Жер сілкінісі, сел, су тасқыны кезіндегі халықтың іс-әрекеті. қоршаған ортаның ластанушыларынан қорғану әдістері

Жер сілкінісі — жер асты қыртыстарындағы дүмпулер мен жердің жоғарғы бедерінің тербелуі. Жер сілкінісі екі түрлі жолмен іске асады. Алғашқысы, табиғи жолмен (негізінен тектоникалық процестер), екіншісі, жасанды жолмен (жарылғыш заттар, су қоймаларын толтыру және таудағы жерасты қазбаларды опыру). Тағы бір ерекше жолы бар. Ол — жанартаулардың (вулкан) оянған кезіндегі лаваның көтеріліуі.
Жыл сайын бір миллионға жуық жер сілкінісі болады. Алайда, олардың басым бөлігі елеусіз дүмпулер болғадықтан, адамдар сезе қоймайды. Есесіне, Жер планетасының әр бір жерінде болып жатқан үлкенді-кішілі жер асты дүмпулері мен жер сілкіністерін Халықаралық деңгейдегі жер сілкіністерін бақылаушы мамандар біліп отырады.
Үлкен қауіп тудыратын жер асты дүмпулері орта есеппен алғанда айына екі реттен болып тұрады. Олар мұхиттың тұңғиығында орын алғандықтан адамдар мекендейтін аймақтарға тигізер зияны болмайды. Тіпті, ондай дүмпулердің салдарынан цунами де пайда болмайды.
Жер сілкінісінің басты себептері ретінде жер қыртысы платформаларының қозғалысы мен қимылдауын айтуға болады. Мұндай қозғалыстар орын алған аймақ жер сілкінісінің ошағы деп аталады. Ал жер сілкінісі ошағының жер бетіндегі нүктесі эпицентрі болып саналады.
        
        Аль-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Механика математика факультеті
Баяндама
Тақырыбы: Жер ... сел, су ... ... халықтың іс-әрекеті. Қоршаған ортаның ластанушыларынан қорғану әдістері
Орындаған: Жанатай А.Н. ... ... Д.М. МКМ ... Исанбекова А.Т.
Алматы 2011
Жер сілкінісі туралы
Жер сілкінісі -- жер асты қыртыстарындағы дүмпулер мен ... ... ... ... Жер ... екі ... ... іске асады. Алғашқысы, табиғи жолмен (негізінен тектоникалық процестер), екіншісі, жасанды жолмен (жарылғыш заттар, су қоймаларын толтыру және ... ... ... ... Тағы бір ... жолы бар. Ол -- жанартаулардың (вулкан) ... ... ... ... ... бір ... жуық жер сілкінісі болады. Алайда, олардың басым бөлігі елеусіз дүмпулер болғадықтан, адамдар сезе қоймайды. Есесіне, Жер ... әр бір ... ... ... үлкенді-кішілі жер асты дүмпулері мен жер сілкіністерін Халықаралық деңгейдегі жер сілкіністерін бақылаушы мамандар біліп отырады.
Үлкен ... ... жер асты ... орта ... алғанда айына екі реттен болып тұрады. Олар мұхиттың тұңғиығында орын алғандықтан адамдар мекендейтін ... ... ... ... ... ... ... салдарынан цунами де пайда болмайды.
Жер сілкінісінің басты себептері ретінде жер қыртысы платформаларының қозғалысы мен қимылдауын айтуға болады. Мұндай қозғалыстар орын ... ... жер ... ... деп ... Ал жер сілкінісі ошағының жер бетіндегі нүктесі эпицентрі болып саналады.
Сейсмограф
Жер сілкінісі мен жер асты ... ... ... ... деп ... ... бұрынғы түрлері қағаз таспасы бар қондырғыоар болатын. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... да ... Соңғысының қағаз таспасы болмайды.
Қағаз таспамен жұмыс істейтін сейсмографтардың екі түрі болады: вертикальды (тігінен болған) ... мен ... ... тіркейді. ал екінші түрі горизонтальды (көлденеңінен, жазығынан) тербелістер мен толқындарды, қозғалыстарды тіркейді. Екеуінің де өте сезімтал ... ... Сол ... ... ... із ... ... отырады.
Тектометр
Тектометр -- Ресейде (Сахалиндік өнертапқыштың туындысы. Жапонияда патенттелген) жасалған құрал. Жаңа ... ... ... ... ... ... адам. Тектометрдің көлемі өте ықшам әрі салмағы да жеңіл (1 кг). Бар ... бір ... ... ... ... ... қарамастан маңыздылығы өте зор. Ол болайын деп жатқан жер сілкінісінің қаупін 40 ... ... ... ... жер ... ... ... жер сілкінісін болжау станциясы жердің гравитациялық өсіріндегі үш өлшемді өзгерістерді автоматты және автономды түрде тіркеп, мәліметтерді АҚШ-та орналасқан La Habra ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Алғашқы ATROPATENA-AZ1 станциясы 2007 жылы 4-сәуірде Азербайжанның астанасы Баку қаласында Жер сілкіністерін ... ... ... ... сілкінісіне қалай дайындалу керек?
Үйде, жұмыста, кинода, театрда, көлікте және көшеде болған кездегі жер ... ... ала ... ... ... Отбасы мүшелеріне жер сілкіну кезінде не істеу керектігін түсіндіріп және алғашқы медициналық көмек ... ... ... ... қалта шамын және қосымша батареяларды ыңғайлы жерде ұстаңыз. Бірнеше күнге жететін үйде ауыз су және консервілер қорын ұстаңыз. Кереуеттерді терезелер мен ... ... алып ... Пәтердегі шкафтарды, сөрелерді және стеллаждарды бекітіп қойыңыз, жоғарғы сөрелер мен антресольдардан ауыр заттарды алып ... ... ... (улы ... ... ... ... жақсы оқшауланған сенімді жерде сақтаңыз. Қажет болған жағдайда электрді, газ бен суды өшіру үшін барлық тұрғындар рубильниктің, газ және су ... ... ... қай ... ... білуі тиіс.
Жер сілкіну кезінде қандай әрекет жасау керек ?
Ғимараттың тербелгенін сезген соң, шамдардың шайқалғанын, заттардың құлағанын көрген соң, үдеп келе ... шуды ... ... ... ... соң ... салмаңыз (бірінші дүмпулерді сезгеннен бастап ғимарат үшін қауіпті ... ... ... 15-20 ... уақытыңыз бар). Жылдам құжаттарды, ақша және қажетті заттарды алып ғимараттан шығыңыз. Жайлардан шыққан кезде ... ... ... түсіңіз. Көшеге шыққаннан кейін ғимараттардан алшақтау, ашық кеңістікке барыңыз. ... ... ... де ... ... ... Сіз еріксіз бөлмеде қалып қойсаңыз, қауіпсіз жерге тұрыңыз: ішкі ... ... ішкі ... ойығында. Мүмкіндік болса үстелдің астына тығылыңыз - ол Сізді құлаған ... мен ... ... ... мен ауыр ... ... ... Егер де Сіздермен балалар болса - оларды өзіңізбен қалқалаңыз!
Тұтатқыштарды, ... ... ... - газ ағып ... өрт шығу ... бар. Балкондардан, карнизден, парапеттен алшақ тұрып, жұлынған сымдардан сақтаныңыз.
Егер де Сіз ... ... ... ... ... автомобильден шықпай ашық жерде болыңыз. Басқа адамдарды құтқару кезінде көмек көрсетуге дайын болыңыз.
Жер ... ... не ... ... ... алғашқы көмек көрсетіңіз.
Жеңіл алынатын үйінділерге түскендерді босатыңыз. Абай ... ... ... мен ... ... ... ... Оларды тыныштандырыңыз. Аса қажетсіз телефонды пайдаланбаңыз. Радиохабарды қосыңыз. Жергілікті билік, табиғи зілзала зардаптарын жою ... ... ... ... ... өткізгіштерде зақым келгенін тексеріңіз. Ақаулықты жойыңыз немесе пәтердегі электрді ажыратыңыз. Күшті жер сілкінісі кезінде қалада электрдің автоматты түрде ажыратылатындығын есте ... ... және су ... ... ... ... ... жойыңыз немесе желілерді ажыратыңыз. Ашық отты пайдаланбаңыз. Баспалдақтан ... ... абай ... оның ... көз ... Қираған ғимараттарға жақындамаңыз, оған кірмеңіз. Қайталанбалы дүмпулерге ... ... ол жер ... кейін алғашқы 2-3 сағатта өте қауіпті. Ғимараттарға аса қажет болмаса кірмеңіз. ... ... ... дүмпулер туралы ойдан еш нәрсе айтпаңыз. Ресми ақпаратты ғана ... Егер де Сіз ... ... ... ... ... ... бағалап, мүмкіндігінше өзіңізге өзіңіз медициналық көмек көрсетіңіз. Үйіндінің сыртындағы адамдармен байланыс орнатуға тырысыңыз (дауыспен, тоқылдатып). От жағуға болмайтынын, унитаздан су ... ... ал ... мен батареяны белгі беру мақсатында пайдалануға болатындығын есте ... ... ... Адам ... ... ... аса уақыт өмір сүре алады.
СУ ТАСҚЫНЫ
СУ ТАСҚЫНЫ - бұл қардың еруі, жауын-шашын, суды желмен айдаған және кептелу кезінде ... ... мен ... су ... ... ... ... айтарлықтай су басу. Өзендер арнасына суды желмен айдау арқылы ... су ... ... ... ... Су ... ... жолдар, ғимараттар, құрылымдардың қирауына, елеулі материалдық шығынға, ал судың көп жиналуы (4 м/с астам) және су үлкен биіктікке ... (2 м көп) ... мен ... опат ... әкеліп соқтырады. Қираудың негізгі себептері ғимараттар мен құрылымдарға су массасының, жоғары ... ... ... ... ... ... мен ... жүрген заттардың, т.б гидравликалық соққысы болуы мүмкін. Су тасқыны кенеттен пайда болып және ... ... 2-3 ... ... созылуы мүмкін.
Су тасқынына қалай дайындалу керек?
Егер де Сіздің аумағыңыз су тасқынынан жиі зардап шексе, су басу ... ... ... ... тұрғылықты жеріңізге жақын тұрған дөңестеу сирек су басатын жерлерді, оған баратын ең ... ... ... еске сақтаңыз.
Отбасы мүшелерін ұйымдасқан және жекелей көшіру кезінде әрекет ету, сонымен қатар кенеттен және буырқанып келе жатқан су ... ... ... таныстырыңыз. Қайықтар, салдарды және оларды жасау үшін құрылыс матеиалдарын сақтау орындарын еске сақтаңыз. Көшіру кезінде алып ... ... ... және дәрі-дәрмектердің тізімін алдын-ала жасап қойыңыз. Арнайы чемодан немесе рюкзакқа құндылықтарды, қажетті жылы затарды, азық-түлік қорын, су және дәрі-дәрмекті ... ... ... ... қандай әрекет ету керек?
Су тасқыны қаупі және көшіру туралы дабылды алғаннан кейін күттірместен, белгіленген тәртіп бойынша өзімен бірге қажетті ... мен ... ... екі ... ... алып ... су басуы ықтимал қауіпті аумақтан белгіленген қауіпсіз аумаққа немесе дөңестеу жерлерге барыңыз (шығыңыз). Көшіру пунктіне жеткеннен кейін тіркеліңіз. ... ... ... ... ... мен газды сөндіріңіз, отын жағу пештеріндегі отты өшіріңіз, ғимараттың сыртындағы барлық қалқитын заттарды бекітіп қойыңыз немесе қосымша жайларға ... Егер де ... ... ... ... заттарды шатырға немесе жоғарғы қабаттарға орналастырыңыз. Есңктер мен терезелерді жауып, қажет болса және ... ... ... ... ... ... мен есіктерін сыртынан тақтайлармен жабыңыз. Оған қоса, үнемі апат туралы дабылды беріңіз: күндіз - жақсы ... ... ... ... іліп ... ... ал түнде жарықтық дабылмен және дауыс беру ... ... ... ... ... ... сақтық шараларын сақтай отырып, жүзу құралдарына көшіңіз. Құтқарушылардың талаптарын мүлтіксіз сақтап, жүзу құралдарының шамадан тыс жүктелуіне жол бермеу керек. ... ... ... ... ... ... ... экипаждың талаптарын мүлтіксіз орындаңыз. Су басқан ауданнан тек қана ... ... ... ... ... ... ... су деңгейінің көтерілуінің жалғасуы, жоғарғы қабаттарды (шатырларды) су басу ... болу ... ... ... ... ғана ... кетуге кеңес береді. Бұл кезде сенімді жүзу құралы ... және ... ... білу ... ... шығу ... апат дабылын беруді тоқтатпау керек. Суда малтып жүрген және ... ... ... көмек көрсетіңіз.
Егер адам батса
Батып жатқан адамға жүзетін зат лақтырып, оны сергітіңіз, көмек шақырыңыз. Зардап шегушіге бару ... өзен ... ... Егер батушы адам өзінің іс-әрекеттерін бақыламаса, оның артынан жүзіп барып, ... ... ... ... ... ... ... кейін қалай әрекет ету керек?
Ғимаратқа кірер алдында қандай-да болмаса бір заттың құлау немесе қопарылу қаупі бар ма жоқ па ... ... ... ... ... ... тазарту үшін). Жайларды толық желдетпейінше және газбен қамту жүйесінің жарамдығын тексермейінше электрді қоспаңыз, ашық отты пайдаланбаңыз және сіріңкені ... ... ... ... ... су және ... ... жұмысқа жарамдылығын тексеріңіз. Олардың мамандардың көмегімен тексеріп жарамдылығына көз жеткізгенбейінше қолданбаңыз. ... ... үшін ... мен ... ... едендегі және қабырғалардағы кірді жуып, подвалдардағы суды шығарыңыз. Сумен тікелей жанасқан тамақ өнімдерін пайдаланбаңыз. Құдықтарды тазартуды ұйымдастырып ондағы лас суды ... ... ... ... мен ... бойынша Қазақстан ТМД елдерінің ішінде алдыңғы қатарларда - ... ... 13 % ... экзогендік үдерістердің осы түрін қалыптастыру және оның қирату ықпалының ... ... ... Осында 2700 мұздық, 596 мұздақ және мұздық көлдері, уақытша бос жатқан қазандықтар орналасқан, 300 сел бассейндерінде 5650 сел ... ... ... ... 156 елді ... 15000 ... ... объектілеріне және 182 мың тұрғындарға қауіп төндіруде.
Сел қаупі кезеңінде ММ бөлімшелері өзендердің сел қаупі бар бассейндеріне жер ... және ... ... ... ... жүргізеді, Мұздақ және мұздық көлдердегі судың деңгейін төмендету бойынша алдын алу іс-шараларын орындайды. 2009-2011 ... ... ММ ... № 6 мұздақ көлі Кіші Алматы өзенінің бассейні, № 13 бис көлі және № 11 көлі Үлкен Алматы ... ... ... ... ... ... ... орындады.
Қазақстан Республикасында қауіпті табиғи құбылыстардың арасында қайталануы және қирату ықпалы бойынша екінші ... қар ... тұр. ... ... 800 қар көшкіндерінің ошақтары орналасқан, олардың 400-ден астамы 900-ден астам түрлі нысандарға, 2 мыңға жуық тұрғындарға қауіп ... ... ... -- ... ... -- ... ... мұздықтардың, қардың мөлшерден артық еруінен, нөсерлі жауын-шашындардан, жер сілкінуден, тау өзендерінің арнасынан асып тасуынан пайда болатын табиғаттың жойқын құбылысы.
Тас ... ... ... ... ... қүлауымен сипатталатын, кенеттен басталып, барынша қарқынды өтетін мейлінше залалды құбылыс; әдетте нөсер жауындар әсерінен, кейде тау ... ... не ... жаппай еруінен туындап, шағын өзенше аңғарлары мен жылғалар бойын қуалай құлайды.
Сел тасқыны құрамына қарай саз-балшықты, ... және ... ... ... үш түрге бөлінеді.
Сел жолындағы борпылдақ шөгінділерді шайып, қатты тау жыныстарын ... ... ... ... салмағы ондаған тонналық үйтастарды ағызып әкетеді. Сел Қазақстанның Іле Алатауы, ... ... ... ... Алтай тауларындағы Үлкен Алматы, Кіші Алматы, Қаскелең, Есік, Талғар, Текелі, Сарқант, тағы басқа өзендердің алаптарында жиі болып тұрады.
Сел болған ... жылы жер ... ... ... ... нда көлемі 440 млн. м3 болатын ірі ... ... ... күшті, лайлы сел болды.
1928 жылы қатты нөсер жауын салдарынан Іле Алатауының терістік беткейінде 20-дан астам сел болып өтті.
Нөсер жауындардан соң 1921 ... 1941 жылы Кіші ... 1950 жылы ... ... 1959 жылы.
Текелі өзендерінде жойқын селдер болды.
Сел алдын алу
1963 жылы шілде айында бірнеше тәулікке созылған ыстық ... ... ... пен ... мол ... Жарсай мұздығындағы көл суы ернеуінен асып, жарты сағат шамасында Есік көліне шамамен 6 млн. м3 лай мен ... ... ... қаупі күшті өзендерге бөгеттер салу, каналдар қазу, ағаштар отырғызу және алдын-ала болжау, халыққа хабарлау жұмыстарын ұйымдастыру сел ... ... ... ... ... қаласын сел апатынан қорғау үшін 1966 жылы Медеу шатқалында дүние жүзінде алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... Ауданы 40 мың км2 жерге селге қарсы ғылыми-зерттеу, жобалау-конструкциялық ... ... ... ... ... алу мақсатында Қазақстанда "Қазселденқорғау" мекемесі құрылып, сел мониторингі ұйымдастырылған.
Сел - бұл қысқа мерзімді, лай мен тас араласқан, таулы ... ... су ... Олар ... қар мен ... ... салдарынан тау өзендерінің тасуы негізінде болады. Қазақстанның таулы аймақтарындағы сел тасқындары жылдың жылы мезгілдерінде ... ... ... ... ... 10-20 ... ... барады. (жекелеген жағдайларда 40-50 метрге дейін жетеді), жылдамдығы тау өзендерінің жылдамдығына жақын (3-5 м/с артық). Сел тасқынынан аман қалу ... ... ... сел ... ... алу шараларына үлкен мән беріледі.
Сел қаупінің белгілері:
* Сел қаупі басым аймақта нөсер жаңбырдың жиі жаууы;
* Ауа температурасының тез әрі ұзақ ... жылы ... ... ... ... суға ... сел қаупі бар өзендердің тасуы;
* Көлдегі су ... тез ... ... оның ... өзен ... ... қуыстың (воронка) пайда болуы.
* Көл дамбысын бұзуға әкеліп соғатын жер ... ... ... және ... ... ... сел басу қаупінің белгілері:
* Теңіз-мұздақты кешендерде су жиналуын дәлелдейтін, сел қаупі бар ... ... ... ... немесе бірден азаюы;
* Сел қаупі бар арналардың жоғарғы жағында ... тән ... ... ... болуы;
* Селмен бірге төмен құлдилаған тастардың әсерінен жердің дірілдеуі;
* ... ... ... пайда болған лас шаңнан тұратын бұлт пайда ...
* Сел ... ... таза ... лай ...
Сел қаупі бар ауданда өзіңді қалай ұстау керек:
* бұқаралық ақпарат құралдарының таудағы жағдай туралы хабарламаларын ... ... ...
* сел ... бар ... ... ... үздіксіз нөсер жаңбыр жауса, қауіпті аймақтан кету;
* жылжып келе ... сел ... 50-70 ... ... ... жартастар мен тік жарлардың жанына жақын тұрмау, сел жүру кезіндегі жердің дірілінен тас немесе жартас құлауы мүмкін;
* сел ... бар ... ... ... ... 20-30 м. ... ...
* сел қаупі бар арналарға жақын жерлерге, өзен дамбыларына немесе олардың астына дем алуға, шатырлық лагерлер орнатуға ...
* сел басу ... ... ... тез ... ... ... аулаққа, биік тау қатпарларына кету;
* сел жүріп кеткен соң оның арнасына түспеу, артынан тағы бір сел ... ... ...
* сел жүріп өткен арнаға түскенде және онымен жүріп келе жатқанда аса сақ болу, әсіресе сел жырып ... ... өте ...
* ... ... сел қаупі жоқ кезде ғана, дұрысы жылдың ең суық ... ... оның ... ... ... ... ... мұз кесектерімен немесе қар көшкінінің бетімен, келесі бетке өтуге талпынбау.
Қоршаған ортаны ластаушы көздерін ірі төрт ... ... ... Химиялық ластану - көміртегі өнімдері, күкірт, көмірсулар, ... мен ... ... ... фторлы қосылыстар, ауыр металдар, аэрозолдар.
2. Физикалық ... - ... ... ... ... ... шулар мен тербелістер.
3. Биологиялық ластану - ... және ... ... ... ... бактериялар, вирустар,микроорганизмдер мен құрттар, қарапайымдылар мен шектен тыс көбейіп кеткен зиян келтіретін жәндіктер.
4. Эстетикалық зиян - ... әсем ... ... ... - ... жойылуы, табиғатты сулу жерлерді су басып батпақ - сорға айналуы, сусымалы құмдардың жылжып ... ... ... су ... ... ... құрғауы және тағы басқалар.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алымдар29 бет
Өзен мұнай-газ кен орны72 бет
Апаттардың табиғи сипаттамасы11 бет
Табиғи сұрапыл апаттар13 бет
Cу тасқыны, одан қорғану жолдары11 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Адамда тұқымқуалайтын патологияға ортаның және тұқымқуалаушылықтың ролі7 бет
Адамзаттың табиғатты қорғау іс-әрекетінің болашағы. Әлемдегі халықтың төтенше жағдайлардан жаппай өлімге ұшырауына әкелетін жағдайлар15 бет
Айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету қағидасы айыпталушының құқықтарымен мүдделерін қамтамасыз етудің кепілі ретінде92 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь