Сүйінбай Аронұлы айтыстары

Мақсаты: Сүйінбай Аронұлы ақынның айтыстарын басқа ақындар айтыстарынан артықшылығымен, ерекшелігін нақты дерек көздерімен дәлелдеу.
Сүйінбай Аронұлының айтыстарын айтпас бұрын, тегі, шыққан ортасы туралы, ақындық жолға келуі жөнінде қысқаша мағлұмат беріп өтейін.
Сүйінбай Аронұлы 1815 жылы бұрынғы Жетісу облысы, Верный уезі, Ұзынағаш болысы, үшінші ауылда (қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Сүйінбай атындағы совхозда) дүниеге келген.Оның арғы атасы Күсеп Жиенқұлұлы батыр, әрі ақын және шебер қобызшы болған. Ақынның балалық шағының ең бір қызықты тұсы Майтөбе жайлауының баурайында қозы-лақ, бағып, өлең айтумен өткен.
Күсеп Жиенқұлұлы—XVIII ғасырдағы Жоңғар феодалдық мемлекетінің шапқыншылығына қарсы аттанған қазақ елінің ерлік күресін алғашқы жырлаған жауынгер-ақындардың бірі.Ол — атақты «Өтеген батыр» жырының бастапқы шығарушы авторы.
Әрі батыр, әрі ақын Күсептің Жаманақ, Жаңбыршы, Арон деген үш ұлы болған. Күсепұлы Арон 1750 жылы туып, 1835 жылы 85 жасында қайтыс болған.Ароннан Жаманшыл-Жұмық-Сүйінбай-Оспан тарайды.
Сүйінбайдың алғашқы зайыбы Жұпан, одан Майлыбай туады.Жұпан ауырып қайтыс болғанда, Еңлікке үйленіп, Жетібай, Әзірбай деген екі ұл, Бағыжан, Қойжан деген қызы болған. Үлкен ұлы Майлыбайдан бес ұл, екі қыз тарайды.Үкіжан,Талжан,Тоғызбай, Садырбай, Дайырбай, Кәдірбай, Әуелбай. Бұлардан тараған Сүйінбай немере-шөберелері қазіргі кезде оқу-ағарту ғылым және шарушылық салаларында еңбек етуде.
Азамат ақын Сүйінбай Аронұлы 1898 жылы , 83 жасында қайтыс болған.
Ақынның сүйегі Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ өзенінің Шығыс жағындағы биік жотаға қойылған.Ұлы ЖамбылСүйінбайды рухани жебеуші пірім деп таныған.
Ұлы ақын Жамбылдың даңқты ұстазы Сүйінбай Аронұлы – қазақ халқының XIX ғасырда өмір сүрген ең әйгілі өнерпазы, табиғи зор талант
        
        Филология     факультеті
Қазақ әдебиеті кафедрасы
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... Аронұлы ақынның айтыстарын басқа ақындар айтыстарынан
артықшылығымен, ерекшелігін нақты дерек көздерімен дәлелдеу.
Сүйінбай Аронұлының айтыстарын айтпас бұрын, тегі, ... ... ... ... ... жөнінде қысқаша мағлұмат беріп өтейін.
Сүйінбай Аронұлы 1815 жылы бұрынғы Жетісу ... ... ... Ұзынағаш
болысы, үшінші ауылда (қазіргі Алматы ... ... ... ... ... ... ... арғы атасы Күсеп Жиенқұлұлы батыр,
әрі ақын және ... ... ... ... ... шағының ең бір қызықты
тұсы Майтөбе ... ... ... бағып, өлең айтумен өткен.
Күсеп Жиенқұлұлы—XVIII ғасырдағы Жоңғар феодалдық ... ... ... ... елінің ерлік күресін алғашқы жырлаған
жауынгер-ақындардың бірі.Ол — атақты ... ... ... ... ... ... әрі ақын ... Жаманақ, Жаңбыршы, Арон деген үш ... ... Арон 1750 жылы ... 1835 жылы 85 ... ... ... тарайды.
Сүйінбайдың алғашқы зайыбы Жұпан, одан Майлыбай туады.Жұпан ауырып
қайтыс болғанда, ... ... ... ... ... екі ұл, Бағыжан,
Қойжан деген қызы болған. Үлкен ұлы ... бес ұл, екі ... ... ... Кәдірбай, Әуелбай.
Бұлардан тараған Сүйінбай немере-шөберелері қазіргі кезде оқу-ағарту ... ... ... ... ... ақын ... Аронұлы 1898 жылы , 83 жасында қайтыс болған.
Ақынның сүйегі Алматы облысы Жамбыл ауданы ... ... ... биік ... қойылған.Ұлы ЖамбылСүйінбайды рухани жебеуші пірім
деп таныған.
Ұлы ақын ... ... ... ... ...... халқының XIX
ғасырда өмір сүрген ең әйгілі өнерпазы, табиғи зор талант иесі суырыпсалма
өнердің жарық жұлдыздарының ... ... ... ақын ... ... ... ... еңбекші
көптің атынан сөйлеп, қарапайым халықтың үміті мен бақытты ... ... және ... мен ... ... ... ... кесімді ой-пікірлерін шыншылдықпен айтып берді. Бүкіл саналы өмірі
мен қажыр-қайрат, күш-қуатын, бойындағы алапат арынды, ақындық ... ... ... болашағына арнады, тек қана еңбекші елге қызмет ... ... ... ... ... келгенде ,
Бас кессе де болмадым.
Құтылып жарлы кеткенше
Зорларды сөзбен торладым,-дейді ақиық ... ... ... ... ақындардың айтатын саналы, сертті сөзі. Асылы,
ақынның да ... бар: баз ... ... мен ... ... ... ... күнге теңеп, солардың тасасында, көлеңкесінде күн көрген, ақындықты
қорлаған; ал Сүйінбай болса, еш ... ... ... жұлдызынан
жаңылмаған, елінің мұң-мүддесін ұмытпаған, жыласа жұбатқан, жасыса қайрат
берген.
Бізге белгілі екі үлкен айтысының бірі – ... мен ... ... -- ... ... кең ... әлеуметтік мәні терең, көпке
белгілі, әйгілі айтыс.Осы ... ... ... ... түсіп, елдің қызыға
айтып, тамсана тыңдап келе жатқан көркем дүниесі. Бұл—Сүйінбай ... ... рет ... ... ... ... еліне танытып, даңқынасырған
сөз жарысы еді . Бұл ... ... ... ... ... тұрмыс-
тіршілігі , заңы, әдет-ғұрпы, экономикалық халі анық ... ... ... елге жасалған зорлық , түрлі қиянат, қысым шебер ашылған.
Және айтыста халықтың үстем тап ... ... ... ... хан-сұлтандарға айта алмай отырған ойы ... ... ... ... ... тұқымы, XIX ғасырдағы Ұлы жүздің аға сұлтаны Тезек
төреге былай дейді:
Албан,Дулат, ... ел емес ... ... ... ... емес ... ... көбігін ткетер басып,
Төре сайтан болғанда, көп періште –
Бір сайтанды қаққан да пері емес ... ... төре ... ... ... бар ... ... елге тізесі батқан, барымта алған, ру тартыстарын ... ... ... , ... ... ... содарлысы. Міне,
осындай жалаң қия жартастай, жан жағынан үскірік боран соғып тұрған , ... ... ... келу—тек Сүйінбай секілді сынды алмас қылышты
ақынның ғана қолынан келген.
Тезек төре ұлығын бетіне басып, ел ... ... ... , ел
ішіндегі телі мен тентекті тыюдың ... өзің де ... ... ... кеткен қорқау, парақор үстем тап өкілі екендігін ... ... ... ... төренің шын кейпі оның ісінде ... ... мол ... ... ... ... әйелі мен қыздарының жағымсыз кейіпін сатиралық
әдіспен шебер ашып береді.
Осы тұста Сүйінбай Тезек төренің жеке ... ... ... ашып ... мысал айтысын қолданды. Мысал айтысы ақындар айтысы
үстінде тым сирек кездлесетін ... ... бұл түрі ... ... ... ... дәлдігімен күшін көзқарас бағытын
білдіреді.
Сүйінбай Аронұлы қазақ ауыз әдебиетінде ертеден келе жатқан айтыстың
мысал түрін жаңашылдықпен ... ... бір ... ... ... өз ... алғаш рет терең ашып көрсетуші.
Екінші үлкен айтысы «Сүйінбай мен Қатаға айтысы» . Жүз жыл бойы ... ... ... жатқа айтылып, ауызша сақталған «Сүінбай мен
Қатаған ... XIX ... ... қырғыз халықтарының әлеуметтік
құрылысы, сұлтандар мен бай манаптар билеген ... ... ... ... ... шындық негізінде терең ашылған. Себебі, өткен замандарда тіл
әдет-ғұрып жағынан қазақ-ырғыз халқы бір-бірімен еркін араласып, ... өмір ... ... ... ... онда ... дәстүрлі
ұлттық ойындар бәйге, палуан күрес, ақындар айтысы тәрізді өнер жарыстарын
бірге отырып тамашаласқан.
Атақты Сүйінбаймен ... ... ... Қатағанның шын аты
–Арыстанбек Бұйлашұлы. ... келе ... бай ... ... ... бас ... феодалдық құрылыстың қорғаушы ақынына айналған.
Қырғыз ханы Орман ... ас ... оған ... ... де шақырып
қасына ақын, палуан, өнепаздарын алып келуін ... ... ... ... Қара ... ... сұлу жігіт Сүйінбай ақын емес пе? Дегенде барша
жұрпен жырымен амандасады. Сол ... ... ... ... ... деп» ... ... екеуі ұзақ айтысады. Нәтижесінде Қатаған
жеңіледі. ... ... Қара ... ... ... деп ... сен қазақ
алауыз ел деп ... ... еді ... Ол ... ... ... билігіне әбден бағынып рухани жаншылғаны соншалық, олар ... ... ... деп те ... ақын ... ... ... зорлық-зомбылығын тариха шындық негізіне сүйене отырып бастыра
айтқан.
Жоғарыда ... ... ... екі ... басқа ұшқыр ойлы
жеңімпаз ақынның бір топ шағын айтыстары да ... ... ... Майлықожамен, Уәзипамен,
Кескенкекілмен, Күнбаламен, Тәттіқызбен және ... ... ... ... ... Жантай, Майлықожамен айтысының көлемі
аздығына қарамастан айтар ойымен мәнділігі жөнінен құнды шығармалар ... ... өлең ... ... жүйріктері талай рет жиын топқа
түсіп, есімдері елге кең трарап кеткен атақты өнерпаздар, қиып түсер ... ... ақын ... оның ... ... ... ... әрқашан
жеңіс тұғырына көтерген.
Сүйінбай Қаңтарбайды байлықты мұрат тұтқан рушыл, байшылдығын,
ұлтараптай ... ... ... де ... ... ... өзінен-ақ Сүйінбайдың басымдығы байқалып қалған.
Сүйінбайдың Уәзипамен, Тәттіқызбен және Кескікекілмен айтысы да қысқа.
Ол үшеуі де айтыс үстінде ... тым ... ақын ... мойындап,
ізет сатап, кішілік корсеткен.
Зерттелуі.
Ақын Сүйінбай қалдырған мұраларды бай ... ... ... ... 1940 жылы ... ... мұрасын алғаш зерттеген М. Әуезоов
болды. М.Әуезов Сүйінбай өнерін ... ... ... ... ... ... ... нөсері Сүйінбайдың тілінде таудың суындай тазалық, алмастың жүзіндей
өткірлік бар.Ол табиғат пен Адам ... ... ... да, немесе
қоғамдық қатынастарды бағалап сынаған. ... мен ... ... ... ... Аронұлы –ақындық өнердің ұлы ... ... мен ... ... ... деп ... халықтық философ
ақын, әрі сатирик.Ақын өткір мысқыл мен аз сөзге көп ... ... ... ... өнер деп ... сөз ... Естаев, Әуезовт.б еңб.пайд-м)

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
О. Досбосыновтың айтыстарындағы троптар36 бет
Сүйінбай Аронұлы5 бет
Сүйінбай аронұлы өмірі1 бет
Сүйінбайдың айтыскерлігі28 бет
Тұрмағамбет !зтілеуовтің өлеңдері мен айтыстары49 бет
Қуат Терібаевтің айтыстары мен аудармалары42 бет
Жетісу ақындық, жыраулық дәстүрі85 бет
Дулат Бабатайұлы10 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь