Тамырлардың мамандануы және түрлене өзгеруі (метаморфозы)

Тамырлар өте жиі ерекше қызметтер атқарып, соған байланысты түрлене өзгереді. Егер тамырлар салыстырмалы аз өзгерген болса, онда олардың морфологиялық табиғатын оңай аңғаруға болады. Кей жағдайларда тамырдың түрі, құрылысы қатты өзгеріп кетеді, ондай жағдайда оның морфологиялық табиғатын анықтау үшін арнайы зерттеу жұмыстарын жүргізу қажет. Мұндай жағдайда метаморфоз терминін қолдануға болады. Метаморфоз дегеніміз, атқаратын қызметіне байланысты өсімдік мүшелерінің (тамыр, сабақ, жапырақ, гүл) түрлене өзгеруі.
Тамырлар эволюция процесінде мынадай метаморфозға – түрлене өзгеруге ұшырайды:
1. Қорлық тамыр. Көптеген көпжылдық өсімдіктердегі жаңарып өсуге (өсуді қайта бастауға) қажетті қоректік заттар өсімдіктің әртүрлі ұлпаларында және мүшелерінде жинақталады. Ол заттар тамырда да жинақталуы мүмкін. Қорлық тамырлар, тамырлардың әртүрлі типтерінен (негізгі, жанама, қосалқы) қалыптасуы және тамыр – жеміс немесе түйнектамыр түрінде өзгеріске ұшырауы мүмкін. Тамыр – жеміс әдетте, екі жылдық өсімдіктерде пайда болады. Олардың морфологиялық табиғаты өте күрделі, өйткені олардың пайда болуында негізгі тамыр және сабақ қатысады (37- сурет, А). Сәбіздің тек ең жоғарғы бөлігінен басқасы түгел тамырдан пайда болған. Шалқанның тамыры оның тамыр жемісінің төменгі жағының кішкентай ғана бөлігін құрайды. Тамыржемістерінде сүректелген ұлпалар жойылып, паренхималық ұлпалар өте жақсы дамыған. Нарғызгүлдің (Dahlia) фикарияның (Ficaria) өте жуандап кеткен қосалқы тамырлары түйнектамырлар деп аталады (37- сурет). Түйнектамырлар өсімдіктің тамырының әртүрлі бөлігінен пайда болуы мүмкін.
2. Тартпа тамыр. Көптеген өсімдіктердің қысқаруға және сабақ негізін топыраққа тартуға бейім тамыры болады. Ол тамырлар әдетте ұзын, жуан, етті болады: олар тіке төмен өседі, тармақтанбайды, түктері болмайды. Тартпа тамырлар, лалагүлдер (Liliaceae) құртқашаштар (Iridaceae) және амаралистер (Amarillidaceae) тұқымдастарының көптеген пиязшықты және пиязшық түйнекті өкілдеріне тән (38 – сурет, 3). Ол өсімдіктердің тамырларының қабық паренхимасында глюкоза өте көп болады. Бірақ глюкозаны өсімдік тез пайдалануына байланысты қабық босап, тартылып қалады. Соның нәтижесінде тамыр 30-40% - ке қысқарып, өсімдік тереңге тартылып, өсімдіктің жердің бетіне жақын орналасқан бүршіктері жылдың қолайсыз кезеңдерінде өлмей, тірі қалып, келесі жылы көктемде жаңа өркендер береді.
        
        Тамырлардың мамандануы және түрлене өзгеруі 
(метаморфозы)
Тамырлар өте жиі ерекше қызметтер атқарып, соған байланысты түрлене өзгереді. Егер тамырлар салыстырмалы аз ... ... онда ... ... ... оңай аңғаруға болады. Кей жағдайларда тамырдың түрі, құрылысы қатты ... ... ... ... оның ... ... ... үшін арнайы зерттеу жұмыстарын жүргізу қажет. Мұндай ... ... ... ... болады. Метаморфоз дегеніміз, атқаратын қызметіне байланысты өсімдік ... ... ... ... гүл) түрлене өзгеруі.
Тамырлар эволюция процесінде мынадай метаморфозға - түрлене өзгеруге ұшырайды:
1. Қорлық ... ... ... ... ... өсуге (өсуді қайта бастауға) қажетті қоректік заттар өсімдіктің әртүрлі ұлпаларында және мүшелерінде жинақталады. Ол заттар тамырда да жинақталуы ... ... ... ... ... типтерінен (негізгі, жанама, қосалқы) қалыптасуы және тамыр - жеміс немесе түйнектамыр түрінде өзгеріске ұшырауы ... ... - ... ... екі жылдық өсімдіктерде пайда болады. Олардың морфологиялық табиғаты өте күрделі, өйткені олардың пайда болуында негізгі тамыр және сабақ қатысады (37- ... А). ... тек ең ... ... басқасы түгел тамырдан пайда болған. Шалқанның тамыры оның тамыр ... ... ... ... ғана бөлігін құрайды. Тамыржемістерінде сүректелген ұлпалар жойылып, паренхималық ұлпалар өте ... ... ... (Dahlia) ... ... өте ... ... қосалқы тамырлары түйнектамырлар деп аталады (37- сурет). Түйнектамырлар өсімдіктің тамырының әртүрлі бөлігінен пайда ... ...
2. ... ... ... ... ... және сабақ негізін топыраққа тартуға бейім тамыры болады. Ол тамырлар әдетте ұзын, жуан, етті болады: олар тіке төмен ... ... ... болмайды. Тартпа тамырлар, лалагүлдер (Liliaceae) құртқашаштар (Iridaceae) және амаралистер (Amarillidaceae) ... ... ... және ... түйнекті өкілдеріне тән (38 - сурет, 3). Ол ... ... ... ... ... өте көп ... ... глюкозаны өсімдік тез пайдалануына байланысты қабық босап, тартылып қалады. Соның нәтижесінде тамыр 30-40% - ке қысқарып, өсімдік тереңге тартылып, өсімдіктің ... ... ... ... бүршіктері жылдың қолайсыз кезеңдерінде өлмей, тірі қалып, келесі жылы көктемде жаңа өркендер береді.
3. ... ... ... ... және ... ... ... өсімдіктердің тартпа тамырына ұқсас, бірақ өсімдікті тереңге тартпайтын тек өсімдікті зәкір сияқты бір ... ... ... яғни тек ... роль ... ... ... И.О. Байтулин (1987) мұндай тамырларды тартпа тамырлардан жеке бөліп зәкір тамыры деп атауды ұсынды.
4. Тақтайға ұқсас тамыр. Тақтайға ұқсас ... ... ... ең биік ... тән. Ондай тамырлар топырақ бетінде орналасқан тамырлардың симметриясыз ... ... ... болады. Ол тамырлардың астыңғы жағы және бүйірлері (екі жағы) жөнді өспей жоғарғы жағы жақсы өседі. Тақтайға ... ... ағаш ... айнала өседі, олардың биіктіктері бірнеше метрге жетеді.
5. Аспа тамыр. Мұндай тамырлар тропик жақтарда өсетін ... ... ... тән. ... аройниктердің (Araceae) аспа тамырлары төмен салбырап өсіп, топырақ бетінде ... ... ... ... пайда болады. Эпифитті орхидеялардың (38-сурет, 5) және кейбір аройниктердің аспа тамырлары өте қысқа болып, топырақ бетіне жетпейді және олар ... су ... ұлпа - ... ... ... суды ... алады. Веламеннің клеткалары өлі және бос болады, бірақ олардың қабырғаларында саңылаулар бар, солар арқылы ол суды сіңіреді. Веламеннен жарық ... ... ... ... аспа ... клеткаларының қабықтарында хлоропластар болады.
6. Тыныс тамыр. Тыныс тамырлары негізінен батпақты, ... аз ... ... тропика өсімдіктеріне тән, мысалы саз кипарисіне. Тыныс тамырлары ұзын көлденең жатқан тамырлардан тік ... өсіп 1-1,5 м-ге ... ... ... ... ... ... батпақты жағалауларында өсетін кейбір тропикалық ағаштарда жақсы дамыған. Авиценния өсімдігінің тыныс тамырлары тік жоғары ... ... 1). Ол ... ... ... байланысы бар саңылаулар жүйесі болады. Ауа осы ұлпалар арқылы өсімдіктің су астындағы ... ... ... (емізік тамыр). Кейбір гүлді паразит өсімдіктердің тамырлары түрлене өзгеріп, ... (лат. ... - ... ... айналады. Ол гаусториялар басқа өсімдіктердің ¨қожасының¨ денесіне еніп, қоректік заттарды алу үшін қажет. Сұңғыла ... ... бұл ... ... оймақшасынан айрылған ¨қожасының¨ денесіне жабысатын бірнеше экзогендік өскіндері бар, оның алғашқы тамыры атқарады. Арамсояу (Cuscuta) ... ... ... ... тез өліп ... да, ... ... пайда болады.
8. Балдақ тамыр. Теңіз немесе мұхит ... өсіп ... ... тасу және қайтып төмендеу әсеріне душар болатын кейбір тропикалық ағаш өсімдіктердің балдық тәрізді(ходульные) тамырлары болады. Мысалымангр ... ... ... ағшы ... ... тамырлары бекиді. Мұндай тамырлар сабақтан шығысымен біраз көлбей өсіп барып, соңынан төмен қарап тік өсіп, ұшы топыраққа кіреді де ... ... ... 2). ... ... ... тамырларының арқасында ағаштар батпақта судың тасуымен қайтуының әсеріне ... ... да, ... сақтайды. Сөйтіп, бұл тамыр әрі өз қызметін атқарады, әрі ... ... ... ... тік ... ...
9. Баған тамыр. Тіректі тамырлар кейбір ағаштардың ... ... ... ... ... ... орналасқан бұталарынан пайда болады. Олар қосалқы тамырлар сияқты төмен салбырап өсіп, топырақ бетіне жеткен соң ... ... ... (кронасын) ұстап тұратын бағана тәрізді (тірек) тамырға айналады(38-сурет, 4). Осы тіректамырдың арқасында ағаш жан-жаққа жақсы өсіп, 2500 шаршы метрге ... ... ...
10. ... ... Жасыл жапырақтары жетілмей қалған кейбір эпифиттердің ауадағы тамырларының клеткаларында жеткілікті ... ... ... ... ... ... және ... тұқымдастары өкілдерінде ассимиляциялық тамырлар болады.
11. Каудекс - кіндік ... ... бар ... ... ... ... көпжылдық сүректенген бөлігі. Ондай өсімдіктердің жер асты бөліктерін морфологиялық анализ жасағанда олардың мынадай (Байтулин, 1987) ... ... ... ... ... ... жартылай немесе түгел сүректенген жер асты, жартылай жер асты және жер үстіндегі өркендерден;
2) вегетация соңында ... ... ... ... ... ... ... сүректенген гипокотильден және өсіп кеткен тамыр мойнынан;
4) сүректенген кіндік тамырдан.
Мінекей осындай өзіндік құрылыстық ... бар ... ... (лат. ... ¨ - ... ... деп аталады.
Каудекс латын сөзі болғандықтан оны қазақшаға аудартып, баламасын табудың қажеті жоқ сияқты. Кейбіреулер бұл терминді (каудексті) сәтсіз деп санап оның ... ... ... ... ... ... ол ... қазақшаға аударса ¨тамырсабақ¨ болып шығады, (қазақ тілінде кейбір терминологиялық нұсқауларда ¨тамырсабақтың¨ орысша баламасы ¨корневище¨). Осыған байланысты ¨корневище¨-нің ... ... үшін ... ... ... терминін пайдаланған дұрыс сияқты.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шаңды бронхит8 бет
Аймақтық кешеннің мамандануы7 бет
Бейспецификалық аортоартериит11 бет
Инверсия18 бет
Тамыр-түйнек құрылысымен танысу жайлы ақпарат7 бет
Халықаралық еңбек бөлінісі12 бет
Қантамырлар бойымен қан қозғалысының жалпы физикалық - математикалық заңдылықтары.7 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь