Көміртек диоксиді

КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1. ӘДЕБИ ШОЛУ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.1. Жасыл химиядағы көміртек диоксиді химиясының алатын орны. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8
1.2. Көміртек диоксідінің органикалық синтезде химиялық шикізат ретінде қолданылуы.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15
2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2.1. Литийэтилкарбонатты литийэтилатының көміртек диоксидімен әрекеттесуі арқылы синтездеу. Литийэтилкарбонатын фенолды карбоксилдеу реакциясындағы карбоксилдеу активтілігін зерттеу. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


28
2.2. Фенолды және оның туындыларын натрийэтилкарбонатпен карбоксилдеу. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

30

3. ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.1. Бастапқы реагенттер мен зерттеу тәсілдері . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.2. Фенол және оның туындыларын натрий. және литийэтилкарбонаттарымен карбоксилдеу. . . . . . . . . . . . . . .

37

ҚОРЫТЫНДЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
41
НОРМАТИВТІ СІЛТЕМЕЛЕР . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
42
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТПАЛАР . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
43
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
44
ҚОСЫМША. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
52
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.Мұнай көмірсутектері мен олардың туындыларынан биологиялық активті заттар, пестицидтер, тамақ консерванттары және т.б. құнды заттар алу мұнай химиясының үлкен өндірістік саласы болып табылады. Құнды фармацевтикалық заттар мұнайды өңдеудің каталитикалық риформинг процесінен алынатын ароматты көмірсутектерден де алынады. Көп тонналық ароматты мұнай өнімдерінің бірі фенол. Фенолды мұнай химиялық өндірісте изопропилбензолдан кумолды әдіспен алады.
Көміртек диоксидті органикалық синтезде шикізат ретінде қолдану қазіргі органикалық химияның және мұнай химиясының өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Белгілі әдеби мәліметтерді талдау нәтижесі көміртек диоксиді мен оның қарапайым туындыларының басқа молекулалармен түрлі реакцияларға түсуге қабілетті екендігін көрсетеді.
Сілтілік металдар феноляттарын қолданбайтын фенолдарды альтереативті карбоксилдеу әдістерін жасау ерекше көңіл аударады және өзекті болып табылады. Бұл әдістердің бірі – профессор Х.А. Суербаев пен оның әріптестері (әл-Фараби атындағы Қазақ ҰУ-нің физикалық химия, катализ және мұнайхимиясы кафедрасы) жасаған гидроксиарендерді көмір қышқылының моноэфирлерінің сілтілік тұздарымен карбоксилдеу арқылы гидроксиароматты қышқылдарды алу әдісі болып табылады. Этилкөмір қышқылдарының сілтілік тұздарын гидроксиарендерді карбоксилдеу реагенті ретінде табысты қолдануға болатындығы анықталды. Бұл жасалған әдістің бірқатар артықшылықтары бар: арзан бастапқы шикізат, процесті жүргізудің жеңіл жағдайлары және технологиялық процес уақытын қысқарту.
Зерттеу мақсаты. Натрий- және литийэтилкарбонаттарын көміртек диоксидімен натрий және литий алкоголяттарын әрекеттестіру арқылы синтездеу. Фенолды натрий- және этилкарбонаттармен карбоксилдеу реакциясын зерттеу. Әртүрлі фенол туындыларын натрийэтилкарбонатпен о- және о, п-карбоксилдеу жағдайларында карбоксилдеу реакциясын зерттеу.
Қорғауға ұсынылған негізгі қағидалар. 1. Литийэтилкарбонатты литий этилатының көміртек диоксидімен әректтесуі арқылы алу және алынған литийэтилкарбонатын фенолды карбоксилдеу реакциясындағы карбоксилдеу активтілігін зерттеу; 2. Әртүрлі фенол туындыларын натрийэтилкарбонатымен о- және о, п-карбоксилдеу жағдайларында карбоксилдеу зерттелген. Фенол сақинасында гидроксилді топқа мета жағдайда электродонорлы орынбасарлар болса, реакция оңай өтеді. 2,4 және 6 жағдайығы электронакцепторлы орынбасарлар реакциялық қабілеттікті күрт төмендейді.
1. КрыловО.В., МамедовА.Х. Гетерогенно-каталитическиереакциидиоксидауглерода // Успехихимии. – 1995. – T.64, вып. 9. – С. 935-958.
2. KharaschM.S., ReinmuthO. Gregnardreactionsofnonmetallicsubstances. -NewJersey: Prentice-Hall. – 1954. – P.913-960.
3. Органические реакции. сб. 8. / Пер. с англ., под ред. Ю.А.Арбузова.- М.: Издатинлит, 1956. – С. 333.
4. Tsuda T., Ueda K., Saegusa T. Carbon dioxide insertion into organocopper and organosilver compounds // Chem. Commun. –1974. - № 10. – P. 380-381.
5. Гордаш Ю.Е., Чернышев И.А., Серов В.А. Металлирование б-олефинов в присутствии апротонных растворителей // Нефтехимия. – 1969. – T.9,№ 3. – С.429-432.
6. Гордаш Ю.Е., Чернышев И.А., Серов В.А. Синтез алкенилнатриевых соединений путем металлирования б-олефинов комплексным металлирующим агентом // Нефтепереработка и нефтехимия: Республ. межведомственный сб. – Киев, 1972. – Вып.8. – С. 3-6.
7. SuzukiS., KogaO. Thedistributionandcirculationofcarbondioxide // J. Synth. Org. Chem. Japan. – 1976. – Vol. 34, № 5. – P. 272-278.
8. ЛапидусА.Л., ЯнБ. ОрганическиесинтезынаосновеСО2 // Успехихимии. – 1981. – Т. 50, № 1. – С. 111-136.
9. Ziegler K., Krupp F., Weyer K., Larbeg W. Reaction dialkylaluminium with carbon dioxide // Ann. Chem. – 1960. – Vol. 629. – P.251.
10. Lehmkuhl M. Reaction trialkylaluminium with carbon dioxide // Ann. Chem. – 1964. – Vol. 76. – P. 817.
11. Inoue S., Yokoo Y. Reactions of organozinc coordination compounds. IV. Reactions with carbon dioxide in relation to the action of carbonic anhydrase // J. Organometal. Chem. – 1972. – Vol. 39, № 1. – P. 11-16.
12. Пат. 242627 ФРГ (1993); C.A., 82, 7233 (1975).
13. Baubingny H. Сarboxylation of camphor // Z. Chem. – 1868. – Vol. 4. – S. 481.
14. Baubingny H. Сarboxylation of camphor // Ann. Chim. Phys. – 1870.– Vol. 19. – S. 221.
15. Prelog V., Geyer U. Formation of carbanion // Helv. Chim. Acta. – 1945. – Vol. 28. – P. 1677.
16. Bottaccio G., Chiusoli G.P. Carboxylating active methylene groups with CO2 // Chem. Commun. – 1966. – № 17. – P.618.
17. Bottaccio G., Chiusoli G.P., Felicioli M.G. 10. Organic syntheses on solvent-differentiated ion pairs. Carboxylation with carbon dioxide in aprotonic dipolar solvents // Gazz. Chim. Ital. – 1973. – Vol. 103, № 1-2. – P.105-116.
18. Mori H., Yamamoto H., Kwan T. The carboxylation of organic compounds by carbon dioxide // Chem. Pharm. Bull. – 1972. – Vol. 20. – P.2440-2444.
19. Pat. 2809230 Offen.Ger./ Bottaccio G., Campolmi S., Felicioli M.G. α-Formyl carboxylic acids. Заявл. 03.03.1977; oпубл. 07.09.1978.
20. Pat. 7571,625 Japan / Kawamata M., Tanabe M. Carboxylation of acetone. Заявл. 05.11.1973; oпубл. 13.06.1975.
21. Pat. 7564,213 Japan/ Kawamata M., Honda T., Fujikake S., Koga N. Carboxylation of aliphatic esters and ketones. Заявл: 15.09.1973; опубл. 31.05.1975.
22. Pat. 7588,004 Japan/ Kawamata M., Tanabe H. Carbonation of ketones // Заявл. 07.12.1973; опубл. 15.07.1975.
23. Pat. 7456,911 Japan / Kawamata M., Tanabe H. Malonic acids by use of phenil derivatives // Заявл. 06.10.1972; опубл. 03.06.1974.
24. Pat. 7436,612 Japan/ Kawamata M., Takahashi T., Tanabe H. Malonic acid esters // Заявл. 14.08.1972; опубл. 15.04.1974.
25. Pat. 74102,611 Japan / Kawamata M., Tanabe H., Takahashi T. Alkyl-substituted malonic acids // Заявл. 14.02.1973; опубл. 27.09.1974.
26. Pat. 3696146 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R. Chafetz H. Carboxylation of acetylenic compounds // Заявл. 27.01.1969; опубл. 03.10.1972.
27. Pat. 3954850 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of organic compounds // Заявл. 18.12.1968; опубл. 04.05.1976.
28. Pat. 3775459 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Cyano carboxylic compound manufacture from hydrocarbonyl cyanide // Заявл. 18.12.1968; опубл. 27.11.1973.
29. Pat. 3734955 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of indene, cyclopentadiene, or alkanenitrile // Заявл. 27.01.1969; опубл. 22.05.1973.
30. Pat. 3725468U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of cyclopentadiene // Заявл. 27.01.1969; опубл. 03.04.1973.
31. Pat. 77156,845 Japan/ Kan T., Yamamoto H., Mori H., Mineda K. Indene-3-carboxylic acid // Заявл. 22.06.1976; опубл. 27.12.1977.
32. Pat. 3658874 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of nitriles // Заявл. 27.01.1969; опубл. 27.01.1969.
33. Pat.3689539 U.S. // Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of acetylenic compounds // Заявл. 18.12.1968; опубл. 05.09.1972.
34. Pat. 3692826 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of fluorine // Заявл. 18.01.1968; опубл. 19.09.1972.
35. Pat. 2514571 Offen. Ger. / Bottaccio G., Chiusoli G.P., Marchi M. Carboxylation of ketones, esters, nitroalkanes, and nitriles with carbon dioxide in hydrocarbon solvents // Заявл. 03.04.1974; опубл. 23.10.1975.
36. Pat.2429627 Offen. Ger. / Alneri E., Bottaccio G., Carletti V., Lana G. 3-Oxoglutaric acid // Заявл. 20.06.1973; опубл. 09.01.1975.
37. Bottaccio G., Marchi M., Chiusoli G.P. Carboxylation of organic substrates with carbon dioxide in hydrocarbon media // Gazz. Chim. Ital. – 1977. – Vol. 107, № 9. – P. 499-500.
38. Inomoto E. // Chem. Letters. – 1974. – P.427.
39. Рatent Japan. 7588,004 / Kawamata M., Tanabe H. Carbonation of ketones // Заявл. 07.12.1973; Опубл. 15.07.1975.
40. Otsuji Y., Arakawa M., Matsumura N., Haruki E. Carboxylation of active methylene compounds with urea derivaties and carbon dioxide. Model reaction for the biotin-promoted carboxylations // Chem. Lett. – 1973. - №11. – P.1193-1196.
41. Chiba K., Akama T., Sakakibara K., Horie K. Carboxylation of active methylene compounds using 1,3-diphenylurea, potassium carbonate and carbon dioxide // Chem. Lett. – 1978. - №12. – P.1387-1390.
42. Raecke B. Malonsaure durch carboxylierung von essigsaure // Angew. Chem. 1964. Vol. 76, № 21. – P.892.
43. Kudo K., Takezaki Y. Preparation of malonic acid salts // Kogyo Kagaku Zasshi (Japanese). 1967. – Vol. 70, №11. – P. 2147-2152.
44. Haruki E., Shirono H., Imoto E. // 2nd Ann. Mtg. App. CO2 (Japanese). 1976. Abstracts. P.17.
45. Haruki E., Hinenoya M., Yoshikawa H. // 3rd Ann. Mtg. App. CO2 (Japanese). 1977. Abstracts. P. 27.
46. ШелудяковВ.Д., КирилинА.Д., МироновВ.Ф. Синтезпроизводных 4,9-диаза-2,7-диоксо-1,6-дисилациклодекан-3,8-дионов // Ж. общ. xимии. – 1975. – T.45, вып.3. – С.707.
47. ХарламповичГ.Д., ЧуркинЮ.В. Фенолы.- М.: Химия, 1974.- С.36.
48. ВацуроК.В., МищенкоГ.Л. Именныереакцииворганическойхимии.- М.: Химия, 1976.– С.221.
49. Morinaga N., Uchigashima M., Abdur R.M., Onishi K., Takahashi K., Kozugi J. The Kolbe-Schmitt reaction in aqueous solutions // J.Chem.Soc.Jap.- 2002.- №3.–P.467-469.
50. Cason J., Dyke G.O. Preparation of 2,3-Dihydroxybenzoic Acid // J. Amer. Chem.Soc.- 1950.- Vol.72, №1.- P.621-622.
51. Brady O.L., Jakobits J. Preparation of hydroxybenzoic acid // J.Chem.Soc.- 1952. – Vol.72. – P.767.
52. Hales O.L., Jones J.G., Lindsey A.S. Mechanism of the Kolbe-Schmitt reaction. Part I. Infra-red studies // J.Chem.Soc. – 1954. – P. 3145.
53. Baine O., Adamson G.F., Barton J.W., Fitch J.L., Swayampaty D.R., Jeskey H. Aromatic hydroxybenzoic acid // J. Org. Chem. – 1954.- №19. – Р. 510.
54. Cameron D., Jeskey H., Baine O. The Kolbe-Schmitt reaction. I. Variations in the carbonation p-cresol // J.Org.Chem. – 1950. – Vol.15, №2. – P.233-236.
55. Kosugi Y., Takahashi K., Imaoka Y. Solvent-assisted carboxylation of alkali metal phenoxide with carbon dioxide // J.Chem. Res. Synop. – 1999.- №2. – C.114-115.
56. Заявка4316933.ФРГ, МКИС07С 65/04. Verfahren zur Herstellung von aromatischen Hydroxycarbonsauren / Rittner S., Ruffer H.M., Schmid J., Wisser J. -Опубл. 24.11.1994.
57. Пат. 1295429.Великобритания, МКИС07С 63/04. Process for preparing p-hydroxy benzoic acid / Ryuzo U., Tetsuya M.- Опубл. 17.04.1970.
58. Пат. 0436379.ЕПВ, МКИС07С 65/03. A process for preparation of an aromatic carboxylic acid / Choi T.K., Kim H.W.- Опубл. 10.07.1989.
59. Пат. 0373619.ЕПВ, МКИС07С 65/11. Process for preparing para-hydroxybenzoic acid / Rittner S., Rueffer H.M., Schmid J., Wisser T. –Опубл. 26.09.1999.
60. Hale D.K., Hawdon A.R., Jones J.G., Packham D.G. The carboxylation of resorcinol and the separation of - and -resorcylic acid by ion-exchange Chromatography // J.Chem.Soc.- 1952.- Р.3502.
61. Заявка1072579.ЕВП, МКИС07С 51/15. The method of preparation aromatic carbonic acids derivatives / Koji T., Takayuki I.- Опубл. 31.01.2001.
62. Пат. 625500.ЕПВ, МКИС07С 63/04. Manufacture of aromatic hydroxycarboxylic acids by carboxylation of alkali phenolate or naphtolate salts in suspensions / Rittner S., Rueffer H.M., Schmid J., Wisser T.- Опубл. 23.11.1994.
63. Пат. 298135. США, МКИС07С 65/03. The method of preparation of aromatic hydroxycarboxylic acids / Nakanishi T., Miura T.- Опубл. 30.10.1990.
64. Заявка0371721.ЕВП, МКИС07С 65/03. Preparation process for aromatic hydroxycarboxylic acid / Nakanishi T., Hashimoto M., Miura T.- Опубл. 6.06.1990.
65. Пат. 0371721.ЕПВ, МКИС07С 51/15. Preparation process for aromatic hydroxycarboxylic acid / Nakanishi T., Hashimoto M., Miura T.- Опубл. 06.06.1990.
66. Johnson J.R. Phenocarboxylic acid // J. Amer. Chem. Soc. – 1933. – Vol. 55. – P. 3029.
67. ШиловЕ.А., Смирнов-ЗамковИ.В., МатковскийК.И. КтеориисинтезаКольбе-Шмидта // Укр. хим. ж. – 1955. – T. 21, вып. 4. –С. 484-490.
68. Fuson R.C., Mekeever G.H. The condensation of Paraformaldehyde with acetomesitylene // J.Amer.Chem.Soc. – 1940. – Vol. 62. –P. 999.
69. Робертс Дж., Касерио М. Основы органической химии.– М.: Мир, 1978.– Т.2.– С.312-337.
70. Челинцев Г.В., Сморгонский Л.М. О механизме реакции Кольбе // Ж.общ.химии.– 1946.–Т.16, вып.9.– С.485-488.
71. Краткая химическая энциклопедия.– М., 1963.– Т.2.– С.651-655.
72. Органикум. Практикум по органической химии.– М.: Мир, 1979.–T.1.- С.435-438.
73. Гаттерман Л., Виланд Г. Практические работы по органической химии.– М.–Л.: Госхимиздат, 1948.– С.286-288.
74. Lindsey A.S., Jeskey H. The Kolbe-Schmitt reaction // Chem. Rev. – 1957. – Vol. 57. – P.583-620.
75. Kaya Y. Preliminary Lecture // Proceedings of the 2nd International Conference on Carbon Dioxide Removal. Kyoto. Japan. 1994.
76. Hirao I., Ota K., Sueta S., Hara Y. The carboxylation of phenol derivatives. I. Synthesis of p-hydroxybenzoic acid and salicylic acid from potassium phenolate-carbon dioxide complex by heating // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi. J. Soc. Organ. Synth. Chem., Japan. – 1966. – Vol.24, №11. – P.1047-1050.
77. Hirao I. The carboxylation of phenol derivatives. II. Synthesis of p-hydroxy benzoic acid and salicylic acid in solution // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi. J. Soc. Organ. Synth. Chem., Japan. – 1966. – Vol. 24, № 11. – P.1051-1054.
78. Ota K., Yuji I., Hirao I. Carboxylation of phenol derivatives. X. Solvent effect on carboxylation of potassium phenoxide // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi (J. Synth. Organ. Chem., Japan. – 1968. – Vol. 26, № 11. – P.992-998.
79. Hirao I., Kito T. Carboxylation of phenol derivatives. XV. Synthesis of salicylic acid and p-hydroxybenzoic acid from potassium phenoxide in light oil and kerosene // Asahi Garasu Kogyo Gijutsu Shoreikai Kenkyu Hokoku (Japanese). – Chem. Abstr. – 1970. – Vol. 70, №76807. – P.51-57.
80. Pat. 7712185 Japan / Koshiwara W., Muramoto K., Hirao I. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 12.04.1966; опубл. 05.04.1977.
81. Pat. 2033448Ger. Offen. / Ueno R., Miyazaki T. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 06.07.1970; опубл. 16.03.1972.
82. Pat. 7327303 Japan / Ueno R., Miyazaki T. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 14.10.1968; oпубл. 21.08.1973.
83. Pat. 7509789 Japan / Ueno R., Miyazaki T. Aromatic hydroxycarboxylic acids // Заявл. 14.03.1968; oпубл. 16.04.1975.
84. Pat. 7424470 Japan / Yoshida K., Akunaga K., Senda O., Maekawa Y., Yamamoto H., Kodama K., Kato H. Hydrobenzoic acids // Заявл. 20.01.1970; oпубл. 22.06.1974.
85. Pat. 7481339 Japan / Yura S., Abe T. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 12.12.1972; oпубл. 06.08.1974.
86. Pat. 7530063 Japan / Ueno R., Miyasaki I. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 17.06.1969; oпубл. 29.09.1975.
87. Hirao I., Ota K., Sueta S. Carboxylation of phenol derivatives. VII. Synthgesis of p-hydroxybenzoic acid and salicylic acid from alkali phenoxide in N,N-dimethylformamide // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi (Japanese). – 1967. – Vol. 25, № 11. – P. 1031-1035.
88. Pat. 7795625 Japan / Umemura S., Takamitsu N., Hashimoto T. 2,5-Dihydroxybenzoic acid // Заявл. 05.02.1976; oпубл. 11.08.1977.
89. Pat. 7396553 Japan / Sakata K., Komoriya T., Yamashita G. 2,5-Dihydroxybenzoic acid // Заявл. 09.03.1972; oпубл. 10.12.1973.
90. Pat. 77122336 Japan / Hagihara T., Tsuruta H., Yoshida T. Methyl and ethyl2,5-dimethylresorcinol-4-carboxylates//Заявл.08.04.1976;oпубл. 14.10.1977.
91. Pat. 7375538 Japan / Takeda Y., Inuzuka A., Chigira Y. p-(Hydroxyalkoxy)benzoic acids // Заявл. 06.01.1972; oпубл. 11.10.1973.
92. Pat. 2426850 Offen. Ger. / Bachmann W., Gnabs C., Janecka K., Mundlos E., Papenfuhs T., Waese G. 2-Hydroxynaphthalene-3-carboxylic acid // Заявл. 14.06.1974; oпубл. 02.01.1976.
93. Weglinski Z., Talic T. Carboxylation of 2-hydroxypicolines // Rocz. Chem. – 1977. – Vol. 51, № 12. – P. 2041-2409.
94. Utterer F., Weis C.D. Carbonation of 3-pyridinols // J. Heterocycl. Chem. –1976. – Vol. 13, № 5. – P. 1103-1104.
95. Bestmann H.J., Denzel Th., Salbaum H. // Tetrahedron Letters. – 1974. – P.1275.
96. Ed. J.Paul and C-M.Pradier.Carbon Dioxide Chemistry // Environmental Issues. Cambridge.RoyalJ. Soc. Chem.– 1994. – P.402.
97. Розовский А.Я., Лин Г.И. Теоретические основы синтеза метанола. М.: Химия, 1990. – 272 с.
98. Розовский А.Я.Современные проблемы синтеза метанола // Успехи химии. – 1989. – Т. 58, вып. – С. 68-93
99. Розовский А.Я. Лин Г.И. Теоретические основы синтеза метанола. // М.: Химия, 1990. – 272с.
100. Розовский А.Я., Вытнова Л.А., Третьяков В.Ф., Лиин Г.И., Янюкова М.И. О реакциях замещения хемосорбированных частиц // Кинетика и катализ. – 1980. – Т.21, вып.5. – С.1351-1350.
101. Rostrup-NielsenJ.R. InMethaneConversion // ProceedingsoftheSymposiumonProductionofFuelsandChemicalsfromNaturalGas. Aucland, 1987. Amsterdam: Elsevier.– 1988. – P. 73.
102. Ed. M.Aresta and G.Forti. Dordrecht. Carbon Dioxide as a Source of Carbon // Biochemical and Chemical Uses. D. Reidel Publishing Company. – 1987. – P.423.
103. Общая органическая химия, М: Химия, 1983. Т.4. С.536-538.
104. В.И.Куров. Об алкилуглекислых солях (алкилкарбонатах металлов). I. // Ж.общ.хим. 1951. Т.21, вып.3. С.490-493.
105. В.И.Куров. Об алкилуглекислых солях. II. // Ж.общ.хим. 1959. Т.29, вып.4. С.1245-1249.
106. Патент CCCР. №359808 (1973).
107. ПатентСССР. №671719 (1979).
108. Көміртек оксидтері негізіндегі синтездер (арнайы практикум): Әдістемелік құрал / Х.А. Суербаев, Р.А. Нарманова, Н.О. Аппазов, Г.Ж. Жақсылықова. – Қызылорда: ? , 2011. – 80 б.
109. Суербаев Х.А., Сметанникова О.Е., Шалмагамбетов К.М. Синтез салициловой кислоты карбоксилированием фенола диоксидом углерода и щелочными солями моноэфиров угольной кислоты // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2002. - №5.- С.216-219.
110. Суербаев Х.А., КулажановК.С., СметанниковаО.Е., Шалмагамбетов К.М. Синтезы на основе оксидов углерода. II. Синтез салициловой кислоты карбоксилированием фенола натрийэтилкарбонатом // Вестн. КазНУ. Серия хим.-2002.-№4.-С.25-29.
111. Суербаев Х.А., Бейсембаева А.Ж., Шалмагамбетов К.М. Синтезы на основе оксидов углерода. IV. Карбоксилирование м-аминофенола щелочными солями этилугольной кислоты //Вестн. КазНУ. Серия хим.- 2003. - №4. - С.8-10.
112. Суербаев Х.А., Ахметова Г.Б., Михненко О.Е., Шалмагамбетов К.М. Синтезы на основе оксидов углерода. III. Синтез п-оксибензойной кислоты карбоксилированием фенола калийэтилкарбонатом // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2003. -№4. - С.6-8.
113. Суербаев Х.А., Михненко О.Е, Ахметова Г.Б., Шалмагамбетов К.М. Синтезы на основе оксидов углерода. VI. Синтез 1-окси-2-нафтойной кислоты карбоксилированием α-нафтола натриевыми солями алкилугольных кислот // Вестн. КазНУ. Серия хим.-2004.-№1.-С.9-12
114. СуербаевХ.А., МихненкоО.Е., ШалмагамбетовК.М., КияшевД.К., КелимхановаС.Е., ТулеуоваШ.Р., ДарикуловаБ.О..Новыйспособполучениясалициловойкислоты // ФармацияКазахстана. -2004. -№5. –
115. СуербаевХ.А., МихненкоО.Е., ШалмагамбетовК.М., ДжиембаевБ.Ж.. Синтезы на основе оксидов углерода. IX. Карбоксилирование -нафтола натрийэтилкарбонатом // Вестн. КазНУ. Серия хим.-2004.-С.287-289.
116. СуербаевХ.А., МихненкоО.Е., АхметоваГ.Б., ШалмагамбетовК.М., ЧепайкинЕ.Г..Карбоксилированиефенолащелочнымисолямиэтилугольнойкислоты //Нефтехимия. – 2005.- Т.45, №1. С.46-49.
117. Суербаев Х.А., Ахметова Г.Б, Шалмагамбетов К.М., Сейлханов Т.М.Синтезы на основе оксидов углерода. X. Карбоксилирование фенола калиевой солью этилугольной кислоты // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2005.-№1.-С.12-17.
118. СуербаевХ.А., МихненкоО.Е., АхметоваГ.Б., ШалмагамбетовК.М., ЧепайкинЕ.Г.. Карбоксилированиенафтоловнатриевойсольюэтилугольнойкислоты // Нефтехимия.-2005.-Т.45, №5.-С.364-366.
119. Суербаев Х.А., Чанышева И.С., Жексенбай Е., Канапиева Ф.М.Синтезы на основе оксидов углерода. ХІV. Карбоксилирование фенола калиевыми солями алкилугольных кислот // Вестн. КазНУ. Серия хим. –2006.-№ 2.-С.7-9.
120. Суербаев Х.А., Г.Б. Ахметова.Синтезы на основе оксидов углерода. ХVІ. Способ получения салициловой кислоты. // Вестн. КазНУ. Серия хим. –2006. -№ 2.-С. 13-15.
121. Суербаев Х.А., Канапиева Ф.М., Сейлханов Т.М. Способ получения этилатов щелочных металлов взаимодействием этанола с едкими щелочами // Вестник КазНУ. Серия хим. – 2006. – №2. – С.10.
122. Х.А.Суербаев, О.Е.Сметанникова, К.М.Шалмагамбетов. Синтезы на основе оксидов углерода. II. Синтез салициловой кислоты карбоксилированием фенола диоксидом углерода и щелочными солями моноэфиров угольной кислоты. // Вестник КазНУ. Серия химич. 2002. №5. С.216-219.
123. Х.А.Суербаев, А.Ж.Бейсембаева, К.М.Шалмагамбетов. Карбоксилированием-аминофенолащелочнымисолямиэтилугольнойкислоты // Тамже. С.8-10.
124. Х.А.Суербаев, К.М.Шалмагамбетов, Г.А.Абызбекова, О.Е.Михненко, Г.Б.Ахметова, Т.К.Туркбенов, Г.Ж.Жаксылыкова, К.А.Жубанов. Органическиесинтезынаосновеоксидовуглерода // НовостинаукиКазахстана: Научно-техническийсборник. Алматы: КазГНИИНТИ. 2004. Вып.2. С.107-114.
125. Ю.К. Юрьев // Практические работы по органической химии
126. Свойства органических соединений. Справочник.- Л.: Химия, 1984.- С.50.
        
        МАЗМҰНЫ
бет
КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ШОЛУ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... алатын орны. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... көміртек диоксидімен әрекеттесуі арқылы синтездеу. Литийэтилкарбонатын фенолды карбоксилдеу реакциясындағы карбоксилдеу активтілігін зерттеу. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... және оның ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... БӨЛІМ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... мен ... ... . . . . . . . . . . . . . . .
35
3.2.
Фенол және оның туындыларын ... және ... ... . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... МЕН ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ӘДЕБИЕТТЕР . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... 51 беттен, 3 кестеден, 3 суреттен, 126 пайдаланған әдебиеттен тұрады.
Кілт ... ... ... ... ... ... ... ЛИТИЙЭТИЛКАРБОНАТ.
Жұмыстың мақсаты:
- натрий- және литийэтилкарбонаттарын көміртек диоксиді және натрий (литий) этилаттарын әректтестіруі арқылы синтездеу;
- фенол және оның ... ... және ... ... ... ... объектісі және пәні. Зерттеу объектісі - фенол, ... ... ... ... ... пәні - фенол және оның туындыларын натрий- және литийэтилкарбонаттармен карбоксилдеу.
Зерттеу әдістері: нәзік органикалық ... ... ... ... бензой қышқылдары және олардың туындыларын синтездеу.
Практикалық маңызы: жұмыс нәтижелерін Қазақстанда практикалық құнды гидрокси бензой қышқылдарын және оның ... алу ... құру үшін ... ... ... работа состоит из 51 страниц, 3 таблиц, 3 ... 126 ... ... ... ... ... ... ФЕНОЛ, ПРОИЗВОДНЫЕ ФЕНОЛА, НАТРИЙЭТИЛКАРБОНАТ, ЛИТИЙЭТИЛКАРБОНАТ.
Цель работы:
- синтез натрий- и литийэтилкарбонатов взаимодействием диоксида углерода с этилатами натрия и ... ... ... и его ... ... и ... и предмет исследований. Объект исследований - фенол, производные ... ... ... ... исследования - карбоксилирование фенола и его ... ... и ... ... ... ... ... синтеза.
Область применения: синтез гидрокси бензойных кислот и их производных.
Практическое значение: Результаты работы могут быть использованы в Казахстане для организации промышленного ... ... ... ... ... и их ... тақырыбының өзектілігі. Мұнай көмірсутектері мен олардың туындыларынан биологиялық активті заттар, пестицидтер, ... ... және т.б. ... ... алу ... химиясының үлкен өндірістік саласы болып табылады. Құнды фармацевтикалық заттар мұнайды өңдеудің каталитикалық риформинг процесінен алынатын ароматты көмірсутектерден де ... Көп ... ... ... ... бірі фенол. Фенолды мұнай химиялық өндірісте изопропилбензолдан кумолды әдіспен алады.
Көміртек ... ... ... ... ретінде қолдану қазіргі органикалық ... және ... ... өзекті мәселелерінің бірі болып ... ... ... мәліметтерді талдау нәтижесі көміртек диоксиді мен оның қарапайым туындыларының ... ... ... ... ... қабілетті екендігін көрсетеді.
Сілтілік металдар феноляттарын қолданбайтын фенолдарды альтереативті ... ... ... ... ... ... және ... болып табылады. Бұл әдістердің бірі - ... Х.А. ... пен оның ... (әл-Фараби атындағы Қазақ ҰУ-нің физикалық химия, катализ және мұнайхимиясы кафедрасы) ... ... ... қышқылының моноэфирлерінің сілтілік тұздарымен карбоксилдеу арқылы ... ... алу ... болып табылады. Этилкөмір қышқылдарының сілтілік ... ... ... ... ... ... ... болатындығы анықталды. Бұл жасалған әдістің бірқатар артықшылықтары бар: ... ... ... ... ... жеңіл жағдайлары және технологиялық ... ... ... ... Натрий- және литийэтилкарбонаттарын көміртек диоксидімен натрий және литий алкоголяттарын әрекеттестіру арқылы синтездеу. Фенолды натрий- және этилкарбонаттармен карбоксилдеу реакциясын зерттеу. Әртүрлі ... ... ... о- және о, ... ... ... реакциясын зерттеу.
Қорғауға ұсынылған негізгі қағидалар. 1. Литийэтилкарбонатты литий этилатының көміртек диоксидімен әректтесуі ... алу және ... ... ... ... ... карбоксилдеу активтілігін зерттеу; 2. Әртүрлі фенол туындыларын натрийэтилкарбонатымен о- және о, п-карбоксилдеу ... ... ... Фенол сақинасында гидроксилді топқа мета жағдайда электродонорлы орынбасарлар болса, реакция оңай өтеді. 2,4 және 6 жағдайығы электронакцепторлы орынбасарлар реакциялық ... күрт ... ... ... мен пәні. Зерттеу нысандары: Көміртек диоксиді, фенол, фенол туындылары, натрийэтилкарбонат, литийэтилкарбонат. Зерттеу пәні: ... және оның ... ... ... ... ... ... жұмысының құрылысы мен көлемі. Бітіру жұмысы 51 беттен, 3 суреттен, 3 кестеден, 126 пайдаланылған әдебиеттен тұрады.
1. ӘДЕБИ ... ... ... ... ... химиясының алатын орны.
Негізінен, химияның қоғамда қоршаған ортаның ластануына ... үлес ... және ... қаупі бар өндірістік өнеркәсіп саласы ретінде жағымсыз ... ... ... ... ... ... өнімдерден бас тарта алмайды. Химиялық өндірістерге байланысты қауіп-қатерлерді төмендету немесе тіптен болдырмау химияға экологиялық көзқараспен қарауға ... ... орта ... ... ... шығу ... таралуын, тұрақтылығы мен әсерін зерттейді және қоршаған ортаның химиясы тек ластағыштардан ... ... ... мәселелерді шешеді. Осыған байланысты мүмкін болатын үш химиялық шешімнің жолдарын атауға болады:
* Қоршаған ортаға ... ... ... Егер сол ... ... ... ... онда олардың таралуын шектеу;
* Олардың өндірісін доғару (химиялық өнімдері алу әдісін жаңа әдіс-тәсілдерге ... ... ... ... ... ... ... айтатын болсақ, химиялық шешімдердің үшінші бағыты атап айтқанда жасыл ... ... ... ... ... (Green ... - бұл қоршаған ортаға оң әсерін тигізетін кез-келген жетілдірілген химиялық ... ... ... ... саласындағы ғылыми бағыт. Ғылыми бағыт ретінде ол ХХ ғасырдың 90-шы жылдарында дами бастады.
Әлемдегі көптеген зертханаларда ... ... ... мен процестерді жаңашыл сызба-нұсқалары ірітоннажды химиялық өндірістердің қоршаған ортаға әсерін түбегейлі қысқартуға шақырылған. Агрессивті ... ... ... ... химиялық қауіп-қатерлерді жұмысшылардың сол заттармен жұмыс жасауын өндірісшілер дәстүрлі түрде шектеуге тырысады.
Сонымен қатар, - зиянды заттарды мүлдем ... ... ... және ... сызба-нұсқаларын байыпты іріктеу стратегиясын болжамдайды. Осылайша, - жай ғана қажетті өнім жасауға ғана емес, сонымен ... оны алу ... ... ... қоршаған ортаға зиян әсерін тигізбей синтездеуге мүмкіндік беретін өнердің бір түрі.
Жасыл химия ұстанымдарының ... ... ... ... ... төмендеуіне әкеледі. Өйткені, өндірісте қолданылған еріткіштер мен өзге де қалдықтарды, қосымша зиянды өнімдерді жою және қайта өңдеу сатыларының ... ... ... ... ... ... энергияны экономдауға әкеледі, ал бұл өз алдында ... ... және ... ... бағалауда оң әсерін тигізеді.
Қазіргі уақытта жаңа ғылыми бағыт ретінде көпке танымал.
1998 жылы П. Т. Анастас и Дж. С. ... ... сол ... жұмыс істейтін зерттеушілеріне арналған ұстанымдарын жасаған:
* Қалдықтарды қайта өңдеу және тазалаудан гөрі, шығынның алдын алған жөн.
* Процесте қолданылатын барлық ... ... ... ... түрде айналуын қамтамасыз ететіндей етіп синтездеу әдістерін таңдап алған жөн.
* Қолданылатын және синтезделетін заттардың адам мен қоршаған ... ... ... түрде зиянсыз болатындай синтездеу әдістерін таңдап алған жөн.
* Жаңа химиялық өнімдерді өндіру кезінде улағыштық қасиетін азайтуымен қатар, ... ... қол ... ... тиімділігін сақтауға тырысу қажет.
* Өндіріс кезіндегі еріткіштер немесе бөлгіш агенттер сияқты қосымша заттарды мүлдем қолданбаған жөн. Ал егер де бұл ... емес ... онда ... ... ... болу ... Міндетті түрде, олардың энергетикалық шығындары мен қоршаған ортаға әсерін және ... ... ... қажет. Синтездеуді, мүмкіндігінше, қоршаған орта температурасына жақын температурада және ... ... ... ... ... және шығындалатын материалдар техникалық және экономикалық тұрғыдан тиімді болған барлық жағдайда қайта қалпына келетіндей ... ... ... ... ... (тежегіш топтар, қорғаныстың қосылуы мен алынуы) алынбауын қамтамасыз ету қажет.
* Әрдайым каталитикалық процестерді (мүмкіндігінше селективті) таңдаған жөн.
* ... ... оны ... ... қоршаған ортада қалмай, қауіпсіз өнімдерге айналатындай болу қажет.
* Қауіпті өнімдердің түзілуін дәл сол уақытта ... ... ... әдістерін дамыту қажет.
* Химиялық процестерде қолданылатын заттар және ... ... ... ... ... ... ... және өрт, минималды болуына қарап таңдау қажет.
Е. С. Локтева және В. В. Лунин бұл ... ... 13-ші ... ... Егер ... барлығын дағдыланғаныңыздай жасасаңыздар, онда сіз әдетте не алып жүрсіз соны аласыз. Не ексең, соны орасын
Негізгі бағыттар. даму ... ... ... бағыттарға топтастыруға болады:
* Синтездің жаңа жолдары (көбінесе бұл реакция катализатор қатысында);
* Жаңартылатын шикізат және энергия көздері (яғни, мұнайдан ... ... ... еріткіштердің оран алмастыру;
Синтездеудің жаңа жолдары. Көп тараған әдістерінің бірі - бұл реакцияның энергетикалық тосқауылын төмендететін катализатор қатысындағы ... ... жаңа ... ... өте ... ... тиімділікке ие. Соның мысалы ретінде Монсанто фирмасымен жасалған метанол, көміртек моноксидінен және родий катализаторы қатысында сірке қышқылын синтездеу процесін келтіруге ... ... ... + CO => CH3COOH
Келесі бағыты - жергілікті энергия көздерін сол энергияның жұмсалуын төмендетуге мүмкіндік беретін ... ... ... ... активациясы ретінде қолдану болып табылады.
Жасыл химия принциптеріне сай жұмыс жүргізу ғылымнан белгілі бір қайрат-жігерлік пен үлкен жауапкершілікті және ... ... ... ... істеуді талап етеді.
Жасыл химия қазіргі уақытта тек бастапқы қадамдарын жасауда. Соған орай кейбір қорытындылар мен болжамдар ... ... атты ... жаңа ... химия қоғамында аз уақытта кеңінен таралып келеді;
* Жасыл химияның болуы - бұл ... ... әрі ... ... ... ... ... табылады. Жасыл химия бұл негізінен, философия, саналы өмірдің философиясы, адамзаттың ман қалуының философиясы;
* Жасыл ... ... жеке ... ... ... ... және мемлекеттік ұйымдарға дейін адамзат қоғамының барлық топтарын күш-жігерлерін біріктіруі тиіс;
* Жасыл химияның әдіс-тәсілдері мен ұстанымдары мектептерде, әсіресе химия саласындағы ... ... оқу ... оқытылуы тиіс.
Жасыл химияның тағы да бір басты бағыты бұл - химиялық өндірістің ... ... ... көзі ... қолдану болып табылады. Қазіргі уақытта негізгі шикізат көзі табиғи отын (қазбалы жанармайлар) - мұнай, газ, ... ... ... Сол ... біз Жер ... ... жатырмыз. Ал бұл өз алдында көмірсутектердің құнының ... ... ... ... ... ... ... шельфтер, теңіз және т. б. сияқты ауыр ... ... ... ... ... ... қауіп бұл - үлесі жоғарылап бара жатқан парник эффектісі, Жер ... ... ... біз қоймалардан көміртегіні алып және оны көміртек диоксидіне айналдыра отырып парник эффектісін өршітіп жатырмыз.
Өсімдік шикізатынан ... ... ... ... жоқ. ... бұл ... яғни жаңартылатын ресурс немесе бұны қалдық (ауыл шаруашылығынан шыққан, тұрмыстағы қалдықтар) деп те айтуға болады.
Басқа қосылыстармен салыстырғанда СО2-нің бірнеше ... бар:
:: ... ... ... улы емес ;
:: ... ... ... қызбайды, тек буланады;
:: артық қысым жағдайында реакциялық ортадан оңай газ куйінде бөлінеді.
Көміртек диоксидінің бұл ... оны ... ... ... ... ... ... реагенті ретінде жасады.
Соңғы 25 жылда негізгі ортасы ретінде флюидтер, яғни жоғарғыкритикалық күйдегі газдар мен сұйықтықтарды қолданылатын ... таза ... ... пайда болған және ол қарқынды түрде дамып келе ... ... әрі ең ... орта ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар, ол еріткіш, сұйылтқыш, модификатор, мономер, тіпті катализатор рөлінде де бола ... ... ... ... бала ... деп те ... болады. Бүкіл әлемде биомассаны шикізат көзі ретінде қолдану үлесі не бары ... 0,7 мың ... ғана ... ал ... ... ... - жылына 230 млн. тоннаны құрайды. Көптеген өнеркәсіп елдері мұнайхимиясы және -ның бірлестіре ... ... ... Мысалы, Канадада биогибридті кластерлер, яғни ел экономикасының болашаңғы - құрылыс блоктарын жасап жатыр. саласында зерттеулер жүргізетін ... мен ... сол ... бала ... ... ... ... әлі де біршама еңбектенуі қажет. Алайда, бұның шындыққа айналуына ешкімнің де күмәні жоқ.
... ... ... ... келе ... ғалымдар хиимиялық бірлестікте (қоғамда) жақтаушылары көбейіп келеді, себебі химиялық және биохимиялық реакциялар мен процестердің жаға сызба-нұсқаларының ... ... ... кері әсерлері барынша төмендетілген. Алайда, бүгінгі күнде ғалымдардың алдында күрделі тапсырма тұр: құнын анықтайтын жаңа ... мен жаңа ... ... ... ... ... қарағанда субсидиясыз құны мен сапасы жағынан бәсекеге қабілеттілігін жоғарлату.
Жоғарыда айтылған мәселелерге байланысты қазіргі кезде жаңартылатын шикізаты (биомасса) - ... ... ... сонымен қатар, негізгі және нәзік химиялық синтез көзі екендігі туралы жиі айтылатынын атап ... жөн. ... - күн ... көмегімен фотосинтез процесі кезінде көміртек диоксиді мен судан пайда болады. Демек, көміртек диоксиді, су, оттек және азот - ... ең ... ... ... ... ... қазбалы жанармайлардың мұнайөңдеузауыттарында айналуының орнына, керісінше биомассаның биоөңдеу зауыттарында айналуын қамтамасыз етеді.
Катализ және жасыл химия.
Катализ - ... ... ... мен ... ... ... жоятын химиялық өнімдердің және процестердің дизайны, жасыл химияның іргелі бағаналарының бірі. Жаңа катализаторлар мен каталитикалық жүйелердің дизайны және қолданылуы бір ... екі ... қол ... ... орта және ... ... ... химияны катализден басқа ешқандай пән түсіндіре алмайды. (Рон Бреслоу, Химия Бүгін және Ертең: Орталық, Пайдалы және ... ... ... - ... заттардың тұқымын және қолданылуын азайтатын немесе жоятын химиялық өнімдер мен процесстердің дизайны, ... ... ... ... ортақ тәсіл. Жасыл химия материалдарды өндіріске арналған шикізаттан еріткіштерге дейін синтездеу және оны өңдеуді қоршаған орта мен адам денсаулығына ... ... ... ... ... ... ... үстінде. Жасыл химияға деген қазіргі акцент бұрынғы "тарихи командалық" пункттан өзгеше. Ол ... ... ... және бақылау мандатқа берілген қоршаған орта проблемаларына жақындатылған, ... ... ... ... ... және ... ... Қажет емес тұқымды және бұйрықты шарасыздық деп қабылдаудың орнына, жасыл химия салыстырмалы таза және ... ... ... жаңа технологияларды іздеп жатыр. Ластанудың алдын алу үшін жасыл химияны қолдану ... ... және ... ... ұқыпты дизайнның арқасында қоғам қоршаған ортаға пайдасын тигізе отырып, өзі тәуелді болып табылатын өнімдермен рақаттана алады.
Жасыл химияның экономикалық пайдасы - оның ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды, себебі олар корпоративті практикалық нәтижені жақсартады. Көптеген эксплуатациялық шығындар жасыл химияны қолданудың арқасында азайды. Аз ... ... ... ... ... шығындар ұстанымы азаяды. Қалдықтар жойылған кезде, емделу және бұйрық беру қажет емес болады. Аз ... ... ... және ... аз ... ... ... энергиямен шығындалуын және материалдың эффективті ұлғаюын азайтады. Жасыл химия арқылы іске асқан адам ... ... және ... ... аса ... ... ... үшін, өндіріске берік стимул болып табылады.
Бұл мақалада көрсетілгендей, жасыл химия алға қойған мақсаттарына жету үшін катализді қолдана отыра үлкен жетістіктерге қол ... ... ... ... ... екі мақсатты экологиялық және экономикалық пайдалар қазіргі уақытта қосымшаларда қатар жүзеге асырылады, өте ұсақ нәзік химиялық синтезден ... ... ... ... дейін. Катализді қолданудың қосымша артықшылығы - жасыл химияның бірнеше мақсаттарын ... ... ... ... Оған ... еріткіштерді қолдану, соның ішінде SC-CO2 немесе сумен, биологиялық негіздегі жаңартылатын шикізатты қолдану, оның ішінде энергияны азайту үшін ... ... ... мен ... ... гөрі маңыздырақ. Катализдің болашағы жасыл химияны алға жетелейді. Катализатордың құрылысы қарсы жағдайда бастапқы инертті материалдарды активтендіреді, сонымен қатар реакцияның жылдамдығын ... улы және ... ... ... ... төмендетеді. Жай ғана атомның экономикасын ұлғайту үшін стехиометриялық реактивтерді катализдеу ... ... ... процестердің жарамдылыққа қозғалысын жалғастыру. Катализаторларды полимерлер мен материалдардың қосымшаға қажеттілігін жоятын, соның ішінде пластификаторлар және антипирендер жоғарғы ... ... ... ... ... қолдануға мүмкіндік бере алатын жаңа кластарын өңдеу үшін қолданылады. Әрине, катализаторлар одан әрі эффективті, селективті, энергетикалық кему және ... ... ... ... ... ұсынуды жалғастырады.
Катализ - негіз болатын жасыл химиядағы іргелердің бірі жәнеде бұл болашақтың тұрақтылығы етіп химиялық ... ... ... транспортты құралдардың бірі болып жалғасады.
Жасампаз материалдар және жасыл химия
Өндіріске және қолданылатын материалдарға ... ... ... ... ... немесе пайдалы кендер сияқты табиғи қорларды шығару, оларды жақсарту, ары қарай ... ... ... және одан соң өнімдерге бөлу керек еді. Оларды пайдалы қолданылудың соңғы мерзімінен соң, өнімдерді ... ... ... ... ... немесе қоқысты жағып жіберетін зауытқа тастайды. Материалдың практикалық негізінде, ... ... ... ... улы заттардың және басқада бүкіл Жерді ластағыш заттардың берік шашырауы, ... ... ... оның ішінде мұнайдың таусылуы, биоәртүрліліктің бұзылу, әлсіреу, сулы қабаттардың және ауыз су ... ... Бұл ... ... ... жарамсыз деген ұғым қалыптасып келеді.
Материалдарды басқаруды өмірге жарамды жүйеге келтіру үшін, біріншіден ... ... ... емес ... ... ... ... Келесі қадам болып, берік дамудың моделін енгізу және өңдеу болып табылады.
Беріктік және беріктікті дамыту проблемалы жағдай ... ... ... олар теріс пайдаланылады және мәндері нақты болмайды. Әдетте, берік дамытудың қолданбалы анықтамасы Қоршаған ортанының Дүниежүзілік Комиссиясы және ... ... ... ... ... қабілетін қауіп-қатер астына қоймай, қазіргі ұрпақтың қажеттіліктерін орындау мақсатында" дамудың есебінен шығады.
Бұл сферадағы кейбір мамандар ... өте ... ... ... Олар ... ... ғана емес, сонымен қатар адамдық және экологиялық жақсы қолданылуы және жаңадан өңделуі керек. Шектікке ... ... ... және ... келе жатқан адамзаттың өмір сүруін қамтамасыз ету жолында бірінші болып танылды.
1989 жылы швед ... ... ... ... ... Natural Step атты ... ... пайда болды. Бұл тірек берік қоғам табиғи ... мен ... ... ... ала отырып анықтайтын, модельдер мен жүйелі жиынтық жағдайын жасайды.
Еріткіштер ... ... ... тағы бір ... ... бірі органикалық еріткіштерді қолдануына негізделген. Фармацевтикалық өндірістегі химикаттардың жалпы массасының 85% жуығы еріткіштерге келеді, олардың ... ... ... 50-80% құрайтынын Glaxo Smith Kline компаниясының қызметкерлерімен ... ... ... процесінің қайта өңдеу кезінде Pfizer фирмасы үшсатылы ... ... тек бір ... ... ... ... ... тек бір еріткішті қолданған және сол жасалған модернизациялары үшін 2002 жылы Жасыл химиядан Президенттік сыйлыққа ие болған. Бұл ... төрт ... ... тетрагидрофуран, толуол және гексан) түзілуі мен қайта ... ... ... ... бойынша еріткіштер таңдауға бірнеше факторлар әсер етеді. Еріткіш ... ... ... және ... ... ... емес және коррозия тудырмау қажет) болу керек. Сонымен қатар, ол ұсталынбалы болуы қажет, яғни ... ... ... ... ... ... ас ... бөлінетін нысан болып табылады.
Әдетте, қалдық еріткіштерді өнімдерден буландыру және айдау арқылы арылады, ... ... ... ... өзінің жоғары ұшқыштық қасиетімен ерекшелінеді. Еріткіштерді төгіп тастау мен буландыру жаһандық масштабтағы ең үлкен мәселе - ... ... әкеп ... Одан ... ... ... органикалық қосылыстармен байланысы олардың денсаулығына зиян, яғни кері әсерін тигізеді. Көптеген хлорланған көмірсутектерді еріткіш ретінде қолдануға тыйым салынған немесе бұл ... ... іске ... ... орай, сол еріткіштердің көбісі қажетті қасиеттерге ие және органикалық синтезде жиі қолданылады. Қоршаған орта ... ... ... ... ... - ... апротонды еріткіштер. Мысалы, диметилформамид және диметилсульфоксид нуклеофилді орын басу ... ... ... Бұл ... ... ... яғни ... қиын ұшырайтын еріткіштер болып табылады. Сонымен қатар, оларды сумен шайып жібереді, ал бұл өз алдында ... су ... ... әкеледі.
Ұшқыш және ұшқыш емес, сонымен қатар полярлы апротонды еріткіштерге қатысты мәселелер нәзік химия өнімдері мен фармацевтикалық препараттар ... ... ... ... ... Көмірсутектер мен хлорланған көмірсутектерден гөрі қазіргі кезде төменгі спирттер, күрделі эфирлер және кей ... жай ... ... ... ... ... ... арзан табиғи өнімдер қосымша артықшылықтары бар, өйткені биоыдырауға жеңіл ұшырайды, ал екі ... жоқ ... ... ... ... ... уақытта химиялық реакцияларда еріткіш ретінде қолданылады.
Асакритикалық көміртек диоксиді - ... орта ... ... ... ... емес реакциялық орталарға көп көңіл бөлініп келеді. Себебі, экологиялық қауіпті еріткіштерді ... ... ... ... бөлінуі мен қайта қолданылуын жеңілдету қажеттіліктеріне байланысты. Мысалы, соңғы кезде альтернативті орта ретінде жоғарыкритикалық көміртек диоксидіне аса қызығушылық тудыруда. Көміртек ... ... ... және ... жағынан оны интенсивті еріткіш ретінде көрсетеді. Көміртек диоксидінің критикалық қысымы мен температурасы 74 бар мен 31[0]С тең. Демек, жоғары ... ... ... жасау үшін салыстырмалы түрде энергияның аздаған ғана мөлшері қажет. Сонымен қатар, көміртек диоксиді улы ... ... ... қатысты химиялық инертті, жанғыш емес және аппаратураны герметизациясыздандыру барысында жоюға болады. Ол, мысалға алғанда, сутекпен араласып кетеді де, оны ... және ... ... еріткіш ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Алайда, көміртек диоксиді парник газы болса да, ол ... ... ... ... де ... ... оны сол ... өзінен-ақ алады. Көміртек диоксидінің басты қолдану аясы бұл - экстракция ... ... ... ... ... орнына алмастыру мүмкіндігі. Мысалы, кофенің декофеинизациялауына арналған хлорланған көміртегінің орнына кеңінен қолданылады. Жоғарыкритикалық сұйықтықтармен экстракциялау дамыған индустриясынығ болуы соған ... ... бар ... ...
Н. Н. Семеновтың айтуы бойынша .
1.2. Көміртек диоксідінің органикалық синтезде химиялық шикізат ретінде ... ... үшін ... ... ... көзі ... қолдану, қазіргі органикалық химия мен мұнайхимиясының маңызды проблемасы болып ... ... ... көміртек диоксидін пайдалану, парникті газдардың басты компоненті - СО2-нің атмосфераға шығарылуын төмендететін жолдардың бірі болғандықтан, табиғатты ... ... ... ... ... диоксидін химиялық шикізат ретінде қолдануы.
Көміртек диоксидін болашақта маңызды және арзан көміртек шикізат көзі ретінде қарастыруға болады. ... және ... ... тез таусылып жатыр. Қазіргі уақытта олар көмірттекке қайта есептегенде (5/10)x1012 т-ға бағаланып отыр. Мұнай мен көмірден соң ... ... да ... ... ... және мұхитдағы жалпы мөлшері ~1,5x1014 (көміртек бойынша), яғни жарты есеге көп, ал ... ол екі есе көп ... ... ... ... ... ... зор қорларына қарамастан, оның бар болғаны ~0,03 %-ды құрайтын атмосферадағы төменгі коцентрациясы кедергі келтіреді. Литосферада көміртек ... ... ... ... концентрленген күйде болады, алайда карбонаттардың ыдырауы энергияның ... ... ... ... ... айрықша перспективалық шикізат көздері ретінде: энергетикалық қондырғылардың, басқа да көптеген өндірістік кәсіпорындардың қайта кететін өндірістік газдары (электро- және ... ... ... ... газдар болуы мүмкін. Кейбір табиғи газдарда көміртек диоксидінің мөлшері 30 - 90 %-ға жетеді. СО2-нің көп ... ... ... ... ... тотықтандыру конверсиясы (сулы газ конверсиясы) арқылы алады:
Бар мәліметтер анализі көп таралған көріністерге қарамастан, ... ... ... ... ... түсе ... көрсетеді. Азотпен салыстырғанда, көміртек диоксиді үлкен реакциялық ... ие. СО2 ... ... ... 13,7 эВ ... және 3,8 эВ ... ұқсас сызықтық құрылымды болып келеді. Электронды заряд тығыздығының үлкен бөлігі оттегі атомдарына жинақталған. СО2-де құрылатын ... үш ... ... ... ... болуы мүмкін:
Бейорганикалық синтезде СО2-ні ірітоннажды қолданудың мысалы ретінде, металдар карбонаттарының синтезі болып табылады:
1714500412242000металл тұзы + СО2 ... ... ... (Сольве әдісі) СО2, NaCl және NH3-тан әлемдік өндірісі жылына 30 млн. т шамасын құрайтын, кальцинирленген соданы ... ... ... ... соданы алады:
Органикалық синтезде көміртек диоксидін қолдану перспективтірек болып табылады. Көміртек диоксиді химиясының заманауи дамуы, ... екі ... ... ... ... дамуын болжамдауға мүмкіндік береді:
1. Органикалық қосылыстарды көміртек диоксидімен карбоксилдеу және карбоксиамидирлеу реакциялары;
2. Көміртек диоксидін ... ... топ ... ... емес және де ... көбіне төмен температураларда гомогенді-каталитикалық болуы мүмкін. Екінші топ реакциялары қазіргі уақытта гетерогенді катализаторлардың қатысында (металдар, металдар оксидтері) жоғары температураларда жүзеге ... ... ... ... ... ... Бұл ... синтезде көміртек диоксидін пайдаланудың бағыты, карбоксилді тобы - С(О)О- (карбонды қышқылдар, күрделі эфирлер, лактондар және т.б.) немесе карбоксиамидті тобы - ... ... ... және т.б.) бар, ... ... ... үшін ... диоксидін қолдануға негізделген (1 сурет).
Күшті қышқылдармен қышқылдандыру кезінде карбон қышқылдарын беретін металдар карбоксилаттарын түзе жүретін ... ... ... ... ... бойынша көміртек диоксидін енгізу реакциясы кең танымал болып табылады. Карбаниондарды түзуді орнату үшін лабораториялық практикада берілген металлорганикалық қосылыстарды ... ... ... ... ... ... ... түзілуімен көміртек диоксиді мен Гриньяр реактивтері және литийорганикалық қосылыстар тегіс әрекеттеседі [2, 3]:
Бұл реакцияны көміртек диоксиді мен алкилмагнийгалогенид карбанионынан R- ... ... ... ... ... болады.
Сурет 1 - Карбоксилді және карбоксиамидті топтары бар органикалық қосылыстарды алу үшін ... ... ... ... диоксиді реакцияларына ацетилен көмірсутектерді қатыстыру үлкен қызығушылық әкеледі. Бұл мыс және күміс ацетиленидтердің аралық түзілу арқылы мүмкін болатын, мына ... ... оңай ... ... мен ... әрекеттесуі әлсіз жағдайларда жүреді (20 - 80[0]С, атмосфералық қысым), бірақ - ... ... ... болуы керек, мысалы, РBu3Н:
Фенилацетиленкарбон қышқылының метил эфирінің шығымы 70 %-дан кем емес болған [4].
Алкиллитий немесе амилнатрий (R - M) ... ... ... ... ... және ... алу белгілі. Жоғары үйлестіру қабілеті бар еріткіштердің ортасында, мысалы, триэтиламин мақсатты ... ... ... ... [5-7]. ... ... ... синтездің бірінші сатысы болып табылады:
Бұл реакциядағы б-олефиндердің реакциялық қабілеттері негізгі қасиеттері бар еріткіштердің көмегімен протон ... ... ... ... ... ... Келесі қышқылдандыру кезінде карбон қышқылдарын түзе отырып, аллиль туындылары СО2-мен оңай әрекеттеседі: ... ... ... 1,5 ... онымен әрекеттеспейді [7, 8]. Осылайша, триалкилалюминий (алюминийдің электротерістілігі 1,5) көміртек диоксидімен оңай ... ал ... ... ... 1,6) бөлме температурасында және атмосфералық қысымда көміртек диоксидімен әректтеспейді [9, 10]. Тек метилимидазол немесе пиридин сияқты ... ... ... ... ... ... ... реакционды қабілетінің артуына әкеледі [11]:
Металл-көміртек байланыс поляризациясының арқасында ... оңай ... ... ... ... ағуын анықтайтын белгі болып табылады. Қозғалмалы сутек атомдары бар органикалық қосылыстарды көміртек диоксидімен карбоксилдеу реакциясы ... ... ... ... ... ... көміртек диоксиді мен алкилмагнийгалоид карбанионынан R- түзілген нуклеофильді әрекеттесу деп қарастыруға болады. Карбанионды механизм бойынша қозғалмалы сутек атомдары бар (С-Н ... ... ... ... мен ... ... ... реакциясы жүреді. Бұл реакциялар күшті негізді катализдейді. Мысалы, кетаглутар қышқылын түзетін ацетонды карбоксилдеу реакциясын натрий феноляты 250С-тан төмен температурада ... ... 47-75 %) ... жылы ... ... камфорды карбоксилдеу жүргізілген болатын [13, 14]:
Басқа мысал ретінде карбанионның түзілуі үшін трифенилметилнатрийдің қатысында циклопентадеканонды карбоксилдеуді келтіруге ... ... ... ... қатысында дикарбон қышқылдарын түзетін екі байланыспен байланысқан диенді көмірсутектер (бутадиен, изопрен, пентадиен-1,3) оңай карбоксилденеді. Осылайша, бутадиен атмосфералық қысыммен ... ... және ... ... эквимолярлы мөлшері қатысында шығыны 87% муконды қышқылына ... ... ... комплексін қолданатын қозғалмалы сутек атомдары мен қосылыстардың карбоксилденуі туралы жұмыстарда [16-18] айтылған.
Бұл реакцияны феноляттар мен ... ... ... ... реакциясы сияқты қарастыруға болады:
Реакция көміртек диоксидін өндірістік пайдалану көз ... ... ... ... ... ... бар еріткіштер ортасында әлсіз жағдайларда сілтілік металдар феноляттарының қатысында қозғалмалы сутек ... бар ... ... ... мен ... ... оңай карбоксилденеді [19-37].
Қозғалмалы сутек атомдары мен төменде келтірілген қосылыстардың карбоксилденумен шығымы 30-80 % болған сәйкес карбон ... ... ... ... [38, ... - ... хлорид - СО2 жүйесі [40] жұмысында қозғалмалы сутек атомдары мен ... ... үшін ... реакция типіне N,N'-дифенилмочевинасын және калий карбонатын қолданып карбоксилдеу жатады [41]. Бұл реакция инденді монокарбоксилдеу үшін ... ... ... ... (3000С, 500 атм) калий малонатын түзетін сусыз калий карбонаты қатысында сусыз калий ацетаты ... ... ... [42, ... ... ... ... атомдары бар басқа органикалық қосылыстар үшін қолдануға ... ... ... қатаң реакционды жағдайларда алынған көптеген карбон қышқылдары оңай декарбоксилденеді.
Бөлме температурасында ... ... ... 50-60 ... ... жұқа ... ... калий карбонаты қатысында ацетофенон карбоксилденетіні табылған [44]:
Сусыз рубидий және цезий карбонаттары ... ... ... ... ... ... және ... карбонаттары тиімсіз. Сусыз калий карбонаты карбоксилденудің жақсы реагенті, ал ДМСО - реакция үшін жақсы ортасы болып ... ... ... калий карбонаты қатысында о-гидроксибензоилсірке қышқылын түзіп карбоксилдене алады [45]. Карбокилдену өнімі құрамында кішкене мөлшерде құрамы карбоксилдену өнімін ... ... ... ... ... Бұл ... ... туындыларын синтездеудегі қолайлы әдіс болуы мүмкін. Басқада кейбір субстраттармен берілген ... ... 1 ... ... ... реакциялар әлсіз қышқылдылығы және кезегінде карбанион түзумен металдануға бейімділігі сипатталатын органикалық қосылыстарға кіреді. Көміртек диоксиді бойынша бұл ... ... ... ... ... және оның туындыларының сызба бойынша түзілуіне әкеледі [3, 333 беттер]:
Кремнийорганикалық қосылыстардың карбоксилдену реакциясы ... ... ... жүреді [46]:
Кесте 1 - о-Гидроксиацетофенон туындыларынан кумариндер синтезі

Субстрат
Реакция жағдайы
Реакция өнімі
Шығым, ... 15 ... 15 ... 15 ... 15 ч
94
Органикалық синтезде баяғыдан қолданысқа ие көміртек диоксидін ... ... ... ... ... ... натрий фенолятымен карбоксилдеп салицил қышқылын өндіру болып табылады (Кольбе-Шмид реакциясы):
Салицил қышқылынан дәрілік қосылыс аспирин (ацетилсалицил қышқылы) алынады.
Тек ғана ... ... 25 мың т ... ... 1860 жылы H.Kolbe және E. Lautemann ашқан, кейінірек R. Schmitt және E. Burkard ... ... ... Қазіргі уақытта бұл реакция және оның әртүрлі модификациялары гидроксиароматика қышқылдары үшін кеңінен қолданылады [47-65]. ... ... ... ... ... ... оның жүруінің нақты механизмін анықтау қиын. Берілген реакцияның мүмкін болатын жүру механизмдерін әртүрлі авторлар ұсынған [66-73]. Кольбе-Шмид реакциясы ... ... шолу бар ... және H.Jeskey [74], 1956 ... ... ... ... мәліметтер. Бұл кезеңнен соң Кольбе-Шмид реакциясы жөнінде негізінде жапон зерттеушілерінің ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламалар (Жапония) шеңберінде іске асырылған жұмыстары бар [75-94].
Сілтілік ортада гидролиз кезінде ... ... ... ... түзетін фосфор илидтары СО2-мен бөлме температурасында және атмосфералық қысымда оңай әрекеттеседі [95]:
Көміртек диоксидін тотықсыздандыру ... ... ... ... диоксидін үлкенмасштабты пайдаланудың көзқарасы бойынша бұл көміртек ... ... ... тобы ... ... ... [96, ... 1, 935бет]. Көміртек диоксидін тотықсыздандыру реакцияларында тотықсыздандырғыш ретінде сутек және табиғи шикізат көздерінің (мұнай, газ) ... ... ... ... ... ... Көміртек диоксиді негізіндегі берілген реакциялар тобы метан (және басқада жоғары алкандар мен алкендер), көміртек моноксиді, формальдегид, құмырсқа ... ... ... ... ... өндірістік процестер үшін бағалы шикізат - синтез-газ сияқты бағалы өнімдердің ірітоннажды ... ... ете ... ... 2). ... ... және кейбір микроағзаларда күн сәулесінің жұтылған энергиясын химиялық ... ... ... ... ... жағдайларда көміртек диоксидін сумен тотықсыздандыру реакциясы жүреді және органикалық қосылыстарды үлкен ... ... ... ... ... бұл табиғи фотохимиялық процестің көптеген модельдеу әрекеттері жүргізілген, ... ... ... бұл ... шешуден әліде алыста. Сірә, бұл мәселені шешу көміртек диоксидін пайдалану үшін ... ... ие ... еді. ... ... бұл өте ... және ... мәселені шешу үшін екі тәсіл болуы мүмкін:
1. Айқын жарық энергиясын ... ... яғни ... ... үшін ... ... комплекстерін тиімді фототрансформирлейтін жүйелер негізінде өңдеу.
2. Бактериялардан бөлінген энзимдерді қолдану.
Көміртек диоксидін тотықсыздандыру реакцияларын зерттеулер, негізінде, ... ... ... ... ... ... негізделгенін көрсету қажет. Үйреншікті реакциялардың бірі көміртек диоксидін сутекпен тотықсыздандыру реакциясы болып табылады.
Сурет 2 - ... ... ... ... ...
Әдетте, егер сутектің арзан қоры туралы сұрақ шешілсе, онда дәл осы реакция көміртек диоксидін қолданудың ең ірітоннажды негізі болуы мүмкін.
Ірітоннажды ... ... ... ... ... ... ... синтездеу реакциясы (1 реакция), сулы газдың қайтымды конверсиясы (2 реакция) және Сабатье реакциясы бойынша метанды ... ... ... ... алкандарды) маңызды реакциялары болып табылады:
CO2 + 3H2 CH3OH + H2O (1)
CO2 + H2 CO + H2O ... + 4H2 CH4 + 2H2O ... ... бойынша метанолы көміртек диоксидінен алу тиімдірек. Қазіргі уақытта метанолды синтездеу үшін мыс-мырыш-оксидті ... ... ... (СО + Н2) ... Жақында бұрын ойлағандай сутекпен әрекеттесуге СО емес, СО-дан алынатын СО2-мен түсетіні анықталған [97]. Бұл (1) ... ... ... көміртек диоксидінен метанолды синтездейтін қызығарлықтай мүмкіндікті ашады, алайда термодинамикалық көзқарастан бұл реакция бойынша метанолды ... ... ... алу ... ... ... тотықсыздандырып, метанолды синтездеу үшін көптеген катализаторлар қолданылған және процесс механизмі туралы әртүрлі көзқарастар бар. Осылайша, мыс-мырыш-оксидтері катализаторларында адсорбционды орын басу ... ... ... ... болжамдалған [98, 99]:
Х өз алдына мыс фазасына жатпайтын, ... ... ... ... ... ... торындағы мыс иондарының дублеті [98, 68бет].
Көміртек диоксидін пайдаланудың басқада тиімді бағыттары (3) реакциясы бойынша метанды және басқада жоғары алкандарды синтездеу ... ... ... бұл ... ... жүзеге асыру арқылы көміртек диоксидінен көмірсутекті отын алуға мүмкіндек береді. Сабатье реакциясы 2000С-тан жоғары температураларында әртүрлі тасымалдаушыдағы рутений немесе ... ең ... ... ... ... асады [1, 935бет]. 5900С-тан жоғары реакция (3) тепе-теңдігі сол жаққа ығыстырылады: метанның булы ... ... ... көмірсутектерді арзан болғандықтан (мұнай және газ табиғи қорларынан алады), көміртек диоксидінің тотықсыздандыру реакциясына қолдану үлкен қызығушылық ... Бұл ... ... (4-7 ... ... ... шикізат синтез-газ және олефиндер алынады:
CH4 + CO2 2CO + 2H2 ... + 3CO2 6CO + 4H2 ... + CO2 C3H6 + CO + H2O ... + 2CO2 3C2H4 + 2CO + 2H2O ... и СО2 ... синтез-газды өндірістік алу үшін (4 реакция) әртүрлі әдістер қолданылады. деп ... - ... ... мен ... газ ... мұнай газы) қоспасының конверсиясы танымал [100]. фирмасында СН4 + СО2 + Н2О қоспасын ... ... ... және ... көмірмен бітеліп қалуының төмендеуі үшін қолданылады [101].
Қорыта қазіргі уақытта өзінің барлық физикалық күйінде (газ, ... ... ... ... әртүрлі практикалық қолданыс табуда. АҚШ-да көміртек диоксидін өндірістік қолдану, сонымен қатар кейбір шамада ... ... ... көміртек диоксидін қолдану, келесідей көрінеді [102, 423бет]:
Хладоагент
40 %
Сусындарды газдандыру
20 %
Пласттардың мұнай қайтарымдарының ұлғаюы
5-10 %
Құю кәсіпорны
10 %
Химиялық кәсіпорын
10 %
Басқада қолданыс
10 % ... ... ... ... хладоагент (құрғақ мұз түрінде) ретінде тамақ өнімдерін сақтау мен тасымалдау үшін және сусындарды газдандыру үшін ... ... ... ... ... үшін ... ... толтыру арқылы көміртек диоксидін қолдану ұлғаюда. Көміртек диоксиді гүлдерді және ... ... ... ... құю кәсіпорындары және басқада халық шаруашылықтары үшін еріткіш және экстрагент ретінде қолданылады.
Жоғарыда айтылғандай, химиялық өндірісте көміртек диоксидін үлкенмасштабты қолданудың ... ... ... ... (жылына ~110 млн. т), кальцинирленген сода (жылына ~30 млн. т), ... ... ... ... сутекті алу үшін метанның тотықтыру конверсиясы болып табылады. Өндірістік химиялық синтезде ... ... ... ... шамамен тек ғана 10 % құрайды. Болашақта көміртек диоксиді ... даму ... ... бұл үлес ... көп есе өсу қажет.
Жоғарыда айтылған анализ бойынша, көміртек диоксиді негізіндегі синтездер пайдалы химиялық өнімдерді алуға мүмкіндік береді. Өндірістік ... ... ... ... ... ... үшін көміртек диоксиді негізіндегі реакциялар аз мөлшерде жүзеге ... ... ... ... аймағындағы жетістіктер, соның ішінде гомогенді металкомплексті катализ аймағындағы және біркөміртекті молекулаларды (соның ішінде көміртек ... ... ... ... көміртек диоксидін пайдалана ірітоннажды өндірістік процестерді жасаудың ... ... ... ... ... ... және ... катализаторлар өндірілетінін болжауға мүмкіндік береді.
2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Литийэтилкарбонатты литийэтилатының көміртек диоксидімен әрекеттесуі арқылы синтездеу. Литийэтилкарбонатын ... ... ... ... ... ... ... сілтілік тұздары
Көмір қышқылы күрделі эфирлердің екі қатарын беруі мүмкін: толық эфирлер және ... ... ... ... ... және тек ... ... ғана алынуы мүмкін [103]:
Бұл қосылыстардағы (қатты заттар) М-О-байланысының болуы (М-металл) төмен молекулалық туындылар үшін айтарлықтай жоғары ... ... ... алып ... [104]. ... 105] жұмыстарда алкилкөмір қышқылдарының металл тұздарына қатысты бірқатар мәліметтер келтірілген. Мысалы, барийметилкарбонат ... ... рет ... ... ... ... ... ерітіндісіне құрғақ көмір қышқыл газымен әсер ету арқылы алынған. Барийэтилкарбонат (С2Н5ОСОО)2Ва абсолютті этанолдағы барий ... ... ... ... газын өткізу арқылы алынған.
Натрийэтилкарбонатты [104] көмір қышқыл газын натрий этилатының спирттегі ерітіндісінен өткізу арқылы алынады. Натрийэтилкарбонат ақ ... ... зат, ... этил ... ... ацетонда, күкірткөміртекте мүлдем ерімейді. Метил спиртінде жақсырақ ериді; температура ... ... ... ... Тұз суда ... ... ... тұзы мен этил спиртін түзеді.
[105] жұмыста метил-, пропил-, ... ... ... және ... ... ... натрий және калий алкоголяттарының сәйкес спирттердегі ерітінділеріне СО2 жіберу арқылы алынған.
Натрийпропилкарбонат ... ... ... ... ұқсас; ол 2000С дейінгі қыздыруға төзімді. Тек 3000С ... ғана ... ... ... ... ... гомологтарға қарағанда үлкен қиындықтармен алынады. Айтарлықтай қиындықтар өнімді сүзу және ... ... ... ... ... ... ... натрийпропил-карбонатқа жақын; суда ериді (ерітінді реакциясы гидролизге байланысты сілтілік). Этил ... ... ... ... ацетонда ерімейді; метил спиртінде біршама ериді.
Жоғарыда көрсетілген тұздарды алудың басқа да тәсілдері бар. Мысалы, [106] ... ... ... ... ... ... ... спирттен, металл галогенидінен және көміртек моноксидінен органикалық негіз (пиридин) қатысында алудың ... ... ... ... ... Сu, Ag, Au, Zn, Cd, Hg, Fe және Ni тұздары қолданылады, яғни ... ... ... ... ... Процесті қолданылатын спирттердің қайнау температураларынан жоғары емес температураларда жүргізеді.
Басқа патентте [107] ... ... ... ... ... ... өте жеңілдетілген процесі сипатталған. Процесті негіз (аммиак, триэтиламин, пиридин) қатысында сәйкес сілтілік ... ... ... ... ... ... СО2 ... арқылы жүргізеді. Негіз бөлінген хлорлы сутектің акцепторы болып табылады. ... амин ... ... ал көмір қышқылының моноэфир тұзын спирттік ерітіндіні буландыру арқылы ... ... ... ... ... ... әрекеттесуі арқылы синтездеу.
Бұрынғы әдебиеттерде литийэтилкарбонатты гидроксиарендер мен басқа органикалық қосылыстарды карбоксилдеуші реагент ретінде қолдану туралы айтылмаған. Физикалық химия, катализ және ... ... ... ... ... нафтолдар) карбоксилдеу үшін натрий- және калийалкилкарбонаттар қолданылған [109-121].
Фенолды карбоксилдеу реакциясында литийэтилкарбонаттың карбоксилдеу активтілігін зерттеу мақсатында литий этилаты мен ... ... ... литийэтилкарбонатының синтезі жүргізілді. Синтез бұрын сипатталған этилкарбонат қышқылдарының натрий және калий тұздарын алу әдіс ... ... ... ... + C2H5OH --> C2H5OLi + ... +CO2--> ... ... этанолда ергіштігі төмен болғандықтан, синтезді жүргізу методикасын өзгертуге мәжбүр болдық. Литийэтилкарбонатты литий этилаты мен ... ... ... ... алу ... келесі өзгертулер енгізілді. Литий этилатын алу стадиясында литий ... ... ... ... ... ... ... қоспа алынбай, литий этилатының спирттегі суспензиясы алынды. Алынған суспензияны литийэтилкарбонатты көміртек диоксидімен әрекеттесу арқылы синтездеуге ... ... өнім ... ... төмендігі анықталды. Бұл негізінен қоспа түрінде литий этилатының болатындығымен түсіндіруге болады. Сондықтан біз алынған литий этилатының спирттегі суспензиясын фильтрледік. Алынған ... ... ... ... ... литийэтилкарбонатты көміртек диоксидімен әрекеттестіру арқылы синтездеуге қолдандық. Фильтрлеп алынған қатты түрдегі литий этилатты этанол ортасында (гомогенді ерітінді) литийэтилкарбонатты көміртек диоксидімен ... ... ... ... Алынған спирттегі литий этилатының ерітінділері арқылы құрғақ газ күйіндегі көміртек диоксиді барботирленді. 5-6 минуттан соң температураның жоғарлағаны байқалды. 10-15 ... соң ... ... ... ... ... ... барботаждау уақыты 2 сағат. Түзілген литийэтилкарбонатының тұнбасын бөліп алдық, 5 мл. абс. спиртпен 2 рет шайып ... және 5 ... ... вакуум-пистолетте кептірдік. Алынған литийэтилкарбонатты арнайы тазалаусыз фенолды карбоксилдеу үшін қолдандық.
Тәжірибелерді 3-ші бөлімде көрсетілген тот ... ... ... зертханалық автоклав қондырғыда (3 сурет, 36 бет) жүргізілді.
Литийэтилкарбонаттың фенолды карбоксилдеу реакцияларындағы карбоксилдеу активтілігін зерттеу.
Бұрын литийэтилкарбонатты гидроксиарендерді карбоксилдеу реагенті ретінде ... ... ... ... жоқ. Біз ... литийэтилкарбонаттын фенолды карбоксилдеу реакциясындағы қолдануға болатындығын алғаш рет зерттедік. Фенолды литийэтилкарбонатымен карбоксилдеу алдын ала табылған о- карбоксилдеу ... ... [109, 110]. ... литийэтилкарбонатымен карбоксилдеу реакциясының біз зерттеген жағдайларда ([фенол] : [литийэтилкарбонат] = 3:1; T=1600C; PCO2=10 атм; τ = 5 ... ... ... ... ... ... себебі литийэтилкарбонаттың ерекше ерімегіш қасиетіне байланысты деп жорамалдауға болады.
2.2. ... және оның ... ... ... ... ... алкилкөмір қышқылдарының сілтілік тұздарымен карбоксилдеу реакциясын алғаш рет Х.А. Суербаев және оның әріптестері жан-жақты зерттеген ... ... ... ... сілтілік тұздарын оксиароматты қосылыстарды карбоксилдеу реакция-сында табысты ... ... ... ... ... ... жүруіне бастапқы тұздың сілтілік металының табиғаты, газды ортаның табиғаты, температура мен қысым күшті әсер ... ... ... ... схеманы қараңыз).
Фенолды натрийэтилкарбонатпен ауа ортасында (Р=1,5 атм; Т=1600С, =7 сағ) карбоксилдеуді жүргізу кезінде ... ... ... (шайырлану) әсерінен салицил қышқылының шығымы 23-26%-дан аспайтындығы көрсетілген. Реакцияны дәл осы жағдайда, бірақ инертті газдар ортасында ... ... ... ... ... ... 57-60%-ға дейін өсіруге болады [122]. Фенолды натрийэтилкарбо-натпен карбоксилдеудің Кольбе-Шмидт реакциясынан айырмашылығы тек о-оксибензой қышқылының түзілетіндігі ... ... ... кезінде қызықты нәтижелер алынған. Реакцияны 1900С-ден төмен ... екі ... ... ... ... ... және ... қышқылы; бұл кезде о-оксибензой қышқылы басым болады (1700С температура кезінде 94,7% о-оксибензой қышқылы және 5,3% n-оксибензой қышқылы түзіледі). 1900С-дан жоғары ... (2000С ... бір ғана ... - ... ... ... байқалады.
n-Оксибензой қышқылын синтездеудің анықталған оптимальды жағдайлары: газды орта - ... ... ... 2150С, ... 25 атм және ... ұзақтығы 5 сағат; бұл жағдайларда тек n-оксибензой ... (93,3%) ... ... ... ... оптимальды жағдайлары (көміртек диоксиді ортасында, РСО2= 10 атм, Т= 1600С; =4 сағ) анықталған; n-аминосалицил ... ... 70,4% ... ... ... ... ... 96,0%).
-Нафтолды натрийэтилкарбонатпен региоселективті 2-ші және 4-ші жағдайларға карбоксилдеудің оптимальды жағдайлары анықталған. Ауа ортасында (Рауа=1,2-1,4 атм, Т= 1600С; =5 сағ) ... ... ... ... ... 74,0% шығыммен (реакцияға түскен -нафтолға есептегенде 93%) синтездеудің ... және ... ... жасалған. -Нафтолды натрийэтилкарбонатпен көміртек диоксиді ортасында (РСО2= 10 атм, Т=115[0]С; =5 сағ) карбоксилдеуді жүргізу кезінде 4-ші ... ... ... ... тек 48,0% ... ... қышқылы түзіледі (реакцияға түскен -нафтолға есептегенде 95%).
Бастапқы алкилкөмір қышқылдарының натрий тұздарындағы алкил радикалының өлшемі алкилкөмір қышқылдарының натрий тұздарының карбоксилденушілік қабілетіне ... әсер ... атап өту ... ... метил-, этил- пропил- және изопропилкөмір қышқылдарының натрий тұздарымен карбоксилдеу кезінде (Рауа= 1,2-1,4 атм, Т= 1600С; =5 сағ) 1-окси-2-нафтой қышқылының шығымдары ... 74,0, 74,5, 2,5 және 2,0% ... ... ... оптимальды жағдайлары Т= 1900С, РСО2= 10 атм и =5 сағ ... бұл ... ... ... ... 39,0% құраған. Кольбе-Шмидт бойынша -нафтолды карбоксилдеуден -нафтолды натрийэтилкарбонатпен карбоксилдеудің айырмашылығы региоселективті 3-ші ... ... ... ... ... тек 2-окси-3-нафтой қышқылы түзілетіндігі болып табылады.
Фенолды натрий(калий)этилкарбонатпен карбоксилдеуді зерттеу кезінде бұл реакцияның ... жүру ... ... Фенолды карбоксилдеудің бағыты бастапқы этилкөмір қышқылдарының тұздарындағы сілтілік металл табиғатына, реакцияны жүргізетін газды ... ... және ... ...
* Газды ортаның қысымы реакцияның жүру тереңдігіне айтарлықтай әсер етеді.
* Фенолды натрийэтилкарбонатпен аргон ортасында 120-дан 2200С-ге ... ... ... ... ... ... карбоксилдеу жүріп, салицил қышқылы түзіледі.
Көміртек диоксиді ортасында 200оС температураға дейін фенолды ... ... ... 2-ші ... ... тек ... (160оС ... максим. шығым 64%) азғантай ғана n-оксибензой қышқылының қоспасымен (іздері) түзіледі, ал 200оС кезінде n-оксибензой қышқылы шығымының күрт өсуі (17% ... ... ... ... о-изомердің де шығымы өседі (70% дейін). Әрі қарай температураны көтергенде тек бір ғана ... ... ...
Фенолды калийэтилкарбонатпен 2000С-ге дейін карбоксилдеу негізінен о-жағдайда жүреді, ал бұл температурадан жоғары ... тек ... ... ... ... ... ... n-Оксибензой қышқылының максимальды шығымы 2150С-де 93,3% құрайды.
Алынған нәтижелер авторларға фенолды алкилкөмір қышқылдарының сілтілік тұздарымен карбоксилдеу реакциясының механизмін ұсынуға негіз ... ... ... ... ... ... оттектің фенолдағы гидроксилдің көмегімен металлалкилкарбонаттардың бастапқы ассоциациясы арқылы жүреді. Одан кейін дәл ... ... ... ... ... түрде бастапқы фенолдың о-жағдайына шабуыл жасап, алты ... ... ... ... аралық күйді тұрақтандырады:
Төменгі температураларда (2000С) калийэтилкарбонат жағдайында калий ионының көлемінің үлкендігіне байланысты аралық алты мүшелік күйдің түзілуі арқылы ... ... ... ... қиын ... және карбоксилдену кеңістікте аз экранданған n-жағдайда жүріп, n-оксибензой қышқылы түзіледі.
Жоғарыда көрсетілгендей рекцияның шешуші сатысы бастапқы оксиареннің этилкөмірқышқылдарының ... ... ... ... ... ... электрофилді шабуылы болып табылады деуге негіз бар. Сондықтан бензол сақинасынағы әр орынбасар ... ... ... әсер етеді және реакцияның қаншалықты онай өтетіндігін анықтайды.
Әртүрлі орынбасарлардың табиғатының фенолды натрийэтилкарбонатпен карбоксилдеу рекцияның өту ... және ... ... ... ... ... мақсатында фенол туындыларын (п-фторфенол, п-бромфенол, п-нитрофенол, 2,4-динитрофенол, о-нитрофенол, 2,4,6-трихлорфенол, м-хлорфенол, п-крезол, 2,6-диметилфенол) натрийэтилкарбонатпен табылған о-карбоксилдеу (СО2 ... ... Рco2=10 атм, τ=5 сағ) және о-, ... (СО2 ... ... Рco2=10 атм, τ=5 сағ) ... карбоксилдеу зерттелді. Тәжірибелер көміртек диоксиді ортасында өткізілді. ... ... ... 2 және 3 ... көрсетілген.
2-ші және 3-ші кестелерден көрінгендей фенол туындыларын натрийэтилкарбонатпен карбоксилдеу ... ... ... орналасу жағдайы мен табиғаты қатты әсер етеді.
2 кесте. Фенол және оның туындыларын о-карбоксилдеу ... ... =5 сағ) ... ... карбоксилдеу

Бастапқы косылыстар
Реакция өнімі
Шығым, %
(масс.)
1
Фенол
Салицил қышқылы
63,8
2
п-Фторфенол
2-гидрокси-5-фторбензой қышқылы
53,4
3
п-Бромфенол
-
-
4
п-Нитрофенол
-
-
5
2,4-Динитрофенол
-
-
6
о-Нитрофенол
-
-
7
2,4,6-Трихлорфенол
-
-
8
м-Хлорфенол
-
-
9
п-Крезол
2-гидрокси-5-метилбензой қышқылы
86,5
10
2,6-Диметилфенол
-
-
3 кесте. Фенол және оның туындыларын о, п-карбоксилдеу жағдайында ... атм., ... τ=5 сағ) ... ... қосылыстар
Реакция өнімі
Шығым, %
(масс.)
1
Фенол
Салицил қышқылы
70
П-оксибензой қышқылы
17,5
о-Нитрофенол
-
-
2
2,6-Диметилфенол
3,5-диметил-4-гидроксибензой қышқылы
56,95
3
2,4,6-Трихлорфенол
-
-
4
м-Хлорфенол
4-хлорсалицил қышқылы
50,7
Реакция фенил ... ... ... ... ... бастапқы электрофилді шабуылмен өтетіндіктен, донорлы күйдегі орынбасарлар карбоксилдеуді оңайлату, ал акцепторлы орынбасарлар қиындату керек.
2-ші және 3-ші ... ... ... ... ... м- жағдайда электронодонорлы орынбасарлар бар жағдайда реакцияның жүретіндігі анықталған. Фенил сақинасында 2,4 және 6 ... ... ... ... фенол туындыларының реакциялық активтілігін күрт төмендетеді және олар натрийэтилкарбонатпен ... ... ... ... ... орынбасарлардың орналасу жағдайы мен табиғаты фенол туындыларын этилкарбонқышқылының натрий тұзымен карбоксилдеу реакциясына күшті әсерін тигізетіндігі көрсетілді. Фенол сақинасында гидроксилді топқа мета ... ... ... ... ... оңай ... 2,4 және 6 жағдайығы электронакцепторлы орынбасарлар (NО2) реакциялық қабілеттікті күрт төмендетеді және бұл жағдайда карбоксилдеу реакциясы жүрмейді.
* ТӘЖІРИБЕЛІК ... ... ... мен ... ... ... ... арнайы тазартудан өтпеген реактивтік фенол, көміртек диоксиді, концентрлі тұз қышқылы, металл натрий, металл литий және толуол пайдаланылды. ... ... ... ... ... кері тоңазытқыш және газ ... ... мен ... үш мойынды колбаға 100 мл абс. этил спиртін ... оны ... ... ... ... 4,6 г металдық натрийді салып араластырдық. Реакциялық қоспамыз 50оС дейін ... ... ... ... суыттық және алынған натрийэтилаттың спирттегі ерітіндісіне екі сағат бойы құрғақ көміртек ... ... ... ... жылу ... ... біткеннен кейін ... ... ... ... ... бес ... бойы ... (500C). Натрийэтилкарбонат шығымы 25,5 г (90%). Оны арнайы тазалусыз әрі қарай тәжірибелерге ... ... - ақ ... ... ... зат, ... дейін балқымайды.
Литийэтилкарбонат
Араластырғыш, кері тоңазытқыш және газ ... ... мен ... үш ... ... 100 мл абс. этил ... ... және салқындата араластырып отырып аз-аздап 3,6 г литий металын салдық. Қоспаны су моншасымен 600С дейін қыздырдық. Реакция кезінде қоспамыз лайлана ... ... ... салып біткеннен кейін алынған этанолдағы литий этилаттың ... ... ... ... литий этилаты бөлініп алынды. Алынған фильтратты (литий этилаттын спирттегі ерітіндісі) құрғақ көміртек диоксидімен 2 сағат ішінде ... ... ... соң ... ... ... (тұнба) бөліп алып, ваккум-пистолетте 5 сағат бойы 500C температурада кептірдік. Соңында 2,45 г таза ... ... ... - ақ ... ... ... зат, ... дейін балқымайды.
Фенолды этилкөмірқышқылдарының натрий (литий) тұздарымен ... ... ... ... ... типті лабораториялық қондырғыда жүргізілді ... ... ... 1, ... ... 2, ... ... жіберуге арналған құрылғылардан 3,4, манометрден 5, ... 6, ... ... 7, ... 8, ... - ... - магнитті араластырғыш;
3, 4 - көміртек ... ... және ... ... вентильдер;
5 - манометр;
6 - араластырғыш;
7 - ... - ... - ... - көміртек диоксиді бар баллон;
11 - шыны реактор
3 сурет - Карбоксилдеу реакциясын жүргізуге арналған лабораториялық ... ... ... 9, көміртек диоксиді бар ... 10 және шыны ... 11 ... 1 диамагнитті тот баспайтын болаттан жасалған, магнитті араластырғыш ... ... ол ... ... ... ... жүргізіледі. Көміртек диоксидін ендіру, шығару 3 және 4 вентильдер ... ... ... ... 10 баллонның 3 жабық вентилі кезінде 4 түтік ... ... ... ... ... 5 ... бақыланады.
Болат автоклавтың ішіндегі сыйымдылығы 100 мл шыны ... ... ... ... және калийалкилкарбонат салынады. Автоклавты герметизирлеп екі рет көміртегі диоксидімен ... ауа ... ... ... ... диоксиді қажетті қысымға дейін толтырылады. Одан әрі ... және ... ... Бес сағат ішінде қажетті дәрежеге ... ... ... ... ... температура белгілі бір уақытта ұсталынады. Реакция жүргізіліп ... соң, ... пен ... ... ... ... дейін суытады. Реакциялық қоспаны сумен өңдейді. Әрекеттеспеген оксиаренді бөліп алу үшін ... сулы ... ... ... Су ... тұз ... ... (рН=2). Шөккен қатты өнімді Шотт сүзгісінде бөліп ... 5 ... бойы ... 500С ... ... (20-30 мм сын.бағ.) кептіріледі. Кепкен өнімнің ... ... ... ... есептеледі; балқу температурасы анықталады. Өнімді ... ... ... кристалдандыру) және қайта балқу температурасын анықтайды; қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... ... үстінде кептіреді. Одан әрі одан еріткішті ... ... ... ... ... ... (50-70 мм ... кептіреді. Әрекеттеспеген оксиарен массасын анықтайды және әрекеттеспеген оксиаренге ... ... ... ... ... Фенолды және оның туындыларын натрий- және литийэтилкарбонаттарымен карбоксилдеу
3.2.1. Фенолды және оның ... ... ... ... 1. ... көрсетілген автоклавтың ішіндегі сыйымдылығы 100 мл шыны реакторға 2,35 г (0,025 ... ... және 3,08 г (0,027 ... ... ... ... герметизирлеп екі рет көміртегі диоксидімен ... ... ауа ... ... кейін көміртек диоксиді 10 атм-ға дейін толтырылды. Араластырғыш пен ... ... ... ... ... 4 ... ішінде 1600С дейін ... осы ... 1 ... ... ... ... ... пен қыздырғыш тоқтатылып, реакциялық қоспа бөлме температурасына дейін суытылды. Реакциялық ... 20 мл ... ... ... ... ... ... 4 рет (5 мл) эфирмен экстрагирленді. Су ... тұз ... ... ... ... қатты өнімді Шотт сүзгісінде бөліп алып, 5 ... бойы ... 500С ... ... (20-30 мм ... ... 2,2 г (63,8 %) ... қышқылы алынды. Балқу температурасы 154-1550С. Қайта кристалдандырылғаннан су ... ... ... ... ... ... ... [126] Тбалқу=155-1560C.
п-Фторфенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 2. 1-тәжірибе жағдайында 3,08 г (0,0275 моль) ... және 3,08 г ... ... 1,15 г (53,4%) ... ... қышқылы алынды (Тбалқу=177-1780C). Қайта кристалдаудан соң (су) Тбалқу =179-1800C. Әдебиеттік мәлімет бойынша Тбалқу=179-1810C.
о-Нитрофенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 3. 1-тәжірибе жағдайында 4, 26 г (0,0275 ... ... және 3,08 г ... натрийэтилкарбонатынан 4,22 г әрекеттеспенген о-нитрофенол алынды.
Тәжірибе 4. 1-тәжірибе жағдайында 200[0]C температурада 4,26 г (0,0275 ... ... және 3,08 г ... ... 4,22г әрекеттеспеген о-нитрофенол алынды.
п-Нитрофенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 5. 1-тәжірибе жағдайында 4,26 г (0,0275 моль) п-нитрофенол және 3,08 г ... ... 4,22 г ... п-нитрофенол алынды.
2,4-Динитрофенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 6. 1-тәжірибе жағдайында 5,06 г (0,0275 ... ... және 3,08 г ... ... 5 г әрекеттеспеген 2,4-динитрофенол алынды.
п-Бромфенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 7. 1-тәжірибе жағдайында 4,75 г (0,0275 ... ... және 3,08 г ... ... 4,7 г ... ... алынды.
2,6-диметилфенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 8. 1-тәжірибе жағдайында 3,35 г (0, 0275 ... ... және 3,08 г ... ... 3,3 г әрекеттеспеген 2,6-диметилфенол алынды.
Тәжірибе 9. 1-тәжірибе жағдайында 2000C температурада 3,35 г (0, 0275 ... ... және 3,08 г ... ... 3,3 г(56,95%) 3,5-диметил-4-гидроксибензой қышқылы алынды (Тбалқу=214-2150C) алдым. Қайта кристалдаудан соң (су) ... ... ... ... ... ... ... 10. 1-тәжірибе жағдайында 3,53 г (0, 0275 моль) м-хлорфенол және 3,08 г (0,027моль) натрийэтилкарбонатынан 3,5 г ... ... ... 11. ... ... 2000C ... 3,53 г (0, 0275 ... м-хлорфенол және 3,08 г (0,027моль) натрийэтилкарбонатынан 2,57 г(56,95%) 4-хлорсалицил қышқылы (Тбалқу=211-2120C) алынды. Әдебиеттік мәлімет бойынша ... ... ... 12. ... ... 2,96 г (0, 0275 ... п-креазол және 3,08 г (0,027моль) натрийэтилкарбонатынан 3,6 г(86,5%) 2-гидрокси-5-метилбензой қышқылы (Тбалқу=211-2120C) алынды. Әдебиеттік мәлімет бойынша Тбалқу=151-1520C.
2,4,6-Трихлорфенолды карбоксилдеу
Тәжірибе 13. 1-тәжірибе ... 5,73 г (0,0275 ... ... және 3,08 г ... натрийэтилкарбонатынан 5,4 г әрекеттеспеген 2,4,6-трихлорфенол алынды.
o Фенолды литийэтилкарбонатымен карбоксилдеу
Тәжірибе 14. ... ... ... 100 мл шыны ... 2,6 г (0,0275 ... ... және 2,45 г (0,0275 моль) литийэтилкарбонат салынды. Автоклавты ... екі рет ... ... ... ... ауа шығарылды. Содан кейін көміртек диоксиді 10 атм-ға ... ... ... пен ... ... ... қосылды. Температура 4 сағат ... 1600С ... ... осы ... 1 ... ұсталынды. Осыдан кейін араластырғыш пен қыздырғыш тоқтатылып, реакциялық ... ... ... ... ...
Реакциялық қоспа сумен өңделді. Реакциялық қоспаның судағы ... ... ... алу үшін ... (3 рет, ... ... Су фазасы тұз қышқылымен қышқылдандырылды. Реакция өнімі болмады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмыста натрий- және литийэтилкарбонаттары көміртек диоксиді мен ... ... ... ... ... алынған.
Натрий- және литийэтилкарбонаттарының алкилдік тобының табиғатының және құрылысының фенолды карбоксилдеу активтілігіне әсерін анықтау мақсатында әртүрлі натрий- және ... ... ... ... ... Этилкөмірқышқылының натрий- және литий тұздарындағы этил радикалының көлемі мен құрылысының карбоксилдеу активтілігіне әсер ететіндігі анықталды: этил ... ... ... ... ... шығымы кемиді.
Фенолды литийэтилкарбонатымен карбоксилдеу жағдайында нәтиже бермеді, себебі литий сілтілік тұзының натрий сілтілік тұзына қарағанда активтілігі төмен. ... ... ... ... о- және о, п-карбоксилдеу жағдайларында карбоксилдеу зерттелген. Фенол сақинасында гидроксилді топқа мета ... ... ... ... ... оңай ... 2,4 және 6 ... электронакцепторлы орынбасарлар (NО2) реакциялық қабілеттікті күрт төмендетеді және бұл ... ... ... ... ... ... ... жұмыста келесідей нормативті құжаттарға сілтемелер пайдаланылды:
ГОСТ 7.32-2001. Ғылыми-зерттеу жұмысының есебі. Безендірудің құрылысы мен ережесі.
ГОСТ ... ... ... ... ... ... ... қойылатын жалпы талаптар.
ГОСТ 7.1-84. Ақпараттар, кітапхана және баспа ісі жөніндегі стандарттар жүйесі. Құжаттың библиографиялық сипаттамасы. ... ... мен ... ... 7.54-88. ... ... ... мен заттардың қасиеттері жөніндегі сандық мәліметтерді беру. Жалпы талаптар.
ГОСТ 8.417-81. Өлшем бірліктерімен қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі. Физикалық ... ... МЕН ... - ... - диметилформамид
ИҚС - инфрақызыл спектроскопия
М - металл
ММК - метоксимагнийметилкарбонат
мм. сн. бғ. - ... ... ... - метил
м - мета
о - ... - ... - ... ... - ... градус
Et - этил
Ph - фенил
р, атм - атмосфералық қысым
р, мПа - ... ... сағ - ... жүруінің ұзақтығы, сағат
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Крылов О.В., Мамедов А.Х. Гетерогенно-каталитические реакции ... ... // ... ... - 1995. - T.64, вып. 9. - С. ... Kharasch M.S., Reinmuth O. Gregnard ... of ... substances. - New Jersey: Prentice-Hall. - 1954. - ... ... ... сб. 8. / Пер. с ... под ред. ... М.: ... 1956. - С. 333.
* Tsuda T., Ueda K., Saegusa T. Carbon dioxide insertion into ... and ... ... // Chem. Commun. - 1974. - № 10. - P. ... ... Ю.Е., Чернышев И.А., Серов В.А. Металлирование б-олефинов в присутствии апротонных растворителей // Нефтехимия. - 1969. - T.9, № 3. - ... ... Ю.Е., ... И.А., ... В.А. ... ... ... путем металлирования б-олефинов комплексным металлирующим агентом // ... и ... ... ... сб. - ... 1972. - Вып.8. - С. 3-6.
* Suzuki S., Koga O. The distribution and circulation of carbon dioxide // J. Synth. Org. Chem. Japan. - 1976. - Vol. 34, № 5. - P. ... ... А.Л., Ян Б. ... ... на ... СО2 // ... ... - 1981. - Т. 50, № 1. - С. ... Ziegler K., Krupp F., Weyer K., Larbeg W. Reaction ... with carbon dioxide // Ann. Chem. - 1960. - Vol. 629. - ... Lehmkuhl M. Reaction ... with carbon dioxide // Ann. Chem. - 1964. - Vol. 76. - P. ... Inoue S., Yokoo Y. ... of organozinc coordination compounds. IV. Reactions with carbon dioxide in relation to the action of carbonic ... // J. ... Chem. - 1972. - Vol. 39, № 1. - P. ... Пат. 242627 ФРГ (1993); C.A., 82, 7233 ... ... H. ... of camphor // Z. Chem. - 1868. - Vol. 4. - S. 481.
* ... H. ... of camphor // Ann. Chim. Phys. - 1870. - Vol. 19. - S. ... Prelog V., Geyer U. ... of ... // Helv. Chim. Acta. - 1945. - Vol. 28. - P. ... Bottaccio G., Chiusoli G.P. Carboxylating active methylene groups with CO2 // Chem. Commun. - 1966. - № 17. - ... ... G., Chiusoli G.P., ... M.G. 10. Organic ... on ... ion pairs. ... with carbon dioxide in ... dipolar solvents // Gazz. Chim. Ital. - 1973. - Vol. 103, № 1-2. - ... Mori H., Yamamoto H., Kwan T. The ... of organic ... by carbon dioxide // Chem. Pharm. Bull. - 1972. - Vol. 20. - ... Pat. 2809230 ... ... G., Campolmi S., ... M.G. α-Formyl carboxylic acids. Заявл. 03.03.1977; oпубл. 07.09.1978.
* Pat. 7571,625 Japan / Kawamata M., Tanabe M. ... of acetone. ... ... ... 13.06.1975.
* Pat. 7564,213 Japan/ Kawamata M., Honda T., Fujikake S., Koga N. Carboxylation of ... esters and ketones. ... ... ... ... Pat. 7588,004 Japan/ Kawamata M., Tanabe H. Carbonation of ketones // Заявл. 07.12.1973; опубл. 15.07.1975.
* Pat. 7456,911 Japan / Kawamata M., Tanabe H. Malonic acids by use of phenil ... // ... ... ... ... Pat. 7436,612 Japan/ Kawamata M., Takahashi T., Tanabe H. Malonic acid esters // ... ... ... ... Pat. ... Japan / Kawamata M., Tanabe H., ... T. ... malonic acids // Заявл. 14.02.1973; опубл. 27.09.1974.
* Pat. 3696146 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R. Chafetz H. ... of ... ... // ... 27.01.1969; опубл. 03.10.1972.
* Pat. 3954850 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. ... of organic ... // ... ... ... ... Pat. 3775459 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Cyano ... compound ... from ... cyanide // Заявл. 18.12.1968; опубл. 27.11.1973.
* Pat. 3734955 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. ... of indene, ... or ... // ... ... ... 22.05.1973.
* Pat. 3725468 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of ... // ... ... ... 03.04.1973.
* Pat. 77156,845 Japan/ Kan T., Yamamoto H., Mori H., Mineda K. Indene-3-carboxylic acid // Заявл. 22.06.1976; опубл. 27.12.1977.
* Pat. 3658874 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. ... of nitriles // ... ... опубл. 27.01.1969.
* Pat. 3689539 U.S. // Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of acetylenic ... // ... ... ... 05.09.1972.
* Pat. 3692826 U.S. / Patmore E.L., Siegart W.R., Chafetz H. Carboxylation of fluorine // ... ... ... 19.09.1972.
* Pat. 2514571 Offen. Ger. / Bottaccio G., Chiusoli G.P., Marchi M. ... of ketones, esters, ... and nitriles with carbon dioxide in ... solvents // ... ... ... ... Pat. 2429627 Offen. Ger. / Alneri E., Bottaccio G., Carletti V., Lana G. ... acid // ... ... ... ... ... G., Marchi M., Chiusoli G.P. ... of organic substrates with carbon dioxide in hydrocarbon media // Gazz. Chim. Ital. - 1977. - Vol. 107, № 9. - P. ... Inomoto E. // Chem. Letters. - 1974. - ... Рatent Japan. 7588,004 / Kawamata M., Tanabe H. ... of ketones // Заявл. 07.12.1973; Опубл. 15.07.1975.
* Otsuji Y., Arakawa M., Matsumura N., Haruki E. Carboxylation of active ... ... with urea ... and carbon dioxide. Model reaction for the ... ... // Chem. Lett. - 1973. - №11. - ... Chiba K., Akama T., ... K., Horie K. Carboxylation of active methylene compounds using 1,3-diphenylurea, potassium ... and carbon dioxide // Chem. Lett. - 1978. - №12. - ... Raecke B. ... durch carboxylierung von essigsaure // Angew. Chem. 1964. Vol. 76, № 21. - P.892.
* Kudo K., Takezaki Y. ... of malonic acid salts // Kogyo Kagaku Zasshi ... 1967. - Vol. 70, №11. - P. ... Haruki E., Shirono H., Imoto E. // 2nd Ann. Mtg. App. CO2 ... 1976. Abstracts. P.17.
* Haruki E., Hinenoya M., Yoshikawa H. // 3rd Ann. Mtg. App. CO2 ... 1977. ... P. ... ... В.Д., ... А.Д., Миронов В.Ф. Синтез производных 4,9-диаза-2,7-диоксо-1,6-дисилациклодекан-3,8-дионов // Ж. общ. xимии. - 1975. - T.45, ... - ... ... Г.Д., ... Ю.В. Фенолы.- М.: Химия, 1974.- С.36.
* Вацуро К.В., Мищенко Г.Л. Именные ... в ... ... М.: Химия, 1976. - С.221.
* Morinaga N., Uchigashima M., Abdur R.M., Onishi K., ... K., Kozugi J. The ... reaction in aqueous ... // ... 2002.- №3. - ... Cason J., Dyke G.O. ... of 2,3-Dihydroxybenzoic Acid // J. Amer. Chem.Soc.- 1950.- Vol.72, №1.- ...
* Brady O.L., Jakobits J. ... of ... acid // ... 1952. - Vol.72. - ... Hales O.L., Jones J.G., Lindsey A.S. ... of the Kolbe-Schmitt reaction. Part I. Infra-red studies // J.Chem.Soc. - 1954. - P. 3145.
* Baine O., Adamson G.F., Barton J.W., Fitch J.L., ... D.R., Jeskey H. Aromatic ... acid // J. Org. Chem. - 1954. - №19. - Р. ... Cameron D., Jeskey H., Baine O. The ... reaction. I. Variations in the carbonation p-cresol // J.Org.Chem. - 1950. - Vol.15, №2. - ... Kosugi Y., ... K., Imaoka Y. ... ... of alkali metal ... with carbon dioxide // J.Chem. Res. Synop. - 1999. - №2. - C.114-115.
* Заявка 4316933. ФРГ, МКИ С07С 65/04. ... zur ... von ... ... / Rittner S., Ruffer H.M., Schmid J., Wisser J. ... ...
* Пат. 1295429. Великобритания, МКИ С07С 63/04. Process for preparing p-hydroxy benzoic acid / Ryuzo U., Tetsuya M.- ... ... Пат. 0436379. ЕПВ, МКИ С07С 65/03. A process for ... of an aromatic carboxylic acid / Choi T.K., Kim H.W.- ... ... Пат. 0373619. ЕПВ, МКИ С07С 65/11. Process for ... ... acid / Rittner S., Rueffer H.M., Schmid J., Wisser T. - ... ... Hale D.K., Hawdon A.R., Jones J.G., Packham D.G. The ... of resorcinol and the separation of - and ... acid by ... ... // ... 1952.- ... ... 1072579. ЕВП, МКИ С07С 51/15. The method of ... aromatic carbonic acids derivatives / Koji T., Takayuki I.- Опубл. 31.01.2001.
* Пат. 625500. ЕПВ, МКИ С07С 63/04. Manufacture of aromatic ... acids by ... of alkali ... or ... salts in ... / Rittner S., Rueffer H.M., Schmid J., Wisser T.- Опубл. 23.11.1994.
* Пат. 298135. США, МКИ С07С 65/03. The method of ... of aromatic ... acids / ... T., Miura T.- Опубл. 30.10.1990.
* Заявка 0371721. ЕВП, МКИ С07С 65/03. ... process for aromatic ... acid / ... T., ... M., Miura T.- ... ... Пат. 0371721. ЕПВ, МКИ С07С 51/15. ... process for aromatic hydroxycarboxylic acid / Nakanishi T., Hashimoto M., Miura T.- Опубл. 06.06.1990.
* Johnson J.R. Phenocarboxylic acid // J. Amer. Chem. Soc. - 1933. - Vol. 55. - P. ... ... Е.А., ... И.В., ... К.И. К ... ... ... // Укр. хим. ж. - 1955. - T. 21, вып. 4. - С. 484-490.
* Fuson R.C., Mekeever G.H. The ... of ... with ... // ... - 1940. - Vol. 62. - P. ... ... Дж., ... М. Основы органической химии. - М.: Мир, 1978. - Т.2. - ... ... Г.В., ... Л.М. О механизме реакции Кольбе // Ж.общ.химии. - 1946. - Т.16, ... - ... ... ... ... - М., 1963. - Т.2. - ... Органикум. Практикум по органической химии. - М.: Мир, 1979. - T.1.- С.435-438.
* ... Л., ... Г. ... ... по ... химии. - М. - Л.: Госхимиздат, 1948. - С.286-288.
* Lindsey A.S., Jeskey H. The ... reaction // Chem. Rev. - 1957. - Vol. 57. - ... Kaya Y. ... Lecture // ... of the 2nd ... Conference on Carbon Dioxide Removal. Kyoto. Japan. 1994.
* Hirao I., Ota K., Sueta S., Hara Y. The ... of phenol ... I. ... of ... acid and ... acid from ... ... dioxide complex by heating // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi. J. Soc. Organ. Synth. Chem., Japan. - 1966. - Vol.24, №11. - ... Hirao I. The ... of phenol ... II. ... of ... benzoic acid and salicylic acid in solution // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi. J. Soc. Organ. Synth. Chem., Japan. - 1966. - Vol. 24, № 11. - ... Ota K., Yuji I., Hirao I. ... of phenol ... X. Solvent effect on ... of ... phenoxide // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi (J. Synth. Organ. Chem., Japan. - 1968. - Vol. 26, № 11. - ... Hirao I., Kito T. ... of phenol ... XV. ... of ... acid and p-hydroxybenzoic acid from potassium phenoxide in light oil and kerosene // Asahi Garasu Kogyo Gijutsu ... Kenkyu Hokoku ... - Chem. Abstr. - 1970. - Vol. 70, ... - ... Pat. 7712185 Japan / ... W., Muramoto K., Hirao I. ... acid // Заявл. 12.04.1966; опубл. 05.04.1977.
* Pat. 2033448 Ger. Offen. / Ueno R., Miyazaki T. ... acid // ... ... ... 16.03.1972.
* Pat. 7327303 Japan / Ueno R., Miyazaki T. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 14.10.1968; ... ... Pat. 7509789 Japan / Ueno R., Miyazaki T. Aromatic ... acids // ... ... oпубл. 16.04.1975.
* Pat. 7424470 Japan / Yoshida K., Akunaga K., Senda O., Maekawa Y., Yamamoto H., Kodama K., Kato H. ... acids // ... ... oпубл. 22.06.1974.
* Pat. 7481339 Japan / Yura S., Abe T. ... acid // ... ... ... ... Pat. 7530063 Japan / Ueno R., Miyasaki I. p-Hydroxybenzoic acid // Заявл. 17.06.1969; oпубл. 29.09.1975.
* Hirao I., Ota K., Sueta S. ... of phenol ... VII. ... of ... acid and ... acid from alkali ... in N,N-dimethylformamide // Yuki Gosei Kagaku Kyokai Shi (Japanese). - 1967. - Vol. 25, № 11. - P. ... Pat. 7795625 Japan / Umemura S., ... N., ... T. ... acid // Заявл. 05.02.1976; oпубл. 11.08.1977.
* Pat. 7396553 Japan / Sakata K., Komoriya T., ... G. ... acid // ... ... ... ... Pat. 77122336 Japan / Hagihara T., Tsuruta H., Yoshida T. Methyl and ethyl ... // Заявл.08.04.1976; oпубл. 14.10.1977.
* Pat. 7375538 Japan / Takeda Y., Inuzuka A., Chigira Y. p-(Hydroxyalkoxy)benzoic acids // ... ... ... ... Pat. 2426850 Offen. Ger. / Bachmann W., Gnabs C., Janecka K., Mundlos E., ... T., Waese G. ... acid // ... 14.06.1974; oпубл. 02.01.1976.
* Weglinski Z., Talic T. Carboxylation of 2-hydroxypicolines // Rocz. Chem. - 1977. - Vol. 51, № 12. - P. ... Utterer F., Weis C.D. ... of ... // J. Heterocycl. Chem. - 1976. - Vol. 13, № 5. - P. ... Bestmann H.J., Denzel Th., Salbaum H. // ... Letters. - 1974. - ... Ed. J.Paul and ... Carbon Dioxide ... // ... Issues. ... Royal J. Soc. Chem. - 1994. - P.402.
* Розовский А.Я., Лин Г.И. Теоретические основы ... ... М.: ... 1990. - 272 с.
* ... ... ... ... метанола // Успехи химии. - 1989. - Т. 58, вып. - С. ... ... А.Я. Лин Г.И. ... ... ... ... // М.: Химия, 1990. - 272с.
* Розовский А.Я., ... Л.А., ... В.Ф., Лиин Г.И., ... М.И. О ... ... ... ... // Кинетика и катализ. - 1980. - Т.21, вып.5. - ... ... J.R. In Methane ... // ... of the ... on ... of Fuels and Chemicals from Natural Gas. Aucland, 1987. Amsterdam: Elsevier. - 1988. - P. ... Ed. M.Aresta and G.Forti. ... Carbon Dioxide as a Source of Carbon // ... and Chemical Uses. D. Reidel Publishing Company. - 1987. - ... ... ... ... М: Химия, 1983. Т.4. С.536-538.
* В.И.Куров. Об алкилуглекислых солях ... ... I. // ... 1951. Т.21, ... ... ... Об ... солях. II. // Ж.общ.хим. 1959. Т.29, вып.4. ... ... CCCР. ... ... ... ... №671719 (1979).
* Көміртек оксидтері негізіндегі синтездер (арнайы практикум): Әдістемелік құрал / Х.А. ... Р.А. ... Н.О. ... Г.Ж. ... - ... ? , 2011. - 80 ... Суербаев Х.А., Сметанникова О.Е., Шалмагамбетов К.М. Синтез салициловой кислоты карбоксилированием фенола диоксидом углерода и ... ... ... ... кислоты // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2002. - №5.- С.216-219.
* Суербаев Х.А., КулажановК.С., ... ... К.М. ... на ... ... ... II. ... салициловой кислоты карбоксилированием фенола натрийэтилкарбонатом // Вестн. КазНУ. Серия хим.-2002.-№4.-С.25-29.
* Суербаев Х.А., ... А.Ж., ... К.М. ... на ... оксидов углерода. IV. Карбоксилирование м-аминофенола щелочными солями этилугольной кислоты //Вестн. КазНУ. Серия хим.- 2003. - №4. - С.8-10.
* ... Х.А., ... Г.Б., ... О.Е., ... К.М. ... на ... оксидов углерода. III. Синтез п-оксибензойной кислоты карбоксилированием фенола калийэтилкарбонатом // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2003. -№4. - С.6-8.
* ... Х.А., ... О.Е, ... Г.Б., ... К.М. ... на ... оксидов углерода. VI. Синтез 1-окси-2-нафтойной кислоты карбоксилированием α-нафтола натриевыми солями алкилугольных кислот // Вестн. КазНУ. Серия хим.-2004.-№1.-С.9-12
* Суербаев Х.А., ... О.Е., ... К.М., ... Д.К., ... С.Е., ... Ш.Р., ... ... способ получения салициловой кислоты // Фармация Казахстана. -2004. -№5. -
* Суербаев Х.А., Михненко О.Е., Шалмагамбетов К.М., ... Б.Ж.. ... на ... оксидов углерода. IX. Карбоксилирование -нафтола натрийэтилкарбонатом // Вестн. КазНУ. Серия хим.-2004.-С.287-289.
* ... Х.А., ... О.Е., ... Г.Б., ... К.М., ... Е.Г..Карбоксилирование фенола щелочными солями этилугольной кислоты //Нефтехимия. - 2005.- Т.45, №1. С.46-49.
* Суербаев Х.А., Ахметова Г.Б, ... К.М., ... ... на ... ... ... X. ... фенола калиевой солью этилугольной кислоты // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2005.-№1.-С.12-17.
* Суербаев Х.А., Михненко О.Е., Ахметова Г.Б., ... К.М., ... Е.Г.. ... ... ... солью этилугольной кислоты // Нефтехимия.-2005.-Т.45, №5.-С.364-366.
* Суербаев Х.А., Чанышева И.С., Жексенбай Е., Канапиева Ф.М.Синтезы на основе ... ... ХІV. ... ... ... ... ... кислот // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2006.-№ 2. ... ... Х.А., Г.Б. ... на ... оксидов углерода. ХVІ. Способ получения салициловой кислоты. // Вестн. КазНУ. Серия хим. - 2006. -№ 2. -С. 13-15.
* ... Х.А., ... Ф.М., ... Т.М. ... ... этилатов щелочных металлов взаимодействием этанола с едкими щелочами // Вестник ... ... хим. - 2006. - №2. - ... ... ... ... Синтезы на основе оксидов углерода. II. Синтез салициловой ... ... ... ... ... и щелочными солями моноэфиров угольной кислоты. // Вестник КазНУ. Серия химич. 2002. №5. С.216-219.
* Х.А.Суербаев, ... ... ... ... ... солями этилугольной кислоты // Там же. С.8-10.
* Х.А.Суербаев, К.М.Шалмагамбетов, Г.А.Абызбекова, О.Е.Михненко, Г.Б.Ахметова, ... ... ... ... ... на ... ... углерода // Новости науки Казахстана: Научно-технический сборник. Алматы: КазГНИИНТИ. 2004. ... ... Ю.К. ... // Практические работы по органической химии
* Свойства органических соединений. ... Л.: ... 1984.- С.50.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары5 бет
Атом молекулалық ілім. Химияның негізгі түсініктері мен стехиометриялық заңдары (Зат массасының сақталу заңы, құрам тұрақтылық заңы, еселік қатынастар заңы, көлемдік қатынастар заңы, эквиваленттер заңы, Авогадро заңы)13 бет
Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары5 бет
Организмнің ішкі ортасы 6 бет
Отынның механизімі химизімі және кинетикалық негіздері. Кокстың пайда болуының механизмі мен кинетикасы3 бет
Парник эффектісі туралы5 бет
Алматы қаласы атмосфералық ауасының ластану жағдайы22 бет
Аморфты алмазтектес көміртекті қабықшаның электронды қасиетінің модификациясы38 бет
Бензол мен гександы пиролиздеу арқылы көміртекті нанотүтіктер алу26 бет
Бүкіл тірі организмнің негізі - көміртек22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь