Ұлы жібек жолы сораптары

Ұлы Жібек жолы сораптары
Сауда.саттық тауарлар
Дін соқпақтары
Мәдени мәліметтер
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Жүздесу мен тілдесу және алыс-беріс байланыстары б. з. дейінгі III—ІІ-мыңжылдықтарда басталған. Бадахшан тауынан лазурит және Хотан маңындағы Яркендария өзенінің жоғарғы жағынан нефрит кен орындары табылып, оларды өндіре бастауға сәйкес бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтіріледі.
Б. з. дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Қара теңіз өңірінен Дон бойына, содан Оңтүстік Орал өңіріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Ертіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген агрипейлер еліне келетін Дала жолы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен жиек, ұлпандар мен терілер, иран кілемдері, асыл металдардан жасалған бұйымдар сауда арқылы таратылып жататын.
Қымбат бағалы жібек түрлерін таратуға сақтар мен скифтердің көшпелі тайпалары да қатысқан, осылардың дәнекерлік демеуі арқасында сол кез үшін тансық болған бұл тауар Орта Азия мен Орта теңіз аймағына дейін жеткен.
Жібек жолы елшіліктің және сауда-саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастаған. Міне сонау ықылым замандарда адамзаттың араласуына, етене танысуына көп септігі тиген ұлы сүрлеу әлі де ұмытыла қойған жоқ. Тіпті осы жолдың бойындағы кез келген елде Жібек жолы деген атауларды кездестіретініңіз айқын.
1. К. Байбақов, А. Нұржанов.,1992.
2. 6. Мусин. Ч. Қазақстан тарихы. А., 2003.
3. Yandex – сайтынан.
        
        Ұлы Жібек жолы сораптары
дегеніміз не, ол қашан пайда ... ... ... ... Қай ... ... өтті-әркімді-ақ толғандыратын алғашқы сұрақтар осындай.
Бұтқа табынушы (Бұдда дінідегі - ауд.) қажы Сюань-Цзян 629 жылы ... ... ... ... Ол ... батыспен байланыстырып жатқын және техрикалық жаңалықтарға діни мұраттар мен мәдени ... ... ... ... осы ... ... жүрді.
Чань-Аньнан шыққан саудагерлердің қоспақ түйелі керуенімен атақты Гоби ... ... ... ... ... сортаң шөлейтті, Хами мен Тұрфан аоқаптарын, Тянь-Шаньның солтүстік бөктерімен мұздақ тауларын, шамасы, ... ... ... ... Сюань-Цзян мен оның сапарластары жетті. Оның "Ыстық көл" деп те аталуына қарай кәдімгі Есік көлін еске түсіру қиын ... Қажы осы ... ... ... ... шекарасы сонау Қара теңізге дейін созылып жатқан байтақ мемлекеттің әміршісі-түрік қағаны тұрған Суяб қаласына келді.Сюань-Цзян түрік қағаны мен оның ... ... ... ... . ... өзін ... ... ... ... Сюань Цзян түрңк зиялыларының салтанатты жібек киімдерінің молдығын бірнеше қайтара ауызға алады, сонымен бірге өзіне көрсетілген ... ... ... ... ... ... барысында ежелгі дәуір мен орта ғасырда халықаралық қатынастар мен күремтамырына айналған ұлы жолға өз атауын берген және Шығыс пен Батыстың ... ... ... ... ... ... рет ... Ал бұл жол қай кезден "жұмыс істей бастады" деген сұраққа күні бүгінге дейін әрқилы жауап беріліп келеді.
Егер жекелеген ... ... ... айтар болсақ,ондағы қатынастар мен зат алмасу байланыстары біздің дәуірімізге дейінгі III-II мыңжылдықтарда басталған. Мұндай байланыстар Бадахшан тауынан лазурит (көк ... ... ал ... ... ... жоңарғы ағысынан нефрит (көк минерал) кені ашылуына орайжолға қойылды.
Бадақшаннан шығарылған лазурит Иранға, Месопотомияға, Анаталийге, Египет пен Сирияға тасылып жатты. ... ... I ... ... ... да жеткізіле бастады
Орта Азия мен Орта шығысты Жерорта теңізімен Үндімен жалғастырып жатқан қатар ... ... ... ... ... ... дәуіріиізге дейінгі I мыңжылдықтың орта кезінен деген жол болғаны белгілі. Егер ... ... ... ... ... бұл ... ... мынадай бағытта болғанын байқаймыз: Қара теңіз жағалауынан Дон жағасына дейін, одан әрі савроматтар ... Орал тауы ... ... ... ... жоғары Ертіс пен Зайсан көлін мекендеген аргипейлер еліне қарай созылады.Бұл жолмен былғарылар мен терілер, иран кілемдері, құнды металдардан жасалған ... кең ... ... ... ... және ... ... жасау кезеңі күні кешеге дейін біздің дәуірімізге дейінгі I ... ... ... ... Чжецзян провинйиясында, Тайху көліне таяу маңда қазба жұмысын жүргізген қытай археологтары неолит дәуіріне жататын ... ... ... мен ... ... ... Бұл ... жасы біздің дәуірімізге дейінгі 2750-100 ж. Оларды талдап анықтау жұмысы сол кездің өзінде-ақ, яғни бұдан бес жыл ... ... ... жасап шығару кәсібі қарапайым әдістер кезеңін бастап кешіп үлгергенін көрсетіп берді.Біздің дәуірімізге дейінгі дейінгі VI-V ғасырларда қытай ... ... ... оның ... батысқа шығарыла бастады. Алтайдағы Пазырықтың қорғандарының бірінен біздің дәуірге дейінгі V-ғасырды көрсететін ... ... ... ... ... жамылғы (ат жабуы ) табылды. Сондай-ақ, Оңтүстік және Батыс Еуропа аудандарынан біздің дәуірімізге дейінгі VI-V ... ... ... жүннен жасалған бұйымдарға тігілген жібек маталар мен шашақтар да табылды.
Қымбат бағалы жібектерді тарату ісіне ... мен ... ... ... де ... Солардың қатынасаралық көмегімен сол кезде қасқалдақтың қанындай қымбат ... ... Азия мен ... ... ... ... зерттеушілер, оның ішінде Ма Юн мен А.П.Франкфор тәрізді көрнекті ғұламалар жібек жолы жөнінде, оны VI-IV ғасырларға жатқызып, осы бір асыл ... ... 40 ... бойында жатқан далалық аймақпен, яғни Хуанхэ өзенінің үлкен иілісінен басталып, Алтайдың шығыс және солтүстік сілемдерін , Қазақстан даласы мен Қара ... ... ... ... ... мен ... ... жеткізілді деп жобалауға болады дей қояр ма екен. Соңғылары тіпті өзі қайда екенінен де бұлдыр хабардар еді.
Бұл кезде ... ... де ... Оған үндінің - деген сөздері куә, ал бұл сөздер біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырда жазылған (саясат ғылымы) ... ... тек ... ... ... II ... орта шенінен бастап қана тұрақты дипломатия мен сауданың күре тамырына ... Ал ... бәрі ... ... ... батыс елдеріне жұмсаған князі Чжон-Цзян бастаған елші керуенінің Хань астанасынан ... ... яғни 138 жылы ... ... 13 ... ... ... оралды. Ол осы күнгі Ауғаныстанның шет аймақтарына жете алды және Қытайдың ішкі аудандарынан Орталық Азияға дейін тура ... ... рет ... өтті. Сонан соң жібек тиілге керуен Батысқа соның ізімен ... ... ... ... Таяу және Орта ... Орта ... тауарлар алып қайтты.
Көп ұзамай халықаралық сауда тізгіні Орта Азияныңшан және Қашғария ... ... ... саудагерлері қолына көшті. Шығыс Түркістанның қалаларында және Қытайдың ... ... ... ... қалаларында соғдылықтардың сауда отарлары болды. Мәселен, ... ... ... ... ... Соғдылар Жібек жолы таусылған жерде Жапонияға басып кіріп,жапонияың ... ... ... ... Сондағы храмдардың бірінен соғды тілінде жазылған қолжазба сақтаулы тұр.
Жібек жолы II-V ғасырларда, егер ... ... ... ... ... ... өткеліне беттейді, одан әрі Нан-Шаньның солтүстік сілемдерін қуалай, Ұлы ... ... ... ... және жетеді. Ол жерде жалғыз жол Такла-Макан шөлін солтүстігі мен ... орап ... үшке ... ... ... Хами, Турфан, Бесбалық, Шихо алқаптары арқылы Іле өзені бойына жетеді;ортаңғы жол тармағы Чаочаннан ... ... және ... ... ... ... ... тармағы Дунхан, Хотон, Яркент арқылы Бактрияға, Үнді мен Жерорта теңізіне жетіп, ... ... ... ал одан әрі ... Бұхара, Мерв арқылы Хамадан Сирияға жетеді.
Қытайдан Батысқа Ферғананың үстінен өтіп баратын бұрынғы ... да ... ... ... ... мен оңтүстік Қазақстан арқылы өтетін жаңа жол VI-VII ғасырларда ... ... ... ... ... ... былайша түсіндіруге болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азия арқылы өтетін сауда жолдарын қадағалап отыратын түрік қағандары отырады. Екіншіден, Ферғанадан өтетін жол VII ... ... ... ... ... ... ... түріктің ауқатты қағандары мен олардың жанпеліндегілер теңіздің арғы бетінен әкелінетін тауарларға құштар ірі тұтынушыларға айналды.
-68580170307000 ... бұл жол бас ... ... да VII-XIV ғасырлардағы елшілер мен сауда керуендері негізінен осы жолмен ғана өтіп жүрді. ... ... ... бұл ... да ... ... қала ... жылдар көлемінде оның не анау, не мынау бөлігі, не ... ... ... ... ... ие болды. Ал кейбіреулері, керісінше, мәнін жойып, жоғалып кетті де олардың бойындағы қалалар мен сауда бекеттері құлдырай бастады. Сөйтіп, VI-VIII ... ... жол ... ... - ... ... Қазақстан-Талас алқабы-Шу алқабы-Ыстық көл қазан-шұңқыры-Шығыс Түркістан арқылы тартылды. Бұл жолдың тармақталған бір бұтағы, дәлірек айтқанда тағы бір жол Византиядан ... ... ... ... жағалауын - Маңғыстауды - Арал жағалауын - Оңтүстік Қазақстанды кесіп өтіп, жоғарыда аталған,негізгі жолға келіп ... ... ... ... ... ... одақ келісім жасасқан кезде бұл жол олардың ... ... ... ... өтті. Дегенмен IX-XII ғасырларда Орта Азия, Египет пен Византияға баратын жолға қарағанда бұл жол тиімсіздеу пайдаланылды.
Алайда,ол жол XIII-XIV ғасырда ... ... ... ... ... ... (елшілер) мен ірі саудагерлердің (көпестердің) және басқа саяхатшылардың талап-талғамдары реттеп отырды.
Жібек жолы шеңберіне ену қарсаңында Қазақстанның Оңтүстігі мен Жетісу ... ... еді ... ... Бұл жерде көшпелі түрік тайпалары мен отырықшы халықтар ежелден қалыптастырған тіл мәдениет өркендеген ... Оның ... ... ... ... көшпенділер де, отырықшы тұрғындар да туыстар немесе бікелкі этникалық-саяси қауымға бірлескен тайпалар еді. ... ... мен ... өз ... ... өзара әсер етуі мен байытып отыруы дүние жүзілік өркениеттің қызыл арқау-күремтамыры болды. Қазақстан мен Орта Азиямен Ираннан әкелінген аса ... ... ... ... да куә бола ... ... екінші жартысында Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан Кореядан Қара теңізге дейінгі ұлан-ғайыр алқапты алып жатқан ірі көшпелілер ... ... ... кірді.
Жібек жолы осы кезде жанданып,Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан қалаларындағы феодалдық мәдениеттің өркендеуінде ... рөл ... ... ол ... ... ... ... қалануына мұрындық болып, Қазақстанның оңтүстігінде тікелей осы жолдың ... ... ... онымен сауда сораптарымен байланысып жатқан қалалардың тез өсіп, өркендеуіне септігін тигізді.
Бұл жерде осындай ... ... ... өзі К.Маркстың керуен жолы Шығыс қалаларының гүлденуіне айрықша рөл атқарды деген ойын одан әрі айқындай түсті.
Өзара талас-тартыстар мен ... ... ... ... ... ... бұл ... қалалар мәдениеті титықтатып, күйдіруге жеткізгенге дейін, яғни XIV ғасырға дейін Орта Азия, ... ... мен ... ... ... ... жолынан керуен арылған жоқ.
right3329305 Батыстан Шығысқа ... ... ... ... ... бөлігінің сыр-сипаты, міне, мынадай еді. Жол Шаштан (Ташкенттен) Турбат асуы арқылы Испиджабқа өтетін. Бұған дейін айтқанымыздай, қытай сапарнамасында Испиджаб ... ал XI ... ... ... ... ... . Оны Сарьям деп те атайды. Ежелгі қаланың осы атауы күні бүгінге дейін сақталып келеді. Шымкент іргесіндегі орта ... ірі ... ... ... ... та ... ... аталады. Оның орнында бұрын Жібек жолындағы ірі орталықтардың бірі болған. Түрлі елдердің саудагерлері осы ... ... ... бұл ... ... ... көпестерінің сауда құрылыстары (базарлар) мен керуен - сарайлар болды, ол Испиджаб көпестері Мерв, Балх, Бұхара мен ... ... ... ... Харп Ибн ... ал Балх ... өздерін сауда-саттық орындарын ұстады. Испиджабтан сыртқа құлдар мен ақ маталар, қару-жарақ, қылыштар, мыс пен темір сатылатын.
Керуендер Испиджабтан Шығыстағы Таразға ... ... ... ... ... ... арқылы жүріп өтетін.
Жібек жолындағы ең үлкен қала Талас алқабындағы Джувикат болатын, ... сол ... ... Бұл ... IV ... белгілі Қазақстандағы ең ежелгі қала еді. Түрік қағаны 568 жылы дәл осы ... ... ... ... одақ ... ... және ... саудасы мәселелерін шешу мақсатынмен Византидан әскери сарапшы (стратег) замархтың бастауымен келген Юстиниан ІІ-нің елшілігін ... ... ... ... ... деп ... Сонымен бірге ол кейін Қарлұқтар мен Қараханиттердіңде сауда-саттығының орталық астанасы болды.
Тараз іргесінде дерлік негізін-бұхаралықтар қалаған ... ... ... VI ... ... бұл ... ... өзінің негізінен қалаған Бұхара соғдыларын бастап бастап келген Джамук дейтіннің есімі бойынша қойылған. Археологтар Джамукатты тапты. Оның қалдықтары Талас алқабында, ... ... ... ... ... оң ... ... селосына қарсы бетте сақталған. Қала жұртының жатқан орны Қостөбе деп аталады.
Талас ... ірі ... ... ... ... ... бұлардан басқа Шелжі, Сұс, Кел және Текәбкет тәрізді аты әйгілі қалалар болған.
Алқаптық жазық ... 751 жылы араб пен ... ... билік үшін қорғанына шығып шайқасқан Атлах қаласы тұрды. Таразға таяу ... ... ... ... ... ... ... жолында Адахкет және Дех Нуджикес атты қалалар болды. Ал Моңғол жорығы кезіндегі жазбаларда Янчи-Балық және Кенджак деген қалалар атаулары ... ... ... Таразға керуендер, сондай-ақ, Ферғана алқабынан Шатқал жотасындағы Чанач, Алатаудағы Қарабура асулары ... ... ... ... Жолдың бұл бөлігі Жібек жолының және бағыттарын жалғастыратын.
Қытайлар Йзюйлань ... ... ... ... ... ... ... Тараздан шығысқа қарай 17 фарсах жерде тұрған ол қазіргі Луговое селосының шығыс бетінде ескі жұрты қалған ... ... ... ... ... бір-бірінен ара қашықтығы 4 фарсахтай жерде Мерке мен Аспара деген қалалар тұрған.
Джульден дол Сарыққа,одан мен Кирмирауға ... ... жол ... Навакат, қытайдың Синчан қалаларына апаратын. Навакат түрік қағанының ордасы және соғдылар қаласы ... ... ... ... ... ... осы ... Красная речка және Новоивановка селолары орналасқан жердегі бұрынғы ... ... ... ... ... ... жол Пенжікент (Бунжикет) арқылы Жетісудың аса ірі қаласы суябқа тіреледі. Ол батыс түріктің, одан соң түргештер мен қарлұқтардың ... ... ... қытай мен араб саяхатшылары X ғасырға дейін ... ... де одан әрі бұл бұл қала ... ... ... ... кетті. Астана міндеті бұрынырақта, шамамен, Беклік немесе Семекна аталған Баласағұн қаласына ауысты. Баласағұн қараханидтердің, кейін қарақытайлардың астансы ретінде белгілі. Оны XII ... бас ... ... өзі ... Қала ... ... ... XIV ғасырдың өзінде ондағы қайнаған өмір белгісі ретінде тек жартылай қираған ... ... мен ... ... ... ғана ... ... жұрты жатқан жерлерді археологтар таба білді: олар осы ... ... ... таяу ... ... болып шықты және олрадың бір-бірінен 5 км жерде жатқан ескі Ақбешім, Боран қалаларына келетіні анықталды.
Жібек жолы ... ... не ... не ... ... өтеді. Жолдың оңтүстік тармағында керуен ірі Жоғарғы ... ... ... ... ал ... ... атаулары бізге жетпеген шағын керуен - сарайлардың қалдықтары кездеседі. Одан әрі бұл жолдар Бедел асуында немесе сол ... ... ... жолы Қашғар мен Ақсуға апаратын.
X - XII ғасырларда Жібек жолының бір тармағы Іле алқабын оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай көктей ... ... Іле ... ... мен ... әлде Нузакеттен Шу өзенінің орта және өменгі ағысындығы қалаларды басып өтетін жолмен де жететін. ... ... ... өтетін тайыз жерінен) жол Шу-Іле тауларының солтүстік бөктеріне жетіп, Балқаштың ... ... ... түседі. Шуды бойлай төмен тартқан жол Қаратаудың солтүстік бөктеріне жеткізеді.
Жібек жолы Икиогузден қарлұқ жабғаларының астанасы - ... ... ... Қала ... ... ... шықты, онда мұсылмандар мен қатар өздерінің шіркеулері бар христиан дініндегілер де тұрады. Бұл жөнінде де осы ... ... ханы ... келген Людвик IX-ның елшісі, сол баяғы жиһанкез сопы (монах) - ... ... ... IX - XIII ... Іле ... солтүстік-шығысын уысында қстаған қарлұқтардыңорда тіккен мекені болды. Ол Қаратал өзенінің алқабындағы Антоновка селосының ... ... ... ... Қаялыққа жақын жерде Жібек жолы кесіп өтетін ... ... бар. Жол одан әрі ... ... ... ... Алакөлді айналып өтіп, Жоңғар қақпасы арқылы Шихо алқабына апарады, содан соң ол жерден Бешбалық ... ... және ішкі ... ... оңтүстік-батыс жағалауында бір қала тұрды, оны XIII ғасыр саяхатшылары деп ... Ал бұл ... ... ... болып, қираған қалаға ұқсайды. Қазіргі кезде бұл ескеткіш көлдің суымен жуылып кеткен.
Енді Еуропаға Земархтың жолымен ... өту үшін ... ... қазақстандық бөлігіндегі белді бір аттандыру бекеті - Испиджаб қаласына қайтып оралалық.
Керуен жолы Испиджабтан Арыс жағалауындағы ... ... - ... және одан әрі Сырдария өзені ағысын қуалай отырып Арал теңізі алқабына кетеді.
Сырдарияны жағалай созылған керуен жолындағы аса ірі ... ... - ... пен ... ... ... Бірінші қаланың атауы Арыстың сырдарияға құяр сағасындағы қираған қаланың аты арқылы ос ыкүнге дейінсақталып келеді. ... ... ... ұғым ... ал ... өзі сырдария өзенінің арғы бетінде тұрған қала атауына сәйкес келеді.
Отырар маңында, X ғасырда Отырардың көгал алқабында болған басты қаланың бірі - ... Ол ... ... ... Қазақстан мен Жетісу арқылы өтетін Жібек жолының негізгі сорабынан солтүстікке де, щығысқа да жол бұтақтары тармақталып ... Олар ... және ... ... басып өтіп, кейін Сарыарқа ретінде баршаға мәлім ... ... - ... ... ... ... Алтай мен Моңғолияға жетелеп кететін.Бұл жерде атты көшпелілер тайпалары жүретін дала жолы да болатын. Алайда, бұған қарап Қазақстанның ... ... тек қана ... ... екен деп ... ... егіншілікке қолайлы жерлерде - Сарысу, Кеңгір, Жезді өзендері жағалауларында, Ұлытау етегінде, Ертіс ... орта ... ... және ... ... төңірегінде суармалы көкал алқаптар көбейе түсті. Оның үстіне мыс, ... ... ... бай кен ... ... қола ... ... бастады, ал көп кейінірек осы жерлерде кеншілер метал балқытушылар мысшылар мен күміс бұйым шеберлерінің қалашықтары бой ... мал, жүн, ... ... тәріздес шикізат қорына бай Орталық Қазаөстан аудандары сауда-саттық жүйесіне, оның ... ... ... ... және ... ... жолдарымен қоса Жібек жолы жүйесіне енгізілді.
Тағы бір сорап .Жаңа дәуірге дейін ... ... бұл жол ... шығып Таластың ағысы бойымен төмен жүріп, Мойынқұм мен Бетбақдала арқылы атасу жағасына апарады.
Іле алқабы Шу - Іле ... ... ... ... ... ... ... барып сатысу өзені жағасына жететін жол арқылы орталық Қазақстанмен ұласып жатты. Тағы бір ... жол ... ... - Іле ... ... ... ... Балқаш атырабындағы Көктал мен Бояулы керуен сарайлары арқылы одан сон Іле өзенінің ... ... ... ... ... ... Ортасу тармағын бойлай жүреді де Балқаш жағасына ... одан ені ... ... сәл ғана ... ... ... Өзеннің онтүстік және солтүстік жағалауларын қосып жібере жаздап Қосарал түбегімен кетеді. Міне. Осы ... ... көп ... су астына қалып, қираған қала қалдығы табылды. Шамамен , керуендер бұғаздан кешу өткелінен өтіп тоқырау өзеннің құйлысынан шыққан ... соң осы ... ... ... ... етегімен жүрген деп болжауға болады.Жоңғар қақпасына қарай беттейтін солтүстік-Іле жолынан Алакөлді батыс жағынан айналып өтіп ... ... ... ... ... ... шығатын бір жол бөлініп кетеді.Тарбағатай мен Ертіс ... ... ... атты ... ... және берік қорған ғабырғалармен қоршалған темір қақпалар бар үлкен қала - ... ... ... ... қырғыздармен Моңғолиядағы ұйғырлармен және Щығыс Түркістанның көкорай алқаптарымен сауда жолдары арқылы ... ... ... Оңтүстік Қазақстанмен Жетісу жерін басып өтетін бөлігі мен оның бұтақтарының жалпы ... ... ... және ... ... айтып өткеніміздей, алғашында қытай жібегінің Батыс елдеріне шығаруға қызмет етті.Сонымен қатар бұл жолмен Рим, Византия, ... ... Араб ... ал кейінірек Еуропа мен Русьтан сол елдерде өндірілген тауарлар да тасымалданды.Осы бір қымбат та ... зәру ... ... ... көрсету қиын.Олардың ішінде мирра мен ладан (хош иісті ... да, ... суы мен ... да, ... мен ... ... да, женшень мен аждаға өті де, кілемдер мен маталар, бояғыш және ... ... да, ... мен асыл ... янтарь мен маржандар да, піл сүйегі мен да, ... пен ... ... аң ... мен теңгелер, садақтар мен жебелер де, алдаспан қылыштар мен көксүңгі ... да, ... ... тағы ... бар ... жолымен Ферғананың арғымақтары, араб пен нисситліктердің сәйгүліктері, түйелер мен пілдер, мүйіз тұмсықтар мен арыстандар,қабыландар мен ... ... мен ... ... мен тоты ... да, ... та сатылып жатты.
Жүзім, шабдалы, қауын, дәмдеуіштер (бұрыш, қалампыр, т.б.) мен қант,көкөністер мен жидектер, көк ... ... ... ... де осы ... жолы ... кең ... басты сауда заты жібек болып қалды.Жібек алтынмен бірдей халықаралық өлшемпұлына (валютаға) ... ол ... мен ... ... ... ... әскерлердің жалақысы мен мемлекеттік борыштар жібекпен өтелді.
Иранның шахиншағы Хосрау I Ануширван қытай әміршісінен ... ... ... ... көкшіл өңірінде тәж киіп, түрлі әшекейлер тағынған падиша суреті бейнеленген қытай-жібек ушарын (киім) ... Орта ... ... ... ... ... қабырғаларындағы өрнектеп ойылған ақсүйектер бейнелері де жібек киімдер киінуі, осы бір қымбат бағалы ... ... сан ... ... әлеміштермен, тіпті тігістермен безендірілуі кездейсоқ нәрсе емес.
Жібек жолымен өтетін жібектер мен тауарлардың белгілі бір бөлігі осы ... ... ... қалып жатқаны әбден табиғи нәрсе.Бұған археологиялық қазбалар кезінде табылған жүрген сондай тауарлар ... бола ... ... Мардан мазарлары кешенін қазған кезде бейіттің бірінен біздің дәуірімізге дейінгі I - IV ... ... ... жеті ... (монеті) табылды.Бұл құйма теңгелер тағдыры бай-батша (князь) Чжон - Цзяннің жолымен Батысқа, оның ішінде қаңлы мемелекетінің ... ... ... орта ағысы шеніне сапар шеккен қытайдың сауда керуенімен байланысты екені даусыз.Сол бір кезендер жөнінде ... ... ... ... ... жбүр болу даңқына ие болуды ерекше қастерлейтін қытай сарайы Қаңлылармен байланысын үзген жоқ>>.
Батыстан ... ... ... бұйымдар ішінде Жетісудан,византиялықтарға еліктеп,крест тәрізді таңба салып шығарылған ... ... атап ... ... ... жасаған шебер оны айна-қатесіз византиялық заттай етіп шығаруға күш салған. Күрешкелердің бірінің тұтқасы иілісінде адам басының бейнеленген. Зерттеушілердің пікірінше, ... ... ... ... ... туса ... ... олжасы қираған ескі Талғар қаласы жұртынан да табылды. Мұның өзі-құрамында көп ... ... ... ... тәрізді медальондармен жиектелген сәбилер бейнесі түбіне өрнектеліп салынған қытайдың төрт қыш тостағын ... ... ... ... ... (символикалар) сырын шешіп көрер болса да бірегейлікке - (жалғыз жуан бала) ... ... ... ... Бұл ... ... ... сынған жанан (фаянс) тостаған сынықтары да болды. Оның ішкі ... ... ... ... тау мен теңіз көрісіне отырған он бір еркек пен бір әйел бейнесі салынған. ... ... де ... ... ... ... киген, алтауының киімі қызыл, алтауынікі - ... ... ... ... ... ... ... нұрға малынған алтын пұт-құдай бастары бейнеленген. Еркектердің кескіндерінен етженді мұрындары мен қою ... ... ... түседі.Сегіз еркек тақырбас, сегізінің мұрты бар.Ортада тұрған еркек өзгелерден ірірек, ұзын шашы, жалғысы салбыраған мұрты мен сақалы бар.Оның басында ... тәж, оң ... ... ... ... ... ... өңі ақ, көздері қысық, қастары доғаша иілген, аузы оймақтай.Басында биік бас киім, оның астынан төгілген ұзын ... ... ... ... ... ... қабыршақ денелі айдаһар оратылып жатыр. Тостағанның сыртқы жағында да осы адам ... екі ... ... ... ... ақ ... айдаһарбелдеулеп бөліп жатыр. Тостағанның сыртқы түбінде иероглифтер жазылған марка бар. Бұл қыш ... мен ... ... ... ... қаласына Қытайдан XII ғасырдың аяғы мен XIII ғасырдың бас кезінде келген.
rightbottom00 Отырарды ... ... ... ... ... XIII - XIV ... қола ... болғанын айта кетуге болады. Олардың бірқатары Жібек жолымен Қытай мен Парсыдан келіп, қалаға тап болған айналардан ... ... ... ... ... ... сыртқы жағында бейнесі мен он екі мүшел жылдарын көрсететін хайуандар мен малдың бейнелері салынған және ... ... ... айналымы көрсетілген қытай айналары осыған жатады.
Отырардағы бір қазбадан екі бетіне де бедерлі суреттер шекіп түсірілген, көлемі 4,8 см. қола ... ... Бір ... ... адырнасын кере ұстаған сабағы, белдігіне жебесін жоғары қаратып салған массаққа толы ... бар салт атты ... ... ... ит, әлде бір ... жүгіріп келеді.Екінші бетінде жер дауылдап, денесін сақиналар шиыршықтап алған ... ... Бұл ... ... сәйкес деген ұғым береді. Мұндай медальиондар Жетісуда, Орта Азияда, Поволжьеде белгілі. Бір қызығы ... ... ... ... ... медальондар XIII ғасыр мен XIV ғасырдың бас кезінде ... ... қола ... ... да ... тұрады.
Барынша оюланып, өрнектелген қола сиясауыт та табылды. Сиясауыттың қабырғасы мен ... ... ... ... ... ... ... сол шеңберлер ішінде үйректер бейнеленген, ал түп жағына қанатты жұмбақ адам ... ... ... ... көрнекті жазылған тілектестік сөздер айрықша көзге түседі.
Мұндай жазуы бар сиясауыттар XII - XIII ғасырлардың аяқ ... Орта Азия мен ... ... Олжа ... өте көп, әрі олар ... ... ... металдар жиынтығы санаттарын безендіріп тұр. Мәселен, Өзбек ССР-нің ҒА-дағы тарих музейінде сақталған сиясауыт жақтауындағы шеңберде қағаз жазып отырған адам ... ... ... ... ... ... тақта отырған әмірші бейнеленген. Сол сияқты Отырардан табылған әдемі шыны ыдыс, шыны құмыра (графин) да осы кезеңге жатады. Ол ақ ... ... ... да көк, ... және ... түсті эмальдармен әшекейленіп, геометриялық өрнектер салынған. Ыдыстың иіндерінде алтын сыр жалатылған. Бұл шыны ... ... ... ... ... ... әлемге таратып отырған, әйнек-бұйымдар жасаудың дәстүрлі орталығы - Сириядан келген. Түсті эмальдармен сырланып, алтын жалатып безендірілген әйнек бұйымдар ... ісі XII - XIII ... дәл осы ... ... ... ... ... Батыс Еуропадан да, Кавказ бен поволжьден де, Орта Азия мен ... да ... Бір ... ... ... XIV ... саяхатшы Ибн-Боттута Хорезмге бір жоғары лауазымды байбатшының үйінен осындай сириялық әйнек ыдыстардың аса бай ... ... ... енді ... бұйымдар Сырдария бойынан да табылып отыр.
Жібек жолымен бұйымдар ғана таратылып қойған жоқ, сонымен ... ... ... ... сәні де өріс ... ... олар ... жерлерінде белгілі бір этникалық - мәдени ортаның ... ... ... ... ... жол ... ... қыш ыдыстардың шаңқан аұ жақтауларын көк түсті өрнек-жазулармен әшекейлеу мәндері де осы Жібек жолы бойынша таралды деген пікір де бар. Бұл ... Юань ... ... (1279 - 1368) ... ... ... еркін еніп, Иранға, Түркия мен Орта Азияға кең ... ... ... тамаша қыш тостағандар мен сауыттар әлемнің көптеген ... ... ... ... ... жолымен діни идеялар да кең таратылып отырған, ал миссионерлер өз дінін тіпті теңіздің арғы бетіндегі елдерге барып таратқан. Үндістаннан Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... ... мен Ираннан, Аравиядан -- христиан діні, сосын барып ислам жеткен.
Зерттеушілердің пікіріне қарағанда, ... ... ... Орта Азия мен ... ... ... Бұл әрекет б. з. бұрынғы I ғ. басталған. Шығыс Түркістан мен Қытайға будда дінін таратуда ортаазиялық діндарлар мен ... ... ... ... мен қаңлылар көп еңбек сіңірген. Б. з. II -- III ғғ. буддизм белсенді түрде таратылған, тегі, бұл ... ... ... ... ... ... болғанға ұқсайды.
Ерте ортағасырларда буддизмнің негізгі миссионерлері қызметін соғдылар өз ... ... ... ... ... ... ... ісінде тек солар ғана маңызды рөл атқарады. Шығыс Түркістандағы түріктердің будда текстеріндегі терминдерді талдап тексергенде, ... ... ... ... ... Ұлы ... жолы үстіндегі бірқатар қалалардан будда ескерткіштері табылды.
Түріктер VI ғ. бастап ... ... ... өз ... өткерген. Сюань-Цзян Батыс түрік қағанының будда дініне ықылас білдіргенін ... ... ... ... VII ғ. ... жартысында батыс түріктерінің кейбір билеушілері буддашы болған ... ... ... ... Бұл жәйт олардың отырықшылыққа және қала өміріне өтуімен тығыз байланысты болған.
Қазақстанның оңтүстігі мен Жетісуда буддизм едәуір ... кең ... Ең ... бұл осы ... буддалық құрылыстардың табылуынан көрінеді. Будда ескерткіштері Шу ... ... ... ... Новопавловск секілді қала жұрттарынан кездесті: ғимараттар, әдарияттар (монастырлар), ... ... ... мен көріністері бейнеленген мүсіншелер мен стеллалар.
Кездейсоқ табылған археологиялық олжалар ішінде Үндістан импорты да көп кездеседі: буддалар мен буддашылардың қола мен ... ... ... апталып, асыл тастармен әшекейленген мүсіншелері, қола қаптырмалар мен пластиндер, уақ-түйек зат тәрізденіп жасалған тас ... бір ... ... ... мен одарияттарына қойылған әулие-әнбиелердің тас бейнелері, сирек мүліктері болған будда иконографиясы сюжеттері бар стеллалар көңіл аударады.
Археологтардың соңғы ашқан жаңалықтары ... орта ... ... ... Исфиджаб-Сайрам үйінділеріне таяу жерден табылған жер асты әдарияты жатады.
Жібек жолы бойымен, Батыстан Шығысқа қарай ... оты ... ... ... діні де ... V ғ. Бірінші жартысында Шығыс Рим империясында священник Несторийдің мазһабы пайда болады.
Мария бике құдайды емес, адамды туды, Христос тек ... ... ... оның ... иесі ғана деп ... Оның ... бойынша, Мария бикені тәңірия демей, Христосты туушы деген дұрыс. Атап айтқанда оның осы жаналығы қалың көпті әбігер ... ... ... Бұл 325 ж. ... ... қабылданған дін бейнесіне қарама-қайшы келеді, ол қағида бойынша, Христос бөлуге болмайтын -- адамдық және құдайлық ... ... иесі ... ... сол ... де оның ... ... екенін жоққа шығаруды ресми шіркеу барып тұрған дінсіздік деп ... ... ... 431 ж. Эфес соборында айыпталып, несториандар рақымсыз қаталдықпен ... ... ... ... ... олар ... ... қашады. Несторийдің жақтастары Персиядағы Нисибин қаласында мектеп ұйымдастырады да, Византияға қарсы саяси оппозицияның ... ... ... бай ... мен қолөнершілері Константинопольдегі базардан айрылғаннан кейін, Шығысқа қарай жылжиды. Олардың отарлары мен сауда факторийлері Жерорта теңізінен ... ... ... ... ... ұзына бойынан сирия жазуы мен сирия христиандығының белгілері кездесіп ... ал онда ... ... ... өте ерте ... ... ... сан ғасырға созылған экономикалық байланысы нәтижесінде, Аравия ... мен ... Орта Азия ... ... ... ықпалы арта түседі. Соңғысында иран мен түрік тілдері сирия тілінің ... ... -- VIII ғғ. ... ағым ... ... мен ... ... кеңінен тарайды. Көптеген қалаларда христиан шіркеулері болады. Патриарх Тимофей кезінде (780 -- 819 жж.) христиан дінін түрік патшасы -- ... ... ... ... ... -- ... IX -- X ғғ. ... айрықша қарлық метрополиясы құрылады, Тараз бен Меркеде христиан шіркеулері жұмыс істейді; ... ... ... да тарап жатады.
Қаялықта өздерінің шіркеуі, сол сияқты оқшау селосы болған іле бойының христиандары жөнінде Вильгельм Рубрук мәлімет қалдырған. XIV ғ. ... ... ... бір ... ... ... онда ... Матфейдің сүйегі сақталған.
Жамұқат пен Науакет қалаларының мазарларын қазған кезде олардан күміс және қола крестері бар ... ... ... ... қала жұртынан нефрит крестінің кездейсоқ табылғаны да елге ... ... ... ... төбе қала ... ... бүйірінде христиандықтын белгісі -- крест пен көгершін салынған келі қойылған. Таразды қазған кезде VI -- VIII ғғ. ... ... ... ... ... бар қыш ... ... өлкелерде христиандардың келген кезеңінен XIV ғ. аяғына дейін жасалған, ұлттары түрік, Орта Азия христиандарының діни ... мен діни ... аса ... ... ... ... несториандық жазу мен символикасы бар қайрақ тастар жатады.
Жетісуда христиан қауымының ... ... ... ... ... ... ғана емес, қыш ыдыстардағы, үлкен хұмдардың мойындарындағы соғды жазуларынан да байқаймыз. Олардың бірінде: -- деп жазылған. Мұндағы сөзі ... ... ... ... Ал, ... сөзі ... христиан қауымының жетекшісі болғанына күмән келтірмейді.
Сөйтіп, археологиялық және эпиграфикалық олжалар, ортағасырлық деректерімен ... ... ... ... ... ... анық ... жолымен III г. Иранда пайда болған манихейлік діні де тараған, ол аз уақыт ішінде жеделдетіп Италиядан Қытайға дейін жайылады. Тұтас ... ол ... мен ... ... ... ... ... дінінен ол мессиандық идеясын, ал зороастризмнен -- жақсылық пен жамандықтың, жарық пен ... ... ... ... ... ... таратуда да жетекші рөл атқарады. VIII ғ. бас ... ... ... ... ... сарайы болған. Манихейлік дін Орта Азияда ұзақ уақыт бойы өмір сүрген, сонда оның пантеонына, терминологиясына, ... ... ... ... қатты әсер еткен.
Манихей дінінің үмбеттері Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда, ең алдымен отырықшы жұрт ... ... ... ... ... ... атты манихей шығармасының көне ұйғыр қолжазбасында бұл кітап қаласында жазылды -- ... Бұл ... сөз ... ... ... ... ... отыр. Сол сияқты манихей ғимараттары Жетісудың басқа да қалаларында, оның ішінде Баласағұн мен Шігілбалықта болған.
Тегі, Тараздағы қазба жұмысы ... ... ... Көк ... болып есептелетін, әйел бейнесі мен ай (жарты ай) салынған қола қангайды да манихей дінінің сирек мүлкі қатарына қосқан жөн шығар.
Ортағасырлардағы ... ... ... ... б. з. дейінгі VII -- VI ғғ. ежелгі Иран ... ... ... ... де ... ... Оның әдет-ғұрпы бойынша әлемнің төрт нәрсесі -- су, от, жер мен ауа киелі деп ... ... ... діні ... Орта ... ... ... қалалары мен Жетісудан кездестіруге болады. Олар мұнара секілді құрылыс қалдықтары, әдетте от ... ... Олар ... мен ... қала жұртының топографиясында сақталған. Алайда Орта Азия мен Қазақстанда зороастрлықтың қағидаға айналған үйреншікті түрі ... ... түрі ... Ол ... ... ... дін мен отқа, ата-бабалар аруағына, жануарларға -- қойға, ат пен түйеге табынушылықпен сіңісіп, бірге өршіп ... Осы ... ... табылған нәрселер: мәйітті оссуарийлерге -- қыш жәшіктерге, хұмдарға салып жерлеу. Өлікті жер ... ... -- ... қою, ... үйіп жерлеу сияқты болып келеді. Зороастр дініне байланысты көптеген табынудың ырым-жырымдары Қазақстан қалаларында ... ... ... ... де ... қалып жүрді.
Мәселен, XII ғ. Отырар қаласының үйлері еденінен жерошақ-михрабтар табылған. Бедерлі оюлармен өрнектелген сол ... ... отты ... арналған. Бұл қала тұрғындарының, тіпті исламды мойындап, араб жазуын қабылдаған кісілер үйлерінің өзінде жылтырап жанып тұратын ұлы маздеизмнің қасиетті ... ... ... ... ... ... бел ... ислам бірте-бірте христиан дінін де, будда дінін де, зороастр дінін де, жергілікті Тәңріге табынушылықты да ығыстырып, ... ... Жаңа дін ... ... ... ... ... қоныс тебеді.
VIII -- IX ғғ. оқиғаларын баяндайтын деректер Оңтүстік ... ... ... ислам дініне кіргенін жазады. 840 ж. Нуһ ибн Асад Испиджабты бағындырады. 859 ж. оның інісі Ахмед ибн Асад ... ... ... 766 ж. ... ... және ... ... саяси өктемдігін жүргізген қарлықтар мұсылман мәдениетінің ықпалына өзгелерден гөрі бұрынырақ түседі. Олар исламды тіпті Махди халифтың (775 -- 785 жж.) ... ... ... де ... бар. Алайда бұл пікір олардың белгілі бір бөлегі жөнінде ғана болса керек, өйткені 853 ж. Исмаил ибн-Ахмад Таразды алғанда .
X ғ. бас ... ... ... ... салушы Сатық исламды қабылдайды, ал оның ұлы Боғрахан Харун б. Мұса 960 ж. ... ... дін деп ... Жаңа дін ... көшпелілер арасына да тарайды. Баяғы Ибн Хаукал Фараб, Кеңжиде мен Шаш арасында көшіп-қонып жүретін ... ... ... ... XI -- XIII ғғ. ... ... қыпшақтар арасына жайылғаны жөнінде де мәліметтер бар.
IX ғ. мен XIII ғ. бас ... ... ... қазбалар жүргізген кездері сол аймақта мұсылмандардың қалалық мәдениетінің құрылып, қалыптаса бастағанын ... ... бен ... ... ... ... ... Исламды ұстанатын халық саны көбейген сайын қалаларда үлкен ... ... ... ... заманы кезінде Орта Азия мен Қазақстан қалаларында пайда болған құрылыстар қатарына қоғамдық моншалар да ... -- X ғғ. ... ... өлікті жер қазып қабырға қою, қамкесектен мола жасап қою ғұрпы өзгертіліп, мәйіттің басы құбылаға қаратылып қойылатын болады. Қабырға әртүрлі ... ... ... Мұсылмандардың ең ертедегі қорымы Отырар көгалды аймағында IX -- X ғғ. пайда болған. XI -- XII ғғ. қорымдарда зират басына ... ... ... ... Жамбыл қаласы жанындағы Айша бибі) салына бастайды.
Араб әрпінің көркемдік ... ... ... ... ... ... жазулардың бірсыпырасының көркемдік сипаты ғана болса, кейбіреулерінде әралуан ізгі тілеулер, өсиеттер айтылады. Металдан жасалған сәндік бұйымдарға мода таралады, сол сияқты ізгі ... діни ... ... бар ... мода ... ... жолы ... қалаларында Батыс пен Шығыс, Еуропа мен Азияның біріне бірі ... ... ... бір-бірімен араласып, бірін-бірі байытуына қолайлы жағдай жасалады.
Мәдени мәліметтер
Орта ғасырдың бас кезінде Азияда ұланғайыр аймақтар мен елдерді өз ... ... ... ... төрт ... ... жөніндегі пікір кең етек алды. Осы әр қайсысы замандастарының көзалдында өзіне ғана тән артықшылығымен танылды. ... (589 - 618), одан соң ... (618 - 907) ... ... ... ... ... өзені жағалауындағы Канауджа қаласы болған үнді әміршілерінің патшалығы, Тынық мұхиттан Қара ... ... ... түрік, одақтасқан Персия мен Византия тәрізді қуатты мемлекеттердің құрылуы дүниенің төрт ... ... ... төрт ... ... ... тууына негіз болды: пілдер патшасының империясы (Индия) оңтүстікте, құнды заттар патшасының ... ... мен ... ... ... ... ... (түрік қағанаты) солтүстікте, адамдар патшасының импертиясы (Қытай) Шығыста болды. Ал осы идеяны мұсылман авторлары былай таратты: пілдер ... - үнді ... мен ... мәніне қарай, әрі даналық патшасы аталса, адамдар патшасы - қытайдың атақты өнертабыстарына қарай, мемдекеттік басқару мен ... ... ... ал батыста екі патша бой көрсетті: оның бірі (патшалардың падишасы) Персияның, кейін арабтың патшас ... ... ... патшасы) жұртшылығының келбеттілігіне байланысты - Византия патшасы болды.
Самарқандқа жақын Қушан елді мекеніндегі ғимараттың қабырғасын түгел алып тұрған әшекейлі ... осы ... ... ... ... Онда қытай императорлары, келесісінде түрік хандары мен үнді брахмандары, үшіншісінде парсы патшалары мен рим императорлары ... ... ... әйтеуір өзіндік бір ерекшелігімен атақты да даңқты екені туралы ақындар былай жырлайды:
Жадыңа тұр, ... ... жоқ ... ... ... ... есті ... емшілікпен нұрлады.
Тылсым күшпен тарұыш ел жоқ үндіден,
Рим етті сан-есеп, саз-үнді кен.
Қытай күшті-ақ суретке жырақта...
Бағдаттықтай ... гүл ... ... ... әлем ... Қысырау)
Талас аңғарындағы қираған ескі Қостөбе қаласы орнынан аршылып, Жамұқат естелігімен теңестіріліп орытған, VIII - IX ... ... ... ... ... ... ... ойып салыған өрнектермен безендірілгеннін де осылайша ғана ... ... ... гипс ... жолақтары піскен мәуелері тұнып, бұтақтары иіліп тұрған жүзім тұталары, қызғалдақтар, жапсырма жапырақтар, құрма мәуелері, ромб белдіктер, меандрлық жиектер, өсімдік ... ... ... ... ... салыну мәнері мен үлгісі Афрасиаб пен Варахша, сондай-ақ Самарра мен Фустат сарайлары қабырғаларындағы өрнектердің салыну мәнерінен аумайды берлік.
Мұның өзі ... ... ... мен ... астанасының астанатық мәнер-саны отырықшы мұсылман елдердің қалаларын маңайлап өтетін Жібек жолы арқылы тарағынан тайға таңба басқандай көрсетті.
Әртүрлі елдердегі авторлар, сол бір алыс ... ... ... бір ... қай ... озық ... ... қана қоймай, сонымен бірге өз халқының өзге ел мәдениеттің құнды жақтарын қалай игергені және дүниежүзілік мәдениеттің нақты бір ... ... мәні де ... болғаны жөнінде де жазған.
Зорлық-зомбылықты, дүние қоңыздық пен екіжүзділікті әшкерелеп, езілгендер мен жарлы-жақыбайлары мүсіркеуді уағыздаған парсының атақты ақын-софысы Жәлеледдин Руми (1207 - 1273) ... ... ... мен ... түсінушілікті асқаг шабытпен жырлады. Руми былай жазды: . атанған абзал ақын Конье қаласында қайтыс ... ... оны ... ... ... ... ... қатар христиандар да, иудеилер де, буддаға табынушылар да ... ... ... ... қол өнердің, сәулет өнерінің, қабырғалық көркем суреттердің үлгілері мен ... ... пен ... ... ... ... музыка мен би өнерлері де, көрнекті көріністі ... яғни ... орта ... да ... ... ... көріністер, музыканттар мен бишілердің, тағы хайуандарды үйретушілердің, акробаттар мен ым-қимыл шеберлерінің (фокусшылар) өнерлері ерекше ... ... ... өнер ... ... те ... ... өнерпаздар үшін тіл кедергісі кездескен жоқ - , - деп жазды Эразм Роттердамский.
Мұндай ойыдар ... ... де, ... ... да, ... ... мен қытайдың императорына да бірдей көрсетіле береді.
Шетелдік оркестрлер сарай маңындағы қызметкерлер құрамына кірігіп кете берді.Олар сарайдағы ... ... ... ... ... ... биресми салтанаттарда ла солай ойнай берді.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлт ұстаздары Ы. Алтынсарин мен А. Байтұрсынұлы мектеп оқушыларына кезінде Ленинді дәріптегеннен артық ұлықталуы тиіс6 бет
ЯЭҚ сораптары24 бет
"Ұлы Жібек Жолы."16 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет
Бұрғылау сораптары7 бет
Жiбек жолының Қазақстанның экономикасына әсерi6 бет
Жібек жолының бағыттары12 бет
Жібек жолының қалыптасуы28 бет
Жібек – жануар тегінен шыққан тоқыма талшығы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь