Журналист – шығармашыл тұлға

1. Кіріспе.
2. Журналистік этика.
3. Шебер журналистің этикалық бағыты.
4. Қазіргі баспасөздегі журналистердің «Журналист әдебін» сақтауы.
5. Журналистік этиканың негізгі қырлары.
6. Журналистерге пайдалы кеңестер.
7. Қорытынды.
8. Пайдаланылған әдебиетттер.
Журналистика әлемі – алып мұхит. Арпалыс пен айқасқа толы, буырқана бұлқынып, шарпысып жатқан сезімтал әлем. Ол күн сайын сені өзінің түпсіз тұңғиық құпиясына еріксіз тарта береді. Ал, сол әлемнің шыңырауына түсіп кетпеу үшін де даралық пен қабілет, пайым, парасат пен байқампаздық керек. Ізденімпаз жанға нәтиже – мол білім, тынымсыз еңбек, өз ісіне деген сүйіспеншілік арқасында келеді. Ізденіс пен азапты арпалысты өз өмірінің кредосы етіп алған журналист қауымының қалам тербемейтін, араласпайтын саласы жоқ. Бәрінде де іс-әрекеттерді өз жан дүниесімен сезіне өз билігіне баға беріп, ой-тұжырым жасайды. Парасат әлемінде кейіпкерлерінің көңіл-күйіне ене отырып солармен бірге тыныстап, сезім шуағына бөленеді. Осының бәрі де «шеберлік» дейтін мәнді ұғыммен етене байланысты. Шеберлік жоқ жерде ойлы да көркем дүниенің өмірге келмейтіндігі әлімсақтан белгілі. Шеберлік демекші, шебер журналист болу үшін, ең алдымен «Журналист әдебін» сақтау қажет, яғни, «Журналистік этиканы».
Журналист қауымының бармайтын жері, өмірде араласпайтын ісі жоқ десе болады. Өмірде тоқыған-түйгендері молдары да, аздары да араларында жетерлік. Өмір атты үлкен мектеп қашанда ақыл-ойдың алтын қазығына айналып, біліксіздерді білікті, зердесіздерді зерделі етті. Уақыт бәріне де куә. Студент партасынан шыға сала, үлкен өмір ағымына араласқан жас танымайтын ортада таныстық рәсімін қалай бастайды? Адамдардың бір-бірімен таныстығы аты-жөнін айтып, таныстыра салса бітіп жатыр деп келте қайырып ойлайтындар аз ба? Сезімал жанға, ары қарайғы әңгіме өзегінің бастау алар бұлағына алғашқы қаланар соқпағы да осы тұс емес пе?
1. Қабдолов Зейнолла: «Сөз өнері». «Қазақ университеті» баспасы. Алматы. 1992 ж.
2. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт- дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж.
3. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы. 1964 жыл.
4. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі».
5. Омашұлы Намазалы: «Ақпарат әлемі». 2 том. «Қазығұрт» баспасы. Алматы, 2006 жыл.
6. Рендал Дэвид: «Универсальный журналсит». «Московский университет» баспасы. 1981 ж.
7. Момынова Бағдан: «Газет лексикасы». «Арыс» баспасы. Алматы.
1999 ж.
8. Балақаев Мәулен: «Тіл мәдениеті және баспасөз» ғылыми-практикалық конференциясы жинағының баяндамасы. «Ғылым» баспасы. Алматы. 1972 жыл.
9. Сақ Қайрат. Республикалық «Отандық публицистика тарихынан» ғылыми зерттеу журналы. 10. Алматы. 2004 жыл.
10. Жұмалиев Қажым: «Стиль- өнер ерекшелігі». «Жазушы» баспасы. Алматы. 1996 жыл.
11. Лазутина Г. В: «Профессиональная этика журналиста». Мәскеу. «Аспект-пресс» баспасы. 2000 ж.
12. Уәлиев. Н: «Фразеология және тілдік норма». Алматы. 1998 жыл.
13. Аманжолов Сәрсен: «Қазақ тілінің теориясының негіздері»
14. Нұршайықов Әзілхан: «Өмір өрнектері», «Өлке» баспасы, 2000 жыл.
15. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
16. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 2004 ж – 2006 жылдар.
        
        Мазмұны
* Кіріспе.
* Журналистік этика.
* Шебер журналистің этикалық бағыты.
* Қазіргі баспасөздегі журналистердің сақтауы.
* Журналистік этиканың негізгі қырлары.
* Журналистерге ... ... ... ... ... әлемі - алып мұхит. Арпалыс пен айқасқа ... ... ... ... жатқан сезімтал әлем. Ол күн сайын сені өзінің түпсіз тұңғиық құпиясына еріксіз тарта береді. Ал, сол әлемнің ... ... ... үшін де ... пен ... ... парасат пен байқампаздық керек. Ізденімпаз жанға нәтиже - мол білім, тынымсыз еңбек, өз ... ... ... ... келеді. Ізденіс пен азапты арпалысты өз өмірінің кредосы етіп алған журналист қауымының ... ... ... ... жоқ. ... де ... өз жан ... сезіне өз билігіне баға беріп, ой-тұжырым жасайды. Парасат әлемінде кейіпкерлерінің көңіл-күйіне ене отырып солармен ... ... ... ... ... Осының бәрі де дейтін мәнді ұғыммен етене байланысты. Шеберлік жоқ жерде ойлы да ... ... ... ... ... ... Шеберлік демекші, шебер журналист болу үшін, ең алдымен сақтау қажет, яғни, .
Журналист қауымының бармайтын жері, өмірде араласпайтын ісі жоқ десе ... ... ... ... да, ... да араларында жетерлік. Өмір атты үлкен мектеп қашанда ақыл-ойдың алтын ... ... ... ... ... ... етті. Уақыт бәріне де куә. Студент партасынан шыға сала, үлкен өмір ағымына араласқан жас ... ... ... ... ... ... Адамдардың бір-бірімен таныстығы аты-жөнін айтып, таныстыра салса бітіп жатыр деп келте қайырып ойлайтындар аз ба? ... ... ары ... ... ... ... алар ... алғашқы қаланар соқпағы да осы тұс емес пе?
Журналистік этика
Журналист мамандығы ұстамдылық пен сабырлылықты талап етеді. Мұнда ... те аса ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуі, жетілдіруі ең алдымен журналистке қажет міндет екен. Егер өзіңді-өзің тәрбиелеудің бір түрі - ... ... тану ... онда ақылға сала отырып, өз мінезің, іс-әрекетің, мүмкіндігің жайлы саралап-салмақтаудың еш ... жоқ. ... ... ... орай ... ... ... жүйесіне түсіп жатқан түрлі салмақтардың шамадан тыс көп ... де ... ... Олар ... ... ... қақтығыстар, соғыс қауіпі, жұмыссыздық, ауру алдындағы дәрменсіздік, ақша өсімі, инфляция, мезі ететін ауыр жұмыс, ... ... ... ... және т.б. ... табылады. Бір сөзбен айтқанда осының бәрі де ... ... ... ... алып келетін басты жайттар. Ал, журналистер болса бұның бәрін де жүрек елегінен өткізіп, оны жеңілдету жолын іздейді және тауып ... ... ... ... ... ... билік иелері үшін адамға рух беретін тізгіннің өз қолында екенін сезіну ерекше бақыттылық.
Өзіңді тәрбиелеуді тек қызмет ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар әлем, қоғам, табиғат, жануарлар мен өсімдіктерге деген сүйіспеншілікпен де толықтыруға болады. Бұл ... ... есте ... ... ол ... ... ... сүйіспеншілігі, сыйластығы. Егер мұның үстіне ұстамдылық келіп қосылса онда ... ... ... қалыптасып, оның үстіне есте сақтау қабілетің де жақсарып, осы қасиеттердің барлығын пайдалану мүмкіндігің арта түседі деп ойлаймын.
Не ... ... ... жылдар бойына бір-бірімен қарым-қатынастың жаңа әдістері мен түрлерін іздестіреді? Ондағы мақсат - ... өзін ... ... ... ... ... Осы ... Құдайберген Тұрсыновтың таныстық жайындағы пікіріне көз жүгіртіп өтейік.
, - деп өз ойын білдіреді.
Әрине, ... ... ... сыйластық та, таныстық та, еркіндік те бой алары сөзсіз. Олай болса, бұл кісінің пікірі өте орынды. Өйткені, ... ... ғана ... деп, оның ... ... ... ... болса, одан әдепті журналистің шығуы екі талай. ... да, ... ... болам деп талпынған кез-келген маман иесі танысу ... ... ... ... ... ... бойына мұрат тұту керек.
Этикет - ... ... Оның ескі ... да ... , және ... көне ... бір ғана рәсімнің отыз мыңнан астам түрлі атаулары бар екен. Мәселен, үйдің есігін қалай қағу, үйге қалай кіру қажет, ... ... ... шай ... кесені қалай ұстау қерек - бәрінің де өте қатал ... ... Осы ... ... ... өз ... ... деп жазыпты:
.
Міне, бұл да бір мәдениеттің түрі. ... ... ... сан ... тезгісінен өткен салт-дәстүрлер халықтар өміріне бірте-бірте бойлап ене бастады. Алайда, бұған қарамастан ... ... ... ... ... ... ... орай үнемі өзгеріске ұшырап отырды. Мысалы, адамдар арасындағы қарым-қатынас, әсіресе, үлкендерді сыйлау проблемасы. Екіншіден, сан миллиондаған аудитория алдына ... сөз ... ... де ... ... мен ... талап етеді. Оған, шындығын айтсақ, тереңдікпен қатар бейімділік те керек. Алайда, мұның да өзіндік ... бар. ... ... ... ... дәмі жоқ, көп ... безген ғой. Спартандық көне грек мемлекеті әміршісіне көрші мемлекеттің елшісі әскери көмек сұрай барады. Қысқа және тартымды ... ... олар екі ... ... ... жоқ сөз сөйлейді. Спартандықтар оларға аса төзімділікпен: , - деген тамаша ... ... бар. ... ой, ... ... ... оның ұғымды жетпесі анық. Ал осы сияқты журналистерден үкілі үміт ... ... ой мен ... ... кенелмесе оған кінәлі кім?
Сондықтан, қандай да бір тәрбиелі журналист болмасын, ... ... қана ... ... ақыл-кеңестерін қадірлеу арқылы оны өздерінің мінез-құлықтарының күнделікті нормаларына айналдыруы тиіс. Әрине, бұл арада барлық әңгіме тек ескі ... ... ... ... жоқ. ... бір ... ... кезеңіне сай өздерінің қажеттілігін жоғалтты. Ал, олардың ... жаңа ... мен ... ... болып, бірте-бірте сұрыпталып, өмір тезінен өту арқылы көпшілік қолданысына ие ... Бір ... бұл ... ... отырылатын процесс. Адам үшін ең басты қасиеттердің бірі: мінез-құлық тәртібін сақтау, сөйлей білу мәнері мен өзін-өзі ұстай білу ... ... ... ... - адамдар мінез-құлқының тілі. Әдептілік - қайсы бір жандардың түсінігіндей қалай ... ... ... араласу, дастарқан басында өзіңді қалай ұстау секілді белгілі заңдар жинағы емес. Әдептілік - ... ... ... кіруі, сыйластығы, сыпайылығы, бір сөзбен айтқанда, деген үлкен әріппен жазылатын жан дүниесі. ... ... ... ... ... , , , және т.б. сөздерді көп қолданамыз. Жалпы әдебиетте, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында тәрбиесі нашар, мінез-құлқы төмен ... ... ... ... ... қарама-қарсы тұрғыда тәрбиелі адам өзінің өзгелерге деген орнықты қатынасы, жинақтылығы, тартымдылығы, ... ... ... ... ... кімді болсын бірден өзіне тартады. Журналистерде солай суреттелетінін әсте естен шығармаған дұрыс.
Қазіргі баспасөзде этиканың ... ... ... ... ... мына бір мақаланы мысал етіп көрелік. Жас Алаштың 2007 жылғы №52 Айжан Жеңісқызының ... ... ... ... ол ... ... айтылған. Ал бұл айтылғаны өте жұмсақ тілмен айтылған. Жұмсақ тілмен айтылса да ... ... орып ... Бұл мақала өте орынды әрі сәтті шыққан деп ... . - ... ... көруімізге болады. Бұл саясат мәселесі. Ендеше мұнда ауыр сөздер айтылуы да мүмкін. Соған қарамастан жоғарыдағы жайтты қарапайым ... ... бұл ... ... ... сияқты. Бұдан басқа да көркемдік материлдарда да этика өте мықты сақталған. Сөз майын ағызып, жұршылықтың назарын ... ... ... ... келе бермейтін шаруа. Осылай дей келе, қазіргі бұқаралық ақпарат ... ... ... өз ... сақталған демекшімін.
Әптіліктің төрт қырлы сыры бар. Олар: адамның бір-біріне деген жүрекжарды қарым-қатынасы, салиқалы ақыл-ой, рухани ... және ... үлгі мен ... ... ... ... тек ... асыл қасиеттер ғана сіздің күнделікті өміріңізді гүлдендіріп, болашаққа жол сілтей алады.
Егер өзіңізбен әңгімеге қатысушы адамның ішкі жан дүниесін ... аша ... ... онда оған ... өн бойында көрсетілер орынды қошеметтің де тигізер әсері мол екенін ұмытпаңыз. ... ... ... ... ... ... өте ... Жалпы, қошеметті қаламайтын адам болмайды. Алайда ерлер әйелдерге қарағанда өз көңіл-күйлерін сыртқа көп шығарып сездірмеуге тырысады. Қарап отырсақ, адам ... ... ... ... ... ... ... өте мол екен. Қошеметті жан дүниесімен қабылдаған серігіңіз ғана өзінің ішкі әлеміндегі бар байлығын ақтаруға ... ... ... екенсің, оны аша да біл. Өнердің өзі көрерменнің көңіл кілтін таба біліп, теледидар алдында көсіле сөйлеп, көрікті ойдың ... ... ғой. ... ой әлеміне беріле отырып, тыңдаушының көңіл ауанын аудара білгенге не жетсін. Міне, жүргізушінің биік арман-мақсаты да осы.
Қошеметтеу мен жарамсақтықтың ... ... ... азда ... ... айту, жағымпаздық үстемдік құрады. Жағымпаздық сізбен әңгімелесуші ... ... ... жайлы басқаша пікір қалыптастыруы әбден мүмкін. Салыстырмалы түрде: ... және ... ... ... сіз өзгелердің алдында өзіңіз, жұмыс орныңыз жайлы аса бір қолайсыз пікір қалыптастыруыңыз да ғажап емес. Содан ... ол ... ... сіз басқарып не жүргізіп отырған хабарға деген көңіл-күйі басқа арнаға ... ... ... ... ... ... да ұнататын адамдар табылмайды емес. Алайда, Олар көп те емес. Көпшілігі жарамсақтыққа жан-тәнімен қас. ... ... ... ... да ... ... ... ұсынатын жүргізушінің орнықты да сабырлы, салмақты да салқынқанды болғаны абзал.
Қошеметтеу мен мақтау - бір мезгілде бір-бірін ... және ... егіз ... ... ... ... жайлардың әңгіме өзегіне айналатындығы анық. Егер сіз біреуге баға берсеңіз, ол керісінше жағдайда болғанның өзінде де сіз өзіңізбен әңгімелесуші ... ... ... ... Қошеметтеудің мақтаудан өзгешелігі, әңгімелесуші адамыңызда сізді өзінен жоғары сезінушілік көңіл-күйі үстемдік етеді.
Қошеметтеу жайлы бұған дейін айтылғандарға ой тоқтатсақ, өзіңізбен әңгімелесуші ... ... ... негізгі мәселеге көңіл аудару. Шағын ғана мысал. Бөлім бастығы екінші бір бөлімнің бастығына: . Өзіңіздің қарсылық қошеметіне ... ете ... ... ... ыңғайлы қошеметіңіз. Халқымыздағы деген ұғымның қабысар тұсы да осы сәт. ... көз ... ... өз ... ... алдында соншалықты биік екендігін тағы да бір рет дәлелдеді. Алайда, оған сол бір сәттілік ... ... ... ... сіз ғой? ... бақытты сәттер сыйлаудың өзі де ғажап-ау!
дегендей, кез-келген журналист журналистік этиканы сақтай отырып, әрбір келтірілген фактіге аса ... ... оны ... қолдана білуі керек. Мысалы, сіздің бір қызметкеріңізді тісі ауырып, таңды таңға қосып, ұйқы көрмей ... ... Егер сол ... ... ол ... ... ... түсетінін байқадыңыз ба?
Журналист мамандығын бойына арқау еткен кез-келген жанға өз елінің ғана ... және ... ... білу ... етеді. Сол үшін өзге елдердің де журналистикаға сай өзгешелігін және салт-дәстүрін білу қажет. Осы орайда тағы да ... ... ... ... бал, ... парасаттылық аңқыған жүргізушілерді іздеп табу қай кезде де оңай болмаған. Төрт аяғын тең басқан, су шайқалмас ... ... де ... ... сайын қоюлана түсуде. Ол тұрмақ, эфирде отырып, амандасу мен сәлемдесудің төңірегінде сүрініп жататындар да аз ба? ... өзге ... ... ... қатып қалған түрі жоқ. Сөзсіз бағынатын бір жәйт: таныс емес және үлкен адамға әрқашанда деп тіл ... ... ... деген сөзге көшуге әлә асықпаңыз, үлгересіз. Эфирге шыққан жүргізушілер: , , деп ... ... ... , , ... ... ... жатады. Эфирдегі жүргізушінің жан жадыратар әсем үні мен тартымды басталып, орнықты аяқталып жатқан хабарларының берер үлгісі де мол ... ... ... әр ... өң ... ... білу де әдептіліктің асқақ үлгілерінің бірі.
Егер сіз ересектер тобына кезіксеңіз, ондай жағдайда өзіңізді-өзіңіз не өзге біреу таныстырады. Таныстықты жасы кіші ... ... ... ... қол ... ... Бұл ... ереже қарапайым: жасы үлкен таныстыру рәсімінен кейін қолын бірінші болып ұсынады, әйел де ... ... ... ... ... атау ... Амандасу кезінде де қаратпа сөздің екі түрі - және қолданылады.
Біздің әрбіріміз күн сайын әлденеше ... ... ... ... ... дүкенде, мәдени орындарда кездесіп жатамыз. Бәрінде де көңіл-күй, сезімталдық, жұмыс қабілеті басты рөл атқарып жатады. Олар өзін қоршаған ортада ... ... ма, ... ... ... ... ... түсірді ме, әлде мінез-құлқын дұрыс ұстай білмеді ме? Осының бәрінде де өзгелермен қарым-қатынастың мол әрі ауқымды мәдениеттілігі қатар көрініс беріп ... ... ... қатар дарыған журналистің парасатты сөзін тыңдаған жандардың сол бір тұлғаны экраннан асыға күтетіні де ғанибет қой. Байсалдылық пен байыптылық дәнін ... ... ... ... сан мыңдаған жандарға өз бойындағы асылын сыйлап жатады. Журналистке қарап бой мен ой ... аз деп кім айта ... ... осы бір асылдың сынығындай көрінген жанның қарапайым өмірде өзін-өзі ұстай алмай жатуы да ғажап емес қой! Біз өзгелермен ... өмір ... ... ... ... дене ... ... де елеусіздеу көрінбейді. Сырт көздің сыншыл екені де деп ... мен ... ... деп ... ... алады.
Көшеге шығып, өзіңе таныс және бейтаныс адамдар арасына ену кезеңі де аса сақтықты талап етеді. Үйден шығар ... ... сын ... қара. Костюмің дұрыс па, бас киіміңді дұрыс кидің бе, пальтоң лас емес пе, ... әлде ... ... ... ... ба? Егер сіз көшеде бас киімсіз жүретін болсаңыз, шашыңыз таралған ба? Аяқ киіміңіз қашанда таза, шалбарыңыз үтіктелген болуы тиіс. Лауазымды ... ... шет ... қонақтардан интервью алатын журналистің мұнтаздай тазалығы мен сыртқы ... ... ... де қатар қабысып жатуы шарттылық. Мүмкіндігінше, киімнің үйлесімділігі, қымбат болмаса да көз ... ... ... ... мен ... ... таза болғаны дұрыс. Халқымызда дейтін қанатты сөз де ... ... ... ... ортада киімнің өзгелерге қандай да бір өзекті жайлар ... қызу ... ... ... ... ... көрінгенше, сені сол биікте ұстайтындығы анық. Алайда, адамның ішкі сезім әлемі сыртқы көріктілікпен ... ... ... ғана адам шын ... ... мен ... ие ... Адамның ішкі жан дүниесінің сұлулығы мен тазалығына жетер ешбір ... ... да ... ... сөз. Сезім қырларының астарында тұнып жататын, сыйлылық деген ұлылықтың да артар жүгі мен көтерер салмағы да тым ... ... ... мен ... үшін бар жан ... жар салып жүрген атпал азаматтар аз ба? Қоғамның көңіл-күйін дөп ... ... үшін таяқ жеп ... де ... ... ... көсіле сөйлеп, деген ұғымды өмірлік кредосы етіп алған журналистер сыйлылықтың тек қана сыпайылықпен ... ... ... ... пен ... ... пен ... қатар қанат қақса, сыйластық ғұмырының да ұзақ болатындығы ... ... ... ... жәйт ... бес ... ... көру, есту, ұнату, жарқындық және түйсік бар. Адам осылардың көмегімен ... ... ... Ал, ... ... ол ... қарым-қатынасқа кіруге көмектеседі. Өкініштісі, ол бәрімізге бірдей жөргектен бойға дарымаған. Ол - ... ... осы ... ... ... ... - ол ешқашанда мазасыз күйге түспейді, өмірде жабырқауды білмейді. Өнегелік, сезімталдық, сыпайылық - ... ... ... ... да ... ... ХХІ ... перзенттеріне жан-жақты жетілген өз заманының биік тұлғалы азаматтары болу міндеті жүктеліп отыр. Оған жету ... ... ... ... бір бойына дарытқан, кең ойлап, тез пішетін, алып та, ... та ... ... ... оза ... тұлғалар керек. Тәрбие мен тәлімнің тоғысар тұсынан туындайтын, содан барып бар қырынан жарқырай көрінетін, өнегеліктің өзегіне нәр ... ... бір ... ... ... ақыл ... молдығы да уақыт кезеңімен үндестік тауып жатса.
ХVІІІ ғасырда өмір ... ... ... ... ... . ... дәні аңқыған испан мәтелін қолына микрофон ұстап ... ... ... ойша қалықтап, жерге қонбай қоятын жүргізушілердің есте ұстағандары жөн-ау! . Қарапайым да дәл. Бұл өзін ... ... деп ... ... ... ... принципі болуға тиісті.
Дәлдік - эфирде жұмыс істейтін журналистер үшін аса маңызды. Кездесу белгіленген орынға 10-15 ... ... ерте бару ... Ол ... ... кездесетін адамдарға кешікпестен дәл әрі жинақы түрде баруыңызға кепіл. Егер өзіңіз әңгімелесетін не факторлар алу қажет ... ... ... кеш ... ол адам ... көп ... өзге ... айналысуы мүмкін. Ондай жағдайда сіз өзіңіз ғана емес, әріптесіңізді ыңғайсыз жағдайға қалдырасыз және де ол адамның сіз ... ... ... қалыптасады. Кей жағдайда эфирдегі хабарды дер кезінде тапсыра ... ... да ... ... да теледидарда жұмыс істейтін жауапты журналистердің дәлдікке үйренгендері және оны әрқашанда өмірде, қызмет бабында есте сақтағандары дұрыс. Әлем халықтарының ... ... ... ... ... ... Ол жайлы ағылшындарда мынадай бір әңгіме бар. . Қандай инабаттылық, ... әрі ... ... пен ... жоқ жерде, ол тек іске ғана кедергі жасап қана ... ... де ... ... ... ... ... ең соңында денсаулыққа әсер етеді.
Адамның сыртқы мәдениеттілігі оның ішкі ... ... ... ... ... ... ғана ... шын мәдениеттілігі танылады. Аристократ балалық шағынан сарайлық әдептілік даналықтарын бойына сіңірмегенде, бәлкім, ақылсыз, ызақор біреу болар ма еді? ... ... ... адам ... ... жай ғана ... жайларын білмесе, ескермесе аса ұнамды болмасы белгілі.
Дағыстанда адамға баға бергенде : , - дейді екен. Егер осы ... адам ... ... ол ... ... ... оны қалай өзгелерге үлгі етеміз. Көкірек көзі бітеу, ой дүниесін қараңғылық тұмшалаған, дүниеге селқос қарайтын жан ... ... да ... ... ... өзің ... адам жайлы пікір қалыптастыру да кей жағдайда қиындық келтіріп ... ... ... ... өзіңмен сол хабардың жүгін бірге арқаласатын адам жайлы бір көргеннен пікір қалыптастыру да ... ... ... аса көп ... ... ... өзің тап дейтін қонақтардың тікелей эфир кезіндегі ашыла сөйлеп, өрнекті ойлардың ауылына ат ойнатпауы да ... көп ... ... Оған ... ... де жоқ ... ... жас кезінен ұяң, ұялшақ балалар мен қыздар да көп ... Олар ... ... ақ ... ... өздерін өзге ортада еркін сезіне алмайды. Ондай қасиеттер эфир кезінде өзін және ... де ... ... ... ... қалдырып жатады. сонымен, ұялшақтықты жеңу жолында не ... ... ... өзіңнің жетістігің мен кемістігің жайлы өзіңе шыншыл баға бер. Саған теледидардан бәрінің бірдей көңіл аударуы ... емес қой. ... сені ... ... ... қызметтес әріптестерің ғана. Осылай болуы тиіс қой деп өзіңді-өзің сендір. Екіншіден, күн сайын өзіңе таныс емес ... ... ... жайлы алдыңа міндет қой. Әңгіме өзнгіне айналатын тақырыпты алдын-ала ойластыр. Үшіншіден, ұялшақ адамдарға тыныс алу жаттығуларын жасау ... Ол ... ... ... ... ... ұялшақтықты, өзіңдегі кедергілерді жоюға ең жақын жолдасың көмекке келеді. Ол саған әрі ақылшы, әрі сырлас, әрі дос. Сенің ... ... ... ... ескертпелер жасап, одан арылуға көмек қолын созатын сол. ... ... ... ... ... ... аңқылдап, ағыл-тегіл, ой бұлақтың көзін бітемей ашу да өз қолыңда. Бақытты болу ... ... ... екенін әрдайым есте сақта!
Әлдекімдерге деген сүйіспеншілігің алабөтен, ал енді біреулермен қатар отырғың да келмейді. ... Сен ... ... көре ... талғамын, мінез-құлқын байқайсың, кәсіби шеберлігіне көз жеткізесің, ішкі жан-дүниесіне ... ... ... ... ой ... ... Ол жайында тереңірек білу үшін көбіне ақпараттар, фактілер ... ... ... адам ... іс, ... үстінде ғана ашыла түсіп, көз алдында өзінің шын бет-бейнесімен жарқырай ... Біз оның осы ... ... ... ... ... ғана ол ... қандай екені әрқашанда оның ұнамдылығымен бағаланады. Ол өзінің жағымды, жұмсақ, жылы, шыншыл, дәлдігімен әркез өзіне еріксіз баурайды!
Тәрбиелік, ... ... ішкі ... берік байланыста. Кейде нашар, таза емес, өзгені сыйламайтын адам да бір көргенде тәрбиелі болып көрінуі мүмкін. ... ... ... есік ашады, алға оздырады. Алайда, бір мезетте сіз осы жайлардың үнемі қайталанбайтындығын сезінесіз. Ол ... ... ... шын ... ... ... ... кездесу мен әсерге ерекше көңіл бөлген. Қажет болса адамға сыртқы пішініне қарап та баға берген. Аристотель, адам бейнесі өз мәнінде ... ... онан ... ... ... ... байқаған. Ол адамның сырт бейнесінен оның мінез-құлқының қандай екендігін де бағамдап, анықтама жасаған. ... ... ... бірдей табиғат - ана келісті пішін, келбетті түр сыйламаған. Олай ... ... жоқ. ... берген сұлулықтың өзін шаң бастырмай ұстасаң, сол да ... ... ... ... ... ... ... аяқ киімің сүртілген, жейде мен костюм шалбарың үтіктелген болуы тиіс. Ең ... ... ... де ... ... ... ... теледидар жүргізушісі не хабарға қатысушы адам көзге аса тез ... ... ... ... сырт киім мен ... заттарға үйір болмағаны дұрыс. Өйткені, бәрінің де назары ... ... ... ... бас ... ... қойған орынды. Ол өзгелерге деген сыйластық пен мәдениеттіліктің үлкен белгілерінің бірі. Эфир кезінде сіздің ... ... не ... ешбір нәрсе де кндергі болмауы тиіс. Аса тар костюм не юбка кимеңіз. Ол ... ... ... ... тек ... ғана ... Ер адамдардың сақал-мұрттары үнемі таза қырылған, сыртқы төс қалта мен өзге де жерлерде басы артық ешқандай да зат болмауы тиісті. Киім ... ... ... әрі ... ... екі ... тез әрі жылы ... орнатуға жол ашады.
Мейірімді, жағымды дауыс өзіңмен әңгімелесушінің жүрегіне жол ... ... ... ... мінездері де жайдары. Қоңыр, биязы, , үннің алдында тебірене отырып, өзге ... ... ... аз ба? ... жарықшақ, не қырылдаған үндерден хабар аяқталғанша мезі ... ... су ... басылатыны рас. Эфирдегі айқын, анық, қажет жерінде ... ... ... ... ... ... елтімейтін жан жоқ.
Сенің сөзіңді әлденеше жүз мыңдаған, миллиондаған адамдар тыңдайды. Сондықтан да әңгімелесушімен сөйлескенде оған тіке қараңыз. Ал студияда ... ... ... ... онда ... ... ... алудың қажеті шамалы. Эфирде отырғанда төменге жиі қарамаңыз, ол ... ... ... ... бен ... ... ... әсерде қалдырады. Ойларыңыз жазылған қағаз қажет десеңіз, оны көрерменнің көргенінің ешқандай да зияны жоқ. Егер сіз әлсін-әлсін жоғары, төмен және ... ... әлде бір ... ... ... ... асықпай, ұстамды сөйлеңіз, дауысыңызды көтермеңіз, ентікпеңіз, қуанышыңыз не қайғыңызды микрофон арқылы ... ... ... ... білу және ... ... жерінде араласа білу керек. Сөйлеушінің сөзін бөлу, эфир кезінде жарыса сөйлеу, оның өз ... ... ... айтқызбау ерте кезден-ақ барлық халықта да әдепсіздік саналған. Ұлы парсы ақыны Сағдидің: , - ... ... ... ... әрдайым есте ұстағандары жөн.
Журналист қауымының көпшілігі дерлік өзгелерді өздеріне тарта білу қабілеттеріне ие емес. Ал бұл ... ... ... өз ... ... жандар үшін аса қажет. Оған да туа біткен талант пен жылылық, ... пен ... т.б. ... ... ... ... тартудың қатып қалған әдіс-тәсілдері болмаса да, мына бір ... есте ... ... ... Өзгелерге шын көңілден қызығушылық байқатыңыз.
* Жымиыңыз!
* Есте ... Адам үшін өз ... ... ең қымбатты.
* Жақсы тыңдарман бола біліңіз. Өзгелерге өзі ... ... ... тудырыңыз.
* Өзіңізбен әңгімелесушіні қызықтыратын жайлар төңірегінде әңгіме өрбітіңіз.
* Адамдарға ... ... ... ... ... және оны шын пейілмен орындаңыз.
Көп жағдайда біз төңірегіміздегі адамдарға жағымсыз әрекеттеріміз арқылы қолайсыздық туғызып жатырмыз. Мүмкіндігінше, мұндай келеңсіз жайлардың ... ... ... ... Адам ... ғұмыр сүрсе, соншалықты оқып, үйренетіндігі сияқты, айта берсең ақылдың артық етпесі де аңғарыла түседі. Солай болса да, теледидар қызметкерлерінің ... ... ... есте ... ... ... және кездесу кезінде қолыңыз тыныштықты сақтасын.
* Көрмеде өнер туындылары мен өзге де дүниелерге қол ... ... және ... ... ... арқаңызды бермеңіз.
* Қоғамдық орындарда шашыңызды тарамаңыз.
* Адамдармен сөйлесіп тұрғанда иығыңызды қозғамаңыз.
* Әңгімеңіздің соңын қатты күлкімен аяқтамаңыз. Ол ... ... әсер ... қарата қол шошайту, қолмен көрсету, журнал не кітап бетін тарақпен жырту, саусағыңызға сілекейіңізді ... ... ... парақтау, тырнағыңызбен тісіңізді тазалау, қонақта, эфирде сағатыңызға ... ... - ... мәдениетсіздіктің белгісі. Сондықтан да адам өмірден үнемі үйренеді.
Тележурналистерге пайдалы кеңестер
Журналист ... ... ... ... шығарма оның жан-дүниесі арқылы өмірге келеді. Ал, теледидар ... ойға ... ... ... ... ... ... фактілермен нақты байланыссыз жалаң сөзді сапыра жөнелсе-ақ болғаны, көрермен теледидарды өшіре қояды. Бұл - өмір шындығы. Осы ... ... үшін не ... ... Ол үшін ... көрерменін ойлы да отты сөзімен, кемеңгерлік ой кесімдерімен баурап алатындай әрқашан жаңа бір ... ... ... ... ... - көруге, тыңдаушыны - тыңдауға, оқырманды - ... ... ... ... ... өз ... Ол үшін әрбір журналист талмай ізденіп, жалықпай үйреніп, оймақтай болса да ойға толы ... ... ... ... ... ... хабар өзінің табиғилығымен, өнерге тән бейнелеу шеберлігімен құнды. Әр сөз, әр ... әр ... ... ... ... өмірдің өзі болып естілсе ғана көрермен сезіміне әсер ете алады. Кейіпкердің өз даусымен сөйлеуін, халықтық ән күйлеріміздің өзіндік өрнекпен сөз ... ашып ... ... ... ... Өйткені, жеке адамның дауысы оның орталық жүйке жүйесінен келетін импульске байланысты. Адамның көңіл-күйін, ой-сезімін оның дауысы да ... ... бұл ... ... ... ... ... ең маңызды құрал болып табылады.
Тележурналистің хабар дайындағанда алға ... ... ... - ... ішкі жан дүние әлемімен қоса үйіріп ала жөнелетін тамаша тәсіл тауып, айтайын деген ойын, мақсатын ... ... ... ... Бұл ... жанрларының қыры мен сырын жетік біліп, жеделдіктанытатын, жалықпай ізденіп, кең ... пен ... ие ... ғана ... ... ... өнермен етене қабысқан. Ол өмірді зерттегенде еңбек ... ... ... жай-күйін көргендегі, сөйлесіп, пікірлескендегі алған әсерінен өзінше ой түйіп, қорытынды жасайды. Шынайы өмір ... ... оның ... ... ... ... өнер мен өмірдің шын мәніндегі іштей байланысқа ... ... ... өте ... мерзімінің шектеулілігі - заңдылық. Қысқа әрі әсерлі ойға толы хабарларда сөйлеуші сөзінің мәнді ... ... ... ... ... ... ... қарағанда оның сөйлеу тіліне жақын, артық цифрлар мен терминдерден, жаргон ... таза ... ... ... ... өзіне тән стилін сақтаса ғана даралыққа ие болады.
Кейіпкерді ағынан жарылтып ... білу үшін оның ... ... таба білу ... Ал, бұл ... ... жолы әрқилы. Журналист алдымен кейіпкерінің мінез-құлқын, адамдармен қарым-қатынасын, ... ... ішкі ... әлеміне кіріге білгенде ғана оның жан сарайын бар қырынан жарқырата аша алады.
Тыңғылықты дайындалған ойлы телехабарлар ... ... сана ... ... ... Оны ойландырып, толғандырады, жан дүниесін дүр сілкіндіреді. Сезім толқынынң сан алуан ... ... ... ... толы хабарлар адамдарға өмір шындығын терең тануға, көзқарасын қалыптастыруға, олардың мінез-құлқына, эстетикалық талғамына әсер етеді.
Журналистің ізденгіштігін айқын танытатын жай - ... ... ... ... ... ... күн және ... туралы ойландыра білуінде. Оның жазғандары фактілердің жалаң тізбесі ғана емес, замандастарымыздың жарқын бейнесі, олардың ой-мақсаты, ... ... ... ... Олардың хабарларынан өмірді зерттеп, құпияларына терең барлау жасап, суреткерлік көзқараспен қарайтындарын айқын аңғарамыз.
Журналистің ойы мен диктордың кадрден тыс ... ... бір ... ... ... хабардың әсер етушілк қуат-күші артып, бояуы айқындала түседі. Терең тебіреніспен, нақышына келтіріп, логикалық, психологиялық кідірістерді сақтап, бейне бір қара ... ... ... әр ... әр сөйлемді көрермен әндей естіп, күйдей қабылдайды.
Жүгізушінің хабарлары өзінің жинаған материалдары, зерттеген ... ... ... ... ... ... терең тебіреністен туады. Сол тебіреністі жанрлардың әрқилы шарттарына бағындырып, өмірдің шын мәніндегі көркем суретін жасайды. Осынау баға ... ... ... ... ... даралап, оны тұлғаландырып тұрады.
Үздіксіз ойлану, үнемі тебіреніс, толғаныс үстінде жүру - ... ... ... ... ... ... ... қатар қандай да бір ғажайып идея, ғаламат проблема болсын онымен тележурналистің өзі ғана ... ... әсер ... қиял ... ... ... Ол ... де ойына ой тастап, жан дүниесін тербеп, қиялына қанат бітіруге тиіс. Тек сонда ғана оның ... еш ... ... ... ... қарымды журналист халықтың сирек сөзін бұйырған несібедей теріп алып, ұмыт ... бара ... ... өңін ... ... ... Сөйтіп әдеби тіліміздің тіл байлығының дамуына, баюына тамшыдай болса да өз үлестерін қосады.
Қаламгер атаулы, оның ішінде жазушы, журналист ұлт ... ... ... жіті ... Өзге адам ... ... ... аршып, қалың көпшіліктің кәдесіне жаратады. Жансызға жан, ойсызға түйсік бітіреді. Сөз сиқыры сана ... ... ... ... ... ұласатын тіл көзге ілікпесөзгеріске ұшырайды. Ғасырлар шындығын шежіредей ... ... ... ... да осы тіл. Оның ... әркімге әртүрлі даруында болмыстың, тәрбиенің, ортаның әсері мол. Көркем әдебиет қоғам мүшелерінің тіл ... сөз ... ... ... ... ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлихан Бөкейханов – публицист4 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь