Сүйінбай Аронұлы айтыстары


Мақсаты: Сүйінбай Аронұлы ақынның айтыстарын басқа ақындар айтыстарынан артықшылығымен, ерекшелігін нақты дерек көздерімен дәлелдеу.
Сүйінбай Аронұлының айтыстарын айтпас бұрын, тегі, шыққан ортасы туралы, ақындық жолға келуі жөнінде қысқаша мағлұмат беріп өтейін.
Сүйінбай Аронұлы 1815 жылы бұрынғы Жетісу облысы, Верный уезі, Ұзынағаш болысы, үшінші ауылда (қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Сүйінбай атындағы совхозда) дүниеге келген.Оның арғы атасы Күсеп Жиенқұлұлы батыр, әрі ақын және шебер қобызшы болған. Ақынның балалық шағының ең бір қызықты тұсы Майтөбе жайлауының баурайында қозы-лақ, бағып, өлең айтумен өткен.
Күсеп Жиенқұлұлы—XVIII ғасырдағы Жоңғар феодалдық мемлекетінің шапқыншылығына қарсы аттанған қазақ елінің ерлік күресін алғашқы жырлаған жауынгер-ақындардың бірі.Ол — атақты «Өтеген батыр» жырының бастапқы шығарушы авторы.
Әрі батыр, әрі ақын Күсептің Жаманақ, Жаңбыршы, Арон деген үш ұлы болған. Күсепұлы Арон 1750 жылы туып, 1835 жылы 85 жасында қайтыс болған.Ароннан Жаманшыл-Жұмық-Сүйінбай-Оспан тарайды.
Сүйінбайдың алғашқы зайыбы Жұпан, одан Майлыбай туады.Жұпан ауырып қайтыс болғанда, Еңлікке үйленіп, Жетібай, Әзірбай деген екі ұл, Бағыжан, Қойжан деген қызы болған. Үлкен ұлы Майлыбайдан бес ұл, екі қыз тарайды.Үкіжан,Талжан,Тоғызбай, Садырбай, Дайырбай, Кәдірбай, Әуелбай. Бұлардан тараған Сүйінбай немере-шөберелері қазіргі кезде оқу-ағарту ғылым және шарушылық салаларында еңбек етуде.
Азамат ақын Сүйінбай Аронұлы 1898 жылы , 83 жасында қайтыс болған.
Ақынның сүйегі Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ өзенінің Шығыс жағындағы биік жотаға қойылған.Ұлы ЖамбылСүйінбайды рухани жебеуші пірім деп таныған.
Ұлы ақын Жамбылдың даңқты ұстазы Сүйінбай Аронұлы – қазақ халқының XIX ғасырда өмір сүрген ең әйгілі өнерпазы, табиғи зор талант

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Филология факультеті

Қазақ әдебиеті кафедрасы

Тақырыбы: Сүйінбай Аронұлы айтыстары

Сүйінбай Аронұлы айтыстары
Мақсаты: Сүйінбай Аронұлы ақынның айтыстарын басқа ақындар айтыстарынан
артықшылығымен, ерекшелігін нақты дерек көздерімен дәлелдеу.
Сүйінбай Аронұлының айтыстарын айтпас бұрын, тегі, шыққан ортасы туралы,
ақындық жолға келуі жөнінде қысқаша мағлұмат беріп өтейін.
Сүйінбай Аронұлы 1815 жылы бұрынғы Жетісу облысы, Верный уезі, Ұзынағаш
болысы, үшінші ауылда (қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Сүйінбай
атындағы совхозда) дүниеге келген.Оның арғы атасы Күсеп Жиенқұлұлы батыр,
әрі ақын және шебер қобызшы болған. Ақынның балалық шағының ең бір қызықты
тұсы Майтөбе жайлауының баурайында қозы-лақ, бағып, өлең айтумен өткен.
Күсеп Жиенқұлұлы—XVIII ғасырдағы Жоңғар феодалдық мемлекетінің
шапқыншылығына қарсы аттанған қазақ елінің ерлік күресін алғашқы жырлаған
жауынгер-ақындардың бірі.Ол — атақты Өтеген батыр жырының бастапқы
шығарушы авторы.
Әрі батыр, әрі ақын Күсептің Жаманақ, Жаңбыршы, Арон деген үш ұлы
болған. Күсепұлы Арон 1750 жылы туып, 1835 жылы 85 жасында қайтыс
болған.Ароннан Жаманшыл-Жұмық-Сүйінбай-Оспан тарайды.
Сүйінбайдың алғашқы зайыбы Жұпан, одан Майлыбай туады.Жұпан ауырып
қайтыс болғанда, Еңлікке үйленіп, Жетібай, Әзірбай деген екі ұл, Бағыжан,
Қойжан деген қызы болған. Үлкен ұлы Майлыбайдан бес ұл, екі қыз
тарайды.Үкіжан,Талжан,Тоғызбай, Садырбай, Дайырбай, Кәдірбай, Әуелбай.
Бұлардан тараған Сүйінбай немере-шөберелері қазіргі кезде оқу-ағарту ғылым
және шарушылық салаларында еңбек етуде.
Азамат ақын Сүйінбай Аронұлы 1898 жылы , 83 жасында қайтыс болған.
Ақынның сүйегі Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ өзенінің Шығыс
жағындағы биік жотаға қойылған.Ұлы ЖамбылСүйінбайды рухани жебеуші пірім
деп таныған.
Ұлы ақын Жамбылдың даңқты ұстазы Сүйінбай Аронұлы – қазақ халқының XIX
ғасырда өмір сүрген ең әйгілі өнерпазы, табиғи зор талант иесі суырыпсалма
өнердің жарық жұлдыздарының бірі.
Жыр дүлдүлі Сүйінбай ақын өзінің шығармаларында үнемі қалың еңбекші
көптің атынан сөйлеп, қарапайым халықтың үміті мен бақытты келешекке деген
сеніммен және арман-тілегі мен қасиеттерді халықтық көзқарас тұрғысымен
бағалап, кесімді ой-пікірлерін шыншылдықпен айтып берді. Бүкіл саналы өмірі
мен қажыр-қайрат, күш-қуатын, бойындағы алапат арынды, ақындық талантын
түгелдей туған халқының болашағына арнады, тек қана еңбекші елге қызмет ету
жолына жұмсады.
Халықты тілмен қорғадым,
Сөз шындыққа келгенде ,
Бас кессе де болмадым.
Құтылып жарлы кеткенше
Зорларды сөзбен торладым,-дейді ақиық дарын Сүйінбай.
Бұл азамат, күрескер ақындардың айтатын саналы, сертті сөзі. Асылы,
ақынның да ақыны бар: баз біреулер болыстар мен билерді дәріптеп, оларды ай
мен күнге теңеп, солардың тасасында, көлеңкесінде күн көрген, ақындықты
қорлаған; ал Сүйінбай болса, еш уақытта шындықтың шолпан жұлдызынан
жаңылмаған, елінің мұң-мүддесін ұмытпаған, жыласа жұбатқан, жасыса қайрат
берген.
Бізге белгілі екі үлкен айтысының бірі – Сүйінбай мен Тезек төренің
айтысы -- халық арасына кең тараған, әлеуметтік мәні терең, көпке
белгілі, әйгілі айтыс.Осы уақытқа дейін ұмытылмай хатқа түсіп, елдің қызыға
айтып, тамсана тыңдап келе жатқан көркем дүниесі. Бұл—Сүйінбай Аронұлының
есімімен тұңғыш рет қалың қазаққа көрші қырғыз еліне танытып, даңқынасырған
сөз жарысы еді . Бұл айтыста қазақ халқының феодлдық дәуірдегі тұрмыс-
тіршілігі , заңы, әдет-ғұрпы, экономикалық халі анық көрінеді. Сұлтандар
билеген замандағы елге жасалған зорлық , түрлі қиянат, қысым шебер ашылған.
Және айтыста халықтың үстем тап өкілдеріне наразылығы, ашу-ызысы,кегі
бейнеленген.Еңбекші бұқараның хан-сұлтандарға айта алмай отырған ойы —
Сүйінбай арқылы өткір айтылған.
Сүйінбай Абылайдың тұқымы, XIX ғасырдағы Ұлы жүздің аға сұлтаны Тезек
төреге былай дейді:
Албан,Дулат, Шапырашты ел емес пе,
Ел деген шалқып жатқанкөл емес пе!
Көл толқыса көбігін ткетер басып,
Төре сайтан болғанда, көп періште –
Бір сайтанды қаққан да пері емес пе?!
Кезінде Тезек төре ойына келген бұзақылықтың бар түрін момындарға
қолданған, елге тізесі батқан, барымта алған, ру тартыстарын үдеткен ұлт
араздақтарын ұйымдастырған , патшаның шығыстағы сақшысы, содарлысы. Міне,
осындай жалаң қия жартастай, жан жағынан үскірік боран соғып тұрған , бет
қаратпайтын бейбаққа қарсы келу—тек Сүйінбай секілді сынды алмас ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
СҮЙІНБАЙ АРОНҰЛЫ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ САРЫН
Құрмалас сөйлемнің қкалыптасу мен даму жолдары
Сүйінбайдың айтыскерлігі
Сүйінбай Аронұлы туралы
Сүйінбай Аронұлы (1815-1898)
Ұлттық сөз өнерінің дамуы
Жетісу ақындық, жыраулық дәстүрі
Жамбыл Жабаев өмірі мен шығармашылығы туралы ақпарат
Ж.Жабаевтың өмірі мен өнер жолы
Сүйінбай шығармашылығы
Пәндер