астық кептіруді және іріктіруді қжет етеді. Кепірілген және ... әр ... ... ... Тазартылған бидай кәсіпорынның қоймасына өлшеніп тапсырылады. Қырманнан астық нан пісіруге, басқа да кәсіпорындарға сатқан кезде ... - ... ... толтырады. Астық қабылдау және астық айналымы бойынша ведомость әр күн сайын бухгалтерияға есепті бақылау үшін қажет.
Шот корреспонденциясы:
1. Жыл ... ... ... ... барлық шығындар қорытады шотқа жинақталады:
Дт 8110/1 Кт ... ... ... өнім ... ... 1320/1 Кт ... ... еңбекақы есептелінеді (тракторшы, машинистерге)
Дт 2510/1 Кт 3350
4. Өсімдік шаруашылығындағы агрономға еңбекақы есептелді:
Дт 2510/1 Кт ... ... ... ... ... шығарылды:
Дт 7010 Кт 1320
6. Сатып алушыларға шот көрсетілді:
Дт 1210 Кт ... ... ... ... ... бухгалтерияда өндірістік есеп жасады. Өсімдік шаруашылығының өнімнің қозғалысы бойынша шот корреспонденциясы, ведомость толтырды. Бидай өнімін және ... ... алу ... акт ... және № 10 ... - ордер толтырып, барлық ақпаратты бас кітапқа кіргізеді.
Бухгалтериядағы есептерін өнімдердің саны мен ... ... ... саны мен ... ... болу керек.
2.2. Өсімдік шаруашылығындағы шығындардың бухгалтерлік есебінің жүргізілуі және ерекшелігі
Ауыл шаруашылық кәсіпорындары үшін халық үшін азық - ... ... ... ... ... үшін шикізат өндіреді, өнім малының және күш - көлік малдың негізгі табынын ұдайы ... ... ... ... ... ... ... өсіруге, негізгі табынды қалыптастыруға жұмсалған шығындарды және оларды қаржыландырудың көздерін есептеу үшін арнаулы шоттар мен субшоттар қолданылады.
Ауыл ... ... ... ... ... . Ауыл ... бір - ... байланысты екі саланы - өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығын ... ... ... - ауыл ... ... негізгі салаларының бірі, ол егін шаруашылығын, көкөніс шаруашылығын, жеміс шаруашылығын, жүзім шаруашылығын, гүл шаруашылығын, жайылым шаруашылығын, орман шаруашылығын қамтиды. ... жыл ... ... өнімнің мөлшері мен жоспарлы өзіндік құны ... ... ... ... жыл бойы жинақтауға тиіс. Жыл аяғында калькуляция деректері бойынша оның ... ... ... ... және қоймалардағы қалдықтар туралы мәліметтер бойынша бухгалтерлік есеп ... жабу ... ... жасалады. Ведомость деректері өсімдік шаруашылығы бойынша жиынтық Жеке шотта № ... ... ... ... ... тиіс.
Ауыл шаруашылығында бухгалтерлік есептің жүргізілу ерекшелігі
Адамзаттың техникада және өндірісте қолы жеткен прогресі қандай айбынды болғанымен, оның барлық ... ... ... ... ... керек. Ол адамдарға өте үлкен және алуан түрлі ресурстарды пайдалануға береді.
Алдымен керегі бұл адамдардың тамағы. Ол болса табиғаттың негізгі ресурсы - жер ... ... ... ... ... адам өмір сүре де ... ... ерекшелігінің бірі барлық ауыл шаруашылығы өндірісі осы жерде орналасқан.
Біріншіден, ол ... ауа ... ... ... ... бір жыл екінші жылға ұқсамауы мүмкін.
Екіншіден, шаруашылықты жүргізу маусымды және біркелкі емес, ал, тұтыну болса жыл бойы жүреді.
Үшіншіден, оның ... ... ... бір ... бір ... ... ... оларды бір жерге жинау мүмкін емес, тиімді болмайды.
Төртіншіден, ауыл шаруашлық ... онда ... ... ... өмір ... ... істеуіне өз белгісін қалдырып отырады. Жұмыскердің жұмыс уақытымен санаспай істеуін талап етеді.
1Бесіншіден, бұл сала экономиканың ... ... ... ... ... мен икемділігі төмен, ол экономикаға екі жақта зардап әкелуі мүмкін: біріншісі, ауыл шаруашылығы өнімдеріне бағаның өсуі, оның тұтынуын ... ... ... ... ... ... ... күшеюіне, ал, ол өнеркәсіп өнімдері, алдымен ауыл шаруашылығы өзі пайдаланып отырған өнімдерінің қымбаттауына (трактор, машина, комбайн, ... май, ... ... т.б.) ... ... ... ... төмендету, өнімдерді өткізу көлемін және фермерлердің (шаруа қожалықтарының) табысын да ... да өз ... ... ... ... ... артылып қалған қаржыны фермер (шаруа қожалығы) өнеркәсіп орындарының өнімдерін сатып алуға жұмсайды.
Міне, осының бәрі ... ... ... экономикалық прогресте арнайы орын алатынын, әлеуметтік шиелінушіліктің пайда ... ... ... ... ... ... ... болғанымен агроөнеркәсіп шаруашылығында өнімді көбейту - бұл жанұялық шаруа (фёрмер) қожалығы болып отыр.
Шаруа қожалығы дегеніміз бір ... ауыл ... ... жаңа түрі, екінші жағынан, бұл кеңшар (совхоз) мен ұжымшарлардан (колхоздардан) ескі формалардың бірі болып саналады. Агроөнеркәсіп шаруашлық экономикасында шаруа қожалықтары, ... т.б. ... арғы ... келе ... 1917 ... Қазан төңкерісінен "Ұлы сталиндік өзгеріске" дейін жұмыс атқарып халыққа өз өнімін беріп келген. Орыстың ұлы ... ауыл ... ... Александр Васильевич Чаянов атағандай кеңшар (ұжымдармен бірге) мердігерлік әдістер, соның ішінде жеке және отбасылық мердігерлік, кооперативті, шаруа қожалығы т.б. ... өмір ... ... ... ... ... А.В. (1888-1939) біздің аграрлық тарихымызда ғалым-зерттеуші ретінде орын алған ғалым. В.И.Ленин "Кооперация ... ... ... ... ... ... ... онымен ақылдасып отырған. Чаяновтың мәліметтеріне қарағанда 1917 жылғы қаңтардың бірінде ... ... 63 ... жуық ... 24 млн. ... - ... құрастырып жұмыс істеген, соның ішінде сібірлік кооперативтер үлкен табыс кіргізіп отырған. 1921 жылдан 1928 жылға дейін олардың саны да, ... да өсіп ... ... ... ... ... халықтың 80 пайызына дейін ауылдарда тұрады. Бір ерекшелігі - ауыл шаруашылық мекемелерінде емес, ауыл шаруашылығына жатпайтын ұйымдарында (ұжымшарлар мен кеңшарлар ... ... ... ... 90 пайызы отбасылық, жалгерлік, кооперативтік әдіспен жұмыс істейді екен. Жерді 50 жылға дейін Жалға келісім шартпен алып ... ... әр ... ... ... Осы ... ... жалгерлер мемлекетке жылдық ақы есебіне 3 пайыз, кооператив ұйымдарына 7 пайызын беріп, қалған 40 пайызын мемлекетке жоғары бағамен ... ... ... ... ... 50 пайызы жалгерлік ұжым мүшелері өздері бөледі, не мемлекетке, немесе басқаларға нарықты ... ... ... ауыл шаруашылығында істейтін ... ... ... ... бойынша өндірілген өнімнің 60 пайызын береді. Әрі жеке меншікті жанұялы (семьялы фермерлер 1 мыңнан 20 мың долларға ... өнім ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін тағы 16 пайызы ... ... ... туысқан адамдардан құралған серіктестік фермалар ... ... жүзі ... ... ... экономикалық мүддесінен қол үзгені, жерінен айрылған шаруа елді ... ... және ауыл ... ... ... қаржы қандай көлемде болса да, құмға сіңген су сияқты еш жәрдем ... ... және ... ... ... ... қатынастарға көшкен ... ... ... саласында фермерлер, шаруа қожалықтары, кооперативтер, жалгерлер, ... ... т.б. ... істейді. Осылардың әрқайсысына қысқаша ... ... ... - бұл ... ... сияқты, Фермер ауыл ... ... ... ... ... ... шаруа қожалығы бұрыннан-ақ бізде болған, өнім ... ... ... ... шаруалар қожалығы - өз еңбегімен (немесе жалғыз өзі, не ... ... ... ... өнім өндіріп, өзін-өзі қаржыландыратын, заңды, дербес шаруашылық.
Оның ерекшеліктері: 1). Өз ... ... оның ... арқылы жүргізеді; 2) Жер мемлекеттік актімен бекітіліп берілгеннен кейін, оны заңды иесі бола алады және жұмыс істейді; 3) ... ... ... ... мәртебе алып, өзінің атынан жергілікті орындарда өз шешімдерімен бекітіп, шарт жасасып, ... ... ... ... ... ... шығыс баланстары болады. Шаруа қожалығы басқа да ұйымдармен қарым-қатынас жасайтын ... орны да ... ... 4). ... ... және ... тапқан табысына заңды түрде ие болып қожалық жасайды, сөйтіп алған дүние мүлкі актімен бекітіледі; 5). Өз ... ... ... не ... ... өндіретіндерін, қандай технологияны пайдаланатынын, алған өнімдерін қайда, кімге сататынын өздері дербес шешеді. Ол өз ... ... өзі ... өзі ... өзі ... ... түрде ол ешкімге бағынышты емес. Сондықтан онның ішкі жұмысына ешкім араласа алмайды. Олар мемлекеттік, кооперативтік, өздері сияқты ... ... ... ... ақша ... ... ... қарым-қатынас жасайды; 6). Өз өндіріс орнында дербес жұмыс істегендіктен кеңшар, ұжымшылардың істеріне араласпайды; 7). Өндірілген ... 70-80 ... ... яғни ... болғандықтан, оның тауарлығының жоғары екендігін көрсетеді; 8). Шаруа қожалығының негізгі мақсаты - шаруалардың жанұя мүшелерін азық-түлікпен қамтамасыз ету, ... ... ... ... сату ... ... табу.
1998 жылғы наурыздың 31-де "Шаруа (фермер) қожалығы туралы" Қазақстан республикасының заңы өмірге ... Бұл заң ... ... ... ... қожалықтарын құрудың және олардың жұмыс істеуінің құқықтық, ұйымдық және экономикалық негіздерін белгілейді.
Мұнда, ... жеке ... ... ... ауыл ... ... жерлерді ауыл шаруашылығы өнімін өндірумен сондай-ақ осы өнімді ұқсатумен және өткізумен тығыз байланысты отбасылық - еңбек бірлестігі шаруа (фермер) қожалығы деп ... ... ... ... ... ... қызмет бірлескен ортақ меншік базасына негізделген отбасылық кәсіпкерлік нысанында жүзеге асырылатын шаруа қожалығы;
Бірлескен шаруашылық қызметі туралы шарт негізінде, жалпы ... ... ... жай ... ... ... ... қожалығы.
18 жасқа толған, Қазақстан Республикасының іс-әрекетке қабілетті кез келген азаматы шаруа ... ... ... бола ... ... ... ерікті негізде құралады және жер пайдалану құқығына мемлекеттік тіркеуден өткізген кезден бастап құрылады деп есептелінеді.
Шаруа қожалығы Қазақстан Республикасындағы ауыл ... тең ... ... ... болып табылады.
Шаруа қожалығы өз қызметінің бағытын, өндірісінің құрылымы мен көлемдерін дербес айқындайды, өнімді өсіреді, ұқсатады және сатады, сондай-ақ шаруашылық ... ... да ... ... жер ... ... ... арналған және өзге қора-қопсылар, мелиорациялық және басқа да құрылыстар өнім беретін және ... ... мал, құс, ауыл ... ... және ... үшін оның ... ... қаражатына сатып алғынған басқа да мүлік болады.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... бірі ... ... Оның ... мақсаты халықтың тамақ өнімдеріне, ал өндірістік шикізатқа деген өскелең талабын толық қанағаттандыру мақсатында ауыл шаруашылығы мен мал ... ... ... орташа жылдық көлемін одан әрі арттыру болып ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында басшылықты табысты ұйымдастыруға қажетті алғышарттар жасауға мүмкіндік туғызатын бухгалтерлік есепке, бақылауға және жедел талдау жасап отыруға ... орын ... ... мен ... ... ... ... алу, жекешелендіру және ішкі шаруашылық есепті, жылдық мердігерлікті кеңінен игеру, нарықтық ... көшу ... ... арта ... Есептеудің көмегімен кәсіпорынды басқару, өнімге баға қою үшін қажетті өндірістік көлемі мен өнімді тарату, оның өзіндік ... ... ... ... ... және басқалары туралы сенімді де уақытылы мәліметтер алынады. Есептің мәліметтері меншіктің сақталуын бақылауға, техниканы жөндеуге және ... ... ... ... ... ... мен ... пайдалану, жаңа техниканы игеру, химияландыруды, егістіктерді өңдеудің интенсивті технологияларын, суландыру және басқаларын қолданудың экономикалык ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында шаруашылықты жүргізудің негізгі әдісі - шаруашылық есеп, оның ... ... ... және қаражат ресурстарын аз жұмсау, шаруаға қырсыздықты жою, әртүрлі ысырапты және өнімсіз шығындарды болдырмау, үнемдеу тәртібін жүргізу арқылы ... ... ... қол ... ... Шаруашылықты жүргізудің бұл әдісін қолдануда бухгалтерлік есеп маңызды роль ... Ол ... ... және оның - ... ... ... ... бақылап отыруы тиіс. Бұған осы заманғы компьютерлік техниканы, есептеудің озат ... мен ... ... ... ... арттыру арқылы қол жеткізуге болады. ... ... ... тұрған міндеттерді шешу, оны ұтымды түрде ұйымдастырмайынша мүмкін емес. Ал бухгалтерлік есепті ... ... деп ... қаражат-шаруашылық қызметіне бақылау және оның жұмысының нәтижесіне талдау жасауға мүмкіндік ... ... ... есепті ұтымды ұйымдастырудың алғы шарттары: - шаруашылық операцияларын, бірізге салынған ... есеп ... және есеп ... ... ... ... озат ... жинақтап, таратуды және басқаларын бағалау мен есепте бейнелеудің ... ... ... ... мемлекеттік басқару; есептеуді жүргізу және есеп беруді құрастырумен айналысатын қызметкерлердің ... ... ... ақпараттарды өңдеу мерзімін жеделдетуге, есеп мәліметінің сапасы мен сенімділігін арттыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... түрлері мен әдістерін қолдану есепті жүргізуге жұмсалатын енбекті елеулі түрде қысқартуға, есептеудің жеделдігі мен ... ... ... ... қайталанбауына, есепті жүргізушілердің еңбегінің жалпы мәдениетін жақсартуға жағдай жасайды; алғашқы есептеу мен құжаттар айналымы жүйесінің дұрыс құрылуы ... ... ... ... ... азайтуға, операциялардың артық жасалмауына, жоспарда қаралмаған құжат айналымын болдырмауға мүмкіндік жасайды.
Есеп қызметкерлерінің іскерлік ... ... - ... ... ... алғы ... бірі.
Есептеу жұмысының алдында тұрған міндеттерді орындау қызметкерлерден экономикалық заңдарды, қолданыстағы заңдылықтарды, жоспарлау мен ... ... ... талдауды, статистика мен өндіріс технологиясын терең білуді талап етеді.
Бухгалтерлік есепті тиімді ұйымдастыру қолда бар ... ... және ақша ... ... ... ... өнімдерді өндіріп, оның өзіндік құнын төмендету жоспарын орындау мақсатында ішкі резервтерді ... ... ... есеп ... және онын мәліметтерінің жедел талдануын қамтамасыз етуі ... ... ... ... үшін есеп ... ... ... үлкен маңызы бар.
Әрбір кәсіпорынның халық шаруашылық жоспарын орындауына жедел басшылық жасау мен бақылау ... ... ... ... есеп ... ... ... табылады. Есеп беру - жеке учаске (бөлімше) және тұтастай кәсіпорын бойынша жинақталған есептердің кешенді жүйесі. Ол шаруашылық ... ... ... ... ... ... және бақылай отыруға қызмет етеді. Есеп берудің көмегімен кәсіпорындардың жоспарлы ... ... ... ... Есеп ... мәліметтері әрбір кәсіпорынның, саланың және тұтастай халық шаруашылығының ағымдағы және ... ... ... ... ... атқарады. Есеп берудің негізінде салық салу, кәсіпорынның өндірістік-қаражат қызметіне талдау жасау, қысқа және ұзақ ... ... беру ... ... бақылау іске асырылады. Мазмұны бойынша есеп беру статистикалық және бухгалтерлік болып бөлінеді.
Статистикалық есеп беруде халық шаруашылығы жоспарының ... ... ... ... еңбек, өнімнің өзіндік құны бойынша) сипатталады.
Бухгалтерлік есеп беруде ... ... ... ... көрсеткіштері бойынша (өндіріс, өнімдердің өзіндік құны және ... ... ... мен зиян, өндіріс пен басқаруға қызмет көрсету шығындары) жоспарының орындалуы сипатталады.
Статистикалық және бухгалтерлік есеп берулер мерзімді (бес-күндік, онкүндік, айлық, ... ... ... және ... айлық) және жылдық болады. Соңғысына мәліметтердің барынша кең шеңбері енгізіледі және онда кәсіпорынның өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... беру мерзімі және қаралуы бухгалтерлік есептер мен баланстар жөніндегі ережеде көрсетілген.
Ауылшаруашылық ... есеп ... есеп ... ... бойынша ұйымдастырылады. Оны халық шаруашылығының барлық салаларының кәсіпорындары мен ұйымдары үшін, ауылшаруашылық кәсіпорындарынын ерекшелігін ескеретін ... ... ... ... және талдау жөніндегі Мемлекеттік Комитетпен келісіп бекіткен. Қосымшада бухгалтерлік есеп ... ... ... ол ... ... ... шоттардың шифрларын пайдалануға мүмкіндік береді.
Ауылшаруашылық кәсіпорындары бухгалтерлік есептің екі түрін ... ... және ... ... ... ... ... қол еңбегімен жүргізетін шаруашылықтар пайдаланады.
Бухгалтерлік есептің автоматтандырылған түрін есепті жеке
компьютерлер және басқа есептеу машиналарының ... іске ... ... пайдаланады. Есептің бұл формасының регистрлары-машинограммалар, талдамалық және синтездік есептерді ұштастырады. Есептеудің бұл түрі есептеу процесін іс жүзінде толық ... ... Оны ... есеп ... қол ... ... ... талдау, бақылау, меншіктің сақталуын қамтамасыз ету мәселелеріне көбірек ... ... ... ... Орындалатын операциялар алғашқы құжаттармен хатталады. Олардың түрлері бір ізге салынған, стандартталған және автоматты өңдеуге бейімделген. Құжаттардың, ... ... ... және ... ... ... ... тәртіп бойынша бекітілген.
Өндірістік бөлімшелерде шаруашылық операцияларының бухгалтерлік есебі, әдеттегідей, жүргізілмейді. Бөлімшелердің (фермалар, цехтар) бухгалтериялары алғашқы құжаттарды, ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды және жүйеге келтіреді, есептесу-төлем ведомстволарын жасайды, жалгерлік ұжымдардың және ішкі шаруашылық ... ... да ... ... ... ... қабылдайды. Солардың негізінде жасалған құжаттармен бірге дербес шоттар шаруашылықтың орталық бухгалтериясына тапсырылады. Мұнда өндірістік бөлімшелерден және, сырттан түскен құжаттардың мәліметтері ... да ... ... есептеу регистрларына (журнал-ордерлер, ведомостволар) жазылады. Олар Бас кітапты, баланста және есеп ... ... да ... толтыруға негіз болады. Егер шаруашылықта
есептеу автоматтандырылған болса, өндірістік бөлімшелерден түскен алғашқы құжаттарды ... ... ... ... ... ... топтап болады, содан кейін компьютерлік қондырғыға тапсырады. Онда құжаттар өнделіп, шаруашылыққа тиісті машинограммалар беріледі. Жалгерлік ... ... ... ... еңбекке ақы төлеуді, өндірісті есептеу елеулі түрде жеңілдетіледі. Жалгерлік ... ... ... ... ... мен ... есептеуді өздері жүргізеді. Жалға берушінің бухгалтериясына барынша шектелген ақпараттар беріледі.
Есепті дұрыс ұйымдастыру үшін есептеу жұмыстары ... ... ... бар. Оларды қолдану құжаттар айналымын тездетуге және есептеудің сапасын арттыруға жәрдемдеседі. ... ... есеп ... барлық түрлері енуі тиіс алғашқы есепті, құжаттар айналымын және есеп беруді ... ... ... ... және ... айналымы жөніндегі Ережені басшылыққа алу қажет. Пайдаланылған құжаттар болып кәсіпорынның архивіне өткізілуі тиіс.
Тұрақты және ұзақ уақытқа сақтау үшін іріктеп ... іс ... ... ... төрт ... ... ... немесе түптелген құжаттар) архивке өткізу алдында тәртіпке келтіріледі. Оларды құрудың дұрыстығы тексеріледі, ... ... ... іс ... соңында куәландырушы жазуы болуы тиіс. Онда реті қойылған беттердің саны көрсетіледі. Құжаттарды сақтауға, жоюға іріктеп алудың іс қағаздарының тізімін ... ... мен ... Бас ... ... ... мен ... анықталған..
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және жүргізу үшін кәсіпорындарында бухгалтериялар құрылады. Оларға есеп жүргізу, есеп беруді құрастыру және ... ... ... ... міндеттеледі. Бухгалтериялардың жұмысы министрліктерде, ведомстволарда, бірлестіктерде, министрліктердің бас басқармаларында және басқа ... ... ... ... ... жөніндегі Жалпы ережеге сәйкес ұйымдастырылады.
Бухгалтерияны бас бухгалтер басқарады. Бас бухгалтер өз жұысын бас ... ... ... ... іске ... ... бас ... міндеттері мен праволары (құқықтары) белгіленеді. Бас бухгалтер есепті ұтымды ұйымдастыруды, ессптердін озат түрлері мен әдістерін енгізуді, компьютерлік техниканы кеңінен ... ... ... және ... ... ... операцияларын дұрыс құжаттауды, өндіріс шығындарын, қаражат нәтижелерін, қаражат, қарыз беру және есеп айырысу операцияларын сенімді және уақытылы ... ... ... ... ... және есеп ... ... қатаң сақтауды, инвентаризацияны уақытылы және толық жүргізуді және оның нәтижелерін есепте көрсетуді, сенімді құжаттар негізінде есеп беруді ... ... ... ... ... ... ... экономикалық талдауды, пайдаланылмай жатқан резервтердің бетін ашып, іске қосуды қамтамасыз етуге міндетті. Бас бухгалтер есеп пен бақылауды, ақша ... мен ... ... ... ... ... ететіндей етіп ұйымдастыруға міндетті. Бас бухгалтерге өзіне жүктелген міндеттерді тиімді орындауға мүмкіндік жасайтындай құқықтар берілген.
Мысалы, бухгалтерлік есеп және есеп берумен ... ... ... бұл ... ... бас ... бағынады. Ол бухгалтерия қызметкерлерінің жұмыс бабындағы міндеттерін белгілейді; бас бухгалтердің операцияларды ... және ... ... ... ... ... ... мал мен құс өзгерісінің Есеп Кітабына және фермадағы мал мен құстың өзгерісі туралы қорытынды есепке жазылады.
Жалгерлік қатынастар ... № 57, 95, 96, 97, 103, 100, ... ... № 98 ... ведомость және № 104 формалы жолдама-накладной қолданылмайды. Бұл құжаттардың орнына ... (Ф. № 2496) ... ... ... - ауыл шаруашылық өндірісінің негізгі салаларының бірі, ол егін шаруашылығын, ... ... ... ... жүзім шаруашылығын, гүл шаруашылығын, жайылым шаруашылығын, орман шаруашылығын қамтиды.
Өсімдік шаруашылығы өнімдерінің шығындары мен шығымдары өндіріс ... есеп ... және ... ... бойынша "Негізгі өндіріс" деген 20-шоттың деген 1-субшотында; ... ... ... ... ... мен ... өз ... бөлек 20-шотта есептеледі.
Талдау жасалатын есепте өнімнің нышандары мен шығымдары ... ... ... ... ... және ... ... бойынша мынадай номенклатурамен көрсетіледі:
1. Дәнді және дәнді-бұршақ дақылдар: күздік дәнді дақылдар (бидай, қара ... ... ... бидай (қатты, жұмсақ, күшті және басқалары); дәндік жүгері; басқа да ... ... ... ... ... ... қара бидай, қос дәнекті бидай және басқалары); жарма ... ... ... ... ... ... ... тары); дәнді-бұршақ дақылдары (ас бұршақ, үрме бұршақ, жемдік бұршақ, жасымық, сиыр жоңышқа және басқалар);
2. Техникалық дақылдар: ... ... ... ... ... ... соя және ... жіп дақылдары (мақта, талшықты зығыр, қарасора, кенеп, кендір және ... қант ... ... қант қызылшасы, аналық қант қызылшасы, қант қызылшасының тұқымдық ... ... ... цикорий және басқалар);
3. Эфирлі-майлы дақылдар ... ... зире және ... Тамыртүйнекті дақылдар: картоп; ашық топыраққа егілетін көкөніс ... ... және ... қорғалған топыраққа егілетін көкөніс шаруашылығы (сабағы алынатын жуа, қияр жәнс баскалары);
5. ... ... және ... ... ... тамыр түйнекті дақылдар: жемдік сәбіз, тарна және ... ... ... ... ... ... және ... Жемге арналған тамыртүйнекті және бақшалық дақылдардың өркендері мен тұқымдары (дақылдар бойыпша);
7. Гүл шаруашылығы (ашық топырақта, жабық ... - ... ... Гүл ... (бір жылдық, екі жылдык, көп жылдық) тұқым шаруашылығы;
9. Питомниктер және егілетін көшеттер (жеміс дақылдары меп көп ... ... ... ... тұқым питомниктері және басқалары);
10. Өсімдік шаруашылығы бойынша аяқталмаған өндіріс ... ... ... ... ... - аяқталмаған өндіріс түрлері бойынша.
Жекелеген талдау шоттарында ... мен ... ... ... егіс өнімдерінің шығындары мен шығымдары есепке алынады.
Жекелеген талдау шоттарында ... ... ... жөніндегі шырындарға жатқызуға болмайтын егіс алдындагы жұмыстар (қар тоқтату, көң тасу, тыңайтқыштар жеткізу және басқалар) жөніндегі шығындар да есептеледі. Бұл ... ... ... есебі егін шаруашылығындағы қолданылатын баптардың номенклатурасы бойынша жүргізіледі. ... ... ... жұмыстар жөніндегі есептелген шығындар белгілі бір дақылдарға бөлінген егіс көлеміне пропорциялы түрде ... бабы ... ... Бұл үшін ... бап ... ... ... жұмыс жүргізілген жердің жалпы гектар санына бөлініп, 1 гектарға жұмсалған шығын сомасын табады. Анықталған шығындарды нақты дақылдар егілген гектар ... ... осы ... ... ... ... шығындарды анықтайды.
Есеп объектілері жөніндегі шығындардың талдау есебі егін ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.
1. - жұмысшылардың, соның ішінде тікелей өндірістік технологиялық процесінде істеуге тартылған ... ... ... ... ақы. Егер ... ақы төлеудің жекелеген түрлері өндірісте жұмыс істелмеген уақыт үшін қолданылып жүрген заңдарға сәйкес есептелген ... есеп ... ... ... ... ... ... ақы есеп объектісіне тікелей еңбек ақы төлеуге пропорциялы түрде бөлінеді. ... ақы ... ... ... ... ... 70-шоттың кредитіне жазылады. Еңбек ақы заттай төленген жағдайда 20-шоттың 1-субшотының дебетіне, 70-шоттың кредитіне жазылады.
2. - ... ... ... істейтін қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеуге арналған шығындардан нормативтер бойынша анықталатын әлеуметтік сақтандыру жарнасы. Әлеуметтік ... ... ... ... ... 1-субшоты дебеттеліп, 69-шот кредиттеледі.
Атқарылған жұмыстың, өнім өндірудін көлемін есепке алу және ... ақы ... ... ... ... және ... ... есептеу кітапшасында, еңбек пен атқарылған жұмысты есептеу парақтарында, жол парақтарында, нарядтарда және басқа да түп-нұсқа құжаттарда жүргізіледі. Қосымша ... мен ... ... ... ... ... ақы ... есептеулер мен ведомостар негізінде өндіріс шығынына енгізіледі. Жалгерлік аванс сомасы және жыл ... ... есеп ... ... ... ... ақы төлеуге бағытталған сомасы да осы бапқа жатқызылады.
3. - өзі өндірген және сатып алынып, егуге пайдаланылатың ... ... ... отырғызылатын көпжылдық жас көшеттерден басқасы) тұқым мен егілетін материалға жұмсалатын шығындар. ... ... ... ... ... ... ... жеткізу жөніндегі шығындар тұқым құнына қосылмайды, қайта шырындардың баптарына сәйкес дақылдар бойынша ... ... ... ... қалған жерлерге немесе егіні өліп қалған жерлерге үстемелеп себуге кеткен тұқымның бағасын да осы бап бойынша есептейді.
Өндірістік ... ... мен ... ... алу карталары мен накладнойлар бойынша қатаң белгіленгсн мөлшер шегінде беріледі; өндіріске ... ... мен ... ... ... ... ... мен отырғызылатын материалдардың шығын актысы (Ф. № 119) бойынша жүргізіледі. Жалгерлік жағдайда тұқым чек-накладной бойынша беріледі және қоймадан берілетін сәтте ... ... ... ... ... ... Жұмсалған тұқым мен отырғызылатын материалдардың құнына 20-шоттың ... ... ... атты ... кредиттейді. Жыл бойында тұқым мен отырғызылатын материалды (өткен жылдардағы және осы жылғы өзі өндірген) ... ... ... құнының жоспарлы-есептік баға бойынша құнынан айырмашылығын есепке ала отырып ... баға ... ... ... алады.
4. - өнеркәсіпте өндірілетін микро және ... ... ... минералдық тыңайтқыштарды, сондай-ақ органикалық (көң, шымтезек, компост т. б.) тыңайтқыштарды топыраққа енгізуге жұмсалатын шығындар. Минералдық және органикалық ... ... ... ... есепке алады. Тыңайтқыштарды топыраққа енгізуге әзірлеу, тиеу, егістікке ... ... тиеу және ... ... ... шығындарды шығынның тиісті баптары бойынша ауылшаруашылық дақылдарына (дақылдар тобына) немесе жалгерлік ұжымдарға ... онда оны бұл ... ... Минералдық тыңайтқыштар көлік-жөндеу шығындарын қоса есептегендей сатып алу барысы бойынша немесе ... ... ... осы ... ... ... ... бөліп тастағандағы жоспарлы-есепті бағасы бойынша бағаланады. Органикалық тынайтқыштар шаруашылықта белгіленген баға бойынша немесе өндірістің ... ... ... ... құны ... бағаланады. Талдау жағдайында барлық тыңайтқыштарды жоспарлы-есептік бағамен бағалайды.
Бөлімшелерге тыңайтқыштар алу ... ... ... бойынша босатылады (жал жағдайында - чек-накладной бойынша ... ... ... тыңайтқыштар тікелей жалгерлік ұжымдардың материалдық шығындарына есептен шығарылады. Өндіріске тыңайтқыштар беру ... (Ф. № 48) ... ... ... ... ... ... құнына 20-шоттық 1-субшотымен дебеттеліп, 10-шоттың деген 9-субшоты кредиттеледі; органикалық тыңайтқыштардың құнына 20-шоттың 1-субшоты дебеттеліп, 20-шоттың 2-субшоты ... ... ... көң мен қи) және 23-шоттың дебет 6-субшотымен (күш көлігінен алынған көң) ... ... ... құнына 20-шоттын 1-субшоты дебеттеліп және кредиттеледі.
5. - пестицидтер, ... ... ... және ... зиянкестерге, ауыл шаруашылық дақылдарының кеселдеріне ... ... үшін ... ... да химиялық, сондай-ақ биологиялық құралдарды сатып алу мен сақтауға ... ... ... өз ... ... отырып, егісті аталған заттармен өңдеу (себу, бүрку, дефолиациплау және ... ... ... ... бұл бап ... ... ... шығындардың тиісті баптары (жалгерлік ұжымдар) бойынша тиісті дақылдарға (дақылдар ... ... ... ... жатқызылады. Өсімдіктерді қорғау құралдарын босату мен шығысқа жатқызу тыңайтқыштарды ... мен ... ... үшін қолданылатын тәртіп сияқты жүргізіледі (20-шоттағы субшоттың дебеті, 10-шоттағы 10-субшоттың кредиті).
6. - ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорындардың қызметіне (шығындары басқа шығын баптарына енетін жұмыстар мен қызметтерден басқасына) арналған шығындар. Мәселен, бұл бап ... ... және ... ... қызметі, тікелей өнім өндіруге жұмсалатын жүктерді, тасып жеткізу жөніндегі материалдық ресурстарды (тұқымды, ... ... ... және т. б. орталық қоймалардан, өндірістік бөлімшелердің қоймаларынан және олар тұрақты сақталатын басқа орындардан егістікке, дала ... ... мен ... май ... ... жұмысшыларды егістікке тасу, өнімді егістіктен оны сақтайтын немесе пайдаланатын ... ... ... трактормен атқарылатын тасымал жұмыстары жоспарланып, ... ... ... дақылдар, аяқталмаған өндіріс жұмыстарының түрлері арасында өндіріс ... ... ... ... ... ... ... есептеліп, жүк тасу бойынша бөлінеді. Тасымал қызметін бөлудің басқа да әдістері қолданылуы ... ... бұл ... ... әрбір өнім түрінің өзіндік құнында неғұрлым негізделіп, толық көрсетілуі ... ... ... ... ... мен ... ... механикаландырылған, тасымал және басқа ауыл шаруашылық жұмыстары бойынша олардың қызметіне ақы ... ... ... ... ... ... ... жылумен және газбен жабдықтау жөніндегі қызметке жұмсалатын шығындар да осы ... ... Сырт ... ... агрохимиялық қызметке жұмсалатын шығындар улы химикаттар мен тыңайтқыштардың құнына қосылмай, қайта осы бап ... ... ... Бөгде кәсіпорындардың механикаландырылған, тасымал және басқа жұмыстар бойынша көрсеткен қызметіне ақы төлеуге арналған шығындар да осы бапта есепке алынады. ... ... ... мен ... жыл ... ... ... пен көрсетілгең қызмет көлемін, осы өнімнің біреуінің жоспарлы өзіндік құнын негізге ала ... ... ... ... да, жыл аяғында калькуляциялық айырмаларды тиісті есеп объектілерге ... ... ... ... ... жеткізіліп түзетіледі;
7. - тікелей өсімдік шаруашылығыңда (күтіп ұстау мен пайдалануға, амортизация мен ... ... ... ... ... ... шығындар. Арзан бағалы және тез тозатын заттар мен құрылғылардың тозуы мен оларды қалпына келтіруге арналған шығындар нақ осы бап ... ... Осы бап ... ... ... ... ... есепке алынады: негізгі құралдарды күтіп-баптайтын қызметкерлерді (ауыл шаруашылық өнімін өндіретің технологиялық процесте істейтін тракторшы-машинистерден басқаларын) әлеуметтік сақтандыруға ... ... қоса ... ақы төлеу; тракторлар мен өздігінен жүретін машиналардың бір жұмыс учаскесінен екіншісіне баруын қоса алғанда, механикаландырылған жұмыстарды орындауға пайдаланылатын отын мен ... ... ... шығындар; қосалқы материалдар мен отынға (мұнай өнімдерінен басқалары), қосалқы өндірістердің, сондай-ақ бөгде ұйымдардың қызметіне арналған шығындар және ... ... күту мен ... ... ... да ... сол ... бекітіліп берілген тракторлар мен машиналарды қоса алғанда, негізгі құралдар ... ... ... ... шаруашылық ішіндегі негізгі мелиорациялық құралдар, жеміс беріп тұрған көп жылдық өсімдіктер, жерді ... ... ... ... сипаттары күрделі шығындар.
Негізгі құралдарды жөндеуге арналған шығындарға мыналар жатады: негізгі құралдарды жөндеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... қоса еңбекке ақы төлеу; қосалқы бөлшектердің, жөндеу-құрылыс материалдарының ... ... ... ... қызмет көрсету пункттерін, шеберханаларды (оның ішінде өнеркәсіп орындарының құрамына бөлінгендерін), жөндеу-құрылыс цехтарын, сондай-ақ басқа ұйымдарды жөндеуге пайдаланылатын мұнай ... құны ... ... ... ... ... ... пленкалы жылыжайларды, парниктерді жөндеуге кеткен шығындар, сондай-ақ тракторлар мен машиналардың шынжыр табандары мен резина шиналарын жөндеуге және алмастыруға жұмсалған ... ... ... мен парниктерді жөндеуге кеткен пленканың құны оларды ... ... ... құрамында есептеледі. Одан сату бағасы бойынша тозған пленканың құны шегеріліп тасталады.
Негізгі құралдарды күтіп-баптауға арналған шығындар жекелеген дақылдардың ... мен ... ... ... ... ... ... тар өрісті мамандықта пайдаланылатын негізгі құралдарды күтіп ұстауға арналған шығындар - тиісті дақылдар ... ... ... ... - ... жекелеген дақылдар үшін атқарған механикаландырылған жұмыстар көлеміне ... ... ... ... ... - ... үшін ... жер көлеміне пропорциялы түрде; сеялкалар - дақылдар бойынша егіс ... ... ... дакылдардың өнімін жинауға пайдаланылатын негізгі құралдар - жинаған жер көлеміне пропорциялы түрде; топыраққа тыңайтқыш ... ... ... үшін ... тыңайтқыштардың, нақты салмағына пропорциялы түрде; мелиорациялық қорлар - егіс көлеміне пропорциялы түрде; астық қоймалары, көкөніс қоймалары - тиісті дақылдар ... алып ... ... ... ... ... жатқызылып, қоймада сақталатын дақылдар өнімінің өзіндік құнына есептеледі және т. т. ... ... ... ... ... ... ... 1-субшоты дебеттеліп, қызметкерлерді әлеуметтік қауіпсіздендіруге бөлінген қаржы мен еңбекке ақы ... - 69, 70; ... ... ... ... ... ... бөлшектерге, арзан бағалы және тез тозатын заттар мен олардың тозуына - 10, 12, 13; ... ... өз ... ... ... және ... қабылданған жұмыстар мен қызметтерге - 23, 60, 76; негізгі қорлардың амортизациясына - 02-шоттары кредиттеледі.
8. - кәсіпорынның бригадаларында, ... және өзге де ... ... өндірісті ұйымдастыру мен басқару жөніндегі және кәсіпорынды басқару мен жалпы өндірісті ұйымдастыру жөніндегі ... яғни ... ... және жалпы шаруашылық шығындары.
Бригадалық және цехтық шығындар жыл ... ... ... ... ... Бұл шотта есептелген шығындар жыл аяғына тұқымға жұмсалған шығындарды қоспағанда, ... ... ... ... ұйымдастыру мен басқару жөніндегі шығындар қосылмайды) есеп объектілері арасында пропорциялы түрде бөлінеді. Бөлінген шығындар сомасына 20-шоттың 1-субшоты ... ... ... ... ... шығындар жыл бойы 26-шотта есепке алынады, олар жыл ... бөлу ... осы ... ... ... ... шаруашылығы өнімінің өзіндік құнына енгізіледі. Бөлінген шығындар сомасына 20-шоттың 1-субшоты дебеттеліп, 26-шотт кредиттеледі.
Жалгерлік қатынастаржағдайында жалпы өндіріс және ... ... ... нормативтік мөлшерде өндіріс шығындарына қосылады (20-шоттағы 1-субшоттың дебеті, ... ... ... ; ... шығындар жыл аяғында 25 және 26-шоттардың кредитінен 96-шоттың дебетіне жазылады).
Жалпышаруашылық шығындары жалпы өндіріс шығындары сияқты өзіндік ... ... ... ... ... бөлінеді. Жалгерлік жағдайында жалпы өндіріс және жалпышаруашылық шығындары дақылдарға бөлінбейді, қайта жалгерлік ұжым ... ... ... ... ... ... - ... банк белгіленген тәртіп пен ставкалар бойынша төленген банкілердің ... ... ... ... ... ... - кем ... материалдық қазыналар, өнімнің сақтау кезіндегі ысырабы.
11. - өнім өндіруге тікелей байланысты. жоғарыда аталған баптардың ешқайсысына жатпайтын шығындар; пайдалануға ... ... зор жаңа ... объектілерін (парник - жылыжай комбинаттарын және басқаларын) игеруге байланысты іске қосады, жолға қою жұмыстарына жұмсалатын шығындар. ... ... ... ... ... ... аталған шығындар (олар өндіріс қуаттарын игерудің нормативтік мерзімі ішінде, бірақ үш ... ... ... ... өсімдік шаруашылығы шығындарына жатқызылады); ыдысқа және өнімді буып-түюге арналған шығындар, бұған ыдыс құны ... ... ... тыс ... ... кірмейді; сол өндіріспен, техникалық насихаттау және стандартқа салумен байланысты ғылыми-зерттеу жұмыстарына жұмсалатын шығындар. Басқа да ... ... ... ... ... ... Бұл ... 20-шоттың 1-субшоты дебеттеліп, 31, 10, 60, т. б. шоттар кредиттеледі.
6Әрбір дақыл немесе бригадалардағы жұмыс түрлері ... ... ... мен ... шығындар туралы деректерді жинақтау үшін (Ф. № 37) қолданылады, одан ... ... ... жеке ... ... ... жағдайда жеке шотқа жазулар чек-накладнойлар негізінде жасалады. Машина-трактор паркін пайдаланудың есебі машина-трактор паркін пайдалану есебінің ... ... (Ф. № 37а) ... оған ... есеп ... мен жол парақтарының көрсеткіштері жазылады. Қорытынды көрсеткіштер жинақтау ведомостынан дақылдар немесе жұмыстар бойынша ... мен ... есеп ... ... ... ... мен шығымының есебі жөніндегі барлық құжаттарға , , деген ... ... ... ... және ... шөп ұнын дайындау жөніндегі шығындар 20-шотқа ашылатын тиісті талдау шоттарында есептеледі. талдау шотында сүрлем салынатын құрылысты тазалау және оларды ... ... ... ... ... ... сурлемдік балаусаның өзіндік құны, оны сүрлем салынатын құрылыстарға ... ... ... және ... да ... ... ... өндіріске қызмет көрсету мен басқару жөніндегі шығындар есептеледі. Шоттың кредиті бойынша сүрлемнің шығыны көрсетіледі, ол ... ... ... ... ... ... алынады. Пішендеме мен шөп ұнының шығымы да сол сияқты есептеледі.
Қар тоқтау, көң ... ... ... және ... да егіс алдындағы жұмыстар өсімдік шаруашылығында қолданылатын баптардың номенклатурасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... ол бойынша жасалған шығындар белгілі бір дақылдар егуге бөлінген егіс көлеміне пропорциялы түрде шығын баптарына сәйкес тиісті дақылдарға ... ... ... ... егу жөніндегі шығындардың есебі жаңадан құрғатылған жерге дақыл ... ... ... түрлері бойынша, сондай-ақ құрғатуды қажет етпейтін жерлерде шабындықтарды, жайылымдардың ... және ... ... жұмысын жүргізген кезде және жерді егіске әзірлеген кезде 20-шотта жүргізіледі. Талдау шоттары мынадай жұмыс түрлері бойынша ашылады: топыраққа әк ... мен гипс ... оның ... оларды өндіруге, сатып алуға және тасымалдауға жұмсалған шығындар; ... ... ... қордалары мен басқа да органикалық және минералдық тыңайткыштарды енгізу, оның ішінде ... ... ... ... және ... ... шығыңдар; көпжылдық шөптердің тұқымын сатып алуды қосқанда, шабындықтарды шалғынға ... ... және ... ... ... ... алу, өндіру, тасымалдау жөніндегі шығындар); жыртылатын қабатты ... ауыр және ... ... топырақтарды атыздау; топырақтың тереңдігін 35-45 см етіп ұсақтау; жер бетіндегі басы артық суды ағызып жіберу үшін іріктеу тырмалау.
Аталған жұмыстарды жүргізу үшін ... 7 ... ... ... ... ... ... және дәнді-бұршақ дақылдары өнімнің өзіндік құнына калькуляция ... ... ... ... құн ... ... бойынша - франк-шөмеле сақтайтын орны арқылы анықталады. ... ... ... ... ... қабылданады. Дәнді дақылдар мен дәнді-бұршақ дақылдарының (жүгеріден басқасы) өзіндік құнын есептеу ... ... және ... ... ... ... ... (топанның) өзіендік құнын жинауға, престеуге, тасымалдауға, маялауға және басқа жұмыстарға жұмсалған шығындар негізінде белгіленген нормативтер бойынша соларға жатқызылған ... ... ... ... Есеп ... ... өткен жылдан көшетін аяқталталмай қалған өндіріс қалдықтары мен жыл ішіндегі өнім ... ... ... ... ... алып ... өсіру мен жинақ шығындары астықтың және астық қалдықтарының өзіндік құнын құрайды. Лабораториялық талдау деректері бойынша астық ... ... бар ... дән ... ... ... осы процент бойынша толымды дәнге шағылады да, оның жалпы мөлшері айқындалады. Астық қалдықтары оның құрамындағы толымды ... ... құны ... ... ... ... ... өзіндік құнын табады. Шаруашылықта пайдаланылған өнім негізгі ... ... ... ... ... ... дақылдар өнімнің өзіндік құнына калькуляция жасау. Бұл дақылдар өнімнің өзіндік құны - сақталатын франк-орнымен; ... ... құны - ... ... ... да ... орнымен анықталады.
Мақта өнім. Мақтаның негізгі өнімі - шитті ... ... ... мен ... ... және басқалар жоспарлы (есептегі) өзіндік құн бойынша бағаланады. Шитті мақтанның жалпы салмағына ... ... ... ... ... салмағы қосылады. Егер құрақ мақта қабылдау процесінде ... ... ... ... ... ... ... 1-центнер шитті мақтаның өзіндік құнын өнім құнын шығарып тастап, бүкіл шығындар сомасын шитті мақтанын ... ... ... бөлу ... ... ... ... өнім - өндегеннен кейінгі салмағы бойынша есептен шығарылатын тұқымы, жанама өнім - сабағы, карзинкасы (себеті) және ... ол ... ... ... 1 ... ... тұқымының өзіндік құнын анықтау үшін есептелген шығын сомасынан жанама өнімнің құны ... ... ... тұқымының бүкіл мөлшеріне бөлінеді.
Зығыр өнім. Негізгі өнім - сабаны мен тұқымы, шығындар олардың арасында сатып алу ... ... ... ... бөлінеді. Сабанның өзіндік құны нақты салмағы ... ... ... өзіндік құны франк - қоймамен анықталады. сабанды ұсқсату жөніндегі шығындар 20- шоттың деген 3-субшотында есепке алынады.
Кендір ... ... өнім - ... мен ... ... олардың арасында сатып алу бағасы бойынша бағаланып, пропорциялы түрде ... ... ... ... дақылдарының өзіндік құнына калькуляция жасау. 1 центнер ... ... құны ... ... шығарып тастағандағы, картоп өсіру жөніндегі шығындардың жалпы сомасын ... ... бөлу ... есептеп шығарылады.
Жабық топыраққа егілген көкеніс өнімнің өзіндік құнын есептеп шығару бойынша жүргізіледі. Есеп беріліп ... ... ... ... ... ... тұқымға және отырғызылатын материалдарға тікелей жұмсалған шығын болініп алынады да, тікелей тиісті дақылдарға жатқызылады. Басқа шығындардың бәрі дақылдар ... ... ... ... және ... жылыжайларда, пленкамен жабылған немесе жабылмай жылытылған топырақта - белгілі бір дақыл өсірілген шаршы ... ... ... ... ... ... саны тиісті дақыл егілген алапты оның өсіп -өну кезеңіндегі күн санына көбейту арқыла анықталады. ... ... ... өзіндік құнына калькуляция жасау. Пішіннің өзіндік құны - ... ... ... ... орны; сүрлемге салынатын көкбалауса - ... салу ... ... ... жемістілер мен бақша дақылдары - сақталатын ... ... - көк ... құны мен ... салу шығындарын қоса алғанда, франк-сүрлем құрлысы; көк жемшөп - тұтынылатын фран-орын; шөп тұқымы - ... ... ... ... ... қант қызылшасының және жемшөпке арналған бақша дақылдарының өзіндік құны мынандпй тәртіппен есептеледі.Әрбір дақылды немесе дақылдар тобын өсіруге есептелген шығындар ... ... ... ... ... өніміне бөлінеді. Сүрлем салуға пайданылған немесе жас күйіндегі сабақтар мен жапырақтардың және ... ... ... құны ... ... құны ... ...
Жемшөп өлшемнің өзіндік құнын есептеп шығару. Жемшөп өлшемі - жемшөптің жалпы жұғымдылығын ... мен ... ... ... ... ... 1 кг ... жұғымдылығы жемшөп өлшеміне алынған. Әртүрлі жемшөпті жемшөп өлшеміне шағу үшін арнаулы кесте қолданылады. ... ... ... дақылдардың тобы бойынша жемшөп өлшемінің өзіндік құны өндіруге жұмсалған шығындар сомасын сол дақылдан ... өнім ... ... ... ... бөлу ... ... Әртүрлі дақылдардың 1 гектардан алынған шемшөп өлшемімен көрсетілген өнімділігі мен ... ... ... ... ... ... бір ... түрін өндірудің тиімділігі айқындалады.
Потомниктер өнімнің өзіндік құнын есептеп шығару. Потомниктер отырғызылатын ... ... ... ... ағаш пен бұта ... ... арналған. Потомниктер бойынша өнімнің шығыны мен шығымы (тұқым, буындастырылған өсімдіктер, бір жылдық, екі жылдық өсімдіктер егілген егістіктер және ... ... ... , , , ... талдау шоттарында жүргізіледі.
Бухгалтерия жыл ішінде жұмсалған өнімнің мөлшері мен жоспарлы өзіндік құны туралы деректерді шығыс ретінде жыл бойы ... ... Жыл ... ... ... ... оның ... жөніндегі шығындар тұралы және қоймалардағы қалдықтар туралы мәліметтер бойынша бухгалтерлік есеп ... жабу ... ... ... Ведомость деректері өсімдік шаруашылығы бойынша ... Жеке ...... ... ... ... байланыстыруға тиіс. 20 шоттың 1-субшотында калькуляциялық айырмалар есептен шығарылғаннан кейін ... ... пен ... ... түгендеу тізбесімен анықталған аяқталмаған өндірістегі шығындар ғана қалады.
Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша аудиттің ... ... ... ... есептің ұйымдастырылуының негізгі ережелерін, олардың құрылымына ықпалын ашып көрсетеді.
Осыған байланысты өндірістік ... ... ... ... ерекшеліктері және ауылшаруашылығын басқару құрылымы ұсынылды.
Кооперативтің дамуы ... ... және ... ... ... отырып жүзеге асырылады.
Шаруа (фермерлік) қожалықтардың ауылшаруашылық кооперативтеріне бірігуі ондағы бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды жетілдіруді талап етті.
Біздің ... ... ... ең бірінші бастапқы бухгалтерлік есепті ұйымдастыру қажет. Біріккен ауылшаруашылық кооперативінде есеп нысаны ретінде өндіріс үрдісі ... ... ... ... ... шаруашылығы;
-өсірілетін жануарлар түрлері бойынша мал шаруашылығы;
-машина-тракторлы парк, гараж, жөндеу шеберханалары (қосымша ... ... ... көрсетуші өндіріс;
- өнеркәсіптік, өңдеу өндірісі және т.б. (1сурет).
Дипломда есепті ұйымдастыру және әр саладағы қызметтермен өндіріс өнімдерінің қаржылық ... ... ... кооперативін өз бетінше басқарудың жүйесі бастапқы есеп ... ... ... ... ... ... құжаттарды құру), әр өндірістік объекті өз-өзін ақтауды қамтамасыз етуде дағдарыс жағдайынан шығуды жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ... кооперативінде бухгалтерлік есепті ұйымдастыру өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығы өндірісінің технологиялық ерекшеліктерімен өзара байланысты.
2007ж. 22 маусымында Қазақстан ... ... ... №221 ... ... ... ... жүргізу ережелері ауылшаруашылықта есепті ұйымдастыруды толығымен ашып көрсетпейді. Осыған байланысты, біз берілген ... ... ... ... ... ... атап көрсетуге тырыстық. Сонымен бірге, кооперативте шығындарды үнемдеу және табыс алудың негізі болып табылатын бухгалтерлік есептің ашу ... ... ... мамандандырылған біріңғай бастапқы құжаттамалардың болуы бухгалтерлік есептің және одан кейін қаржылық есептеменің ... ... ... бола ... фермерлердің бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және жүргізуге, қаржылық есеп беруді жасауға қарсы келуі немесе ... ... ... ...
Бірақ та 2007 ж. 28.02. №234-III ҚР ... 5б. 3 т.: ... ... ... ... бас салық инспекторы Н.Смурыгина, , деп тұжырымдайды.
Осыған орай бастапқы құжаттарды жасаудың міндеттілігіне еш күмән келтірілмеуі тиіс. ... егін ... ... ... ... ... мамандандырылған бастапқы құжаттардың бағыты мен мазмұны көрсетілген. Әр салаларда мамандандырылған бастапқы бухгалтерлік құжаттарды ақпараттық ... ... ету ... рөл ... Есептік процесті автоматтандыруға бағдарлау мақсаты, есеп формасын жетілдіру мақсаты қазіргі заманғы жағдайда ерекше өзектілік алады.
Осы ... ... ... деректеріне жүргізілген зерттеулер, ақпараттық жүйе, бас бухгалтердің оның мамандарының еңбекті бөлу жағдайында негізгі қызметтік ... бірі ... ... атап ... ... берді. Ауыл шаруашылық кооперативтері дербес бола бастағанда, ақпараттық қамтамасыз етуді дұрыс бағаламау біраз ысырапқа әкеледі. Өйткені нарықтық жағдайда компьютерлік желі ... ... және ... және осы ... ... шығындар өзін- өзі ақтайды.
Қазіргі таңда, компьютерлік бағдарлама ... мен оның ... және ... ... бар оқу ... ... ... жүйесі жақсы берілген. Бухгалтерлік есептің автоматтандырылған жүйесін басқару аппаратының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарда қолдануға болады. Ақпараттық қамтамасыз етудің мұндай нұсқасы, есеп процестерін автоматтандыруда сала мамандарының басқаруы мен өндірістің ерекшеліктерін, олардың бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... ... табылады. Жүйені пайдалануға жіберуден кейін әзірлеушілер бағдарламалық өнімдерді қолдануды ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепке қатысты оқыту өткізеді, және бір мезгілде пайдаланушылардың өзіне бағдарламаға сәйкестік толықтырулар мен өзгерістер ... ... ... отырады. Біздің елімізде бухгалтерлік есепті ақпараттық қамтамасыз ету бағдарламасымен көптеген мамандандырылған фирмалар айналысатыны аталған. Олардың көбі, басқа ... ... ... есеп телімдерін қамту бойынша да, құру принциптері бойынша да айырмашылығы бар. Сондықтанда әр ұйым ... ... ... ... ұсынады.
Ауылшаруашылық кооперативтерінде бухгалтерлік есепті, жүйені толығымен компьютерлеуде бағдарламалық жасақтаманы дұрыс таңдай білудің маңызы зор. Нарық ұсынып отырған ... ... ... ... қолдануға ыңғайлы үш негізгі түрін атап кетуге болады: жергілікті бағдарламалық кешендер, шоғырландырылған (біріктірілген) бағдарламалық кешендер және автоматтандырылған жұмыс орны бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің бүкіл жүйесін компьютерлеуді іске асыра алады. Кооперативтегі компьютерлендіру жағдайындағы бухгалтерлік есеп, басқарудың барлық жүйесінде кері ... ... ... және ... ақпаратты қамтамасыз ететін оның қызметтік жүйелерінің бірі болып табылады. Өндіріс саласындағы кооперативтерде бір бухгалтер есепті қамтамасыз етуге үлгере алады. Басқару ... ... ... ... тек ... қамтамасыз етуге тірелмейді. Бухгалтерлік есеп басқа да маңызды рөлді - ... ... ... ... ... әрекетінде табысты өсіруді қамтамасыз ету жұмыстарын атқарады.
2.3. Өсімдік шаруашылығында өнімнің өзіндік құнына ... ... ... мен мал ... ... ... ... және олардың шығындар есебін жүргізудегі мәселелеріне бақылау ... ... ... Осы ... әрбір кооперативте өндіріс шығындарын есепке алуды ұйымдастырудың және шығындарға ... ... жаңа ... ұсынылды. Машина- трактор паркі шығындарын есепке алуды жетілдіруде және ... ... ... ... бос ... ... ... әдістемесі әзірленді.
Кооперативтегі шығындардың топтастырылуын көрсете отырып, осы салада қолданылатын шығындар ... ... ... ... ... дақылдар өндірісінде шығындарға талдау жасаймыз және астық пен сабанның өзіндік құн калькуляциясын есептеу керек. Осы ... ... ... өткізгеннен кейін ғана табысты анықтауға мүмкіндік балады.
Кооперативте ... ... ... ... ... нормативтік -құқықтық акті ретіндегі салалық есептік саясатын қалыптастыруды жүзеге асыру.
Есеп ... ... ... және есеп беру ... пайдаланушылардың мүдделері қарастырылды.
Есеп саясаты үш негізгі сәттен топтастырылады:
1. Бухгалтерлік есеп әдістемесі.
2. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ұйымдастыру.
Дипломда алғашқылардың бірі болып өзі анықтамаларын берген ... ... А.А. ... ... ... деректерін зерттеу жүргізілді . Басқаша айтқанда, бұл алғашқы бақылауды, ... ... ... топтастыруды және кәсіпорынның шаруашылық әрекеттерін немесе бухгалтерлік есеп әдісін іске асыруды жалпылап қорытындылауды жүзеге асыру тәртібі.
Қазақстанда алғашқылардың бірі ... есеп ... ... ... М.С. ... айналысты, оның анықтамасы - бұл бухгалтерлік есепті және қаржылық есептемені жүргізу үшін ... ... ... ... Одан соң ол, деп атап ... ... ... есеп саясатын өнеркәсіпте қалыптастырудың негізгі жолдарын зерттеді. Біздің зерттеулеріміз бен әзірлемелеріміз, салалық есеп саясатын ауылшаруашылығында қалыптастыруға бағытталған, әр ... ... ... ... ... ... ... агроном, зоотехник, мал дәрігері, инженер немесе механиктерден, есеп саясатын әзірлеуде және оны әзірлеу бойынша кеңес беру тәжірибесі бар, ... ... ішкі ... ... ... ... тобын ұйымдастыру қажет. Дайындық жұмыстары бұйрықта айтылуы тиіс. Есеп ... ... ... әр ... кооперативте жүретін процестерді толық көрсете алатын шаруашылық операцияларының қалыптастырылған тізімінің болуы өте қажет. Егін ... ... ... ... ... созылатындықтан, екі аралас жылдар өніміне шығындар қосарлана жүргізіледі. Шығындар есебін ұйымдастыру шығындарды жылдар бойынша айқын шектеуі тиіс.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... жылдың өніміне шығындар;
- келер жыл өніміне шығындар.
Соңғысы егін шаруашылығының аяқталмаған өндірісіне жатады (жұмыс түрлері ... ... ... ... егу). Тек жыл аяғында ғана, егін шаруашылығы саласының ... ... ... ... жылдық теңгерімде көрсетілетін, қысқартылған қалдықты анықтайды. Жыл бойына ... ... ... ... жүргізілетін жұмыстар түрлері бойынша есепке алады. Шығындар есебін айдан айға өспелі қорытындысымен жүргізеді. дебет шоты бойынша ішкі есеп шоты ... ... ... алады, ал кредит бойынша өнім шығымын көрсетеді. саласында ... ... ... ... ... және ... ... өзіндік құнын есептеу тәртібі көбіне өндірістің технологиялық ерекшеліктеріне және таңдаған әдіске, ... ... есеп ... байланысты болады. Біздің жағдайымызда, мына өндірістер болады: , , , өндірісі, ... ... ... егін ... мал ... ... ... көрсетуші өндірісі, өнеркәсіптік қайта өңдеу өндірістері және өнімді өткізу бойынша шығындар, ... ... болу ... (ШПО) ... және одан ... ... әр баптары бойынша өндірілген өзіндік құнын калькуляциялау обьектілері бойынша топтастырылғаны өте маңызды. ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын шоттар жұмыс жоспарын әзірлеуді, 1- ҚЕҰС-ның талаптары бойынша бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... бойынша шығындарды нормалауға бағытталған стандарттарды әзірлеу, өнімнің (жұмыс, қызмет көрсету), стандарттық ... құру және ... ... ... ... ... шығындарын есептеу, бұл өндіріс үрдісінде шығындарды жедел түрде бақылаудағы ең маңызды құрал болып табылады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ғана емес, өнімді жеткізу, негізгі құралдарды жөндеу, қызмет көрсету өндірісінде материалдық қорларды дайындау, басқа ... ... ... қызмет ету салаларында кооперативте дайындау үрдісі, өндіріс, өнімді жеткізу мен басқаруда пайдаланылады. (2сурет). Өндіріс шығындарын қатаң бақылау оны ... ... ету ... ... ... шығындарды нормалауда қолданылады. Директ- костинг деп аталатын шығындарды есепке алу халықаралық ... ... ... ... ... Бұл есеп ... өндірістік шығындар тұрақты болып табылатын және өнім өндірісі көлеміне пропорционалды өзегеретін шығындар болып бөлінеді. Директ- костинг әдісі ... ... ... ... ... 30 ... ... өндірілетін заттар бойынша тек материалдар шығыны, еңбек ақы және басқа да ... ... ... ғана есеп жүргізді, үстеме шығындар, маржиналды кірістерді түзе отырып, оларды өткізуден алынған пайданың азаюына есептен шығарылды.
Осыған байланысты ... ... бөлу ... ... 1936 ... 2007 ... ... шетелдік, Ресей және Қазақстандық ғалымдардың еңбектері бойынша әдеби деректерден зерттей келе, директ- костинг жүйесін біздің республикамызда да қолдану ... ... ... ... ... ... ... та бізде Қазақстанда әлі де салықтық есеппен үйлесім жоқтығын естен шығармауымыз керек. Өйткені өзгермелі шығындар ғана ... ... ... ... ... өзіндік құны тек қана өзгермелі шығындарды, калькуляциялық жұмысты нормалауды, жоспарлауды қарапайымдауға мүмкіндік береді, сондықтан да ... ... ... ... ... ... көп ... сайын болашақтағы шығындар жақсы жоспарланады, сондықтан да ауылшаруашылық кооперативіне ... ... ... ... ... ... ... зерттеу, олардың көбі жүйесін пайдаланатынын көрсетіп отыр. ... ... Дж.П. ... ... сонау 1889 Дж.М.Фельс пен Э.Гарк нақтылы шығындарды нормалаумен салыстыру жүйесінде өздерінің практикалық көріністерін тапты.
Сол кезеңдерді нормалау ақталмаған шығындардың алдын - алу ... ... ... жосықсыз ысырапты болдырмауға болар еді.
XX ғасырдың ... АҚШ та, одан соң ... ... ... ... Кейіннен жүйесі мен жауапкершілік орталықтары бойынша есеп дәл уақыт (sit) әдісіне қайта жаңғыртылды, бұл ... ... Р.Д. Мак- ... ... және ... ... ... көрсетілген шығындар есебі жүйесі қосымша өндіріс, өнімді өнеркәсіптік өңдеу кооперативтерінде қолданылуы тиіс. Басқаша айтқанда, жүйесі кооператив қызмет әрекетінің ... ... ... ... - олар ... ... өткізу, өндірістік шығындарды нормалау мүмкіндігі бар жердің бәрінде қолданылуы мүмкін.
Нәтижесінде ... ... ... қол ... Бүгінде түсінігі өнім бірлігіне шығындардың қажетті ең аз ... ... ... ... ... ... ... үшін бақыланбайтын шығындар - ол жол беруге болмайтын нәрсе.
Шығындар нормативтері нарықтық ... ... ... ... ... ... шығындар түріндегі ғылыми негізделген нормалар шығындарды төмендету жолдарын сауатты іздестіруге мүмкіндік береді. Осыған орай, 2005 ж. 29.04. №407 ҚР ... ... 2005 ... әр облыс аймақтарына жасалған егін шаруашылығы дақылдарының түрлері бойынша егістік бірлігіне ... ... ... болатын. Дағдарыс жағдайында шығындарға бақылау жасау және сол шығындарды азайту бойынша шаралар қабылдау мақсатында әрбір ауылшаруашылық өндірушілеріне теңгемен 1 га ... ... аса ... ... ... нормативі негізінде егістіктер зардап шеккен жағдайда сақтандыру бойынша қайтару ... ... ... ... ... жаңа формасына ауыстыру өндірістік шығындардың талдамалы есебін ұйымдастыру жүйесін және ... ... болу ... бойынша егін шаруашылығы өнімдерінің шығымын белгілі бір жағдайда қайта құруды талап етеді
Біздің ұсыныстарымыз осы кемшіліктердің орнын толтыруға ... ... ... ол ... ... өндіруде шығындарға жедел бақылау жасау жаңа әдістемесімен үйлесе шығындар есебі нормативтік әдісін кеңінен таратуға көмектеседі. Өндірістегі шығындарды және өнім ... ... алу ... ... бөлімшелері бойынша- бригада, звено, тіпті жанұялық ұжымдар бойынша ұйымдастырылуы тиіс. Ал олардың ішінде - есеп обьектілері мен ... ... ... Жыл ... егін ... ... ... түрлері бойынша есеп обьектісіне, жыл аяғында оларды есеп обьектісіне бөлмеу үшін, шығындарды пайда болу орындары бойынша енгізу тиіс. ... ... ... ... болу ... ... өнім ... шығындардың нағыз сомасын есептеу үшін қажет. Шығындардың пайда болу орындары ... ... ... ... ... ... ... және өндірістік шығындарды есепке алуды жоспарлау обьектілері пайдаланылады. 1- кестеде жоспарлау, өндірістік шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын ... ... ... Шығындардың пайда болу орындары бойынша шығындарды есепке алуды ұйымдастыру әрбір ... ... өнім ... мен ... ... үшін ғана ... ... қатар әр бригададағы өнімнің өзіндік құнын есептеу, табысты анықтау үшін де ... ... ... ... дер кезінде бөлу - есепке алудағы маңызды кезең, сондықтан да оған зор мән ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс көлемін тағы да анықтап, жойылған егістіктер аумақтарын ажыратып, жұмыстың әр түрі ... ... ... ... қатыстырылатын астық дақылдарының нысандарын анықтайды.
Аяқталмаған өндіріс шығындарын бөлу кезінде арнайы есептеу жүргізіліп, онда шығындар тармақтары бойынша аяқталмаған өндірістің ... ... ... ...
2 ... - Орындалған жұмыстар бойынша шығындардың пайда болу орындарын анықтайтын өндірістік шығындарды есепке алу, жоспарлау және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... түрлері
Өнімнің өзіндік құнын есептеу ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс (болашақ жылдар егін шығындары)
-
-
-
Дүмбе астық егу
250
25000
-
-
Күздік арпа
50
5000
-
-
Қатты жаздық ... ... ... бұршақ дақылдары:
- бұршақ
60
6000
-
-
- үрме бұршақ
100
10000
-
-
Майлы дақылдар:
- соя
-
-
50
5000
- күнбағыс
-
-
150
15000
Барлығы:
600
60000
600
60000
Ескерту - автор құрастырды
Ағымдағы жылдың астық дақылдары ... ... ... келер жыл өніміне есептік жылдың күзінен қаңтарға дейінгі орындалған жұмыстар ... ... ... ... ... жыл ... ... өндіріс) орындалған жұмыстар бойынша шығындарды бөлу әдістемесі жасалды.
3 кесте - Болашақ жыл егініне жасалған жұмыстар ... ... бөлу ...
Шығындар түрлері
Барлы
ғы (теңге)
1 га-ға (теңге)
Соның ішінде
Жаздық астық
(1000 га) дақылдарға
жүгері
( га 90)
дүмбе
(110 га)
арпа
(310 га)
Жаздық егіс ... (1510 га) (1510 х ... ... ... х 100 ... бар ... ... (сома)
45300
30
30000
(1000 х 30)
2700
(90 х 30)
3300
(110 х 30)
9300
(310 х 30)
Жанар жағар май материалдары, тг
45300
30
30000
(1000 х 30)
2700
(90 х ... х ... х ... қор ... ... ... х 30)
2700
(90 х 30)
3300
(110 х 30)
9300
(310 х 30)
Негізгі қорлардың ағымдағы жөндеуі
-
-
-
-
-
-
Басқа ... ... ... ... ... ... х ... х 10)
1100
(110 х 10)
3100
(310 х 10)
Ескерту- есептеулер автормен құрастырылды
Орындалған жұмыс түрлері бойынша, мысалы, сүдігер көтеру ... бөлу үшін 1 га ... ... ... ... кейін 1га өзіндік құнын ескере отырып дақылдар түрлері бойынша бөледі. Мысалы, аңыздық аймағы - 1510 га. Сүдігер көтеру ... 151000 ... яғни 1га - 100 ... (151000 / 1510), ... ... ... ақы - 30 ... ЖЖМ - 30 теңге жұмыстар мен қызметтер - 10 теңге, негізгі қор амортизациясы -30 теңге және т.б. ... ... ... 250 мың.га дүмбе астық, 50 мың.га күздік арпа, 90 мың.га жүгері алып отыр т.с.с. Сәйкесінше, шығындар әр ... ... ... ... ... (1-2 кестеде келтірілген)
Обьектілер бойынша яғни, дақылдар немесе жұмыстар түрлері бойынша шығындарды көрсету үшін ... ... ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы қызмет көрсету саласының ролі36 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
Басшылық ету тәсілдері3 бет
Жұмысшылардың қосымша еңбекақылары6 бет
Полиграфиялық кәсіпорынды жобалау технологиясы9 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы шаруашылық инфрақұрылым саласының ролі35 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Есептік регистрлердің жеңілдетілген формасын қолданатын шағын кәсіпорындардағы бухгалтерлік есептің әдістемесі11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь