Ғұн мемелекеті

Біздің заманымызға дейін 1 мыңжылдықтың 2-жартысынан бастап Еуразияның этникалық-саяси тарихында Орталық Азияның көшпелі тайпалары ролі артты. Біздің заманымызға дейін 4-3 ғасырларда Қытайдың солтүстігі мен Орталық Азияда ғұндар деген тайпалар бірлестігі (сюнну, дунху) пайда болды. Нақты айтқанда, біздің заманымызға дейін 209 жылы бой көтеріп, біздің заманымызда 216 жылы дейін дәурен сүрді.
Шаңырағын көтерген әйгілі Мөде (Мотэ) батыр. Біздің заманымызға дейін 209 жылы Мөде әкесін өлтіріп, таққа ие болады.Осы заманнан бастап, ғұн мемлекеті күшейе бастады (атап айтсақ, біздің заманымызға дейін 188 жылы ғұндар өзіне қытай императоры Гао-Диды бағындырады, хань династиясы ғұндарға салық төлеп тұрғаны белгілі. Юечжи, ловфань, байянь, үйсін тағы да басқа тайпалардың жерін тартып алады.) Ғұндар Байкалдан Тибетке, Шығыс Түркістаннан Хуанхэ өзеніне дейінгі жерде мемлекет құрды. Оның әскері 300-400 мың болды.Мөде қайтыс болғаннан кейін өзара қырқыс басталды. Хулагу кезінде, біздің заманымызға дейін 47 жылы ғұндар оңтүстік және солтүстік болып екіге бөлінді. Оңтүстік ғұндар Қытай бодандығын қабылдады, ал солтүстігіндегілер орталық азиялық тайпалармен одақтасып батысқа кетіп, өз тәуелсіздіктерін сақтады. Алайда, үнемі Қытайдың қысымына түскендіктен Тянь- Шаньды асып өтіп, қаңлыларға келді. Бұл ғұндардың Орта Азия мен Қазақстанға алғашқы қоныс аударуы болды.
Екінші қоныс аудару біздің заманымыздың 1 ғасырында болды. 93 жылы Қытайлар ығыстырған солтүстік ғұндар тағы да батысқа қарай жылжыды. Олар Қазақстан территориясы арқылы батысқа бет алды. Бұл көшпенділердің Қазақстанға енуіне байланысты шығыс иранның қаңлы тайпаларының түріктенуі басталады.
Біздің заманымыздың 1 мыңжылдығы басында Жетісу оңтүстік Қазақстан тайпаларының кескін-келбеті монғолдана бастады. Ғұндар жергілікті тайпаларды бағындырып, Сырдария бойымен Арал өңіріне, орталық және батыс Қазақстан аймақтарына барып енеді. Ғұндардың біздің заманымыздың 4 ғасырда Шығыс және Орталық Еуропа жеріне келуіне үш ғасыр уақыт керек болды. Ғұндар Рим империясынам қауіп төндірді. 5 ғасырдың 30-жылдары ғұндардың басшысы Атилла Еуропа халқының үрейін ұшырды. 375-376 жылдары вестготтардың Қазақстан даласынан келген ғұндармен күресі ежелгі Рим империясының құлауына әкелді.
        
        Ғұн мемелекеті
Біздің заманымызға дейін 1 мыңжылдықтың 2-жартысынан бастап Еуразияның этникалық-саяси тарихында Орталық Азияның көшпелі тайпалары ролі артты. ... ... ... 4-3 ғасырларда Қытайдың солтүстігі мен Орталық Азияда ғұндар деген ... ... ... дунху) пайда болды. Нақты айтқанда, біздің заманымызға дейін 209 жылы бой көтеріп, біздің заманымызда 216 жылы дейін ... ... ... ... Мөде ... ... ... заманымызға дейін 209 жылы Мөде әкесін өлтіріп, таққа ие болады.Осы заманнан бастап, ғұн мемлекеті күшейе ... ... ... біздің заманымызға дейін 188 жылы ғұндар өзіне қытай императоры Гао-Диды бағындырады, хань династиясы ғұндарға салық төлеп ... ... ... ... байянь, үйсін тағы да басқа тайпалардың жерін тартып алады.) Ғұндар Байкалдан Тибетке, Шығыс ... ... ... ... ... ... құрды. Оның әскері 300-400 мың болды.Мөде қайтыс болғаннан кейін өзара қырқыс басталды. Хулагу кезінде, біздің заманымызға дейін 47 жылы ... ... және ... ... ... ... Оңтүстік ғұндар Қытай бодандығын қабылдады, ал солтүстігіндегілер орталық азиялық тайпалармен одақтасып батысқа кетіп, өз тәуелсіздіктерін сақтады. Алайда, үнемі ... ... ... ... ... асып ... ... келді. Бұл ғұндардың Орта Азия мен Қазақстанға алғашқы қоныс аударуы болды.
Екінші қоныс аудару біздің заманымыздың 1 ... ... 93 жылы ... ... ... ... тағы да батысқа қарай жылжыды. Олар Қазақстан ... ... ... бет ... Бұл ... Қазақстанға енуіне байланысты шығыс иранның қаңлы тайпаларының түріктенуі басталады.
Біздің заманымыздың 1 ... ... ... ... ... ... кескін-келбеті монғолдана бастады. Ғұндар жергілікті тайпаларды бағындырып, Сырдария бойымен Арал өңіріне, орталық және батыс ... ... ... ... ... біздің заманымыздың 4 ғасырда Шығыс және Орталық ... ... ... үш ... уақыт керек болды. Ғұндар Рим империясынам қауіп төндірді. 5 ғасырдың 30-жылдары ғұндардың басшысы Атилла Еуропа ... ... ... 375-376 ... вестготтардың Қазақстан даласынан келген ғұндармен күресі ежелгі Рим ... ... ... ... негізі - көшпелі мал шаруашылығы. Мал өсіру, әсіресе жылқы өсіру басты роль атқарды. ... қой ... аң ... мен ... ... қол өнер ... күшті дамыған (металдан, сүйек пен мүйізден, тас пен саздан, ағаштан, керамикадан жасалды). Сауда дамығандығын жібек маталар, айналар, нефриттен істелген ... ... ... - ... ... өте ... ... Ғұндар 24 руға бөлінген. Олардың басында ағамандар тұрған. Ағамандар кеңесі мен ... ... ... ... Әскери тұтқындардан құралған құлдар да болған. Жазба деректр ғұндар қоғамындағы өкімет белгісі ... ... те ... Елді ... ... Одан ... түменбасылар болды. Ғұндар қоғамында мал мен жерге жеке меншіктің пайда болуы, тұрпайы бюрократтық аппараттың құрылуы, алым-салық, жазу-сызудың болуы таптық ... мен ... ... ... туғызды. Ғұндардың юэчжилермен, Қытаймен, үйсіндермен, қаңлылармен қарым-қатынасы Ғұндардың юэчжи тайпасымен күресі ғұндардың жеңісімен ... ... тек ... ... ... 174 -- 165 ... ... талқандалды. Нәтижесінде, юэчжилер Орталық Азияға шегініп, Әмударияның жоғарғы ағысына жылжиды. Ғұндарға бағынғандардың арасында үйсіндер де бар еді. Қытай жазбаларында 36-ға жуық ... ... ... ... Мөде ... ... ... 174 жылы қайтыс болды. Мөденің баласы Лаушан тұсында ... ... ... ... ... бір бөлігі Жетісуды мекен етті. Жетісудағы сақтардың бір бөлігі юэчжилердің қысымынан Ферғананы басып өтіп, Парфия, Бактрияға жылжып, келесі бір ... ... ... ... өтіп кетеді. Үлкен юэчжилер Жетісуды 30 -- 40 жыл шамасындай ғана иемдене алды. Кейін Жетісуды ... ... ... ... Ғұндардың әскери көмегінің арқасында үйсіндер осылайша Жетісуға ... ... ... ... ... ... Бактрияны өзіне бағындырады. Олардың енді бір бөлігі үйсіндермен араласты. Ғұндар мен Қытай ... ... ... ... ... Бұл, ... ... тиімді еді. Біздің заманымызға дейін 158 жылы шекарадағы сауда көздерін ... ... ... ... қарсы соғыс ашты. Біздің заманымызға дейін 152 жылы ғұндармен тағы сауда жөніндегі шартқа қол жеткізеді. Шекаралық аймақтарда сауда ... ... ... ... Гобиден оңтүстікке қарай жайылымдарды қайтарып алады. Б.з.б. 133 жылы ғұн-қытай соғыстарының жаңа кезеңі ... Бұл жолы ... ... бастады. Әскери кимылдар бұрынғы ғұн аумағына ауысты. Соңғы ұрыста 90 мың ғүн әскері талқандалды. Біздің заманымызға дейін 90-жылдардағы ... 70 мың ... ... ғүн ... жеңе ... Өз ... ... жеңе алмайтындығына көзі жеткен Қытай билеушілері енді 20 жыл үзілістен кейін басқа көшпелі тайпаларды ғұндарға ... ... ... ... ... ... дейін 71 жылы ғұндар бағындырған елдерді өз жағына тарта бастады. Солардың қатарында үйсін билеушісіне елші жіберіп, некелік ... ... ... да ... қалмай, өз кезегінде үйсін күнбиіне (гуньмосына) бір қызын береді. Ал ғұндар мен қытайлықтар арасындағы текетірес одан әрі жалғаса ... ... енді ... ... -- ... кек ... ... Үйсіндердегі қытай ханшасы император сарайына хат жолдап, үйсіндерге көмек беруін ... ... ... 100 мың атты ... ғұндарға қарсы аттанады. Үйсіндердің өзі 50 мың әскер шығарады. ... ... ... ... тұра алмаған ғұндардың 39 мың беделді адамдары қолға түсіп, 700 мың малы ... ... ... Бұл ... үшін орны ... ауыр соққы болдыБ.з.б. 71 жылы үйсіндерге қарымта шабуылға шыққан ғұндарға шығыстан дунхулар, батыстан ... ... ... ... ... ауыр жеңіліске ұшырайды. Бүкіл малдарының тең жартысынан айырылады. Үштен бір бөлігі ұрыс алаңында қаза табады. Адамдарының 3/10 бөлігі ... ... ... ... де үш ... шабуылдап, мыңдаған әскерді тұтқынға түсіреді. Қытайлықтар ғұндарға қарсы көршілерін айдап салуын ... ... ... ... алған жерге әскери еңбек армияларын орналастырады.
Б.з.б. 59 жылы Қытай Батыс өңірді басқаратын орган кұрды. Енді ғұндардың өз ішінде де ... ... ... ... ... еді. ... таласудан, ішкі-сыртқы дағдарыстардан ғұн мемелекеті ыдырап, біздің ... ... 55 жылы ... және ... болып екіге бөлінеді. Хуханье шаньюй бастаған оңтүстік топ -- Қытаймен бейбіт ... ... Ал ... ... ... ... бөлігі Қытайдың қысымымен батысқа ауады.
Б.з.ІІІ ғасырдың бірінші жартысында Шығыс Қазақстан мен Жетісуға келген ғұн ... V ... ... өмір ... Юэбан мемлекетін құрды. Бұрынғы солтүстік ғұндардың ұрпақтары болып саналған аталмыш мемлекет дәстүрлі тәңірқұты ... ... ... тілі ... ... тіліне жақын болғандығы туралы мәлімет бар.
Үйсін мемелекеті
Үйсіндер Орталық Азия аумағындағы ... ... ... бірі ... Қытай деректерінде үйсіндер туралы алғашқы деректі елші ... ... ... оның топшылауына қарағанда үйсіндер ертеректе Цилянь-Шань мен Дуньхуан аралығында мекендеген, ... ... ... аударған. Үйсіндердін мемлекеті б.з.б.ІІІ ғасырдан б.з.V ғасыр ... ... ... Шу, ... ... бойымен Қаратаудың шығыс бөктерінен басталып, шығысында Бесбалық ауданымен шектессе, солтүстігінде Балқаш көлінен, оңтүстігінде Теріскей ... ... алып ... ... ... қоныстанған орталығы Іле өзенінің аңғары болды, елдің ордасы Ыстықкөл мен Іле өзенінің оңтүстік ... ... ... қаласы болған. Қытай дерктерінде б.з.б. ІІ ғасырда үйсіндердің саны 630 мың адам, соғыс кезінде көптеген атты және жаяу ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, елдің оң қанат, орталық және сол қанат болып үшке бөлінетіндігі айтылады. Екі қанатты кіші гуньмолар басқаратыны және олар ... ұлы ... ... ... және әр ... тұрақты он мың жасақтары болды дейді. Деректерде үйсіндерді көшпелі ел, мал өсірумен ... ... ... деп ... ... жерінің ерекшелігіне байланысты үйсіндерді жартылай көшпелі тайпа болған деп айтуға толық негіз бар. Мысалы, Кеген өзенінің бойындағы Ақтасты ... ... ... ... кезінде 11 бүтін және 15 сынған дәнүккіштер табылғаны және үйсіндердің өнделетін алқаптары көп жағдайда, су өздігінен ағып баратын тау ... ... ... ... ... және ... ...
Чжань Цзянь үйсіндерге елші болып келгенде, шығу тегіне ... ... ... ... Бұл ... үйсіндерге көрші жатқан юечжилер шапқыншылық жасап, гуньмоларын бүкіл халқымен қырып салған. Аман қалған гуньмоның кішкене нәрестесі мен оның күтушісі ғана ... Бір күні ... ... ... ... кетіп қайта оралса, баланы қасқырдың қаншығы емізіп тұр екен. Мұны көрген күтуші әйел ... ... ... билеушісіне барады. Жас гуньмо ер жеткенше ғұн билеушісінің сарайында тәрбиеленіп өседі. Кейінен ... көп ... алып ... кек ... және олардың жерлерін басып алыпты мыс. Бұл аңызда үйсіндерді Солтүстік Кытай жерінен Жетісуға қоныс ... ... ... ... ғұндармен жақындығына меңзейді. Кейбір деректерде үйсіндер жерінде мекендейтін тайпаларда жазуы болған ... ... ... археологиялық жәдігерлер де растайды. Ертіс өзені бойындағы бір ... және ... ... маңынан табылған тоғыз руналық жазбаны зерттеп А Ремюза ХІХ ғасрдың 20-жылдарында ол жазбалардың солтүстік руналық жазуға ұқсастығын айтып ... ... ... жөнінде деп жазған еді. Кейіннен түркі жазуымен айналысатын мамандарда үйсіндер көне түрік руналық жазбаны қолданды, өздері де көне ... ... ... ... ... ... ... деген атаулар орта ғасырлық (ХІІІ ғ), Рашид-ад-Диннің еңбегінде (ХІV ғ) ... ... ... көне ... ... ... мен қазақтың Ұлы жүзіне ортақ атау болған үйсін тайпалық бірлестігі арасында этногенетикалық ... бар. Орта ... ... сондай-ақ көне жазбалардағы мекендеген жерлер, әдет-ғұрыптары, шаруашылығы және күнделікті тұрмыс-тіршілігіндегі өзара ұқсастықтардан бүгінгі қазақ мәдениетінің сабақтастығын байқаймыз. Қырғыз ... ... ... ... бір ... ... ... құрамына кірген сияқты. Бүгінде көне үйсін тайпасының бір бөлігі қазақ халқының құрамына еніп, қазақ ... ... ... рөл ...
Әлеуметтік қатынастары.
Ежелгі үйсін қоғамында әлеуметтік теңсіздіктің ... еш ... ... Үйсіндерде құлдар бола тұрса да, құл еңбегі өндіріс негізі болған жоқ. Құлдар ... ... ... ... Жазба деректердің бірінде делінген, бірақ патриархалды-рулық қатынас күшті ... ... ... ұсақ ... құл ... өте ... болады. Әдетте құлдар мырзаны және оның отбасын күтуші малайлары болған.
Қоғамдағы ... тағы бір ... ... ... ... ... ... мыңдаған обалар. Обалар негізінен көлемі жағынан үш түрге бөлінеді. Бірінші түрінің диаметрі 50-80 м және ... 8-12 м ... ... ... ... жерленген адамдардың жанына көптеген алтын әшекей бұйымдар, ыдыс-аяқтар мен ... ... ... ... ... ... Жетісудағы Теңлік обасын, Батыс Жетісудағы Қаракөл және Буранин обаларын айта аламыз. Обалардың екінші түрінің диаметрі 15-20 м, ал ... 1-1,5 м ... ... ... ... ... үйінділері бар қорымдарда топталған. Салынған заттар арасында көбінесе қару-жарақтар, ыдыс-аяқтар, қола әшекейлер және ... ... ... де ... Ал үшінші обалардың диаметрі 5-10 м, биіктігі 30-50 см болады. ... ... ... жанына бір-екі ыдыс, ішнара қола әшекейлер кездеседі, бір ерекшелігі мұндай обаларда қару-жарақ кездеспейді. Негізгі ... төрт ... мал ... ... соң ... төрт ... бірге жайылым жерлерге де тарады. жазбасында делінген. ... ... ... ... ... көзі ... жылқының саны болған деуге болады.
Үйсіндердің көрші халықтармен байланысы.
Чжань Цзянь жазғаны мен кейін ... ... деп ... ... олардың аралас-құралас қатынасын білдіреді. Б.з.б І ғасырдың ... ... ... ... мен қаңлылардың біріккен шапқыншылығына үшыраған. Түбі бір үйсіндермен ғұндар арасында соғыстардың шығуын б.з.б. І ... ... ... жерге таласу нәтижесінде туындаған деуге болады. Осы уақытта өмір сүрген Хань империясы ... ... ... ... ... көшпенді елдерді бір-біріне біріктірмей, керісінше саясатын ұстанғанын көруімізге болады. Бұл жолда Хань билеушілері ештеңе аямаған, көбіне ... ... ... ... ... ... ... құдаласудың салдарынан, б.з.б. 64-51жылдары Хань әулетінің сарайы үйсіндердің ішкі ісіне, тіпті тақ мұрагерін тағайындау ... ... ... Бұл ... ... ... ... туғызды. Қалың бұқара ғұндармен одақтас болуды қаласа, сарайдағы билеушілер Хань империясының одағы болуды қалады. Біріншіден, ... мен ... ... қатынасы, этникалық туыстығы, шаруашылығы мен тұрмыс-тіршіліктерінің жақындығы болса, екінші жағынан екі елді ... ... ... екі жақта мүдделі болды. Осындай жағдай екі елден де көп жағдайда ... және ... ... ... ... ...
Қаңлы мемелекеті
Қаңлы мемлекеті - Қытай жазба деректерінде канцзюй ... ... ... 2 ғ. ... ... ... шығу тегі туралы Хиуа ханы Бахадүрхан Әбілғазы төмендегідей аңызды келтіреді: Оғыз хан ... ... ... ... ханы сан мың ... оған ... шықты; олар шайқасып Оғыз хан кенет шабуыл жасап, оның қолын быт-шыт ... Оғыз ... ... көп олжа ... ... тиеп алып ... лау ... Олардың қасында қолы епсекті бір шебер кісі ... ол ... ... арба жасады.Оған қарап бәрі де арба құрастырып, оған олжаны тиеп, бәрі үйіне қайтып келді. Арбаны деп ... ... ... оның аты да, заты да ... ... ол қозғалғанда дегенге ұқсас дыбыс шығаратын себепті оны деп ... Оны ... ... ... ... ... ... елі соның үрім бұтағы>>
Қаңлылардың мекені Сырдария, Талас өзендері бойында орналасты. Саны 600 мың ... 120 мың ... ... Азиядан келген. Астанасы Битьян қаласы болды.
Қаңлы мемелекетінде Қауыншы және Отырар-Қаратау мәдениеті деп археологтар атайтын ... ... ... біріншісі Ташкент аумағында, екіншісі Сырдың орта ағысысы мен Қаратаудан Таласқа дейінгі аралықта. Қауыншы мәдениетіне жататын Ақтөбе мекені ... ... ... ... - сарай крест тәрізді салынған бес үйден, екі дәлізден тұрады.
Отырар-Қаратау мәдениетіне жататын ескерткіш Отырар ... ... ... бір ... екінші бөлме қойма болған. Ортада тікбұрышты жер ошақ жасалған.
Шаруашылығы, кәсібі
Қаңлылар темірді балқытып орақ, пышақ, жебе ұштарын жасаған. Егін шаруашылығы, мал ... аң ... ... ... ... құмыралар, табалар табылған

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы саяси партиялар, қоғамдық қозғалыстар мен ұйымдар22 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
XIX-XX ғасырдағы Германия5 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
Ішкі істер органдарының арнайы күзет қызметі туралы74 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама беру13 бет
Алымдар29 бет
Ауыл-селодағы әлеуметтік жұмыс13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь