Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
1 Зерттеу бағытын таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1.1 Ашытқы дақылдарының қасиеттері және оларды пайдаланудың мүмкіншіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Жемдік белоктар және оларды байытудағы микробтық синтездің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8
1.3 Азықтық дақылдардың қалдығы . биотехнологиялық қайта өңдеудің перспективті шикізаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
13
1.4 Қазіргі таңдағы әлемдегі және Қазақстандағы жемдік белок мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2 Зерттеу материалдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.1 Зерттеу материалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2.1 Табиғи субстраттардан микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2.2 Ашытқы дақылдарын түрге дейін идентификациялау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.3 Ашытқы дақылдарының биомасса жинау қарқындылығын зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.4 Моно. және аралас дақылдар негізіндегі биомассадағы белок мөлшерін анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3 Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
3.1 Әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқы дақылдарын бөліп алу және іріктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
3.2 Іріктелініп алынған ашытқы дақылдарының морфолого.культуралдық, физиолого.биохимиялық қасиеттері және идентификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
3.3 Өсімдік шикізаттарындағы ашытқы дақылдарының өсу белсенділігі және биомасса жинау қарқындылығы ... ... ... ... ... ... ... .. 42
3.4 Ашытқы дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 45
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 57
Қосымша
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде мал шаруашылығының дамуына байланысты оларды толыққанды жемдік ақуызбен қамтамасыз ету маңызды мәселелердің бірі. Ауыл шаруашылығы жануарларын және үй құстарын қоректендіру үшін жемнің жетіспеуіне байланысты белок көзі ретінде микробты биомассаға аса назар аударылуда [1]. Арзан шикізатты пайдаланатын микробты биомасса өндірісін жануарлар азығындағы белоктың жетіспеушілігін жою құралы ретінде қарастырады. Белгілі микроорганизмдер ішінен ашытқылар биомассасы практикалық тұрғыда бағалы болып саналады, өйткені олар тағамдық және микробиологиялық өнеркәсіпте кеңінен қолданылады. Жемдік ашытқыларды өсіру үшін субстрат ретінде көмірсутектер, ағаш өңдейтін өнеркәсіп және өсімдік қалдықтарының әртүрлі гидролизаттары пайдаланылады. Cол себепті биомассаны жылдам жинақтауға қабілетті, субстратты тиімді пайдаланатын және көп мөлшерде белок шығымын беретін жоғары өнімді ашытқы штамын бөліп алу, оларды мал азығын байыту мақсатында пайдалану өзекті мәселе.
Ғылыми жаңалығы.
Теориялық және практикалық маңыздылығы. Ашытқылармен синтезделетін микробтық ақуыз сіңуі және амин қышқылдық құрамы бойынша жануартекті ақуыздан асып түседі, басқа жем ақуыздарының биологиялық құндылығын арттырады. Азықтық ашытқылардың ақуыздары жануар ағзасында 95 % дейін қорытылады. Құрамына кіретін күкірт пен оның қосылыстары амин қышқылдары түзілуінің биологиялық процестеріне қатысады. Ашытқылардың ферменттік жүйесі амин қышқылын сіңіру және белок синтезі процестерін катализдейді. Ашытқылардың құрамында кездесетін фосфор мен кальций сүйектің қалыпты дамуына әсер етеді. Ашытқы клеткасында болатын В тобы витаминдері май метаболизмінің реттеушілері болып табылады. Азықтық ашытқыларды пайдалануға қарсы көрсетілімдер жоқ және оларды пайдаланудың артық мөлшері қосымша зиянды құбылыстарды тудырмайды. Осы мәліметтерді сараптай келе мал азығын ашытқылар биомассасымен байыту, яғни жемнің биологиялық құндылығын жоғарылату теориялық және практикалық тұрғыда маңызды.
Ғылыми мәселенің қазіргі таңдағы бағалануы. Кейінгі он жыл көлемінде бүкіл әлемде өндірілетін микроорганизм белогы мөлшерін арттыру мәселесі белсенді талқыланып зерттелуде. Микроорганизмдердің ішінде ашытқы дақылдары азықтық белокты алу үшін мейлінше оптималды болып табылатындығы көрсетілген. Дерек көздеріне сүйене келе белокты өнімдерді алу мәселесіне қатысты целлюлозалы шикізаттың биотехнологиялық өңдеу технологиясының дамуы, олардың экологиялық қауіпсізділігін және эффективтілігін жоғарылату мәселесі қазіргі таңда жоғары мәнге ие.
Зерттеу объектісі ретінде табиғи субстраттардан бөлініп алынған ашытқы дақылдары және құндылығы аз субстраттар қолданылды. Әртүрлі табиғи субстраттардан бөлініп алынған ашытқылардың 10 штамы және құндылығы аз субстраттар ретінде бидай сабаны, бидай кебегі, құрама жем, мақта қауызы және мақсары таңдалынып алынды.
1 [Б.Қ.Заядан, Г.Өнерхан Тағам биотехнологиясы, Алматы «Қазақ университеті» 2011, 15-21б].
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
БИОЛОГИЯ ЖӘНЕ БИОТЕХНОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
6М070100 - ... ... ... ... ... Мал ... ... мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу
Орындаған
_______ Шерубаева Г.С. ...
* ... ... ... доцент
_______ Уалиева П.С.
/ қолы /
* ________2015 ... ... ... ... доцент
_______ Кистаубаева А.С.
/ қолы /
* ________2015 ж.
Алматы 2015
ТҰЖЫРЫМ
Магистрлік диссертация 62 беттен, 13 суреттен, 7 ... 65 ... ... ... ...
* ... табиғи субстраттардан ашытқы дақылдары бөлініп алынды және іріктелінді;
* Іріктелініп алынған ашытқы дақылдарының морфолого-культуралдық, физиолого-биохимиялық қасиеттері зерттелінді және идентификацияланды;
* Өсімдік ... ... ... өсу ... ... және ... ... қарқындылығына бақылау жүргізілді;
* Ашытқы дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу мөлшері анықталынды.
Қорытынды:
Ғылыми жаңалығы: Көптеген ғалымдардың зерттеулеріне сүйене келе ... ... ... мал ... ... ... жоғарылату дәлелденген, атап айтсақ М.М. Шамцян, Б.С. Колесников, А.А. ... И.А. ... және т.б. ... ... аталған зерттеушілер өз жұмыстарында астық дақылдарының сабаны, кебек және мақсары сияқты ауыл шаруашылығы қалдықтарына және ... ... ... өсіруде шикізат ретінде қолдану мәселелеріне аз көңіл бөлген. Сол себепті жұмыста ... ... ... ... ... ... және мақсары субстраттарын пайдалану, жоғары белок жинақтау белсенділікке ие ашытқы дақылдарының жаңа ... ... алу ... тұрғыдағы жаңашылдығымен елеулі орын алады.
Практикалық маңыздылығы: Ашытқылармен синтезделетін микробтық ақуыз сіңуі және амин қышқылдық құрамы ... ... ... асып ... басқа жем ақуыздарының биологиялық құндылығын арттырады. Азықтық ашытқылардың белоктары жануар ... 95 % ... ... ... ... ... пен оның ... амин қышқылдары түзілуінің биологиялық процестеріне қатысады. Ашытқылардың ферменттік жүйесі амин қышқылын сіңіру және белок синтезі ... ... ... ... ... фосфор мен кальций сүйектің қалыпты дамуына әсер етеді. Ашытқы клеткасында болатын В тобы витаминдері май метаболизмінің ... ... ... ... ... ... ... көрсетілімдер жоқ және оларды пайдаланудың артық мөлшері қосымша зиянды құбылыстарды тудырмайды. Осы мәліметтерді сараптай келе мал азығын ... ... ... яғни ... ... ... жоғарылату практикалық тұрғыда маңызды.
РЕЗЮМЕ
Магистерская диссертация состоит из 60 ... 9 ... 14 ... 67 ... ... ... ... А ааааааааа.
Выводы: А ааааааааааа.
Научная новизна: А ааааааааааа.
Практическая значимость: А аааааааааа.
SUMMARY
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...............................................................................
5
НЕГІЗГІ БӨЛІМ.................................................................
7
1
Зерттеу бағытын таңдау..........................................................
7
1.1
Ашытқы дақылдарының қасиеттері және оларды пайдаланудың мүмкіншіліктері.......................................................................................
7
1.2
Жемдік ... және ... ... ... ... ... ... қалдығы - биотехнологиялық қайта өңдеудің перспективті шикізаты...........................................................
13
1.4
Қазіргі таңдағы әлемдегі және ... ... ... ... ... мен ... материалдары.............................................................................
26
2.2
Зерттеу әдістері........................................................................................
26
2.2.1
Табиғи субстраттардан микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп алу....................................................................................................
2.2.2
Ашытқы дақылдарын түрге дейін идентификациялау әдістері......................................................................................................
2.2.3
Ашытқы дақылдарының биомасса жинау қарқындылығын ... ... және ... ... ... биомассадағы белок мөлшерін анықтау әдістері......................................................................
3
Зерттеу нәтижелері және ... ... ... ... ... ... ... алу және іріктеу...............................................................................................
31
3.2
Іріктелініп алынған ашытқы дақылдарының морфолого-культуралдық, физиолого-биохимиялық қасиеттері және идентификациясы.....................................................................................
31
3.3
Өсімдік шикізаттарындағы ашытқы дақылдарының өсу белсенділігі және биомасса ... ... ... ... белоктың жинақталу мөлшері.....................................................................................................
45
ҚОРЫТЫНДЫ.........................................................................................
56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗІ.........................................
57
Қосымша
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР
АВС
-
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде мал шаруашылығының дамуына байланысты ... ... ... ... ... ету ... ... бірі. Ауыл шаруашылығы жануарларын және үй құстарын қоректендіру үшін жемнің жетіспеуіне байланысты белок көзі ретінде микробты биомассаға аса назар аударылуда [1]. ... ... ... ... ... ... жануарлар азығындағы белоктың жетіспеушілігін жою құралы ретінде қарастырады. Белгілі микроорганизмдер ішінен ... ... ... ... ... ... ... өйткені олар тағамдық және микробиологиялық өнеркәсіпте кеңінен қолданылады. Жемдік ашытқыларды ... үшін ... ... көмірсутектер, ағаш өңдейтін өнеркәсіп және өсімдік қалдықтарының әртүрлі ... ... Cол ... ... ... ... ... субстратты тиімді пайдаланатын және көп мөлшерде белок ... ... ... ... ... ... ... алу, оларды мал азығын байыту мақсатында пайдалану өзекті мәселе.
Ғылыми жаңалығы.
Теориялық және практикалық маңыздылығы. Ашытқылармен синтезделетін микробтық ақуыз ... және амин ... ... ... ... ақуыздан асып түседі, басқа жем ақуыздарының биологиялық құндылығын арттырады. Азықтық ашытқылардың ақуыздары жануар ағзасында 95 % дейін қорытылады. ... ... ... пен оның ... амин ... түзілуінің биологиялық процестеріне қатысады. Ашытқылардың ферменттік жүйесі амин қышқылын сіңіру және белок синтезі процестерін катализдейді. Ашытқылардың құрамында кездесетін фосфор мен ... ... ... ... әсер ... Ашытқы клеткасында болатын В тобы витаминдері май метаболизмінің реттеушілері болып табылады. Азықтық ашытқыларды пайдалануға қарсы көрсетілімдер жоқ және ... ... ... ... ... зиянды құбылыстарды тудырмайды. Осы мәліметтерді сараптай келе мал азығын ашытқылар биомассасымен байыту, яғни жемнің биологиялық құндылығын жоғарылату ... және ... ... ... ... ... таңдағы бағалануы. Кейінгі он жыл көлемінде бүкіл әлемде өндірілетін микроорганизм белогы мөлшерін арттыру мәселесі белсенді талқыланып зерттелуде. ... ... ... ... ... ... алу үшін ... оптималды болып табылатындығы көрсетілген. Дерек көздеріне сүйене келе белокты өнімдерді алу мәселесіне қатысты целлюлозалы шикізаттың биотехнологиялық өңдеу технологиясының дамуы, олардың ... ... және ... жоғарылату мәселесі қазіргі таңда жоғары мәнге ие.
Зерттеу объектісі ретінде табиғи субстраттардан бөлініп алынған ашытқы дақылдары және құндылығы аз субстраттар ... ... ... ... бөлініп алынған ашытқылардың 10 штамы және құндылығы аз субстраттар ретінде бидай сабаны, бидай кебегі, құрама жем, мақта қауызы және ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі табиғи субтраттардан дақылдарды бөліп алу, іріктеу, идентификациялау әдістері, ... ... ... ... зерттеу әдістері, моно- және аралас дақылдарды сұйық және ... ... ... ... таңдау, дақылдардың биомасса жинау қарқындылығы және белок жинақтау мен мөлшерін анықтау әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының мақсаты. Ауыл шаруашылығы малдарына арналған азықтық ... ... үшін ... ... ... белсенділікке ие ашытқы дақылдарын бөліп алу және ашытқылармен байытылған жаңа жемдік қоспа алу.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
* Әртүрлі табиғи субстраттардан ашытқы ... ... алу және ... ... алынған ашытқы дақылдарының морфолого-культуралдық, физиолого-биохимиялық қасиеттерін зерттеу және идентификациялау;
* Өсімдік шикізаттарында ашытқы ... өсу ... ... және ... ... ... ... Ашытқы дақылдарының биомассасында белоктың жинақталу мөлшерін анықтау.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
* Зерттеу бағытын ... ... ... ... және оларды пайдаланудың мүмкіншіліктері
Ашытқылар - бір ... ... ... ... алғанда, он еседей ірі саңырауқұлақтар патшалығына жататын және табиғатта кең таралған микроорганизмдер. Ашытқылардың аскомицеттер және базидиомицеттер деп ... ... 1500 жуық ... ... ... клеткасының мөлшері 8-10 микронға тең. Клетка пішіні дөңгелек, ... және ... ... ... ... ... саңырауқұлақтардан айырмашылығы ашытқылар ұзақ уақыт оттексіз тіршілік ете алады. Оларда ... ... ... ... ... қабықша, ішінде цитоплазма, бір ядро және вакуолі бар. Ашытқылар көбінесе ... ... және ... ... ... ... [1]. ... клеткасы шамамен 75% судан тұрады. Клетканың құрғақ мөлшерінде орташа есеппен азот 45-60%, қант 15-45%, ... 2,5-13%, ... ... 7-10% мөлшерде болады. Сонымен қатар, ашытқы клеткалары ... үшін ... ... мен ... ... ие. ... ... ферменттер тыныс алу және әртүрлі ашу процестерінде катализатор қызметін атқарады. Май және май тектес заттар ... ... ... ... және ... бетінде кездеседі. Май тектес заттар клетканың құрғақ затында 3-7% шамасында болады. Азықтық ашытқы саңырауқұлақтар денесіндегі май тектес заттардың мөлшері 60%-дай ... ... ... және ... (В, Д, Е), ... көп болатындықтан, қазір тамақ және мал азықтық мақсатқа ... ... ... ... түзбейтін, клетка пішіні сопақша келген, диаметрі 3-15 мкм-ге жететін ашытқылар. Аскомицеттер бинарлы бөлінеді немесе аскоспоралар түзу ... ... ... бүршіктеніп көбейеді.
Спора түзу және жай бөліну арқылы көбеюі сирек болады. Олардың жыныстық жолмен көбейетін түрлері де бар. Бүршіктеніп көбейгенде, ... ... ... ... ... ... да, кейіннен ол үлкейіп бүршікке айналады. Қолайлы жағдайда бүршіктену екі сағатқа созылады.
Спорамен көбею ... ... және ... ... ... ... клеткасындағы споралардың саны екіден он екіге дейін жетеді. Жыныссыз жолмен ... ... ... ... ... ұсақ бөлшектерге бөлінеді де, олардың әрқайсысының сыртында қабықша пайда болады. Ал жыныстық жолмен спора пайда болғанда екі клетка қосылады да, оны ... ... ... ... дөңгелек немесе сопақша болып келеді. Егер ашытқылар өсіп тұрған ортада қоректік зат ... ... ... ... бар ... түзеді. Сөйтіп ашытқылардың зиготасы ішінде споралары бар қалтаға айналады [2]. ... - ... бір ... суық ... ... микроорганизмдердің тобына жатады. Ашытқылардың бұл қасиеті кейде ашытқыларды әртүрлі субстраттардан бөліп алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... секілді төрт өсу фазасы тән: І - ... ІІ - ... өсу ... ІІІ - стационарлық фаза, ІҮ - өлу фазасы. Алайда ашытқылардың өндірісінде тек үш өсу фазасын ... ал ... фаза ... ... болмағаны жөн.
Лагфаза - ашытқы жасушасы қоректік ортаға енгеннен кейін сонда ... ... ... ... ... ... ... құралады. Аминқышқылдардың, полифосфаттардың, рибонуклеин қышқылдарының (РНҚ) активті ... ... ... ... ... ... пішінінің өзгеруіне байланысты массалары өзгереді. Ашытқылар бұл уақытта көбеймейді. Бұл периодтың ұзақтығы жасушаның ферментті жүйесіне, егіс материалының санына, ... ... саны мен ... ... рН, ... ... аэрациясына және т.б. факторларға байланысты. Бұл периодта жасушалар сыртқы ортаға сезімтал болып келеді.
Логарифмдік өсу фазасы - жасушалардың жылдам көбеюімен ... ... ... және өсу ... қамтамасыз еткенде, сонымен қоса лимиттердің болмауы культуралды ортада бүршіктенетін ... көп ... ... ... ... жас ... ... болғанша үлкейіп, аналық жасушаға өсіп, жаңа генерация түзіп бүршіктенеді. Бұл фазада ашытқы жасушасының максималды өсуі байқалады. Периодтың мерзімі ортадағы қоректік ... ... және ... ... ... ... мөлшеріне байланысты. Периодты бірнеше рет қайталау нәтижесінде процесте қоректік көздердің азаюы, ... ... ... ... немесе ортаның физикалық қасиеттерінің өзгеруінен өсу жылдамдығы төмендей береді. ... ... ... үнемі толтырып отыру және зиянды заттарды шығарумен логарифмді өсу фазасын шексіз жүргізуге болады. Ашытқы клеткаларының қолайсыз жағдайларға төзу қабілеті бұл ... ... [4]. ... ... ... бір ашытқы жасушасы орта есеппен 25 жаңа жасушаны, кейде 40 жасушаны түзеді [11].
Стационарлы фазада жаңа ашытқы жасушаларының түзілуі тоқталады, себебі өсу ... ... ... ... ... өмір ... ... ету үшін қалған қоректік заттарды қолданады. Жасушалар пішіні жағынан өседі, массасы да үлкейеді. Бұл ... ... өсуі ... ... 5-10 % -ды құрайды. Жасушалардың ферментті жүйелері өмір сүруге қажетті алмасу процестеріне ауысады. ... ... ... ... ... Бұл фаза ... ... ашытқы жасушаларының пісіп - жетілуіне сәйкес ... ... - ... өсуі мен көбеюінің тоқталуымен сипатталады. Жасуша массалары кішірейеді, себебі барлық қоректік заттар алдыңғы фазада қолданылған. Жасушалар өмір сүруі үшін ... қор ... ... ... ... байқалады. Ашытқы өндірісінде бұл фаза қарастырылмайды, себебі ашытқыларды культуралды ортадан бөліп алады. Ол тек ... ... ... ... мысалы сепаратор бұзылуы кезінде, сол кезде жетілген ашытқылар ұзақ уақыт құрылғыда тұрып қалады.
Ашыту құрылғысынан ... ... ... ... үшін ... ... лагфазаны минимумға түсіріп, логарифмдік фазаны ұзартып жүргізу қажет [4].
Ашытқылар систематикасы көбею тәсілдері мен ... ... ... Олар екі ... ... мен сахаромицет еместерге бөлінеді:
Сахаромицеттер - нан, шарап, сыра алуда қолданылатын мәдени ашытқылар жатады. Олар бүршіктену және ... түзу ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Saccharomyces ашытқылары спирттік ашудың негізгі агенттері болып келеді де, шарап жасау, спирт ... т.б. ... ... рөлді атқарады.
Өндірісте ашытқылардың Saccharomyces cerevisiae және Saccharomyces elipsoideus сияқты түрлерінің маңызы зор. ... ... 1996 ... 24 сәуірінде алғашқы эукариоттық организм ретінде танылды [3].
Saccharomyces cerevisiae клеткасы - шар ... ... ... ... спирт ашуын қуатты жүргізетін қоздырғыш. Олар шарап спиртін алу үшін, сыра ... және нан ... ... ... белгілі бір температурада және жағдайларда тіршілік ететін жеке топтары - расалары бар.
Шарап ашытқысы ... ... түрі ... ашу ... ... ... шараптық спиртке айналады және көмірқышқыл газы бөлініп шығады. Сондықтан да оны шарап ашыту үшін пайдаланады. Saccharomyces elipsoideus-тің клеткасы ... ... ... ... ... шараптағы хош иісті түзуге тікелей қатысады. Ашытқылардың талломы бір клеткалы болып келеді. Вегетативтік ... ... ... ... асады. Қолайлы жағдайда оның тез жүретіндігі соншама, тіптен, бір-бірінен клеткалар ажырап ... Бір ... ... ... ... ... ұрпақ пайда болады.
Saccharomyces cerevisiae, Sacch. carlbergensis клеткалар құрамында 50% жуық белок, алмастырылатын және ... ... ... ... бар; ... треонин, валин және лейцин өсімдіктерден асады, бірақ метионин, ... аз ... ... pombe - ... ... ... Олар екі-екіден өзара ұрықтанады да, одан зигота пайда болады. Өсе келе ... ... төрт ... бар ... ... ... ... тәрізді, сыртқы қабаты тегіс келеді.
Көпшілік ашытқылар моносахаридтерді жақсы ашытады. Ал дисахаридтер тек моносахаридтерге ыдырағанда барып тіршілік ете бастайды. Ал ... ... және ... ... ... ... ... арпадан алынады) көмегімен гидролиздейді [4].
Сахаромицет емес ашытқылар - негізінен ... ... ... ... ... ... түзбейді, бүршіктену арқылы ғана көбейе алады. Бұлардың көпшілігі әртүрлі өндірістегі өнімдерді зақымдайды. Шаруашылық үшін маңызды туыстары да бар. ... ... және ... ... ... жататын ашытқылар шар тәрізді келеді және ашыту процесі барысында аз ғана мөлшерде спирт түзеді. Torulopsis kefir деп аталатын өкілі ... және ... ... сүт тағамдарын даярлауда пайдаланылады, ал Torulopsis utilius - тағамдық және мал азықтық ашытқыларды өндіруде үлкен ... ... ... сүт ... ... ... сұйық белокты өнім алады, мұның құрамында белок ... сүт ... ... 2-3 есе артық. Ашытқы белогымен байытылған өнімі құрғақ майсыздандырылған сүтті алмастырушы ретінде қолданылады [5].
Mycoderma туысына жататын ашытқылардың ... ... Олар ... түзе ... ... ортадағы бар спиртті және органикалық қышқылдарды су мен көмірқышқыл газына дейін ... ... ... ... бар ... бетіне қонса, Mycoderma қатпарланған пленка түзеді де, оның иісі мен дәмін бұза бастайды. Сонымен қатар ... ... ... ... де, оның иісі мен ... бұза ... ... қатар Mycoderma сүт тағамдарын, тұздалған көкөністерді бүлдіріп, сірке және нан ашытқыларын жасайтын өндіріске өте көп ... ... ... ... ... Ол қызғылт пигмент түзеді және кейбір тағамдық заттарды бүлдіреді. Бұлардың ішінде Candida деген тобының ауру ... ... бар. Candida albicans - ... ... ауруын тудырады. Candida utilis, Candida arbore - биотехнологияда белокты ... ... ... ... ашытқылар хемоорганогетеротрофтыларға жатады. Олардың қоректенуі мен энергия алуы органикалық қорек көздерінің арқасында жүреді. Оттексіз жағдайда ашытқылар қорек көзі ретінде көмірсуларды ... Ал, ... ... ... ... клеткалары көмірсутектерді, майларды, спирттерді және т.б. құрамы күрделі қосылыстарды пайдалануға қабілетті болып келеді [3].
Ашытқылар аэробты жағдайда қоректік ортада глюкоза ... ... ... АТФ-ты тыныс алу процесінің есебінен алады. Көміртекті ... ... газы мен суға ... ... ... 3 ... ... бойынша жүреді. Олар: үшкарбон қышқылы айналымы, глиоксилатты және пентозофосфаттық жол арқылы жүзеге асады. ... ... ... асуы ... ... пиридиннуклеотидтердің түзілуі жүреді. Пиридиннуклеотидтер биосинтез процесінің қайта қалпына келуіне немесе фосфор тотығуы барысында АТФ ... ... ... ... ... ... электрон тасымалдау тізбегінде электрон доноры қызметін атқарады. Ашытқыларда митохондрияның оқшауланған ішкі мембранасында флавопротеидтер, убихинондар және цитохромдар тәрізді белок ... ... ... ... ... ... ашытқылардағы ашу процесіне қарағанда, аэробты тыныс алу процесінде кеңірек келеді [7].
Ашытқылардың көптеген түрлері төменгі 0-50С, ал жоғарғы ... ... өсе ... ... ... 20-250С ... температурасында өсуге қабілетті келеді. Бірқатар ашытқылар, мысалы Kluyveromyces thermotolerans, Arxiozyma telluris, Candida tropicalis, 450С-тан жоғары ... өсе ... Ал, ... ең ... өсу температурасы 0-50С аралығында, сондықтан оларды жоғары температураға төзімділігіне байланысты термотолеранттылар деп атауға болады.
Жылықанды жануарлардың мүшелерінде тіршілік ететін ашатқылардың бірнеше түрі бар. ... ... ... ... ішек ... ... ... Cyniclomyces guttulatus түрі жатады. Бұл ашытқы барлық өмірлік айналымдарын жануар ағзасының температурасымен байланыста атқарады. Сондықтан олардың өсу ... ... өте ... 30-400С ... ... ... сирек жағдайда 0[0]С температурада жақсы өсетін ашытқылар кездеседі. Егер мұндай ашытқылардың өсуінде ең ... ... ... ... ... онда олар ... ... немесе психротолеранттылар деп аталады. Психротолерантты ашытқылардың түріне әдетте базидиомицетті ашытқы өкілдері жатады. Егер ашытқылардың өсуінде ең ... ... ... ... ... онда ... ... деп бөлу ұсынылады. Психрофильдерден штамдардың арасында Leucosporidium scottii, Mrakia frigida түрлері кездеседі. Бұл ашытқыларды тундра топырағынан немесе ... ... ... ... ... ... бірге базидиомицетті ашытқыларға жататын Cryptococcus, Bullera, Sporobolomyces және т.б. штамдары жатады. Аскомицетті ашытқылардан ... ... ... ... ... ... қант көп болса, қантты спирт пен көмірқышқыл газына айналдырып, дереу ашыту әрекетін ... ... оны ... қымыз, сүт, шарап, нан пісіру өнеркәсібіне кеңінен пайдаланады. Ашытқыларды мәдени және табиғи деп екіге бөледі. Табиғатта ... ... ... жабайы ашытқылар деп атайды. Олар ауылшаруашылық өнімдерін зақымдап, едәуір зиянын тигізеді. Ал ашытқылардың пайда ... ... ... ... деп ... ... таза ... түрінде бөліп алып өсіргендіктен өндірістік қасиеті жоғары. Ашытқыларда белок және витаминдер (В, Д, Е), көмірсулар көп ... ... ... тамақ және мал азықтық мақсатқа кеңінен қолданады [7]. Жемге ашытқы массасы жануардың рационының құрғақ затынан 5-10 % ... ... ... ... ... бойы ... ... және нан пісіруде қолданып келді.
Ашытқы клеткалары өсуіне қоректік ортадан басқа да жағдайлар әсер етеді. Ашытқы ... ... не ... ... ... өсуі ... оның рН көрсеткішінің маңызы өте зор. Ашытқысы бар орта әлсіз қышқыл болуы керек. Сілтілі орта ашытқы клеткасын басып ... Ал ... өте ... ... ... клеткалары өліп қалады. Сондықтан ашытқы клеткалары өсетін қолайлы рН көрсеткіші 4,5-5,5 аралығында ... ... ... ... ... температураның маңызы ерекше. Ашытқы клеткаларын өсіру үшін 25-280С шамасында температура қажет. 45-500C және одан ... ... ... ... өліп қалады. Ал төмен температура ашытқылардың тіршілік әрекеттерін баяулатып немесе тоқтатып, ... ұзақ ... бойы ... ... мүмкіндік береді. Клеткалардың өсуіне аэрацияның әсері зор. ... ... ... ... ... өсуі мүмкін емес. Аэрация белсенділігі, 1литр ортаға 2 г (О2) оттегі болуы қажет.
Өндірілген ашытқыларды негізінде аспаздық мақсатта ... ... ... ... үш түрлі болып келеді: 1) Cығымдалған ашытқылар; 2) Құрғақ ашытқылар; 3) Сұйық сыра ... ... 0,8-1,3 мм ... ... немесе 2-2,5 мм диаметрлі кеспе түрінде дайындалады. Олар 7,5-10 % ... ... ... ... ... ... қосылыстар және дәрі дәрмек жасау үшін пайдаланады.
Сығымдалған ашытқылар. ... ... ... ... ортадан бөлініп алынған ашытқы клеткаларының жиынтығы. Ашытқыларды өсіретін қоректік орта ретінде сұйылтылған меласса пайдаланылады. Меласса (қызылша қанты өндірісінің ... - ... ... бар қою қара ... ... Ашытқы зауыттарында мелассаны сумен сұйылтып, қышқылдандырады және азот пен фосфор тұздарын қосады.
Ашытқылар арзан субстратта жақсы ... ... ... ... ... жылдам өседі, қышқыл ортаға тұрақты келеді. Жылдам биомасса жинақталады, ашытқы клеткалары бактериямен салыстырғанда үлкенірек, сондықтан центрифугада ... ... ... ... айырылады. Ашытқылардың гибридтік штамдары жоғары ферменттік белсенділікке ие, жақсы бұзылмай сақталынады. Ашытқы клеткаларының белоктары организмде ... ... және ... Ал ... треонин, валин және лейцин мөлшері бойынша көптеген өсімдік белоктарынан асып түседі [].
Азықтық ашытқы белогы жануар шаруашылығында жемдік ... ... ХХ ... екінші жартысынан бастап кеңінен қолданыла бастады. Ол құрамында алмастырылмайтын амин қышқылдары мен витаминдердің болуымен жемнің биологиялық құндылығын жоғарылатады [12]. ... ... - ... ... ие белок-витаминді өнім. Ашытқылармен синтезделетін микробтық протеин сіңуі және амин қышқылдық құрамы бойынша жануартекті протеиннен асып түседі, басқа жем ... ... ... ... ... ... белоктары жануар ағзасында 95 % қорытылады. Құрамына кіретін күкірт пен оның қосылыстары амин қышқылдары түзілуінің биологиялық процестеріне қатысады. Ашытқылардың ... ... амин ... сіңіру және белок синтезі процестерін катализдейді. Ашытқылардың құрамында кездесетін фосфор мен кальций сүйектің қалыпты дамуына әсер етеді. ... ... ... В тобы ... май ... ... ... табылады. Азықтық ашытқыларды пайдалануға қарсы көрсетілімдер жоқ және оларды пайдаланудың артық мөлшері қосымша зиянды құбылыстарды тудырмайды [].
Азықтық белок ... ... Candida, ... ... ... және т.б. туысы микроскопиялық саңырауқұлақтарын пайдаланады. Олар құрамында көмірсу көздері мен ... ... (N, P, K, Mg, Ca, Fe, Mn, Zn және т.б.), ... ... еріген оттегі бар қоректік ортада дамуға қабілетті бір клеткалы микроорганизмдер болып табылады. ... өсуі ... ... ... ... ферментативтік синтезі жүзеге асады [].
Азықтық белок алудың мұндай технологиясын жүзеге асыруда бастапқы ... ... ... ... және ағаш ... ... қалдықтарын, сабан, мақта қауызы, күнбағыс себеті, зығыр сабағы, жүгері ... қант ... ... ... ... жүзім сығындылары, тағам өнеркәсібі қалдықтарын т.б. пайдаланады.
Белок шикізаты жеткіліксіз ресурстарының ... үшін ... ... және ... ... екіншілік ресурстарын кеңінен пайдалануға тура келеді. Биотехнология жетістіктерін кеңінен пайдалану ... ... ... ... ... амин ... азықтық ашытқылар. (Дедков)
Құрғақ ашытқы массасында 40-60% шикі белок, 25-30% көмірсу, 3-5% шикі май, 6-7% клетчатка мен витаминдердің жоғары мөлшері (50мг%) ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелер көрсетуі бойынша, олар жануар организмінде жақсы қорытылады (белок қорытылуы 80-90%), алмастырылмайтын аминқышқылы мөлшері бойынша ФАО эталонына жақын, ал белоктағы ... ... ... және ... ... бойынша аталған эталоннан асып түседі. Сонымен қатар, ашытқы белоктары метионин бойынша тұрақсыз, әрі оларда басқа күкірт құрамды ... аз ... ... ... ... ... ... қышқылының жоғары мөлшеріне ие (құрғақ салмағының 3-6%). Өз кезегінде, бұл концентрация жануар организміне зиян әсерін тигізеді. Олардың ... ... ... ... ... түзіледі, олар ары қарай несеп қышқылы тұзына айналады. Несеп қышқылы ағзада жинала келе несептас ауруларына, остеохондроз және басқа да ... алып ... ... ... ... ауыл ... жануарлары жеміне ашытқы массасын қосудың оптималды мөлшері әдетте құрғақ заттың 5-10% көп емес ... жем ... ... ... ... 10-20% ... ... құрайды.
Өндірістік технологияны жетілдіруден басқа, белокты көп мөлшерде әрі биомассаны жылдам жинақтауға қабілетті және субстратты ... ... ... өнімді ашытқы штамын жасау да маңызды болып табылады. Микроорганизмдердің жаңа штамдарын жасап шығару үшін кәдімгі селекция әдісін де, сонымен қатар ... ... да ... ... ... және ... байытудағы микробтық синтездің рөлі
Белок - кез-келген тірі организм клеткаларының тіршілік етуі үшін аса ... ... ... ... ... ... және ... факторларынан қорғау, құрылымдық, қор т.б. қызметтерді атқаратын негізгі компоненті болып табылады. Өсімдіктің вегетативті үлес салмағындағы белок мөлшері құрғақ салмағының 5-15% ... ... ... - 8-18%, ... ... ... - 16-28%, ... дақылдарында - 25-40% құрайды.
Адам ағзасы үшін алмастырылмайтын амин қышқылдарының негізгі көзі өсімдік және жануар ... ... ал ауыл ... ... үшін - ... өсімдіктекті белоктар болып табылады. Тағам немесе жем арқылы түсетін белоктық қосылыстар асқазан сөлі ферменттері әсерімен амин қышқылдарына дейін гидролизденеді, олар ары ... адам ... ... ... ... ... түзу үшін пайдаланылады.
Барлық алмастырылмайтын амин қышқылдары тағамдық белоктарда, ағза қажеттіліктерін ... ... ... бір ... болуы тиіс. Егер бір аминқышқылының өзі жетіспеген жағдайда, басқа артық мөлшердегі амин қышқылдары, белок синтезі үшін қатыса алмайды ... ... ... ... Осы ... ... ... синтезі және организм тіршілігін сақтап қалуды қамтамасыз ету мақсатында қосымша тағамдық азықтық белок мөлшері қажет. Нәтижесінде жем-азыққа кететін шығын ... ... мал ... құны ... шығынының алдын алу мақсатында алмастырылмайтын амин қышқылы болуы және жемдегі жалпы белок мөлшері бойынша ... ... ... қажет. Белоктың амин қышқылдық құрамын бағалау үшін олардың биологиялық-тағамдық құндылығын сипаттайтын көрсеткіштерін анықтайды. Алмастырылмайтын амин қышқылының оптималды мөлшерін қамтитын азықтық және ... ... ... ... ... деп атайды.
Белоктардың амин қышқылдық құрамын зерттеу бойынша көптеген мәліметтерді, БҰҰ-ның ... және ауыл ... ... Халықаралық ұйымының жалпылауы (ФАО) нәтижесінде тағам және азықтық белоктардағы алмастырылмайтын амин қышқылдарының оңтайлы құрамы берілген ұсынымдары жасалған. Бұл ... ... ... ... ... ... эталон (анықтамалық) ретінде пайдаланылады. Мысалы, егер ФАО ұсынысы бойынша эталонды белоктың биологиялық құндылығы 100% деп алынатын болса, онда көптеген жануарлардың ... ... ... 90-95%; ... ... ... ... белогы - 80-90%; асбұршақ мен ... ... ... ... ... ... көкөністер, көптеген шөптекті өсімдіктер вегетативті массасы - 75-85%; астық ... ... ... ... ... - 60-70%; ... ... ерекше төмен жүгері дәні белоктары - 52-58%. ... ... ... ... ... үшін олардың рационында әрбір азықтық бірлікте 110г кем емес жақсы қортылатын және толыққанды ... ... ... ... шаруашылық жануарларын қоректендіруде қолданылатын өсімдік массасындағы белоктық құрам қалыптан төмен болған ... ... ... және ... ... ... құнының артуын болдырмау мақсатында жемдегі белок мөлшерін белоктық қоспалар ендірумен реттейді. Қандай да бір амин ... ... ... ... амин қышқылының таза препараттарын немесе амин қышқылдық құрамы жоғары ... ... қосу ... ... ... амин қышқылдарының неғұрлым үйлесімді құрамы соя дәндері белоктарына тән. Оның этолоннан тек метионин мен ... ... ғана кем ... ... ... ... құндылыққа күріш пен бұршақ дәндері белоктары да ие. ... ... көп ... ... ... - бидай, жүгері, арпа - белоктық құрамының ... амин ... ... ... ... мен арпа дәні белоктарында лизин, метионин және изолейцин, сонымен қоса ... ... өте аз ... ... ... белогы амин қышқылдық құрамының үйлесімді болуына орай, бұл дақыл ең ... ... және ... ... көзі ... ... ... табылады. Әлемдік нарықта соя белогының ірі өндірушісі, әрі жеткізушісі АҚШ мемелекеті ... ... ... да ... ... ... ... маңызды.
Еліміздің жем өндірісінде астық дақылдары ерекше жоғары салмақты құрайды. Орта есеппен астықтар үлесіне 50% жуық ... ... ... ... ... компоненті ретінде астық дақылдарының дәндері кіретін жемдер балансын, белок және алмастырылмайтын амин қышқылдық құрамы бойынша реттеу мақсатында әдетте құрама жем ... деп ... ... ... ... ...
Оларды даярлау үшін ет-сүйекті және балық ұнын, ет және сүт өндірісі қалдықтарын, майлы өсімдіктер күнжарасы (жмых), кебек, асбұршақ тұқымдастарын пайдаланады. ... және ... ... мен ... да ... ... ... көп мөлшерде тағамдық белоктарға жұмсалатынын ескерер болсақ, белок және амин қышқылдарының жетіспеушілігін қамтамасыз ете ... ... ... орын ... ... ... ... жоғары белсенділігімен көптеген микроорганизмдер ерекшеленеді. Сонымен қоса, микроб клеткалары белоктарында жоғары мөлшерде алмастырылмайтын амин қышқылдары кездеседі. Арнайы жүргізілген жұмыстарда микроб ... ... ... және токсикологиялық бағалауы тексерілген. Тексеру нәтижесі кейбір микроорганизм клеткаларын, биологиялық құндылығы бойынша соя шроты мен балық ұны ... кем ... ... жемдік қоспа ретінде пайдалануға болатындығын көрсетті.
Азықтық белок көзі ретінде микроорганизмдер өсімдік, тіпті жануар ... ... ... артықшылықтарға ие. Олар белоктардың жоғары (құрғақ салмағының 60%-на дейін) және тұрақты ... ... ал ... ... ... ... ... климат, ауа-райы, топырақ және агротехника түрі т.б. жағдайларға байланысты айтарлықтай өзгеріске ұшырайды. Белоктармен қатар микроб ... ... да ... ... ... ... ... сіңімділігі жоғары көмірсулар, қанықпаған май қышқылының мөлшері жоғары липидтер, витаминдер, макро- және микроэлементтер. Микроорганизмдердің атап өтерлік тағы бір ... ... - ... ... өте ... ... ... [].
Көптеген микроорганизмдер белоктардың белсенді синтезіне қабілетті, сонымен қатар микроб ... ... ... көп ... алмастырылмайтын амин қышқылдары кіреді. Бұл микроорганизмдерді, биологиялық құндылығы бойынша соя тағамы мен балық ұны белоктарынан кем ... ... ... ... ... пайдалануға болады.
Микроорганизмдер азықтық белок продуценттері ретінде өсімдік, кей жағдайларда жануарлар организміне қатысты кейбір артықшылықтарға ие. Олар белок мөлшерінің жоғары ... ... ... 60% ... ... ерекшеленеді, ал өсімдіктердегі белок концентрациясы өсіру жағдайларына, климат, топырақ түрі, агротехника және т.б. факторларға байланысты ... ... ... қоса ... ... басқа да тағамдық құнды қосылыстар түзіледі: жеңіл сіңетін көмірсулар, қанықпаған май қышқылдарының көп мөлшерін қамтитын липидтер, витаминдер, ... және ... []. ... ... ... ... ауада, өзендер мен көлдерде, ыстық бұлақтарда, мұздар мен топырақта. Бірақ-та микрофлораның ... ... ету ... ... ... ... ... табылады.
Биотехнологиялық өндірісте микроскопиялық организмдерді экономикалық тұрғадан қолданудың мақсатқа сай болуы мен келешегін ... ... ... ... үшін ... болатын, ауыл шаруашылығы өндірісінің қалдықтарын қоса алғанда, шикізаттардың кең спектрі;
* Протеиндердің қарқынды синтезіне қабілеттілік;
* Микроорганизмдерді өсірудің қол ... ... мен кез ... ... және ... ... мүмкіншілігі;
* Микроорганизмдер құрамында көп мөлшерде құнды заттардың болуымен ерекшелінеді;
* Микроорганизмдерді гендік деңгейде, биохимиялық құрамын жақсарту ... ... ... ... ... ... болады.
Микроорганизмдерді қолдану жер көлемі шектелген аудандарда азықтық концентраттардың өнеркәсіптік өндірісін ұйымдастыруға және жыл мезгіліне тәуелсіз олардың көп ... ... ... ... Сонымен қатар, микроб клеткалары ауыл шаруашылығы және өндіріс қалдықтарынан белоктарды синтездеуге қабілетті. Осылайша олар бір мезгілде екінші бір мәселені ... ... ... - ... ... ... ... осы қалдықтар утилизациясы [].
Микробтық синтез өте интенсивті болуымен ... ... ... 500 кг соя ... дән ... ... тәулігіне 40 кг белок, осындай салмақтағы бұқа - 0,5-1,5 кг ... ... ... ал ... клеткаларының 500 кг мөлшері - 1,5 т белок синтезін жүзеге асырады. Азықтық белок көзі ретінде әдетте ашытқылар мен ... ... ... ... саңырауқұлақтар, бір клеткалы балдырлар қолданылады [].
Микроорганизмдерді целлюлолитикалық ферменттер мен ... ... ... ... ... ... бір мезгілде екі негізгі мәселе шешімін табады - белоктық массаны алу және қоршаған орта ... көзі ... ... ... шаруашылығы, ағаш өңдеу және целлюлоза-қағаз өнеркәсібі қалдықтары утилизациясы.
Маңызды міндеттердің бірі - микрофлора ыдыратуына жоғары тұрақтылыққа ие лигнинді қорытуға қабілетті ... ... ... табу болып табылады [].
"Ақуыз жетіспеушілігі" мәселесін шешуде микробологиялық синтез тәсілімен азықтық ашытқылардың өнеркәсіптік өндірісі перспективалы болып табылады. ... ... ... ... ... (алмастырылмайтын амин қышқылдарының құрамы бойынша), дәрумендер кешенінің, липидтер мен басқа да биологиялық белсенді заттардың сапасы ... ... және мал ... кем ... ал жеке ... ... олардан асып түседі [18].
Жемдік ашытқылар - құндылығы жоғары белокты - витаминді өнім. Ашытқылар синтездейтін ... ... ... және аминқышқылдар мөлшері бойынша жануар текті белоктардан басым түседі, басқа жемдердегі белоктардың бағалығын арттырады. Жануарлар организмінде жемдік ашытқылардың ... 95 % - ға ... ... ... ... ... күкірт пен күкірт қосындылары аминқышқылдар түзілу процесіне қатысады. Ашытқылардың ферменттік жүйесі аминқышқылдардың сіңірілу және белок синтезі процестерімен тығыз байланысты. Сонымен ... ... ... ... мен ... қаңқаның дұрыс қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Ашытқылардың құрамына кіретін В тобы ... ... ... ... ... табылады. Жемдік ашытқыларды пайдаланудың қарсы көрсеткіштер жоқ және жемдік ашытқыларды ... тыс ... ... құбылыстарды тудырмайды [19].
Биологилық продуценттерді таңдау. Белоктың продуценті ретінде таңдалып алынған микроорганизмге қойылатын маңызды талаптар:
* ... ... ... өнім ... өнімдерді шығаруы керек ;
* Жоғары жылдамдықта өсуі керек;
* Тұрақтылығы мен жағдай талғамайтын болуы қажет ;
* Көміртекті энергетикалық субстратта ... ... ... ... ... болуы керек;
* Дақыл өзінің метаболизмінің өніміне тұрақты болуы керек. Бұл әсіресе культуралық сұйықтықтың рециркуляция процесі үшін өте ... ... ... ... ... ... ... болуы керек;
* Жоғары мөлшерде белок түзу, алмаспайтын аминқышқылдар, витаминдердің микроб клеткасындағы белгілі бір мөлшері, басқа да ... өсу ... түзу ... ... ... ... ... икемділігінің болуы керек;
* Жақсы фильтрлену, сепарирлену, флотациялану және өсіру температурасы және т.б. технологиялық ... сай ... ... ... ... болмауы керек;
* Адамдарға потогенді болмауы керек. Кейбір адамдардың микроорганизмдердің белгілі бір түрлеріне аллергиясы болуы мүмкін, бұл қолданылатын ... ... емес ... жауап бермейді [20]. Егер өндірісте бактериялар, ашытқылар немесе зең ... ... ... ... онда барлық факторлардың жиынтығын ескеру қажет. Бактериялар жылдам өсіп, ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда нашар фильтрленеді және нашар сепарирленеді. Мицелийлі зең сағырауқұлақтарының ашытқылар мен бактериялардан айырмашылығы олардың құрамында ... аз ғана ... ... ... Аминқышқылдарының жоғары мөлшерде болуы, азықтық өнімнің сапасын түсіреді. Мицелийлі зең саңырауқұлақтары сонымен бірге көмірсулардың көптеген түрлерін пайдалануға қабілетті және ... ... мен ауыл ... ... қалдықтарын (пішен, сабан және басқа да өсімдік шикізаттары) субстрат ретінде ... ... өсе ... ... талшықты құрылымы фильтрацияның арзан әдістерін қолдануға мүмкіндік береді. Алайда, зең саңырауқұлақтары баяу өседі (3-7 ... ... ... ... улы ... ластайды.
Өндірістік жағдайда көмірсу және целлюлоза құрамды өсімдік қалдықтарын қолданып дақылдауда ашытқыларды және зең саңырауқұлақтарын пайдаланады. Ашытқыларды сұйық ... ал зең ... ... қатты шикізаттарында дақылдайды.
Азықтық ақуыз алуда микроорганизмдерді өсіру үшін ферментациялық сатылар таңдалып ... Егер ... ... - ... ... ... жинақтайтын микроорганизмдердің негізінде азықтық өнім алу болса, онда ферментациялық процестер аэробты жағдайда жүргізіледі. Көп жағдайда ферментациялық ... ... және ... кезеңдері қолданылады.
Ферментацияда қолданылатын үздіксіз процестер өнімді болып келеді. Уақытты тұрақты ұстау және құрал-жабдықтарды пайдалануда шығын аз, ... ... ... ... мен ... ... жоғары болып келеді. Азықтық мақсатта биомасса өндіруде ... ... ағаш ... ... ... ... спирттерді, көмірсутектерді, органикалық қышқылдарды өңдеуде ферментацияны асептика ережелерін сақтамай-ақ жүргізуге болады. Негізгі ферментациялық процесс үздіксіз ... ... ... ... болса, онда ферментацияны бірсатылы реакторда немесе каскадты реакторда ұйымдастыруға болады. Каскадты реактор бір аппараттан тұрса да бірнеше ... ... ... ... ... ... көздерін үздіксіз қолданатын жағдайларында және қиын тотығатын субстраттарды өңдеу барысында пайдалану тиімді болып ... ... ... ... ... параллель және бір-біріне тәуелсіз бір немесе бірнеше құрылғылар жұмыс істейді. Егер құрылғылар саны бірнешеу болса, онда ... ... ... ... жүргізіледі. Аспаптың біраз бөлігі ферментация жағдайында болса, қалған кішкене бөлігі жуу және стерилизациялау режимінде болады [21].
Микробиологиялық ... алу ... ... ... немесе беттік өсіру технологияларына тікелей тәуелді. Тереңдікте өсіру әдісі сулы фазада жүргізіледі. Микроорганизмдерді өсіретін ортаға тұз ... ... ... ... ... ... ... салады. Тереңдікте өсіру әдісі әсіресе өндірістік биотехнологиялық процестерде кеңінен қолданылады. Бұл әдісті қолданылатын субстраттар қатты фазада болмауы керек. Сондықтан ... ... ... сүт ... ... ... және т.б. шикізаттарды пайдаланады. Бұл жағдайда сапалы белок алу үшін ашытқы дақылдарын пайдаланады.
Гетерофазалы тереңдікте дақылдау - ... және ... ... ... және т.б. дақылдарды субстрат ретінде ортаға қосып сұйық ... ... Бұл ... микроорганизмдердің қоректенуі микроорганизмдер сұйықтықта болса да ортаның бетінде жүруі мүмкін. Продуцент-микроорганизм ... ... Candida ... өкілдері, зең саңырауқұлақтарынан Fusarium, Chrysosporium, Aspergillus, Myrothecium туысының ... ... ... ... ... ... ... ыдыратушы қасиетке ие ашытқылардан Saccaromyces, Candida туысының өкілдері қолданылады. Ферментация ... ... ... ... ... мен ... ... қосындысынан құралған құрамында 20%-ға дейін белок бар өнім ... ... ... ... ... өсімдік массасының жеңіл ылғалданған (ылғалдылық 25-75%-ға дейін) массасында жүргізіледі. Субстрат ретінде сабан, ағаш үгінділері, жүзім ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Микроорганизмдердің өсуі қатты фазада субстрат - су - ауа аралығында жүреді, бірқатар жағдайларда субстраттың ішкі бөлігінде жүруі мүмкін.
Қатты фазалық ... ... ... бар ... (картоп, банан) белоктың мөлшері 2,5-6,5 %-дан 17-20 %-ға дейін жоғарылайды [22].
Ақуыз өндіруде техникалық жағынан ең тиімді дақыл - ... ... ... ... продуценттері ретінде көбінесе қолданылатын организмдер - полиплоидты мутантты ашытқылар. Олардың жасушаларының көлемі ... ... ... қарағанда 2 есе үлкен. Қазіргі уақытта ірі масштабтағы өндіріс үшін қажетті қасиеттерге ие микроорганизмдердің 2 тобы белгілі: бұл ... ... ... ... Candida ашытқылары және метанолда өсетін Methylophillus methylotrophus бактериялары болып табылады.
Ашытқы клеткасы бір тәулік ішінде өзінен 40 есе асып түсетін ... ... ... ... алады. Ашытқылардағы көбеюдің жылдамдығы, үлкен көлемде алуан түрлі заттарды синтездеу және өсімдік пен жануар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі өндірісте жоғары бағаланады. Бұл ерекше қасиеттері ашытқыларды көптеген ... ... ... ... ... ... негізгі өндірушілеріне айналдырды. Қазіргі таңда ақуыз өндірудің 2 бағыты алға ... адам ... үшін және мал ... үшін ... өндіру. Екінші бағыт толығымен меңгерілді. Арнайы кәсіпорындарда микроорганизмдер көмегімен азықтық ақуыз және ауылшаруашылық жануарларының азығындағы ақуыз тапшылығын ликвидациялау (жою) мақсатында ... да ... ... жатыр. Микробтық ақуыз алмастырылмайтын аминқышқылдарына бай екендігі анықталды (лизин, ... ... ... ... ... ... Оның аз ... қосындысы азықты құнарлы етеді. Микробтық ақуызды алу тәсілі -- индустриалды, ол ауа ... да, ... да ... ... ... де және ... мемлекеттерде де қолдануға болады. Бұл орайда, биотехнологияда қолданылатын ашытқылардың өте ... ... ... маңызды болып табылады. Микробты биомассаның өндірісі - ең ірі микробиологиялық ... ... ... ... ... үй жануарлары, құстар мен балықтар үшін сапалы ақуыздық қоспа бола алады. Микробты биомассаның өндірісі әсіресе ... ... ... ... ... үшін ... (соя ұнын азыққа дәстүрлі ақуыздық қоспа ретінде қолданады) [23]. Мал шаруашылығының материалды-техникалық базасын дамыту үшін бізге азықтық базаны дамыту ... ... ... ... ақуыз жетіспегендіктен азықтық ашытқыны қолдана бастады. Мал шаруашылығын ақуыз азықтарымен қамтамасыз етуде мал азықтық ашытқы ақуызы аса құнды болып ... Онда ... ... ... мал ... аса қажетті 10 амино қышқыл бар екеніне көз ... % ... - 3,1; ... - 3,7; изолейцин - 3,5; аргинин - 3,2; лизин - 4,4; ... -2,5; ... - 3,0; ... - 0,3; ... - 4,2; гистидин - 1,4. Мал азықтық ашытқының бір килограммда 1,03 - 1,16 азық ... ... және 380 - 480 ... ... бар. ... қатар мұндай азықта В1, В2, В3, В7 витаминдері және басқа да организмге қажетті ... ... ... ... қалдығы - биотехнологиялық қайта өңдеудің перспективті шикізаты ретінде
Ауыл шаруашылығында жемдік белок мәселесін ... бір жолы ... ... мөлшері көп өсімдік дақылдарын азық ретінде пайдалану болып табылады.
Өсімдік белогы өндірісі жөніндегі Р.Карлсонның жүргізген егжей-тегжейлі талдауы оған тағам және азық ... ... ... ... көзі бола ... дәстүрлі ауыл шаруашылық дақылдары ондағы қарқынды өсетін қажеттіліктерді қанағаттандыруға қабілетсіз, сәйкесінше балама көздерді іздеу қажеттілігі жөнінде негізді талдау жасауына мүмкіндік ... ... ауыл ... ... ... кем емес мөлшерде белок кездесетін азықтық қоспалар қызықтырады.
Адамзатқа қажетті негізгі ... ... бірі ... ... ... ... ... - бұл организм өсуі, дамуы және ... үшін ... ... ... Олар ... ұлпалардың басты құрылымдық элементтері, организм сұйық ортасы құрамына ... ... ... ... ... микробтық синтез - белоктық қосылыстар алу жолының перспективті жолдарының бірі. Сонымен қатар, микробтық өндіріс егу аудандарды ... ... ... ... тәуелді емес, сапалы өнім алуға мүмкіншілік береді. Ашытқылар белоктық ... ... ... өнім ... ... Олар 48-60 % ... ... және 85-88 % организмге сіңеді. Бұл көрсеткіш бойынша ол өсімдік пен жануар текті белоктар арасында ... ... ... Бір ... ... үшін, тірі ағзаға аса қажетті, алмастырылмайтын амин қышқылдар - лизин мен триптофанның көп мөлшерде болуы тән. ... ... ... ... ... ... 11 витаминді қамтиды [].
Өндірістік биотехнологиялық процестерде пайдаланылатын шикізаттардың барлығын шығу тегіне байланысты төрт класқа жіктеуге ... ... ... (сүт ... жануарлар экскременттері);
* Минерал текті (мұнай, табиғи газ, көмір - сұйық алу көзі ретінде, дизельді отын, тотыққан ... ... - ... ... газ ... ... Биосфера (су мен ауа - сутегі, оттегі, көмірқышқыл газын алу көзі).
Қазіргі таңда ... ... ... ... мен ... өндірісі үшін шикізат ретінде қолдануға болатын, перспективті және жаңарып отыратын ресурс ... ... ... ... ... үшін тек ауыл ... дақылдары ғана емес, өсімдіктекті қалдықтар мен ауыл шаруашылығы шикізаты қайта өңдеу қосымша өнімдері де ... ... ... ... бір ... мал ... ... жетіспеушілігін төмендетумен қатар, қоршаған ортаны ластаушы қалдықтарды утилизациялауға мүмкіндік туады. ... ... ... бес ... ... болады:
* Ағашты шикізат - ағаш кесу және ағаш ... ... Ауыл ... және тағам шикізаты - ауыл шаруашылық өнімдері (қауыз, кебек, ... ... ... және қант ... ... т.б.) ... сапасы төмен дәндер, картоп, хош иісті және дәрілік өсімдіктер, көкөністер мен жемістер, тағам зауыттарының көмірсулы мақсатты өнімдері (сахароза, крахмал, соя ұны және ... ... ... емес ... - ... және ... ... жағдайда өсірілген балдырлар;
* Өндіріс орындарының екіншілік шикізаттары: макулатура, тоқыма ... ... ... ... және микробиологиялық өндіріс қалдықтары мен ағын сулары, қала қалдықтары. Көмірсу құрамды өсімдіктекті ... ... ... ... ... құрамды, пентозан- құрамды, крахмал және қант құрамды деп жіктейді.
Мал шаруашылығында азықтандыру базасын арттыру ... ... ... айналуда. Осыған орай, дәстүрлі емес энергетикалық және белок көздерін қолдану, яғни әртүрлі азықтық шикізаттар мен өсімдік қалдықтарының, соның ... егін ... ... - ... ... ... маңызды болып табылады.
Сабан - астық тұқымдастары мен бұршақ тұқымдастарының дәндері орылғаннан кейін қалған сабақ болып табылады. ... және ... ... ... және ... ... сабаны, сонымен қатар өсімдіктің түріне байланысты бидай сабаны, қарабидай сабаны, арпа сабаны деп бөлінеді. Сабанның химиялық құрамы мен ... ... ... ... ... сақталуына және т.б. факторларға тәуелді. Жақсы жағдайда сақталған сабанның ... 35- 45% ... және қиын ... ... 2 - 6% белоктан (бұршақ сабанында 4 - 9%), 1,2 - 2% ... 4 - 7 % ... ... ... дақылдар сабанын ірі қара малдарға азық ретінде қолданады. Сабанның тағамдық құндылығы аз және құрамында қиын еритін көмірсулы ... ... ... ... ... ... малға береді. Сонымен қатар сабанның тағамдық құндылығын арттыру үшін бірқатар ... ... ... ... кальцийге бай содамен өңдеп құндылығын жақсартып азық ретінде қолданады. Салыстырмалы түрде астық тұқымдастарының сабанынан бұршақ тұқымдастарының сабаны құрамы жағынан бай ... ... ... ... ... ... ... аудандар өте аз [50].
Құнарлылығы төмен өсімдіктекті шикізатты қайта өңдеудің негізгі үш әдісі бар: физикалық, химиялық және биологиялық. Соңғы аталған әдіс ... үшін ... ... ... ашып отыр.
Сабанды энергетикалық және белоктық азыққа биоферментациялау бойынша зерттеу жұмыстары дамыған мемлекеттерде белсенді жүргізілуде: АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Швеция, ... жаңа ... ... ... ... ... және ауыспалы экономикалы елдерде: Украина, Ресей және басқа да әлем ... ... та, ... таңда әдебиет көздерінде сабаннан белокпен байытылған азықтардың үлкен масштабты өндірісі жайында мәліметтер жоқтың қасы деуге болады. Бұған себеп соңғы ... ... ұзақ ... және ... зерттеулерден өткізу қажеттілігінен болуы мүмкін.
Өткен ғасырдың басында сабанның құндылық қасиеттерін ... ... ... ... ... басталған болатын.
1894 жылдан бастап орыс ғалымы В.Д. ... швед ... ... ... ... ашу процесін зерттеді. Ол тұздардан тұратын қоректік ортаға қағазды енгізіп, жіп тәрізді пішіндерді байқады: ғалымның ... көру ... ... ... ... түскен. Осыған байланысты, Омелянский бұл орасан зор табиғи ... аса ... ...
1939 жылы П.В. Котовский, Е.И. Боровкова атты ғалымдар сабанды ... ... ... әдісін ұсынған.
1950 жылы И.М. Захарченко дамытқан сабанды өңдеудің сілтілі-қышқылды әдісінде өсімдік қалдықтарының 1ц ... үшін 250-300 литр 1,5-2% тұз ... ... ... Одан ... ... қосылыстары бар суды сығып, жемді шайып және оны жануарларға берген.
В.А. Бондаренко 1958 жылы құны аз ... ... ... ... ... ұсынған. Ол сабанды (100 кг) алдын ала 6 сағат натрий ерітіндісінде ұстап (400 л су және 4 кг NaOH ... ... ... ... 3 ... тұз ... ... (300 л суда ерітілген 5 кг қышқыл) салуға негізделген.
П.А. Кормщиков 1968 жылы өсімдік ... ... ... ... Ол үшін ... ... әк ... (90 кг әкті 2000-2500 л суда ерітеді) 10-15 минут ... ... ... 18 сағаттан бастап 3 тәулікке дейін суда ұстайды. Одан кейін жануарларға береді.
Бірқатар ғалымдар - И.Н. ... (1962 ж.), А.П. ... (1967 ж.), С.Я. ... (1972 ж.) - жоғарыда аталған зерттеу жұмыстарына ұқсас, сабанды сілтілі натриймен өңдеу ... ... ... мәні ... ... ... ... натрий ерітіндісін құйып, 8-10 сағат ұстауға, одан кейін ... ... ... 1969 жылы Е. Риз, Р. ... және Х. ... ... ғалымдары алғаш клетчатка гидролизін микросаңырауқұлақтар көмегімен жүргізудің қолданбалы жұмыстарын жариялаған.
1977 жылы С.Я Зафрен сілтілік ... ... ... 5-7 м3 ... 100 кг ... 400-800 л мөлшерінде су құяды. Бумен суды 60-650С дейін қыздырады. Қоспа массасының 30-35 % мөлшерінде сабан ... ... 65-70 % ... ... ... ... ... құрауы керек: астық, қызылша жомы, меласса. Қоспаға суперфосфаттан және аммоний сульфатынан тұратын ерітіндіні қосады. ... ... ... 1 т ... массаға 10-15 кг уыт (солод) және 0,2-0,3 л тұз қышқылын енгізеді. Массаны 1,5-2 сағат ... 80-900С ... ... Ары ... ... 28-300С ... ... содан кейін оған ашытқы ұйытқысын 5-8% мөлшерінде қосады. Ашытқылардың белсенді өсуі ... ... 2-3 ... ... ... ... ауа жіберіп отырады. 9-12 сағаттан кейін жем дайын болады.
1979 жылы ТСХА ұжымымен өсімдік қалдықтарынан фермент-ашытқылы әдіспен ... жем алу ... ... ... ... ... гемицеллюлоза және басқа да полисахаридтердің толық емес ыдырауына негізделген. Нәтижесінде ғалымдар осындай құны төмен жемдердің ... ... ... қол ... ... бұл сызбаны былайша көрсетуге болады: арнайы целловиридин және пектофостидин ферменттік препараттары көмегімен шикізаттағы полисахаридтер біртіндеп ыдырайды, ал ... ... ... ... нан ... ... Осылайша, мұндай жолмен құны төмен өсімдік шикізаты негізінде, жағымды иісті және бастысы жоғары құндылыққа ие ... жем ... ... ... жем ... ... әрі арзан жолын табу мақсатында ТСХА қызметкерлері басқа бағытпен жүрді - ферменттік препараттардан бас ... ... ... ... ... ... ... биологиялық жолмен, яғни ұйытқы түріндегі арнайы микроорганизмдер көмегімен өңдейді. Олардың 5 грам ... 1 ... ... ... ... ... ... сабанның құнарлылығы 2 еседен астам артады. Сол себепті, құнарлылығы бойынша сабанның 2 ... ... ... ... теңестіруге болады.
Сабанда витаминдер, жануарларға қажетті минералды заттар мүлдем кездеспейді деуге болады, көп мөлшерде кремний қышқылы (SiO2) мен ... ... ... ... артық мөлшерінің болуына және қор заттарының аздығына байланысты жануарлар сабанды көп мөлшерде пайдалана алмайды.
Сабанмен байытылған рацион жануарлардың жоғары өнімділігін ... ... ... басқа органикалық тыңайтқыштарға қарағанда топырақ құнарлылығын арттыру үшін өте маңызды органикалық қосылыстар бар: целлюлоза, пентозандар, гемицеллюлоза және ... ... ... микроорганизмдері үшін көмірсулы энергетикалық субстраттар. Бұл топырақ гумусы үшін негізгі құрылыс материалы. Органикалық қосылыстарының құрамы бойынша 1 т сабан 3,5-4,0 т көң ... тең ... ...
Сабан құрамында минерализациядан кейін қолжетімді болатын, өсімдіктерге қажетті барлық қор заттары кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... химиялық құрамы, құрғақ затының пайыздық өлшемі бойынша келесідей болып табылады: азот - 1,33; ... - 0,04; ... - 0,78; ... - 52,21; ... - 47,05. ... қатар сабанда көптеген микроэлементтер де кездеседі. Ондағы органикалық түрде байланысқан қор элементтері өсімдік үшін тек 3-5 жылда - ... ... ... - ... ... Бірақ сабанды систематикалық ендіру барысында бұл мәселе өз ... ... ... жыл ... ... ... 3-4 ... кейін мөлшері 0,25 мм-ден жоғары, аса маңызды, суға төзімді агрегаттар мөлшері артады, әрі топырақтың су ... ... - ... ... ... ... ... Мақсарының елімізде де өсіріліп, өнім алына бастағанына көп жыл бола қойған жоқ. Жерсіндірілгені де жаңа ғана. Одан ... ... өнім ... май. ... ... ... күнбағыс пен мақта майынан кем емес. Бағасы да анау айтқандай қымбат деп айта алмайсыз. Мақсары қалдықсыз өнім ... Майы ... ... де үлкен сұранысқа ие. Мәселен, мақсарының майынан қалған қалдықтан Иранда халуа дайындаса, Түркияда түрлі сабындар шығарады. Ал, тастың өзін ... ... ... ... ... шипа ... ... өндіруде. Ал біз қалдықтың өзін кәдеге жарата алмауымыздың салдарынан әзірге малға азық етудеміз.
Мақсары (лат. ... - ... ... жататын шөптесін өсімдік, майлы дақыл. Сабағы тік, бұтақты келеді, түксіз, ... 90 ... ... ... ... сопақша, шеттері тікенектеу болады. Гүл шоғыры - себет, бір өсімдікте 5 - 6-дан 30 - 50-ге ... ... ... ... сары немесе қызғылт-сары түтік тәрізді. Тұқымы пісіп-жетілген кезде жерге төгілмейді. 1000 ... ... 20-50 г. ... жылу ... шөлге өте төзімді. Өсу мерзімі 90-150 күн. Мақсары тұқымынан 25-35%, ... 46-60% май, ... бояу ... [77]. Мақсары майы - ашық сары түсті, жасыл-сары түсті немесе қою түсті болатын өсімдік ... Бұл өнім ... ... ... ... престеу және ерітінділермен экстрагирлеу арқылы алынады [78].
Өсімдіктің өзі Carthamus tinctorius түріне жататын бір жаздық сабағы тік, ... ... ... ал гүлдері сары немесе қызыл түсті болып келеді, жаздың соңына қарай олар сопақ төртжақты пішінді ақ жылтыр дәндер ... ... ... ... кілем, мата бояуда, ал кейбірлері өсімдік құрамындағы картамин пигментін тамақ өндірісінде ... ... ... ... жиі ... ... жинап, олардан түссіз және иіссіз мақсары майын алады. Тазартылған май ... ... ... ... дайындауда және қуыруда, ал тазартылмаған дәндерінен алынған ащы өнім ... ... ... ... пайдаланады. Өнімнің құрамында линолин, пальмитин, олеин, стеарин, ... ... май ... және Е, К ... серотин туындылары, халконды гликозоидтар, картамин, изокартамин бар []. ... - ... ... ... ... өсімдік. Бұл өсімдікті кейбір елдерде бояу алуда, тағам өндірісінде, косметикалық мақсаттарға және мал азығы ретінде пайдаланады. Мақсарының дәнінде 50-56%-ке дейін ... ... май ... ... ол май ... ... ретінде танылған. Мал азығы дақылы ретінде таза және ... ... ... ... ... тікенексіз жасыл қоспасын жақсы жейді. Мақсарының майдаланбаған тұқымынан алынған күнжара құрамында 6-7% май, 24-25% крахмал, 19% ... ... 100 ... 50 азық ... және 13,3 кг ... ... болады. Мақсары күнжарасы қышқыл болғанымен мал оған тез үйреніп, сүйсініп жейді. Мақсарының тұқымшаларын құстарға азық ретінде ... ... - ұн ... ... қалдығы. Кебек ұн дақылдарының дәнінің қабығының ұсақ қалдығынан тұрады. Дәнмен салыстырғанда құрамында клечаткасы көп болғандықтан 1 кг жалпы қоректілігі 0,7-0,8 азық ... ... ... аминқышқылдық құрамы мен әсіресе витаминдері бойынша өте кұнды, жеңіл қорытылатын мал азығы. Кебектің диетикалық қасиеттеріне сүйене отырып, бидай кебегін жаңа ... ... ... малға жылы сумен араластырып береді [67].
Бидай кебегі - бұл адам ... ... ... макро және микро - элементтерге бай тағамдық талшықтардың таптырмас ... ... Оның ... ... ... ... ... кездеседі. Зерттеу барысында адам ағзасына аса қажетті ... ... 90% осы ... құрамында кездесетіні анықталды және негізгі құндылығы бұл - ... ... ... сүт ... қолдану экономикалық жағынан да тиімді, себебі нарықта кебек басқа дақылдарға қарағанда ... ... амин ... ... мен ... ... көзі ... табылады [67].
Тағам және қайта өңдеу өнеркәсібі қалдық өнімдерін мал шаруашылығында рационалды пайдалану маңызды. Дәнді өңдеу барысында кебек (дән қауызы мен ... ... ... ұн және ... шаңы алынады.
Кебек - барлық ауыл шаруашылық жануарлары үшін ... ... ... ... ... ... ... саналады. Құрамындағы протеин, алмастырылмайтын амин қышқылдары, минералды ... ... ... ... ... ... ... материалдан асып түседі. Бидай кебегінде болады: 0,72-0,76 азықтық бірлік/кг, алмасатын энергия - 8,9-9,3 МДж/кг, протеин - 100-115 ... ... ... әлемдегі және Қазақстандағы жемдік белок мәселесі
Қазіргі таңда әлемде жемдік өнеркәсіпте сіңімді протеиннің жетіспеушілігіне ... мал ... ... ... ... [1]. ... ... бойынша өндірілген жемдер құрамының 60-80 % көлемін дәнді дақылдар ... ... [2]. ... ... ... қарқынды көбеюі әлемдік қордағы астықтың азаюына алып келеді, оны өз кезегінде өндірістің көлемін ұлғайтумен қалпына келтіру мүмкін емес. ... ... аз ... ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, өсімдік шаруашылығы, дәнді дақылдарды өңдейтін және т.б. өндірістерінің ... ... ... ... қиын гидролизденетін полисахаридтер мен аз мөлшерде сіңірілетін белоктың болуына қарай жемдік құндылығы төмен сипатына ие, ... ... ... ... ... ... 1,5 - 3 есе ... болады [3].
Көптеген мал шаруашылығында қолданылатын жемдер құрамында жеткілікті ... ... мен ... ... [4]. ... ... және қант ... сияқты гектарына максималды мөлшерде жемдік бірлік беретін бағалы жемдер көмірсуларға бай, бірақ жеткілікті ... ... ... болмауы жемдік белоктың тапшылығына алып келеді. Бұл тапшылық ауыл шаруашылығындағы жемдік дақылдарының құрамындағы өсімдіктекті ... ... ... орын ... ... қарай белок тапшылығы да сәйкесінше өсуде. Мамандардың болжамы бойынша белок өндірісінің дәстүрлі әдістері арқылы белокпен ... ету ... ... емес екендігін көрсетеді [5].
Бірқатар мамандардың мәліметтері бойынша ХХІ ғасырдың басында әлем ... ... ... тапшылығы жылына 30-35 млн тоннаға сәйкес келген Жемдік белок тапшылығы мал ... ... ... [6]. ... кез ... тірі ... ... маңызды компоненттері болып саналады. Олар каталитикалық, реттеуші, транспортты, биоэнергетикалық, инфекциядан қорғаушы, құрылымдық және т.б. ... ... ... ... [7]. Жем ... ... алу үшін бір жағынан жемдік белок құрамындағы ауыстырылмайтын амин қышқылдарының балансын, екінші ... ... ... ... ... ... қажет [8]. Ауыстырылмайтын амин қышқылдарының (мал организмінде синтезделмейтін) болуы белоктың биологиялық құндылығын көрсетеді [9]. Жемдегі кейбір амин ... ... ... ... шектейді, ол жем шығымына алып келеді және концентрленген жемдермен өтелу керек. Дәнді және ... ... ... ... ... ... және соя дәндері белогындағы ауыстырылмайтын аминқышқылдары құрамы бойынша балансты. Өсімдіктердің вегетативті ... ... ... 5-15% ... заттар, дәнді дақылдарда - 8-18%, майлы ... ... - 16-28%, ... тұқымдас дақылдар дәнінде - 20-40% [10].
Егер мал азығы үшін қолданылатын өсімдік массасындағы белоктар қажетті нормадан төмен болса, жем ... және мал ... ... жоғарылауын болдырмау үшін белокты концентраттар қосу арқылы жемдегі белок мөлшерін толықтырады [11]. Дәл ... ... ... ... ... ... аминқышқылдарының мөлшерін бақылайды. Нормаға жеткіліксіз мөлшердегі кез келген аминқышқылдарын жемге таза ... ... ... өте ... ... ... ... белоктық массаны қосу арқылы толықтырады [12].
Ресейде жемдік қоспаға ... ... ол ... ... ... ... ... түсіндіріледі [13]. Жемдік белоктың негізгі бәсекелестері болып арзан соя, күнбағыс ... және ... ұны ... ... аминқышқылдық құрамы бойынша тұрақты және дәндерінде олардың мөлшері 35-40% құрайтын болғандықтан, бұл ... ... және ... белоктың арзан көзі ретінде маңызды орын алады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін соя өндірісінің 80-90% Қытайға тиесілі болған. 50 жылдарға дейін ҚХР соя ... ... ... ... одан ... АҚШ бірінші орынды иеленді. Екінші ірі өндіруші Бразилия, үшінші ... ҚХР, ... ... ... ... [14]. Қазіргі таңда әлемде тек соя және люпин сияқты екі ... мал ... ... ... ... [15]. ... белок мәселесін шешу жолдарының бірі оны микробиологиялық жолмен алу [16]. ... ... ... ... ... төменгі және жоғарғы сатыдағы саңырауқұлақтар және бір клеткалы балдырлар ... ... ... құрамында тұрақты аминқышқылдары бар жоғары белок мөлшерінің ... ... ... ... 60% ... ... қатар микроорганизм клеткаларында көмірсулар, липидтер, витаминдер, макро және микроэлементтер бар [17]. Микроорганизмдер негізіндегі жемдік белок өндірісінің басты ... ... ... ... ... өндірісінің ұйымдастырылу мүмкіншілігі, ауа райы жағдайларына, маусымға тәуелділігінің болмауы [18].
Сонымен, белокты ... алу ... ... ... ... ... ... технологиясының дамуы, олардың экологиялық қауіпсізділігін және эффективтілігін ... ... ... табылады [].
Ағымдағы жағдайға байланысты мал шаруашылығындағы ... ... ... ... ... соның ішінде дәстүрлі емес энергетикалық және белоктық көздерді қолдану, яғни құндылығы аз жемдік шикізаттың және ... ... ... ... ... ... емес егін шаруашылығы қалдығы сабанды қоса алғанда []. ... аз ... ... өңдеудің үш негізгі жолы бар: физикалық, химиялық және биологиялық. Биологиялық әдіс ... үшін ... ... жол ... ... ... ауыл ... министрлігіне мал шаруашылығын дамыту міндеті қойылды. Мал шаруашылығын дамыту ... шешу ... ... тығыз байланысты. Қазақстан үшін, оның ішінде Батыс Қазақстан облысы сияқты жерлерде жемшөптің жыл бойы ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан облысы жағдайында қоғамдық малды құнарлы да сапалы ... ... ... ... ... ... зор. ... жоғары өнім малды энергетикалық тиімді азықпен қамтамасыз етеді [99].
Қазіргі кезде Қазақстанда жемдік қоспалар нарығы жылдам ... ... ... ... ... артуы бір жағынан мал шаруашылығы өнімдері бағасының артуымен түсіндірілсе, екінші жағынан бұл ... ... ... түсіндіріледі.
Республикамыздағы жем өндірісі жағдайының анализі бойынша Солтүстік Қазақстан, Қарағанды және Алматы облыстары жем өндірісінде жоғары көрсеткіштерге ие, олар ... жем ... ... 67,8% ...
ХХ ғасырдың ортасында тың жерлерді игеруден кейін Қазақстанда егін ... ... мал ... ... мал ... ... де дами ... Сәйкесінше 70-80 жылдары мал шаруашылығының ірі фермалары пайда болып, сүт және ет өндірісі қарқынды дамыды, ал 1990 ... ... ... Сол ... ... ... және жеке меншік формаларына ауысу мал шаруашылығы жануарларының азаюына алып келді. ... ... сиыр ... 64 % - ын ... ... ... және ... АҚШ, Қытай, Аргентина, Австралия, Мексика, Канада және Ресей, қалған 36 % басқа мемлекеттерге тиесілі. ... орай ... ... де ... ... ... ... туындайды. Мұның негізгі себептері болып малдарды күтіп баптаудың, ... ... және мал ... ... төмендігі саналады. Бұл себептерден шығатын қорытынды - отандық мал шаруашылығының бәсекеге қабілетсіздігі, жоғары бағалылығы және кірісінің ... ... ... мал ... және мал ... ... ... жүргізілген ғалымдардың сараптамасы негізінде мынадай қорытынды жасауға болады:
* Қазақстан Республикасы ... сүт және ет ... ... ... ... ... ... және де азаю үрдісі бар;
* Мал шаруашылығы өнімдері өндірісінің азаюы және ... ... ол өз ... мал шаруашылығы өнімдерін таяу және алыстағы шетелдерден импортталу үлесінің ... алып ... ... ... ... ... ... қабілетті мал шаруашылығы өнімдерін өндіруге мүмкіндік бермейді.
2 ... ... мен ... Зерттеу материалдары
Жұмыста зерттеу материалдары ретінде әртүрлі табиғи субстраттардан бөліп алған ашытқы дақылдары және ауыл ... ... ... әрі мал ... ... ... ... сабаны, бидай кебегі, мақта қауызы, мақсары және құрама жем ... ... таза ... ... алу және ... дақылдық қасиеттерін зерттеуде, ашытқы дақылдарын өсіруде, белок жинақтау ... ... ... ... ... ЕПА, ... ... сабуро, глюкоза-аммоний, картоп-глюкозды агар орталары.
Ет-пептонды агар (ЕПА). ... агар ... үшін ... ЕПС ... алу ... Оның ... жолы ... 1000 мл ЕПС + 20 гр агар-агар. 1 А 30 минут залалсыздандырады. ЕПС - бай ... ... ... оның құрамында көмірсулар болмайды.
Сабуро ортасы. Құрамы (г): глюкоза - 40,0; ... - 10,0; агар - ... ... суы - 1000 мл. 0,5 атм 20-30 ... ... Кейде өсу факторларымен байыту мақсатында ортаға 2-5 г/л ... ... ... ет ... қосады [74].
Сұйық Сабуро (Fluid Sabouraud Medium) - саңырауқұлақ және ... ... ... ... ... ... г/л : казеин гидролизаты-5,00, глюкоза-20,00, пептон-5,00. Орта рН 5-7. 1000 мл дистилденген суға 30,0 г ... ... 121°С 15 ... ... ... ... Түсі ақшыл-сарғыш түсті ұнтақ, ал дайын қоректік ортаның түсі ашық янтарь түсті немесе мөлдір болады.
Ашытқыларды ... бар ... ... үшін ... орта ... ... ... келесідей қосылыстарды қамтиды (1 л құбыр суына г бойынша):
Глюкоза 20,00 MgSO4 0,50
(NH4)2SO4 ... ... ... 0,10
K2HPO4 0,15 Агар 20,00
Өсу факторларымен байыту мақсатында бұл ортаға ашытқы (0,2%) мен ет (0,3%) ... және ... ... (3%) ... ... ... ... үшін 500 мл колбаға жеке-жеке шикізаттар (кебек, сабан, құрама жем, ... ... ... 16,6 грамнан өлшеп салынып, 200 мл мөлшерде ГА ортасы құйылып, 0,5 атм. 20-30 мин ... ... ... бар ... ... ... өскен тәуліктік ашытқыларды егіп, бақылау нұсқаларымен бірге тербелмеге қойылды.
Картоп-глюкозды агар. Бұл орта ашытқы дақылдарының вегетативті көбеюін ... 100 г ... ... және ... ... 300 мл ... суымен бірнеше сағат бойы суықта жуады. Массаны мата арқылы фильтрлеп, 121[0]С-да 1 ... бойы ... ... ортаны дайындау үшін осы сұйықтың 230 мл-не 770 мл құбыр суын, 20 г глюкоза және 20 г агар қосып, ... 15 мин ... ... Зерттеу әдістері
2.2.1 Табиғи субстраттардан микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп алу
Микроорганизмдердің физиологиялық, биохимиялық қасиеттерін және даму ... ... таза ... ... істеу барысында анықтайды. Табиғи жағдайда микроорганизмдер тек аралас популяция түрінде кездеседі. Табиғи өнімдердің ... ... ... үшін Кох әдісін пайдаланылды. Кох әдісі тек клеткалардың санын санауға ғана емес, сонымен бірге таза дақыл бөліп алуға да ... ... Кох ... үш ... ... үлгілерден сұйылтулар дайындау, қатты қоректік орталарға егу, өскен колонияларды санау. Сұйылту ... ... алу үшін ... ... ... үшін ... ... суын 9 мл-ден залалсызданған құрғақ пробиркаларға құямыз. Кейін зерттелінетін объектінің 1мл ... ... ... алып 9 мл суы бар пробиркаға енгіземіз. 1-ші сұйылтуды жаңа заласызданған пипеткамен араластырады. Осы пипеткамен 1 мл ... ... 2-ші ... ... Бұл 2-ші ... деп атайды. Осылайша қалған сұйылтуларды дайындайды [74].
Қатты ... ... ... азайтып барып егу және терең егу әдістерін қолданады. Жиі қолданатын әдіс ... егу ... Ол үшін ... ... ... бар ... ... 0,1 мл сүйылтылған суспензияны тамызып, Дригальский шпателімен біркелкі жаймалап егеміз. Бұл беттік егу әдісі деп аталады. Ал ... ... ... егу ... ... ... дақылды арнайы қоректік ортаға араластыру болып табылады. Қатты қоректік орталарда өсіп шықкан колонияларды санау ... ... ... ... М - ... ... клеткаларының саны; а - Петри табақшасындағы ... ... ... ... 10 - сұйылту коэффиценті; n - егу жүргізілген сұйылтудың ретгік саны; V - егуге алынған суспензияның ... таза ... ... алу ... ... ... ... бірі - тығыз қоректік ортаның бетіне егіп, жеке колонияларды бөліп алу. Ол үшін екі әдістің біреуін ... ... ... және ... ортаның бетіне сиректетіп егу әдісі.
Реттік сұйылту әдісінде бастапқы субстраттан алынған сынаманы ретімен он еселеп сұйылтады. Одан соң бірнеше сұйылтымнан ... ... оны ... ... ... қоректік ортаның бетіне егеді. Колониялар өскеннен кейін Петри табақшасын ұқыпты ашып, егу ... ... ... ... ... ... ... алып, пробиркадағы қоректік ортаға егеді. Егер де микроскоппен қарағанда, дақыл таза болмаса, процесті бірнеше рет кайталайды.
Сиректетіп егу әдісінде бір ... ... ... ... Петри табақшасына қатты қоректік орталардың бетіне сол ... ... ... Дригаль әдісі бойынша шыны шпательмен жағып егеді. ... ... ... ... өсіп шыққан колониялардың қасиеттерін сипаттайды (пішіні, өлшемі, түсі, оптикалық ерекшелігі, беті, көлденең көрінісі, колониялардың шеті, консистенциясы). Колонияларды сипаттағанда ... ... ... ... олардың консистенциясын егу барысында анықтайды. Алынған дақылдардың тазалығын, морфологиясын микроскоппен қарап бақылайды.
2.2.2 Ашытқы дақылдарын түрге дейін ... ... ... морфолого-культуралдық қасиеттерін зерттеу әдістері. Ашытқылардың морфологиялық қасиеттері макро- және микроморфология деп екі топқа жіктеледі. Микроморфологиясын зерттеуде микроскоп көмегіне жүгінетін болса, ... ... көру ... ... ... жеке ... ... сипаттайтын белгілерді қамтиды (клетка пішіні, өлшемі). Ал макроморфология қатты және сұйық орталардағы ашытқылардың өсуін сипаттайтын дақылдық қасиеттерін қамтиды [75]. ... ... ... ... ... ... ... цилиндрлі, үшбұрышты, апикулятты (лимон тәрізді), колба, жебе және жарты ай тәрізді ... ... Кей ... ... ... ... ... туысын анықтаудың белгісі болып табылады.
Микрорганизм клеткаларының өлшемін анықтау үшін оларды микроскоп астында окулярлы сызғыш - микрометр және окулярлы ... ... ... ... ... үшін ... тірі ... пайдаланған жөн. Себебі, бекіту және бояу кезінде клетканың нақты өлшемі өзгеріске ... ... [74]. ... бірліктер жүйесі бойынша (СИ) микробтардың өлшем бірлігі ретінде микрометр (мкм) бекітілген. 1 мкм 10[-6] ... ... ... Бұл 100 ... ... 1 мм сызғышы бар зат шынысы (әр бөлік 10-5 ... ... 100 ... тең). Объектілі микрометр окулярлы микрометрдің бір бөлігінің мөлшерін анықтау үшін қолданылады.
Окулярлы микрометр шкаласы бар дөңгелек табақтың формасындай болады. Шкаланың ұзындығы 5 мм. Ол 50 ... ... ... ... ... объектілердің (микробтардың) мөлшерлерінен анықтайды. Оны окулярдың линзаларының ортасына бөліктерімен ... ... ... Ол үшін көз ... ... ... Объективті микрометрді зат үстелінің үстіне орналастырады да, фокусты тауып, ... ... ... ... келтіреді [76].
Клетка өлшемін анықтау барысында, микрометр көмегімен 20-дан кем емес клетканың ұзындығы мен енін өлшейді. Өлшеу үшін ... ... ... ... жөн [75]. ... ... ... немесе бөлшектеніп бөліну жолымен вегетативті көбейеді. Мицелий және жалған мицелий түзілуін ... агар ... ... ... ... ... ... агар ортасын Петри табақшаларына құяды, оған қысқыш көмегімен стерильді заттық шыныны кіргізіп, бірден суырып алады. Агардың жұқа қабатымен ... ... ... Петри табақшаларындағы U-тәрізді шыныға орналастырады. Егуді жұқа штрихтармен жүргізеді. Стерильді ... ... ... ауа ... ... ... бетіне, олардың бір шеті ашық қалатындай етіп жабады. Табақша түбіне, агар кеуіп кетпес үшін, стерильді су құяды. 6-8 күн 25[О]С ... ... ... ... ... бөлігін агардан тазалап алып, микроскоптайды. Мицелий мен жалған мицелий түзуін анаэробты (жабынды шыны астында) және аэробты (шыныдан тыс ... ... ...
2. Дақылдардың физиология-биохимиялық қасиеттерін анықтау әдістері. Ашытқылардың физиология-биохимиялық қасиеттері келесі белгілері бойынша анықталды: ашытқы дақылдарының қанттарды, желатинді ... ... ... түзу ... ... ... өсуі.
Ашытқы дақылдарының қанттарды ыдырату қабілетін анықтау үшін ашытқы автолизаты немесе 0,5% ашытқы экстракты қолданылады. 2% концентрация алу үшін жекелеген ... 1:10 ... ... ... ... ... 0,5% ашытқы экстрактысында ерітеді. Қанттардың ерітіндісін пробиркаларға құяды және 15 мин 112[О]С температурада залалсыздандырады. Ары қарай ... ... ... егу ... Инкубация 24 тәулікке дейін жалғасады. Қанттарды ыдыратуы мен дақылдардың өсуін газ түзуі, ортаның лайлануы, тұнба немесе қаспақ түзуін сипаттау және ... ... ... ... ... зерттеу әдісі. Ашытқылардың желатинді ыдырату қабілеттілігін зерттеу үшін 10-20 г желатинді 90 мл ыстық ... суда ... ... 4,5 мл ... ... және 15 мин 121ОС-да залалсыздандырады. 37ОС температураға дейін суытып, асептикалық жағдайда әр пробиркаға 0,5 мл көмірсулы ашытқы негізін құяды. Зерттелінетін ... укол ... ... ... 7-24 ... ... 250С ... өсіреді. Желатиннің ыдырауын ортаның өзгерісі арқылы анықтайды. Егер желатин ... ... ... ... мен ... ... шалқан, қап, воронка тәрізді, қабатты, көпіршікті т.б.) сипаттайты [75, 76].
Әртүрлі температурада өсуін бақылау. Ашытқылардың әртүрлі температурада ... ... үшін ... қоректік ортасы қолданылады. Қатты ортаға ашытқыларды штрих әдісімен егеді. Ашытқыларды 20-25, 28-34, 37-39 және ... ... ... 2-4 ... бойы ... ... органикалық қышқыл түзу қабілетін анықтау үшін қоректік ортасы қолданылады.
Глюкоза, г 50 Агар, г 20
Ашытқы ... ... су, ... ... 20 мин ... ... ... Петри табақшаларына құйып, штрихтар әдісімен егеді. Оң нәтиже болғанда штрих бойында түссіз аймақтар пайда болады [75].
3. ПТР-анализі бойынша дақылдардың ... ... ... ... ITS аймақ (генаралық транскрипцияланатын аймақ) нуклеотидтік реттілігін анықтаудың тікелей әдісімен жүзеге асырылды. Ары қарай нуклеотидтердің халықаралық GeneBank деректер ... ... ... ұқсастығы анықталды [77-79].
Филогенетикалық ағаштарды құру үшін - Mega 3.1 ... ... [80]. ... ... ... үшін ClustalW ... қолданылды, ағаштарды құру жақын көршілестерінің қосылуы әдісі (Neiighbor-JoiningNJ) бойынша ... ... ... дақылдарының биомасса жинау қарқындылығын зерттеу әдістері
Горяев-Том санақ камерасында клетка санын ... Бұл әдіс ірі ... ... бір ... ... ... ... кейбір салыстырмалы ірі бактериялар) санау үшін қолданылады. Санақ жүргізуде жиі ... - бұл ... ... ... ойық ... ... жуан заттық шыны болып табылады. Шынының орталық бөлігінде тор орналастырылған.
Камераны толтыру және клеткаларды санау. Камерамен жұмыс ... ... оны ... белгілі бір ережелерін ескеру қажет. Камераның тор орналасқан терең бөлігінің бетін, интерференция көріністері (Ньютон сақиналары) пайда болғанша, ... ... ... ... ... Бұл ... камераға жақсы бекітілгенін білдіреді және тек осы жағдайда ғана камера көлемі санақ жүргізуге сай келеді. Камераны микроорганизмдері бар ... ... ... ... ... ... көмегімен толтырады. Толтырылған камераны микроскоп тақтайшасына орналастырады. Клеткаларды санауды 2-3 минуттан соң бастайды. Қозғалғыш клеткаларды, толтырудың алдында ... ... ... 0,5% ... ... көмегімен өңдейді.
Клеткалар санын 8х (10х), сирек 40х улкейту арқылы қарайды. Әдетте микроорганизм клеткаларын диагонал бойымен, 10 үлкен немесе 20 кіші тор ... ... ... ... ... ... ... қатар шаршының үстіңгі мен оң жақтағы тор ... ... ... кіреді. Санақ жүргізу кезінде клеткалар саны үлкен шаршыда 20-дан, ал кіші шаршыда 10-нан аспауы тиіс. Ал аталған мөлшерден көп ... ... ... ... ... ... Нақты нәтижеге қол жеткізу үшін, жалпы саналған микроорганизм клеткаларының саны 600-ден кем болмауы тиіс. 1 мл ... ... ... санын мынадай формуламен есептейді (2):
М= a∙103hSn; (2)
Мұндағы, М - 1 мл суспензиядағы ... ... а - тор ... ... орташа мөлшері; h - камера биіктігі, мм; S - тор ... ... мм[2]; 10[3] - ... ... ... коэффициенті; n - зерттелетін суспензия сұйылту коэффициенті.
Қатты қоректік орталарға егу арқылы клетка ... ... (Кох ... Әдіс ... ... ... және ... дақылдардағы тірі клеткалар санын анықтау үшін кеңінен қолданылады. Бұл әдіс негізінде Кох қағидасы жатыр. Яғни, әрбір колония бір клетка ұрпағы ... ... Бұл ... ... ... бір ... ... қатты ортаға өсіп шыққан колониялар санына сүйене отырып, ондағы микроорганизм клеткаларының бастапқы санын ... ... ... Микроорганизм санын анықтау нәтижесін, клетка санымен емес, колония түзу бірлігімен білдіреді (КТБ) ... ... ... Кох ... модификациясы болып табылатын микропробиркалық әдісті қолдану тиімді әрі ... Бұл ... ... ... анықтау үш кезеңнен тұрады: сұйылтуды дайындау; Петри табақшасындағы қатты ортаға егу және өсіп ... ... ...
Бұл әдіспен микроорганизмдер санын анықтау үш кезеңнен тұрады: сұйылтуды даярлау, қатты ортаға егу және Петри табақшада шыққан ... ... ... ... ... алынған нәтижелердің сапалығын жоғарлатады және процестің жалпы еңбек сыймдылығын аз қамтиды. Дәстүрлі пробиркалар орнына микропробиркалар (2 мл) пайдаланады, осы ... 1000 мкл (1мл) ... ... ... суы немесе физиологиялық ерітінді (0,9% NaCl ерітіндісі) құйылады, сұйылту ... және ... ... егу ... ерітіндінің 100 мкл мөлшері лабораториялық дозатор көмегімен алынады. Микропробиркаларға құйылған зерттелетін сұйық пен ... ... ... 30-40 сек ... 4000 айн/мин аралыстырылады. Қатты ортаға енгізілген тамшыны шпатель көмегімен жаймалайды. Петри ... ... ... қаратып орналастырады. Өсіп шыққан колонияларды санайды, (1) формула көмегімен 1 мл суспензиядағы КТБ ... ... және ... ... ... ... белок мөлшерін анықтау әдістері
Брэдфорд бойынша белок мөлшерін анықтау әдісі. Бұл белоктың ... ... ... ... еріген белок концентрациясын өлшеудің жылдам әрі ыңғайлы әдісі. Әдістің артықшылығы - анықтау жылдамдығы (10 мин) және ... ... ал ... - ... ... концентрациясын анықтаудағы нәтижелердің өзгергіштігі мен анықтауға жіберілген белок порциясының қайтымсыз денатурациясы. ... ... ... ФЭК ... ұзындығы жұту максимумы 595 нм) көмегімен жүзеге асырады. Жұмыс жүргізу үшін қажет құрал жабдықтар: кюветалар, пипеткалар, ... мен ... ... ... ... ... дәл нәтижені беретін, бұқа сарысу альбуминін (1 мг/мл) немесе жұмыртқа альбуминін қолданады.
Стандартты бастапқы ерітінді. Стандартты ... ... ... 350 мг бояу (Serva Blue G немесе Brilliant Blue, Sigma), 100 мл ... ... және 200 мл ... ... ... ... Берілген ерітінді бөлме температурасында тұрақты.
Қолданбалы ерітінді. Бұл 30 мл ... ... 15 мл ... ... 30 мл ... ... қышқылынан және 425 мл дистилденген судан тұрады. Қолданбалы ерітіндіні фильтр қағазынан өткізеді. ... ... ... ... ... ... сүзе ... бірнеше апта бойы сақтайды.
Анықтау үшін белок сынамасына (максимум 100 мкл) 100 мкл-ге дейін буфер және 1 мл ... ... ... ... және 2 мин ... ... ... толқын ұзындығы 595 нм (А595) мөлшерінде оптикалық тығыздығын анықтайды. Оптикалық тығыздығы бояу қосқаннан кейін 1 сағат соң ... ... ... ... ... ... 2-ден 20 мкг/100 мкл мөлшерінде болатын жұмыртқа (немесе бұқа сарысу) альбумині ерітінділері бойынша құрады. Бұл кездегі оптикалық тығыздық мәні 0,1-0,7 ... ... ... тиіс (595 нм ... ... [74].
Кьельдаль бойынша азотты анықтаудың титриметриялық әдісі (негізгі әдіс) [81]. Әдіс қағидасы азық үлгісін қайнап жатқан концентрленген күкірт қышқылымен аммоний тұздарын түзе ... ... ... ... ... оны ... ... ерітіндісіне айдау, натрий гидроксиді ерітіндісімен титрлеу жолымен ... ... ... ... ... ... және зерттелетін үлгідегі азот мөлшерін есептеуге негізделеді.
Жұмыстың орындалу тәртібі. Термотұрақты екі ... ... 500 см[3] ... табанды колбаға 1 г аммоний тұзын, 150 см[3] дистиллденген су құяды да, ... ... ... ... үшін ... ... ...
Сыйымдылығы 250 см[3] қабылдағыш колбаға пипеткамен 50 см3 0,5 н. ... ... ... екі ... ... ... ... Содан соң қабылдағышты тоңазытқышқа төмеңгі түтікше-барбатер ерітіндіге батып тұратындай жалғайды. Талданытын тұзы бар ... ... ... арқылы тоңазытқышқа жалғап, тоңазытқыш сыртынан салқындатқыш су ... ... ... ... ... колбаға шамамен 50 см3 0,5н натрий гидроксидін құяды, осы кезде натрий гидроксидінің бірнеше ... ... ... үстінде қалдырады. Колба ішіндегі ерітіндіні электрплиткада қайнағанша қыздырады. ... ... 150 см[3] ... айдалғанша жалғастыра береді.
Аммиакты айдау аяқталған соң қышқылдың артық мөлшерін 0,5н сілті ерітіндісімен метил ... ... ... ... ... ... сарыға ауысқанша титрлейді.
Үлгідегі азоттың массалық үлесін (%) келесі формуламен есептейді (4):
Х=(V1-V0)∙K∙0,0014∙100М; (4)
Мұндағы, V1 - зерттелетін ... ... ... ... ... ерітіндісінің көлемі, см[3]; V0 - бақылау титрлеуіне кеткен күкірт қышқылы ерітіндісінің көлемі, см[3]; К - 0,05 ... ... ... ... ... түзеу, егер ол стандарт-титрден дайындалмаған жағдайда; 0,0014 - ... ... ... 1 см3 ... ... азот ... г; М - өлшем массасы, г; 100 - процентке айналдыру коэффициенті.
3 Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
3.1 ... ... ... ашытқы дақылдарын бөліп алу және іріктеу
Ашытқыларды бөліп алу үшін әртүрлі табиғи субстраттар қолданылды: кептірілген жемістер, алма және ... ... ... және ... бидай дәндері, сүт өнімдері.
Ашытқыларды әртүрлі табиғи субстраттардан бөліп алу дәстүрлі микробиологиялық әдіс бойынша жүргізілді [3]. ... ... ... ... ... ашытқылардың 10 штамы: үй ірімшігінен - 7 ... (TD1, TD2, TD3, TD4, TD5,TD6, TD7), ... - 2 ... (А1, А2), ... - 1 штамм (И1) бөлініп алынды және оларға шартты ... атау ... ... 1). ... 1 - ... табиғи субстраттардан бөлініп алынған ашытқылар мөлшері
1 суретте көрініп тұрғандай үй ірімшігінде ... көп ... ... ... ... Алма ... гүлінің бетінде ашытқылар 5,9х105КТБ/г мөлшерінде, алмұрт ағашының гүлінің бетінде 4,6х104КТБ/г мөлшерінде ... ... ... зерттеулерінде жоғарыда аталған әртүрлі табиғи субстраттардан бөлініп алынған 10 ашытқы дақылдары пайдаланылды.
+ Іріктелініп алынған ... ... ... ... ... және ... ... жұмысында іріктелініп алынған ашытқылардың морфологиялық-дақылдық қасиеттері зерттелді және алынған нәтижелер негізінде барлық ашытқы штамдары туысқа дейін ... ... ... ... ашытқылар клеткалары ірі, дөңгелек, сопақша, лимон тәрізді, ... ... ... және ... ... ... түзбейді (кесте 1).
Кесте 1 - Ашытқылардың морфологиялық-дақылдық белгілері
Дақыл
Колония сипаттамасы
Клеткалар морфологиясы және ... ... ... шеті ... ашық ... ... тәрізді,
4,66 мкм
Мицелийсіз хламидоспора
А2
Дөңгелек формалы, шеті иректелген, ашық сары, жылтыр
Шар тәрізді, ... ... және ... ... формалы, шеті тегіс, ашық сары, жылтыр
Сопақша,
3,4-4,14 мкм
Баллистоспора, симметриялы
ТД1
Сопақша формалы, шеті ... ашық ... ... ... хламидоспора
130810-130746500ТД2
Бұрыс пішінді, шеті иректелген, ашық сары, жылтыр
Сопақша,
2,4-4,9 мкм
Терминальды, ... ... ... беті ... шеті ... ашық ... ...
3,2-5,2 мкм
Терминальды хламидоспора
331470-723455500ТД4
Дөңгелек формалы, шеті иректелген, ашық сары, жылтыр
Шар тәрізді,
4,9 мкм
Мицелийсіз хламидоспора
ТД5
Сопақша формалы, шеті тегіс, ашық сары, жылтыр
Сопақша, ... ... ... ... шеті ... ашық ... жылтыр
Сопақша,
2,5-5,6 мкм
Баллистоспора, асимметриялы, симметриялы
ТД7
Сопақша формалы, шеті ... ... ... ... ... ... ... кестеде көрсетіліп тұрғандай ашытқы штамдары қатты ортаның бетінде дөңгелек, сопақша формалы колониялар, сонымен бірге ... ... ... және сары ... ... ... бойынша А1, А2, ТД4 штамдары шар тәрізді, қалғандары сопақша ... ... ... 2,3-5,8 мкм ... ... ... ... мицелийлі және мицелийсіз хламидоспора, терминальді, интеркалярлы баллистоспора түзеді.
Сонымен бірге ашытқылардың әртүрлі температураларда (200С, 250С, 370С және 450С) өсуі және ... ... ... ... 2). 5-ші ... ... ... ашытқылардың барлық штамдары 200С және 250С температурада белсенді түрде өседі, ал 370С және 450С кезінде A1, A2 және И1 штамдары ... ал ТД1, ТД3, ТД4 және ТД7 ... 450С ... аз ... ... ... Ашытқы штамдарын дақылдау үшін 20°С және 25°С қолайлы температура болып саналады. ... 2 - ... ... ... қасиеттері
Дақыл
Температура, Т 0С
Көмірсутектерді ашытуы
200С
250С
370С
450С
Маль-тоза
Саха-роза
Кси-лоза
Лак-тоза
Галак-тоза
Рам-ноза
А1
+++
+++
-
-
+++
+++
++
++
+++
+++
А2
+++
+++
-
-
+++
++
+++
++
+++
+++
И1
+++
+++
-
-
-
++
+
-
+
+
ТД1
+++
++
+
+
+
++
-
++
+
++
ТД2
+++
+++
++
-
+
+
-
+
+
++
ТД3
++
++
++
+
++
++
+
++
++
+
ТД4
++
++
++
+
+
++
++
-
+
++
ТД5
+++
++
++
-
++
++
+
+
+
+
ТД6
++
++
+
-
+
++
++
-
-
+
ТД7
++
++
+
+
+
++
+
+
+
++
Ескерту - "+++" - ... ... "++" - ... ... "+" - ... ... "-" - өсуі жоқ
Ашытқы дақылдарының көмірсутектерді ашытуының зерттеу нәтижесінде А1 және A2 штамдары ... ... өте ... ашытатынын көрсетті. ТД1 және ТД2 штамдары ксилозаны ашытпайды, ТД6 штамы лактоза мен галактозаны ашытпайды, мальтозаны әлсіз ашытады. ТД4 штамы лактозаны ... ... ... ... И1 ... ... мен лактозаны ашытпайды.
Барлық штамдардың морфологиялық-дақылдық, физиологиялық-биохимиялық қасиеттерін зерттей келе А2, ТД2, ТД3, ТД4, ТД5 ... ... А1, И1, ТД1, ТД6 және ТД7 ... ... ... және ары ... ... іріктелініп алынды.
ПТР-анализі бойынша іріктелініп алынған ашытқы штамдарының идентификациясы жүргізілді (кесте 3). Филогенетикалық ағаштарды құру үшін - Mega 3.1 ... ... ... ... ... үшін ClustalW алгоритмі қолданылды, ағаштарды құру жақын көршілестерінің қосылуы әдісі ... ... ...
Халықаралық деректер базасындағы GeneBank (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/), Ribosomal Database Project (RDP-II) (http://rdp.cme.msu.edu/html/) қателердің болуы келтірілген ... ... ... ... ... ... ... қосымша жүргізілді.
Кесте 3 - ITS аймағының нуклеотидтік анализі бойынша идентификация нәтижелері ... ... ... ... ... ... базасындағы нуклеотидті тізбектердің идентификациясы (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/) BLAST алгоритмі
Инвентарлы номер GeneBank (Accesion number)
Штамның аты
% сәйкестігі
А1
AGTCGTAACAAGGTTTCCGTAGGTGAACCTGCGGAAGGATCATTATTGATTTTATCTATTTCTGTGGATTTCTGTTTTATTACAGCGTCATTTTATCTCAATTATAACTATCAACAACGGATCTCTTGGCTCTCACATCGATGAAGAACGCAGCGAACCGCGATATTTTTTGTGACTTGCAGATGTGAATCATCAATCTTTGAACGCACATTGCGCGGTATGGCATTCCGTACCGCACGGATGGAGGAGCGTGTTCCCTCTGGGATCGCATTGCTTTCTTGAAATGGATTTTTTAAACTCTCAATTATTACGTCATTTCACCTCCTTCATCCGAGATTACCCGCTGAACTTAA
KC254114.1
Yarrowia lipolytica
99
DQ680680.1
Debaryomyces hansenii
98
H1
TGATATGCTTAAGTTCAGCGGGTAGTCCTACCTGATTTGAGGCCAGATGTCAAGAATATTAATCCGAAGATCAATGGATTAGAAAGCGGTCTTTAGTCTTGCAACGCGGCCATCCGAAGATGTCCTTAGCGAAATACTTATTACGCCAAGTCAAACCATGTCGCGAGACAGATCCAGCTATTACTTTTAAGACGAGCCGACTTATCATCGGCAAACGTCCAAATCCAAGCCAAAGAAAGGTTTTAACCAATCTAAGGTTGAGGGTTTTCATGACACTCAAACAGGCATGCTCCTCGGAATACCAAGGAGCGCAAGGTGCGTTCAAAGATTCGATGATTCACTGAATTCTGCAATTCACATTACTTATCGCATTTCGCTGCGTTCTTCATCGATGCGAGAGCCAAGAGATCCGTTGTTGAAAGTTTTATTATGTTATAATAAGACTACATTTGTTACAGAATTGTTATGTAAAGTAGACGGATAGTTCCAACCTTGCGGTCTTCACTAAGCCATCCGACAAGTGCACAGGTGTTATGGATATGATGTGCCTGTGAGCAAGCTCGACAGACGTTCAATCATTAATGATCCTTCCGCAGGTTCACCTACGGAAACCTTGTTACGAC
KC254020.1
Cryptococcus albidus
100
JX174416.1
Cryptococcus uzbekistanensis ... ... ... membranifaciens
90
TD6
CATCTTTACACTGCGTGAGCGCACAACAACACCTAAACATGAATACTTACTAGTCACTAAGAAATCTAAAGAAATAAAACTTTCAACAACGGATCTCTTGGTTCTCGCATCGATGAAGAGCGCAGCGAAATGCGATACCTAGTGTGAATTGCAGCCATCGTGAATCATCGAGTTCTTGAACGCACATTGCGCCCTCCGGCATTCCGGGGGGCATGCCTGTTTGAGCGTCGTTTCCTTCTTGCGCAAGCAGAGTTGGGGTTGTCACCGTCTTTCGGTGGCTCCCCCGAAATGGAACGATTGCGGGCTAGAGAGCGAACTATAAAACGCGCGTTCTCCCCGCCGAACTTTA
NR_111116.1
Candida inconspicua
99
EU343827.1
Candida ernobii
98
FJ487945.1
Pichia norvegensis
94
TD7
TCCGTAGGTGAACCTGCGGAAGGATCATTAAAGATTATGAATGAATAGATTGCTGGGGGAATCGTCTGAACAAGGCCTGCGCTTAATTGCGCGGCCAGTTCTTGATTCTCTGCTATCAGTTTTCTATTTCTCATCCTAAACACAATGGAGTTTTTTCTCTATGAACTACTTCCCTGGAGAGCTCGTCTCTCCAGTGGACATAAACACAAACAATATTTTGTATTATGAAAAACTATTATACTATAAAATTTAATATTCAAAACTTTCAACAACGGATCTCTTGGTTCTCGCATCGATGAAGAACGCAGCGAATTGCGATATGTATTGTGAATTGCAGATTTTCGTGAATCATCAAATCTTTGAACGCACATTGCGCCCTCTGGTATTCCAGGGGGCATGCCTGTTTGAGCGTCATTTCTCTCTCAAACCTTTGGGTTTGGTAGTGAGTGATACTCGTCTCGGGTTAACTTGAAAGTGGCTAGCCGTTGCCATCTGCGTGAGCAGGGCTGCGTGTCAAGTCTATGGACTCGACTCTTGCACATCTACGTCTTAGGTTTGCGCCAATTCGTGGTAAGCTTGGGTCAAAGAGACTCATAGGTGTTATAAAGACTCGCTGGTGTTTGTCTCCTTGAGGCATACGGCTTTAACCAAA
HE650694.1
Kluyveromyces marxianus
100
KF959853.1
Kluyveromyces lactis
99
KC810947.1
Kluyveromyces dobzhanskii
97
GeneBank (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/), Ribosomal Database Project (RDP-II) (http://rdp.cme.msu.edu/html/) халықаралық деректер базасында ... ... ... ... ... ... ... қосымша филогенетикалық ағаштардың құрылуы да жүргізілді.
Сурет 3 - Yarrowia spp және Debaryomyces spp ITS аймағы ген ... ... ... ... ... ... суреттен байқап отырғанымыздай, А1 штамы нуклеотидтік қатары Yarrowia ... ... аса ... ... Осылайша, А1 штамы ITS аймағы нуклеотидтік қатарының талдауына ... ... Yarrowia ... ... ... ... 3).
Сурет 4 - Cryptococcus spp ITS аймағы ген фрагментінің талдауы негізінде құрылған ... ... ... ... ... Cryptococcus uzbekistanensis түріне аса жақын орналасқан (сурет 4). Сол себепті, И1 штамы ITS аймағы ... ... ... ... ... Cryptococcus uzbekistanensis түрі ретінде идентификацияланды.
Сурет 5 - Puchia spp және Candida spp ITS ... ген ... ... ... ... филогенетикалық ағаш
Бұл суреттен ТД1 штамының нуклеотидтік қатары Pichia fermentans ... ТД6 ... ... ... Candida ... түрі ... ... мейлінше жақын орналасқан. Сол себепті, ТД1 және ТД6 ... ITS ... ... ... ... сүйене отырып, олар сәйкесінше Pichia fermentans және Candida inconspicua түрлеріне идентификацияланды (сурет 5). ... 6 - ... spp ITS ... ген ... ... ... ... филогенетикалық ағаш
Бұл суреттен ТД7 штамының нуклеотидтік қатары Kluyveromyces marxianus ... аса ... ... Сол ... И1 ... ITS ... ... қатарының талдауына сүйене отырып Kluyveromyces marxianus түріне идентификацияланды (сурет 6). Геннің ITS аймағы ... 5 ... ... ... кестеде берілген (кесте 6).
Кесте 6 - ITS аймағы бойынша 5 штамның ... ... ... ... ... ... ... inconspicua
TД7
Kluyveromyces marxianus
Ашытқы дақылдарының морфологиялық-дақылдық, физиологиялық-биохимиялық қасиеттері дәстүрлі әдістер және ПТР-анализі ... ... және осы ... ... бойынша ашытқы штамдары мынадай түрлерге жатқызылды: A1 штамы - Yarrowia lipolytica, И1 штамы - Cryptococcus uzbekistanensis, TD1 штамы - Pichia ... TD6 ... - Candida ... TD7 ... - ... marxianus.
+ Өсімдік шикізаттарында ашытқы дақылдарының тереңдік ферментациясы, биомасса жинау қарқындылығы
Ашытқыларды ... ... ... ... шикізаттарын өңдеу қалдықтары (күнбағыс қабыршағы, сабан, шымтезек,) және тағам өнеркәсібінің қалдықтары ... ... ... сүт ... пайдаланылады.
Қазіргі таңда шикізат пен энергияға артық шығынның көп ... ... ... азықтық белоктың дәстүрлі өндірісі тиімді емес болып ... Сол ... ... ... ... үшін ... ... көмірсу көзі болып табылатын, жаңарып отыратын өсімдіктекті шикізаттар қарастырылады. Микробтық белок алмастырылмайтын аминқышқылдарына (лизин, треонин, триптофан, ... ... ... ... бай. ... белок алу жолы - индустриалды, климатқа және маусым ауысуына тәуелсіз. Сонымен қатар, биотехнологияда қолданылатын бактериялар мен ... ... ... ... ... ... ... белок алу үшін белсенді дақылдарды іріктеу мақсатында, табиғи субстраттардан бөлініп алған 10 ... ... ... ... ... Дақылдарды өсіру барысында оптималды орта - Сабуро қоректік ортасы қолданылды.? Суретте ... ... ... ... ... ... берілген.
Сурет 6 - Оптималды ортада ашытқы моно-дақылдарының биомасса жинау қарқындылығын ... ... ... нәтижесі
Берілген суретте байқап отырғанымыздай А2, ТД2, ТД3, ТД4, ТД5 штамдарының оптималды ортада өсуін зерттеу барысында, А2, ТД5 ашытқы ... ... өсу ... және ... ... белсенділігімен ерекшеленеді (сурет 6). А2, ТД2 штамдарын дақылдаудың 2-4 тәулігінде, олардың клетка саны 58,4 - 61,6 х 10[6] ... ... ... ал ТД5 ... бұл ... 65,2-68,4 х 10[6] мк/мл аралықты қамтыған
Сурет 7 - ... ... ... ... биомасса жинау қарқындылығын Горяев-Том камерасында есептеу нәтижесі
Суретте көрсетілген нәтижелерге орай ашытқылардың барлық штамдары сұйық қоректік ортада өсу қарқындылығын көрсетті ... 7). ... ... Yarrowia ... A1 ... ... Бұл ... өсуінің экспоненциалды сатысында микроб клеткаларының саны 8,0х10[7] мк/мл-ге дейін жеткен, сонымен қатар жақсы нәтижені Candida inconspicua ТД6, Pichia fermentans TД1 ... ... 3 және 4 ... ... ... ... микроб клеткасының саны 6,5х107 - 7,1х10[7] ... ... ... артқан. Дақылдаудың 5-тәулігінде барлық дақылдардың микроб клеткасының өсуінің төмендеуі ... Бұл ... ... ... ... ... токсинді өнімдерінің жинақталуымен және клетка биомассасы тығыздығының артуымен түсіндіріледі. Көрсетілген зерттеу жұмысының нәтижелеріне сүйене отырып, ары қарай табиғи субстраттарды ... ... ... ... ... Candida inconspicua ТД6, Kluyveromyces marxianus ТД7 және Cryptococcus uzbekistanensis И1 ... ... ... ... ... табиғи субстраттарда монодақылдардың өсуін зерттеу. Өсімдіктекті шикізаттар - бұл ... ... ... ... ... аса ... емес ... құрамды материал. Химиялық құрамы мен құндылығының негізгі ... ... өте көп ... ... ал протеин мен майдың аз көлемде, минералды заттарға кедей және ... ... ... ... ... ... ... таза күйінде ірі қара нашар қабылдайды және оның қоректік заттарының қорытылуы төмен болып келеді. Шикізатта неғұрлым клетчатка мөлшері ... ... ... ... ... ... төмен болып саналады. Сондықтан, мұндай шикізаттарды азықтық ашытқылармен байыту маңызды.
Өсімдіктекті шикізаттардың органикалық құрамын зерттеу нәтижесі, оларды ... зор ... ... ... ... ... ... [8]. Мұндай шикізаттардың экологиялық қауіпсіз биотехнологиялық процестерін жетілдіру бірқатар мақсатты құнды ... ... ... ... ... ... төмен өсімдіктекті шикізаттарды ашытқылармен байыту мақсатында, мынандай субстрат түрлері таңдап алынды: бидай сабаны, бидай кебегі және мақсары. Аталған ... ... ... ... ... ортаның негізгі компоненттері болды.
Зерттеу жұмысында субстраттарды тереңдік ферментация үшін ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды: шикізатты іріктеп алу, 6-8% ылғалдылыққа дейін кептіру және арнайы аппаратта мөлшері 1-2 мм ... етіп ... ... ... ... ... ортасы қолданылды. Жұмыс барысында аталған қоректік ортаның құрамындағы глюкоза ... ... ... - қант ... қалдығы болып табылатын көмірсуға бай табиғи өнім. Табиғи субстрат, ГА ортасы және меласса 3:30:1 пропорциясында қосылып, 25 мин ... ... ... сұйық ортада өсірілгін тәуліктік дақылдармен жүзеге асырылды. Ферментация 29+-1[0]С температурада, рН6 және аэрация 180-200 ... ... 7-9 ... ... ... асырылды. Ферментация жүргізу биомасса жинау қарқындылығының төмендеуіне байланысты тоқтатылды. Өсіру барысында дақылдардың биомасса ... ... ... камерасында, сонымен қатар қатты ортаға сұйылтып егу Кох әдісімен ... ... ... ... Candida ... ТД6, ... marxianus ТД7 және Cryptococcus uzbekistanensis И1 ашытқы штамдары монодақыл түрінде табиғи субстраттарда ферментацияланды және олардың биомасса жинау қарқындылығы мен ... түзу ... ... ... 8).
Сурет 8 - Табиғи субстраттарда Candida inconspicua ТД6 штамының биомасса жинау қарқындылығын ... ... ... ... ... ТД6 ... таңдап алынған табиғи субстраттарда өсу белсенділігі жоғары екендігін көрсетті ... 8). ... ... ... ... ... биомассасының максималды мөлшері 54,4х10[7]- 56х10[7]кл/мл құрады.
7200901441450
Сурет 8 - Табиғи субстраттарда Candida inconspicua ТД6 штамының биомасса ... ... ... ... ... егу (Кох ... бойынша есептеу нәтижелері
Қатты ортаға сұйылтып егу әдісі нәтижелері бойынша Candida inconspicua ТД6 штамы кебек ... ... ... ... нәтижесін көрсетті. Яғни, өсудің 8-9 тәулігінде клетка саны 100х109 - 109х109кл/мл аралығын қамтыды.
Сурет 8 - ... ... ... uzbekistanensis И1 штамының биомасса жинау қарқындылығын қатты ... ... егу (Кох ... ... ... нәтижелері
Сурет 9 - Табиғи субстраттарда ... ... И1 ... биомасса жинау қарқындылығын Горяев-Том камерасында есептеу нәтижелері
Табиғи ... ... ... ... ... И1 ... ... субстраттарда өсу белсенділігі жоғары екендігін көрсетті (сурет 9). Горяев-Том ... ... ... дақылдардың биомассасының максималды мөлшері 36х10[7]-37х10[7]кл/мл құрады.
9296401612900
Сурет 8 - Табиғи субстраттарда Cryptococcus uzbekistanensis И1 штамының биомасса ... ... ... ... ... егу (Кох ... бойынша есептеу нәтижелері
Қатты ортаға сұйылтып егу әдісі нәтижелері бойынша Cryptococcus uzbekistanensis И1 штамы кебек табиғи субстратында өсудің салыстырмалы жоғары ... ... ... ... ... ашытқы өсуінің 7-8 тәулігінде клетка саны 31х109 - 3,5х10[9]кл/мл аралығын қамтыды.
ҚОРЫТЫНДЫ
А ааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааа аааааааа.
Қорытынды:
* Ф фффффффффффффффф.
* А аааааааааааааааааааа..
Қойылған ... ... ... ... техникалық және экономикалық тиімділігінің бағалауы: А аааааааааааааааа.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗІ
* [Б.Қ.Заядан, Г.Өнерхан Тағам биотехнологиясы, Алматы 2011, 15-21б].
*
Қосымша

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу туралы80 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет
Адам ауруын қоздырушы ашытқылар (дрожилар). Өнеркәсіпте қолданылатын дрожилар8 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері16 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері жайлы10 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері туралы мәлімет11 бет
Алдын-ала тергеудің заңдылығын қамтамасыз ету мақсатындағы прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру41 бет
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь