Тік қалақшалы Дарье жел турбинасының жұмысы кезіндегі атқылау жылдамдығы мен бұрышын анықтау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1. Жел энергетикасы туралы жалпы түсіні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.1 Жел энергиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.2Қазақстан Республикасындағы болашақтағы жел энергетикасының дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Жел энергетикасының қазіргі және болашақтағы жағдайы ... ... ... ... ... ..17 1.4 Жел электр энергиясын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2. Жел энергетикалық құрылғыларының негізгі типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.1 Жел электр қондырғысының желдің бағытына тәуелділігі ... ... ... ... ... ... ... 35
2.2 Жел энергиясын пайдалану коэффициенті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.3 Қазақстандағы жел энергетикасының ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ...37 3. Дарье желтурбинасының аэродинамикасы
Турбинаның айналу моментін есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
3.1 Трубка тоғының теориясын пайдалана отырып Дарье жел турбинасының желге қарсы және ық жақтарындағы энергияны пайдалану коэффициентін табу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
3.2Турбинаның жел энергиясын пайдалану коэффициентін анықтау және қуатын есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
3.3 Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
Экология – дүние жүзіндегі аса өткір мәселе. Қоршаған ортаны қорғаудың ең басты жолы – зиянды газдардың концентрациясын төмендету, жаңа технологияларды өндіріске енгізу. 1992-жылы Рио-де-Жанейрода планетадағы климаттың өзгеруіне байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымы қабылдаған Рамкалы Конвенцияға Қазақстанның да енуіне байланысты парниктік эффектіні азайту үшін энергияның сарқылмайтын көздерін (гелио, гидро, жел) соның ішінде елімізде қоры мол жел энергиясын (32200 млд.кВт.сағат/жылына) пайдалану актуальді мәселе болып табылады.
Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) эксперттерінің соңғы мәліметтері бойынша Қазақстандағы өнеркәсіп орындары атмосфераға жылына 500 млн.тонна улы, парниктік газдарды шығаруда. Зиянды заттардың көп бөлігін шығаратын өндірістердің: ішінде жылу электр станциялары құрайды [1]. Өндірістің қуатын арттырған сайын энергия көп жұмсалады, осыған орай атмосфераға шығаратын парникті газдардың көлемі де арта бермек. Сондықтанда экологиялық таза энергияны өндіруді қолға алар кез келді. 2030 жылға дейін еліміздің энергетикасын дамыту туралы үкімет бағдарламасында барлық энергияның 500 мегаватын(МВт) жел электр станциялары өндіреді делінген. Жел энергиясын өндіру мемлекетімізге арзанға түспек. Осыған байланысты жел электр агрегаттарын өндіріске енгізу қажет.
Қазіргі жел агрегаттары оп-оңай жасала салған құрылғылар емес, осы заманғы ғылым мен техниканың жемісі. Сондықтан, олардың мейлінше жетілдірілген түрлерін шығару терең ғылыми ізденісті қажет етеді. Жел агрегатының негізгі бөлігі – жел ағынының стихиялық энергиясын айналу білігінің механикалық энергиясына айналдыратын жел турбинасы болып табылады.
Жалпы турбиналарды конструкциясына байланысты мынадай үш түрге бөлуге болады: желкенді, пропеллерлі және Дарье жел турбинасы. Ал Дарье жел турбинасының өзі тік қалақшалы және тропоскино деп екіге бөлінеді(1,2 сурет).
Дарье жел турбинасының басқалардан мынадай артықшылықтары бар:
1.Турбинаның айналу өсі вертикаль орналасқандықтан, желдің бағытына тәуелсіз.
2. Сол себепті турбинаның электр генераторы мен басқа да құралдарын жер бетіне орналастыруға болады, ол жөндеу мен іске қосу жұмыстарын жеңілдетеді.
3. Турбинаның жел энергиясын пайдалану коэффициенті жоғары ( ) .
4. Технологиялық жағынан Дарье қалақшаларын жасау салыстырмалы түрде оңай, кез-келген зауыттарға тапсырыс беру арқылы жасалынады.
Бұл жел турбиналары профилі симметриялы қалақшаларының көтеру күшінің есебінен қозғалады .
1. Гадеев.Т.От винта. газета Известия-Казахстан.№98(643) 5 июня 2003.
2. Kazakhstan today.(Wіndstats Newsletter 15/2)
3. Бекметьев Р.М.,Заглиев И.Г. Ветроэнергетические ресурсы различных районов Казахстана.:Сб.науч.тр.,Гидропроекта,вып.129.Ветроэнергетические станции.М.,1988.-С.63-70.
4. Ершина А.К.,Ершин Ш.А.,Жапбасбаев У.К. Основы ветротурбины Дарье.-Алматы:КазГосИНТИ,2001.-104с.
5. Лойцянский Л.Г. Механика жидости газа. М: Наука, 1987-904с
6. Турян К.Дж., Стриклэнд Дж.Х., Бэрг Д.Э. Мощность ветроэлектрических агрегатов с вертикальной осью вращения.-Аэрокосмическая техника 1988. №8- с 105-121.
7. Ларин В. Ветроэнергетика Дании-прорыв в будущее уже произошел. Энергия: Экономика, техника,экология.-2001. №2.- №15-21
8. Шефтер Я.И. Ветроэнергетические агрегаты. М: Машиностроение. 1972-288с
9. Wind power. Recent developments Editor bu D.J.De Renzo Noves data corporation Park ridge. New-Jersy. 1979. – 272p.
10. Ершина А.К. Ершин Ш.А., Ершин Ч.Ш. Патент №19114 на изобретение «Ветродвигатель Бидарье» 26.11.2007 г.
11. Ершина А.К. Ершин Ш.А., Ершин Ч.Ш. Предпатент №12-2/4320 «Вертикально-осевая составная ветротурбина карусельного типа (варианты)» 07.09.2008 г.
12. Ершина А.К., Ершин Ш.А., Гуль В.И., Тулепбергенов А.К. Экспериментальное исследование поле течения стационарного воздушного потока при работе четырехлопастной турбины "Дарье ". // Известия МН-АН РК, серия физико-математическая – 2000. № 3 (211). - С. 72-78.
14.Ершина А.К., Манатбаев Р.К., Тулепбергенов А.К. Аэродинамические расчеты современных ветротурбин // сб. тезисов международной научной конференции «Проблемы современной математики и механики». Алматы, 20-22 сентября 2005г. С.194.
13.Wind power. Recent developments Editor bu D.J.De Renzo Noves data corporation Park ridge. New-Jersy. 1979. – 272p.
14.Ершина А.К., Ершин Ш.А., Жапбасбаев У.К. Основы теории ветротурбины Дарье. – Алматы, 2001. – 104 с.
15.Ершина А.К., Ершин Ш.А., Гуль В.И., Тулепбергенов А.К. Экспериментальное исследование поле течения стационарного воздушного потока при работе четырехлопастной турбины "Дарье ". // Известия МН-АН РК, серия физико-математическая – 2000. № 3 (211). - С. 72-78.
16.Турян К. Дж., Стриклэнд Дж., Х., Бэрг Д.Э. Мощность ветроэлектрических агрегатов с вертикальной осью вращения. //Аэрокосмическая техника 1988. № 8. -С. 105-121.
17.Ершина А.К. Ершин Ш.А., Ершин Ч.Ш. Патент №19114 на изобретение «Ветродвигатель Бидарье» 26.11.2007 г.
18.Ершина А.К. Ершин Ш.А., Ершин Ч.Ш. Предпатент №12-2/4320 «Вертикально-осевая составная ветротурбина карусельного типа (варианты)» 07.09.2008 г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЗИКА-ТЕХНИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТІ
Жылуфизика және техникалық физика кафедрасы
Тік қалақшалы Дарье жел ... ... ... атқылау жылдамдығы мен бұрышын анықтау
4 курс студенті ___________________________________Меңдіқұлов Н.Т.
(қолы, мерзімі)
Ғылыми жетекші
т.ғ.к. ... ... ... мерзімі)
Қорғауға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі,
ф-м.ғ.д. профессор _______________________________ Бөлегенова С.Ә.
(қолы, мерзімі)
Алматы, 2012
РЕФЕРАТ
Бітіру жұмысының көлемі - 61 ... 12 ... 18 ... 7 кесте тұрады.
Түйін сөзі жел энергиясы, Жел ... ... ... жел ... ... қуаты, қалақшаның бұрылу бұрышы, бұрыштық жылдамдық, трубинаның айналу моментты, трубинаның жел энергиясын пайдалану ... ... ... жел трубинасының бір жұмысшы қалақшасының әртүрлі "θ" бұрылу бұрышына сәйкес, V - атқылау жылдамдығы мен "φ" ... ... ... ... ... "θ" ... бұрышы, V - атқылау жылдамдығы мен "φ" атқылау ... Жел ... ... ... пайдаланып трубинасының қуатын, айналу моментін жел энергиясын пайдалану коэффициентін есептеу.
Зерттеу әдісі: Дарье жел трубинасының айналу моменті, қуатын және ... жел ... ... ... ... үшін ... жел ... бір жұмысшысы қалақшасының қозғалысын зерттеуге тура келеді. Егер айналып тұрған турбинаға қандай да бір "U" жылдамдықпне жел ... ... ... ... онда сәйкестік заңдары бойынша қажетті шамаларды анықтай ... ... ... - ... жел ... ... ... концентрленген механикалық айналу энергиясына түрлендіретін жел ... - бір ... ... жел ... деп ... ... байланысқан, қалақшалардың хордасы r радиусты шеңбердің жанамасымен бағытталатындай етіп "Т" немесе "Г " әріптері секілді бекітілген жазық жайылу қанатшаларды ... ... ... бекіту тәсілінде, жазық серпімді жұмыстық қанатшалар садақ ... ... оның екі ұшы ... валына бекітіледі.
БЕЛГІЛЕУЛЕР
r - валдың айналу осінен қалақшаларға дейінгі қашықтық;
u - желдің жылдамдығы;
θ - бұрылу бұрышы;
ω - ... ... ... ... - ... ... векторы;
V - атқылау жылдамдық векторы;
α - атқылау бұрышы;
Z - агрегат ... - ... ... ... ... - валдағы жел дөңгелекшелерінің қуаты;
- көтеру күшінің моменті;
Rτ - көтеру күшінің ... ... - ... ... коэффициенті;
ds - жұмыс қанатының шексіз жұқа ... - ds ... әсер ... ... ... мөлшері;
Н - жұмыс қанатының ұзындығы;
dMh - ds элементтен алынатын момент;
h - ... ... ... Һ енін ... ... - жел ... қалақшаларына берілетін қуат;
ξ - жел энергиясын пайдалану коэффициенті;
ρu22 - желдің кинетикалық энергиясы;
j - жел ... ... - ... ... ... қуат;
Ғ - цилиндр бет ауданы;
Vinfinity - жел ... - ... ... ... жылдамдығы;
eθ, ee - бірлік векторлар;
V - ... ... ... ... - ... ... ... - қанаттың көтеру күшіне бағытталған бірлік вектор;
CD(α) - ... ... ... - ... ... векторы;
dL, dD - аэродинамикалық күштің элементар ... - ... ... ... ... ... Жел энергетикасы туралы жалпы түсіні.............................................................10
1.1 Жел энергиясы.....................................................................................................11
1.2Қазақстан Республикасындағы болашақтағы жел энергетикасының дамуы............................................................................................16
1.3 Жел энергетикасының қазіргі және болашақтағы жағдайы......................17 1.4 Жел ... ... ... Жел ... ... ... ... Жел электр қондырғысының желдің бағытына тәуелділігі............................35
2.2 Жел энергиясын пайдалану коэффициенті.......................................................36
2.3 Қазақстандағы жел энергетикасының ресурстары...............................37 3. ... ... ... ... ... ... есептеу.....................................................45
3.1 Трубка тоғының теориясын пайдалана отырып Дарье жел турбинасының желге қарсы және ық жақтарындағы энергияны пайдалану коэффициентін табу.............................................................................................................................51
3.2Турбинаның жел ... ... ... ... және қуатын есептеу.................................................................................57
3.3 Қорытынды...................................................................................59
4. Пайдаланылған әдебиеттер.................................................................60
Кіріспе
Экология - дүние жүзіндегі аса ... ... ... ... ... ең ... жолы - ... газдардың концентрациясын төмендету, жаңа технологияларды өндіріске енгізу. 1992-жылы Рио-де-Жанейрода планетадағы ... ... ... ... ... ... ... Рамкалы Конвенцияға Қазақстанның да енуіне байланысты парниктік эффектіні азайту үшін энергияның сарқылмайтын көздерін (гелио, гидро, жел) ... ... ... қоры мол жел энергиясын (32200 млд.кВт.сағат/жылына) пайдалану актуальді мәселе болып табылады.
Біріккен ... ... (БҰҰ) ... соңғы мәліметтері бойынша Қазақстандағы өнеркәсіп орындары атмосфераға жылына 500 млн.тонна улы, парниктік газдарды шығаруда. Зиянды заттардың көп бөлігін ... ... ... жылу ... ... ... [1]. Өндірістің қуатын арттырған сайын энергия көп жұмсалады, осыған орай атмосфераға шығаратын парникті газдардың көлемі де арта ... ... ... таза ... ... қолға алар кез келді. 2030 жылға дейін еліміздің ... ... ... ... ... ... энергияның 500 мегаватын(МВт) жел электр станциялары өндіреді делінген. Жел энергиясын өндіру мемлекетімізге арзанға түспек. Осыған байланысты жел электр агрегаттарын өндіріске ... ... жел ... ... ... ... ... емес, осы заманғы ғылым мен техниканың жемісі. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ғылыми ізденісті қажет етеді. Жел агрегатының негізгі бөлігі - жел ағынының стихиялық энергиясын айналу ... ... ... айналдыратын жел турбинасы болып табылады.
Жалпы турбиналарды конструкциясына байланысты мынадай үш түрге бөлуге болады: желкенді, пропеллерлі және Дарье жел ... Ал ... жел ... өзі тік ... және ... деп екіге бөлінеді(1,2 сурет).
Дарье жел турбинасының басқалардан мынадай артықшылықтары бар:
1.Турбинаның айналу өсі вертикаль орналасқандықтан, желдің бағытына тәуелсіз.
2. Сол ... ... ... ... мен ... да құралдарын жер бетіне орналастыруға болады, ол жөндеу мен іске қосу жұмыстарын жеңілдетеді.
3. Турбинаның жел энергиясын пайдалану ... ... () .
4. ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде оңай, кез-келген зауыттарға тапсырыс беру ... ... жел ... ... симметриялы қалақшаларының көтеру күшінің есебінен қозғалады .
1-сурет. Тік ... ... ... жүйесіндегі
Дарье жел турбинасы ... жел ... ... ... жел ... құрылғыларының (ЖЭҚ) әлемдік қолданыс саябағында көлденең-өстік немесе пропеллерлік құрылғылар 90%-ға жуығын құрайды, ал оларды сериялық өндірумен бірнеше мың ... ... ... ЖЭҚ ... ... ... ... себептері бар. Тік-өстік ЖЭҚ көлденең-өстік пропеллерлік нұсқалардан кейін шығарылды ... ... - 1929 ... ... ... - 1931 ... ... роторы - 1975 жылы). Мұнан өзге осы кезге дейін тік-өстік ЖЭҚ басты кемшілігі олар үшін ... ... ... ... ... жылдамдығының желдің жылдамдығына қатынасы бірден артық болуы мүмкін емес деген қате пікір болған еді (көлденең-өстік ЖЭҚ үшін бұл ... 5:1 ... Бұл ... ... ... ... баяу ... роторларға тән. Аталмыш роторлар қалақшалардың желмен және оған қарсы ... ... ... ... кедергілерге ұшырауы салдарынан қате теориялық қорытындыларға алып келді. Аталмыш тұжырым ... жел ... ... шекті коэффициенті көлденең-өстік пропеллерлікке қарағанда тік-өстік ЖЭҚ - да төмендеп қабылданады. Осының салдарынан ЖЭҚ аталмыштүрі 40 ... жуық ... ... еді. Тек 60-70 ... ... ... кейіннен американдық және ағылшын мамандары тәжірибелік жолмен аталмыш тұжырымдардың қалақшалардың ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеді. Атмосфералық қысымның айырмашылығы ауаның қозғалуына себепші болады. Ауаның ендік бағыттағы қозғалыстарын жел деп атайтынын білесіңдер. Жел жылдамдығы м/с-пен белгіленеді, оны ... ... ... деп ... Жел ... 12 ... арнайы Бофорт шкаласымен де аныктайды. Мұндағы 0 балл желсіз тымықты білдірсе, 12 балмен жылдамдығы 30 м/с-тан ... ... ... ... ... ... ... оның бағытын да білудің маңызы зор. Жел бағытын оның ... ... ... ... анықтайды. Осыған сәйкес, көкжиектің 8 негізгі бағытын (румб) ажыратады: солтүстік (С), солтүстік-шығыс (СШ), шығыс (Ш), ... (ОШ), ... (О), ... (ОБ), ... (Б), солтүстік-батыс (СБ). Кез келген аудандағы белгілі бір мерзім ішінде жел бағыттары мен қайталануын жел өрнегі деп аталатын ... ... ... ... Жел ... ... ... флюгер деп атайтынын білесіндер (оның құрылысын естеріңе түсіріддер).
Желдерді жергілікті желдер, атмосфераның жалпы циркуляциясына енетін желдер, жоғары және ... ... ... ... ... деп ... үш ... бөледі. Жергілікті желдер қатарына бриздер, тау-аңғарлың желдер, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... сендер өткен 6 -- 7-сыныптардағы география сабақтарынан танысасыңдар.
Жел ағысы - мұхит пен теңіз суының ... ... ... ... деп аталатын 100 м, кейде 200 м тереңдік) жел мен судың арасындағы үйкелістен пайда ... ... Бір ... ұзақ ... ... әсерінен пайда болған жел ағысын дрейфтік (ықпа) ағыс (мысалы, Солтүстік және ... ... ... ... ... ағысы, т.б.) деп атайды.
Жел энергетикасы - жел энергиясын механикалық, жылу немесе электр энергиясына түрлендірудің теориялық негіздерін, әдістері мен ... ... ... ... ... саласы. Ол жел энергиясын халық шаруашылығына ұтымды пайдалану мүмкіндіктерін қарастырады. Қазақстанда жел күшімен алынатын электр энергия-сы қуатын кеңінен және мол ... ... ... ... ... жел қуаты жеткілікті. Жел энергиясының басқа энергия көздерінен экологиялық және экономикалық артықшылықтары көп. Жел ... ... ... жетілдіру арқылы оның тиімділігін арттыруға болады. Жел энергиясын тұрақты пайдалану үшін жел ... ... ... ... ... ... ... ұштастыру қажет. Республиканың шығыс, оңтүстік-шығыс, оңтүстік аймақтарында су электр стансалары мен жел электр стансаларын біріктіріп электр энергиясын ... өте ... Қыс ... жел күші ... жаз ... азаяды, ал су керісінше, қыс айларында азайса, жаз ... ... ... энергия өндіруді біршама тұрақтандыруға болады.
Алматы облысының Қытаймен шекаралас аймағындағы 40-ендікте, Еуразия мегабассейніндегі орасан зор ауа ... ... ... -- ... ... деп ... ... қақпасындағы желдің қуаты мол. Ол екі таудың ең тар жеріндегі (ені 10 - 12 км, ұзындығы 80 км) ... ... ... ... ... ... - ... ойпатын Қытайдың Ебінұр ойпатымен жалғастырады. Осы жердегі жел ерекшеліктерін зерттеу нәтижесінде оның электр энергиясын ... өте ... ... ... Қыс ... ... соғатын бағыты оңтүстік, оңтүстік-шығыстан болса, жаз айларында солтүстік, солтүстік-батыстан соғады. Желдің орташа жылдамдығы 6,8 - 7,8 м/с, ал жел ... ... 4 - 5 ... ... ... бере бастайды. Желдің қарама-қарсы бағытқа өзгеруі сирек болуына байланысты мұнда ... ... ... жел ... орнату тиімді. Желдің жалпы қуаты 5000 МВт-тан астам деп ... Бұл өте зор ... ... әрі ... мен ... ... үнемдеуге, сонымен қатар қоршаған ортаны ластанудан сақтап қалуға мүмкіндік береді.
Жел энергетикасы екі негізгі бөлімнен тұрады: жел техникасынан - ... ... ... мен ... жобалау және олардың қолданысы бойынша теориялық негіздер мен тәжірибелік амалдар ... ... ... жел ... ... ... ... және тәжірибелік мәселелерді шешу, құрылғылардың тиімді пайдаланылуы және ... ... - ... ... ... ... ... қолдану тәжірибелерін жалпылау.
Жел электрлік станциясы (Жел ЭС) - жел ағынының басқарылмайтын кинетикалық энергиясын электрлік энергияға ... Жел ЭС ... ... ... және айнымалы кернеу жел электрлік станциялары. Тұрақты кернеу жел электрлік станциясының шығысындағы кернеу, генератор ... ... ... қарамастан, тұрақты болады. Керісінше жағдайда, айнымалы кернеу жел ... ... деп ... Жел ... негізгі арналуы -- ұлттық энергетикалық тораптардан алыс орналасқан тұтынушыларды және ауыл шаруашылығы нысаналарын электрлік энергиясы мен сумен жабдықтау.
Басты ... -- ... ... ... қуат көзі (жел) ... сарқылмайды.
Ротордың аэродинамикасының жаңа сауалдарын теориялық зерттеулер-мен тік-өстік ЖЭҚ қолданумен жобалау тәжірибелері көлденең-өстік пропеллерлік ЖЭҚ қарағанда анағұрлым аз болатындығы да ... рөл ... ... ЖЭҚ ... ... ... игеріле бастады. Олардың қуатының аумағы үздіксіз түрде кеңейіп келеді. Бүгінг таңда барлық елдер Дарье роторлы тік-өстік ЖЭҚ ... ... АҚШ, ... ... ... сызықты қалақашалы классикалық сызбаны қолданады. Ал Ұлыбритания мен Румынияда негізгі сызба ретінде айналу өстері параллель тік қалақшалы ... аса ... ... ие. VAWT ... ... осы ... ... жетістіктерге қол жеткізген. 1986 жылдан бастап Сардиния аралында роторының диаметрі 14 м және қуаты 40 кВТ тең аталмыш ... ЖЭҚ ... ... Осы жылы ... ... ... диаметрі 25 м және қуаты 130 кВт тең VAWT-450 ЖЭҚ енгізілді. Қазіргі кезде фирма қуаты 500 кВт ... VAWT-850 ... ... ... ... ... қатар роторының диаметрі 67 м, қуаты 1,7 МВт ... ... ірі VAWT -2400 ... ... кірісіп те кетті.Жобалау үшін неліктен тік қалақшалы тік-өстік ЖЭҚ көбірек таңдап алынады? Әдебиетте кездесетін ЖЭҚ тік-өстік және көлденең-өстік пропеллерлік ... ... ... ... ЖЭҚ ... ... ... қондырғылардың негізгі ерекшелігі - желдің бағытына сезімтал еместігі және сәйкесінше, ... ... ... ... мүмкіндігі. Мұнан өзге заманауи технология-лары жоқ дамушы елдерде тік-өстік ЖЭҚ кеңінен қолдану болжанып отыр. Осындай ... ... ... ... ... мен ... ... етпейтін тік-өстік құрылғылардың құрылымдық қарапайымдылығы жатыр.Алайда, желгенераторларын (желэлектрлік немесе желэнергетикасы құрылғылары) жобалаумен қолданудан жинаған ... ... ... ... ... ... - ... көлденең-өстік пропеллерлік құрылғылар мен салыстыру үшін қажетті жалғыз бағалау параметрі емес. Тік-өстік және көлденең-өстік ЖЭҚ - ... ... ... шешімдер, олар-дың көптеген қасиеттері қайталанбайды. Сондықтан көптеген өзге қасиеттерге негіз ... ... ЖЭҚ ... ... ... тәуелсіздігінен өзге бір қатар мақсаттық ерекшеліктермен құрылымдық ... де жоқ ... ... ... де ... ... деп ... болады.
Төменде тік-өстік және көлденең-өстік пропеллерлік сызбалардың түрлі көзқарастар тұрғысынан жүргізілген салыстырмалы бағамдары келтірілген. Дәстүрлі орындаудан шыққан пропеллерлік ... тік - ... тік ... ... ... ...
* Жел ... туралы жалпы түсінік
Жел энергетикасы өзінің қазіргі заманға сай техникалық жабдықталуымен энергетиканың ... ... ... ... ... ... ... киловаттан мегаватқа дейінгі жел энергетикалық құрылғылары Европада, АҚШ-та және ... өзге ... ... ... ... көп ... электр энергиясын өндіру үшін бір бүтін энергия жүйесінде де, сонымен бірге автономды режимдерде де қолданылады.
Механикалық құрылғылардағы, ... жел ... мен су ... ... энергиясы бірнеше жүзжылдықтар бойына қолданылып келеді. 1930 жылдан ... ... ... ... ... ... құрылымдарының жобалары қарқынды түрде жасалынып келеді, алайда мұндай құрылғылар арзан мұнайға қолдың ... кең ... ие бола ... ... ... күрт ... соң 1973 жылы ... құрылғыларға деген қызуғышылық қайта жандана түсті. Бұл уақытқа дейін бірнеше ескі құрылғылар өзінің жұмысқа қабілетін жоғалтпаған болатын (мысалы, ... ... 100 кВт ... ... 24 м ... 1957 жылы ... Gedser ... бірақ олардың көп бөлігі 70-жылдардың соңына 80-жылдардың басына қарай дамыған техникалық деңгейде оларды бақылау және басқару мақсатында ... ... Жел ... жобалаудағы негізгі шарттардың бірі- желдің кездейсоқ күшті ... ... ... ... ... сақтауды қамтамасыз ету. Жел жүктемелері жел жылдамдығының квадратына пропорционал, ал 50 ... бір рет ... ... ... 5-10 есе асып ... ... соғып тұрады, сондықтан құрылғылардың беріктілігінің жоғары етіп жасауға тура келеді. Мұнан басқа желдің жылдамдығы уақыт бойынша ауытқып ... ... ... бұзылулар орын алады.
Желдің пайда болу себебі - ауаның ұлғаюына және конвективті ағыстардың тууына алып ... Жер ... ... ... ... ... ... масштабта бұл термиялық құбылыстарға Жердің айналу эффектісі қосылады, ... ... ... ... бағыттары пайда болады. Желдердің жылдамдығы биіктікке байланысты артады, ал олардың көлденең құраушылары бойлыққа қарағанда анағұрлым көп. Соңғы жағдай желдің оқыс ... және ... өзге ұсақ ... ... ... ... ... себебі болып табылады.
+ ЖЕЛ ЭНЕРГИЯСЫ
Жел энергетиясы - жел энергиясын механикалық, жылу немесе электр энергиясына түрлендірудің ... ... ... мен ... ... жасаумен айналысатын энергетиканың саласы. Ол желэнергиясын халық шаруашылығына ұтымды пайдалану мүмкіндіктерін қарастырады. Қазақстанда жел күшімен алынатын электр энергия-сы ... ... және мол ... ... ... ... ... жел қуаты жеткілікті. Жел энергиясының басқа энергия ... ... және ... артықшылықтары көп. Жел энергетикасы қондырғыларының технологиясын жетілдіру арқылы оның ... ... ... Жел энергиясын тұрақты пайдалану үшін жел энергетикасы қондырғыларын басқа энергия көздерімен кешенді түрде ұштастыру қажет. Республиканың шығыс, оңтүстік-шығыс, оңтүстік аймақтарында су ... ... мен жел ... стансаларын біріктіріп электр энергиясын өндіру өте тиімді. Қыс айларында жел күші ... жаз ... ... ал су ... қыс ... азайса, жаз айларында көбейеді. Сөйтіп, энергия өндіруді біршама тұрақтандыруға болады. Алматы облысының Қытаймен шекаралас аймағындағы ... ... ... орасан зор ауа массасының көлемі ауысатын -- Орталық Азиядағы деп аталатын Жетісу қақпасындағы желдің қуаты мол. Ол екі ... ең тар ... (ені 10 - 12 км, ... 80 км) ... ... ... Қақпа Қазақстанның Балқаш - Алакөл ойпатын Қытайдың ... ... ... ... жел ерекшеліктерін зерттеу нәтижесінде оның электр энергиясын өндіруге өте тиімді екені анықталды. Қыс ... ... ... ... ... оңтүстік-шығыстан болса, жаз айларында солтүстік, солтүстік-батыстан соғады. Желдің орташа жылдамдығы 6,8 - 7,8 м/с, ал жел ... ... 4 - 5 ... ... энергия бере бастайды. Желдің қарама-қарсы бағытқа өзгеруі сирек болуына ... ... ... ротор типті жел қондырғысын орнату тиімді. Желдің жалпы қуаты 5000 МВт-тан астам деп ... Бұл өте зор ... ... әрі ... мен ... ... ... сонымен қатар қоршаған ортаны ластанудан сақтап қалуға мүмкіндік береді.Жел атмосфера қабаттарында қысымның біркелкі таралмауынан пайда болады әрі жоғары қысымнан төменгі ... ... ... Ауа ... ... пен кеңістікте тұрақты болмайтындықтан желдің жылдамдығы мен бағыты үнемі өзгеріп отырады. Желдің бағытын көкжиектің қай тұсынан соғуына байланысты анықтайды және оны ... ... ... (16 ... ... ал жылдамдығын - м/с, км/сағ, узелмен немесе балмен (Бофорт шкаласы бойынша) өрнектейді. Биіктікке көтерілген ... ... ... ... байланысты жел қуаты өзгереді, сонымен қатар ол градиенттердің өзгеруіне де тәуелді болады. Жел үлкен ... ... ... ... ауа ... ... ... т.б.) туғызады, осыдан жергілікті және жалпы атмосфералық айналым пайда болады. Қазақстанның барлық ... ... ... ... ... желдер жиі болып тұрады, оның максимумы қыс айларына (40 - 45 м/с) және көктем мен күзге (20 - 35 м/с) ... Өте ... ... Каспий жағалауы және биік тау асулары мен аңғарларында байқалады. Дүниежүзілік желдер жіктеліміне Қазақстан аумағында тұрақты соғатын 23 жел ... ... ... ... ... ... бөледі: ашық далада (Жосалы, Сілеті, т.б.); шөл және шөлейт, үлкен ашық су қоймалары төңірегінде (Каспий теңізі, Балқаш, Алакөл көлдері, т.б.); тау ... және тау ... ... (, , , , т.б.); ... биіктіктегі таулар мен қырқаларда (, , , , т.б.) соғатын желдер. Жел ... ... ... ... құдықтан су тарту, диірмен айналдыру, егін суару, т.б. үшін пайдаланылады.Атмосфералық қысымның ... ... және ... кысымның төменгі қысымға карай ағылуынан туындайды. Қысымның уақыт және кеңістік бойынша үздіксіз өзгеруінің салдарынан желдің жылдамдығы мен бағыты үнемі ... ... ... ... оның ... жағы ... ... да, градуспен не румбпен (16 румбтық жүйе бойынша) анықталады; ал жылдамдығы м/с, км/с, ... ... ... ... ... бойынша балмен өлшенеді. Жел үлкен аумақтың үстінде өте кең ауа ... ... мен ... ... ... ... жалпы циркуляциясы мен жергілікті циркуляңиясы түзіледі. Жел жоғары карай ... ... ... ... ... бар ... өзгеруіне байланысты озгеріп отырады. Жергілікті желдер қатарына бриздер, тау-аңғарлың желдер, фендер, боралар, сирокко, самум және т.б. жатады. ... ... ... ... ға - лам - ... ... жел ... ор - на - - ласқан. Сондықтан өңіріміздің сол - ... ... ... ... ек - п - ... ауа ... ... тұрады. Қазақ - станның кейбір аймақтарында жел - дің ... ... ... 6 м/с ... ... осы өңірлерде энер - гия - ның балама көзін дамыту ыңғайлы деп саналады.
3-сурет. Қазақстандағы Республикасындағы жел ... ... ... ... ... ... ... энер - гия потенциалы жылына 929 млрд кВт/сағ. құрайды. Аймақтар бойынша БҰҰ-ның Дамыту бағ - дарламасының жел ... жө - нін - дегі жоба ... ... ... мына ... жел ... ... са - луға қолайлы деп қорытындыланған: Оң - түстік - Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақ - стан ... ... - ... және ... ... ... - ... об - лысы және Орталық - Қарағанды об - лы - сы.Таяуда ЖШС ... 45 ... ... Ерей - ... ... Жел ... стан - сысы құрылысы жобасының басталып кет - ке - нін хабарлады. Бұл стансының тех - ни - ка - ... ... ... ... және жо - ... ... ... ауалық мұхиттың түбінде-желдер әлемінде өмір сүреміз. Қозғалыстағы ауалық масалардың энергиясы орасан көп. Жел энергиясының қоры, ғаламшарымыздағы барлық өзендердің гидроэнергияларының қорынан жүз есе көп. Біз ... ... ... тынышты емес. Біздің мемлекетіміздің төңірегінде соғатын желдер, елімізді электрэнергиясымен қамтамасыздандырады. Еліміздегі климаттық жағдайлар жел ... ... ... ... ... авторлардың бағалауынша Жер бетіндегі жел энергиясының потенциялы 1200 ТВт ... ... ... осы ... қолдануға Жер бетінің әр төңірегінде біркелкі емес. Вертикаль қимадан өтетін жел қозғалысының ... ... ... ... болу үшін 20-30 м ... желдің жылдық орташа жылдамдығы көп болуы қажет. Жел қозғалысының орташа жылдық меншікті қуаты 500Вт/м2-қа ... ... 7 м/с ) ... жерде орнатылған жел энергетикалық құрылғы 500 Вт/м2-тың 175-ін ғана электр энергиясына түрлендіреді.
Жел қозғалысының энергиясы жел жылдамдығының үшінші дәрежесіне ... ... ... ... ... бұл ... толы-ғымен электр энергиясына айналдыруға мүмкіндік жоқ. Жел қозғалысының энергиясын пайдалы қолдану коэффициенті(ПҚК), ... ... ... 59,3% ... Басылымға шыққан мәліміттер бойынша, практикада жел энергиясының ең ... ... ... жел агрегатында жуықтап алғанда 50% жақын болады, бірақ бұл тек қана проектіде қарастырылған желдің ... ... ... Одан ... жел қозғалысының энергиясының бір бөлігі механикалық энергия электр энергиясына түрленген кезде жоғалады, оның ПӘК-і 75-95%. Осының барлығын ескере ... ... ... ... қарастырылған тұрақты жылдамдықтар диапозонында жұмыс істесе ғана, желдік агрегаттың меншікті электрлік қуаты жел ... ... ... ... Бірақ кей-бір кезде, желдің жылдамдығы есептелген жылдамдықтардың шектерінен шығып кетеді. Бір жағдайда ... ... тым ... ... бұл жағдай да жел агрегаты жұмыс істей алмайды. Екінші жағдайда ... ... тым көп ... бұл ... ... ... шығып қалмау үшін оны тоқтатуға тура келеді. Егер желдің жылдамдығы номиналды жылдамдықтың мәнінен ... ... ... ... аспау үшін, желдің механикалық энергиясының барлығы қолданылмайды. Осы фактілердің барлығын ескере отырып жыл бойындағы электр энергиясының меншікіті шығарылуы жел энергиясының 15-30% -ын ... ... ... ... ... төмендегідей жасалған. Жел донғалағы динамо-машинаны-электр тогының генераторын қозғалысқа келтіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... Аккумуляторлық батареялардың клеммаларындағы кернеу генератодың клеммаларындағы кернеуден азайғанда батарея автоматты түрде генраторға жалғанады да, ... ... ... Жел ... механикалық, жылу немесе электр энергиясына түрлендірудің теориялық негіздерін, әдістері мен ... ... ... ... энергетиканың саласы. Ол жел энергиясын халық шаруашылығына ұтымды пайдалану мүмкіндіктерін қарастырады. Елімізде арзан электр энергия көздерін іздеу ... ... 2030 ... ... ... ... өндіруді дамыту туралы" мемлекеттік бағдарламаға сәйкес, жел күшімен өндіретін электр энергиясы қуатын ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жел күшімен алынатын электр энергиясы қуатын кеңінен және мол өндіруге болады. Республикамыздың барлық өңірлерінде жел қуаты ... Жел ... ... энергия көздерінен экологилық және экономикалық артықшылықтары көп. Жел энергетикасы ... ... ... ... оның ... ... ... Жел энергиясын тұрақты пайдалану үшін жел энергетикасы қондырғыларын басқа ... ... ... түрде ұштастыру қажет. Республиканың шығыс, оңтүстік-шығыс, оңтүстік аймақтарында су электр станциялары мен жел ... ... ... электр энергиясын өндіру өте тиімді. Қыс айларында жел күші көбейсе, жаз айларында азаяды, ал су керісінше, қыс айларында азайса, жаз ... ... ... энергия өндіруді біршама тұрақтандыруға болады. Алматы облысының Қытаймен шекаралас аймағындағы 40-ендікте Еуразия мегабассейніндегі орасан зор ауа массасының ... ... ... ... "жел ... деп ... Жетісу қақпасындағы желдің қуаты мол. Ол екі таудың ең тар жеріндегі (ені 10 -- 12 км, ... 80 км) ... ... құбыр" болып табылады. Қақпа Қазақстанның Балқаш -- Алакөл ойпатын Қытайдың ... ... ... Осы ... жел ... ... ... оның электр энергиясын өндіруге өте тиімді екені ... Қыс ... ... соғатын бағыты оңтүстік, оңтүстік-шығыстан болса, жаз айларында солтүстік, солтүстік-батыстан соғады. Желдің орташа жылдамдығы 6,8 -- 7,8 м/с, ал жел ... ... 4 -- 5 ... ... ... бере ... ... қарама-қарсы бағытқа өзгеруі сирек болуына байланысты мұнда турбиналы ... ... жел ... орнату тиімді. Желдің жалпы қуаты 5000 МВт-тан астам деп болжануда. Бұл өте зор ... ... әрі ... мен мұнайды, газды үнемдеуге және, әсіресе, қоршаған ортаны ластанудан сақтап қалуға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде жел электрагрегаттары электр тогымен ... ... олар ... қиын ... жұмыс істейді, алыс аралдарда, Арктикада және үлкен халық топтары тұратын жерлерден алыс орналасқан мыңдаған ауылшаруашылдық фермаларда да ... ... Мэн ... тұратын американдық Генри Клюз екі мачта құрып оған екі жел ... ... ... әр-біреуі 6В, 60В және 2В-тан тұратын 20 аккумулятор оған желсіз күні жұмыс істейді, ал бензин двигателі оған резерв ... ... Бір айда Клюз жел ... ... сағ ... ... бұл оған барлық шаруашылығын жарықтандыруға және электр ... ... т.б.) ... ... жетеді.
Жел электрлік агрегаттарды кеңінен қолайлы жағдайларда қолдануға олардың қымбаттылығы кедергі жасайды
Қазіргі заманда жел ... ... ... ... ... ... ең үлкен қиыншылық ол кез келген желдің жылдамдығында пропеллердің айналу жиілігі біркелкі болуы тиіс.Өйткені ... ... ... ол ... 60 немсе 50 Гц айнымалы ток тудыру керек. Сондықтан лопасттердің көлбеулік бұрышы реттеліп отырулы тиіс:жел күшті болғанда бұл бұрыш сүйірірек ... ... жел ... ... болғанда бұл бұрыш арту керек. Қалақшаларды реттеумен қатар генератор мачтада желге қарсы автоматты түрде айнауы тиіс.
+ ... ... ... жел ... ... ... күн, гидроэнергия және жел энергияларының түбегейлi жаңартылған энергия көздері қорларына өте бай. Алайда, осы ... ... бұл ... кең ... қолданыс таппады, су электро-станцияларындағы электр энергиясының өндiрiсi үшiн жартылай қолданылатын гидроэнергияны қоспағанда. Сондықтан, гидроэнергияны қолдану есебiнен елдiң энергетикалық балансындағы ... ... ... ... ... ғана ... ... жаңартылған энергияның қорлары әлемнің түкпір-түкпірінен кең қолданыс тауып келеді. Оған ... ... әсер ... ... ... қазып алынатын отын қорларының өсетiн сұранысын қысқарту факторлары, сонымен бiрге жану өнiмдерiнiң көмiртек екi ... ... ... ... және ... көмiртек бар отынның лақтырулары ауа райының өзгерiсiнiң глобалдi мәселесiн туғызатын факторлар. Әлемнiң елдерiмен осыған байланысты атмосфераға ... екi ... ... ... және ... ... ... келiсiмдер қабылданған, сәйкесiнше таза экологиялық технологияларды қолдану энергетикаға ықылас көрсетедi, соның iшiнде энергияның жаңартылған ... XXI ... ... ... баланстағы жаңартылған энергияның еншiсi зерттеушi ұйымдардың қатарының бағалары бойынша 35% жете алады.
Жаңартылған ... өте ... ... бiрi ... ... болып табылады. Бұл жел энергетикалық қорлардың ашықтығы, ... ... ... ... ... ... ... технологияларының бар болуы, жел энергетикалық қоюлар және қазып ... ... ... бар ... жылу электр станцияларына электр энергиясының өндiрiс құнының ... ... ... дәл ... 76 елi электр энергиясын өндiруi үшiн желдiң энергияларын қолданады. Электр энергиясы өндiрiсiнiң жылғы көлемi 2008 жылы 260ТВтсағ немесе электр ... ... ... ... 1,5 ... ... 2020 ... қарай жел электр станцияларының жиынтық қуаты 1500 ГВт ... яғни ... ... ... ортақ жылғы өндiрiсiнің 12% дейiн өндiрiп алуға мүмкiндiк беретiн қарастырылп отыр.
Қазақстан ... жел ... ... ие екені белгiлi. ООНның дамыту шеңберiнде бiрлескен программа жобасы және энергетиканың министрлiгi және ... ... ... ... ... ... әр ... Қазақстан өлкесінде орналасқан аудандарда ВЭСтың құрылысы үшiн жақсы желдiң, ауа райының бар ... ... ... ... отырып елдiң барлық аумағындағы желдiң үлестiрiлуi бар және желдің ұсынылған жылдамдықтары бар Қазақстан атласы жасалды. Жел атласының ... жел ... ... ... жуық ... ... 80 метрлік биiктiкте 50 000 км шаршы ауданда ... ... орта ... ... 7 ... астам байқалатынын көрсетедi. Бұл потенциал Қазақстанның электр станцияларындағы қажеттi мөлшерінен асатын электр энергиясының 1000ТВтсағ жыл сайын iстеп ... ... ... едi. ... ... ... жел электр станцияларының Қазақстанындағы инвестициялық құрылысы туралы ... ... ... ... жел ... станцияларының қуат жиынтығы 1000 МВт, ал электр энергиясының бір жылғы өндiрiсi 3 миллиард кВтсағ ... ... ... ... ... мәлiмет www.windenergy.kz-дiң сайтында орналастырған.
БҰҰ-ның даму бағдарламасының қолдау жанында энергетиканың министрлiгiн жел энергетикалық потенциалдың игерулерi және ... ... ... үшiн осы ... ... Республикасындағы жел энергетиканың дамыту бағдарламасын 2015 жылға дейiн және 2030 жылға ... ... ... Осы ... бойынша электр станциялары 2015 жылға қуаттың 250-300 МВты және 2030 жылға 2000 МВтқа ... ... деп ... Бұл ЖЭСтарда 2015 жылға дейін электр энергиясының 1 миллиард кВтсағ болса, 2030 жылға дейін 5 миллиард кВтсағқа дейін жетеді.
2009 жылы ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және инвестицияларының мақсаты үшiн туралы ҚРының заңы қабылданған.
Электр энергиясы нарығында жаңартылатын ... ... заң ... ... соның iшiнде объектті желiлерге және аймақтық көлiк серiктестiктерiнiң энергиясының сатуы бойынша желiге көз энергиясы, электр энергиясының көлiгi және ... ... ... ... ... 2009 жылы ... ... ақпанда жаңартылған энергия жобаларын қолдауы үшiн қаржы механизмдерін қолдануға мүмкiндiк беретiн Киото хаттамасы бекiтiлген.
Сондықтан, Қазақстандағы жел энергетикасының ... ... үшiн ... ... жасалған. Қазақстанда жел энергетикасының дамуының жетiстiктері мемлекеттiк және жергiлiктi органдардың ... ... ... ... анықталады
+ Жел энергетикасының қазіргі және болашақтағы жағдайы
1980 жылдары Америкада 1кВт/сағ жел энергиясының құны 70%-ке төмендеген, қазір 6-8 центті құрайды, ... ... ... ... ... жаңа жылу ... ... жел электр станциялары бәсекеге түсе алады. Жақын ... жел ... ... гөрі ... тиімді болатынына мамандар күмәнданбайды. Сонымен АҚШ 2030 жылы электр энергиясының 10-12% жел энергиясынан алатын болады.
Жылдамдығы 5м/с-тан асатын жел энергиясы ... ... ... пайдаланылады. Ресейде қуаттылығы 1-2МВт 10-15 қондырғылардан тұратын жел ... ... ... ... Жел ... ... қоры Ресейде өте көп, бірақ жел қондырғыларының пайдалы әсер коэффициенті төмен (0,25) және металл көп ... ... ... ... олар ... ... көздерімен бәсекеге түсе алмай отыр. Жел энергиясын игерудің ... ... ... Германияда, АҚШ-та, Францияда, Швецияда және басқа елдерде ... ... жылы ... жел энергиясын электр энергиясына айналдыру 1660МВт болды, осы энергияның 85%-і АҚШ-тың Калифорния штатында ... ... Gas and ... фирмасына қарайтын және Калифорния аймағында орналасқан Алтамаунт-Пасс қаласындағы кешенді 7500 жел ... ... ... және ... ... ... энергиясының құны 7 цент/кВт-сағ (қазіргі замандағы жылу электр станцияларындағы электр энергиясының құны 5 цент/кВт-сағ.) құрайды. ... ... ... ... болуы Алтамаунт-Пасс қон-дырғыларында ескі конструкциялар мен бұрынғы технологияларды пайдаланғандықтан, атап айтқанда генераторлардың жұмысын бақылайтын микропроцессорларды және қалақшаларды ... ... ... материалдарды қолдана алмағандықтан болып отыр. Бұлардың жоғары тиімділігі күтпеген жерден құрылыс үрдісімен пайдалануда туындаған және практикалық мақсаттан шыққан ... тез ... іске ... ендіруге байланысты, ал осындай шешімдерді жылу электр станциясы мен атом электр станциясына тез арада енгізу мүмкін емес.
Егер жел энергетикасындағы ... ... ... ... ... онда EPRІ ... ... "WіndPower" фирмасы (Ливермор, Калифорния штаты) айналу жиілігі айнымалы, қуаты ... жел ... жаңа ... ... Қалақшалардың конструкциясы мен электрондық басқару жүйесін ендіру роторлардың оптимальдық ... және жел ... ... ... айналуын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар қондырғы да аса қымбатқа түспейді және күштің әсерінен металды сынып ... ... ... ... ... Жел ... қондырғыларының аэродинамикалық және электрондық компоненттерін бұдан әрі қарай жетілдіру нәтижесінде АҚШ энергетика министрлігінің пайымдауы бойынша жақын арадағы 20 жыл ... ... жел ... ... ... ... ... құнын 3,5 цент/кВт-сағатқа дейін төмендетпек. Экономикалық тұрғыдан алғанда жел қондырғыларын энерго-жүйелер жүктемесінің ең жоғары кезінде қосқан жөн ... ... ... және Соланоға энергияның ең жоғарғы жүктемесінің 50%-і келеді).
Жел энергиясы экологиялық таза энергия болып табылады. Жел турбинасы жұмыс істегендегі ... мен ... ... ... ... салдарынан болатын телевизиялық каналдардағы ауытқуларды оңай шешуге болады. Ең ... ... ... ... өлімін жою және кейбір адамдардың жел қондырғылары, табиғат көрінісіне (пейзажына) жат элемент ... ... ... ... ... ... алған бүгінгі таңда ғаламшардың энергия-экологиялық қауіпсіздігі мәселесі де әлемдегі ... ... ... ... ... ... ... болған әрекеттен адам баласының өзіне қатер төнді. Тұс-тұстан топан су басып, жер сілкініп, дүние отқа оранып, ішетін су мен ... ауа ... ... ... ... ... ... Қазақстан парниктік газдарды ауаға тарататын ірі өндіруші елдер қатарына жатады. Мемлекетіміз жаңартылған энергия көздерін пайдалану арқылы осы ... ... ... БҰҰ ... ... қабылдап отыр
Осыдан он бес жыл бұрын Қазақстан Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттың өзгеруі туралы конвенциясын қабылдады. 2009 жылы конвенцияның Киото ... қол ... ... ... ... жаһандық климаттың өзгеруінің алдын алу әлемдік қозғалысының қатарына қосылып, оны жүзеге асыру жауапкершілігін мойнына алды. Осы шараның аясында біздің Жоба өз ... ... ... ... ... жел энергетикасын дамытудың ұлттық бағдарламасын дайындауға көмектесу. - Жел энергетикасы жөніндегі жобаларды әзірлеуге және оларды қаржыландыруды ұйымдастыруға атсалысамыз. ... ... бір ... - алғашқы пилоттық өндірісті іске қосуға жәрдемдесудеміз. Оның қоршаған ортаны қорғау мақсатындағы әлеуметтік маңыздылығына қалың көпшіліктің ... ... ... ... де ... ... - Соңғы кезде жаңартылған энергия көздерін пайдалану туралы дүниежүзі елдері пәтуаға келуде. Қазақстанның бұл саладағы мүмкіндігі ... - ... ... ... ... ... табиғаттағы үдерістер есебiнен үздiксiз жаңартылатын қуат көзі. Яғни, күн сәулесi, жел ... ... су ... ... энергия: топырақтың, жер асты суларының, өзендердiң, су айдындарының жылуы, сондай-ақ бастапқы энергия ресурстарының антропогендiк көздерi: биомасса мен биогаз, электр және жылу ... ... үшiн ... органикалық қалдықтардан алынатын өзге де отындар. Бұлар экологиялық жағынан таза энергетикалық ресурстарға жатады. Бізде мұндай қуат ... ... ... бар. - Жел ... қуат ... ... ... дамитын коммерциялық түрі болып табылады. Қазақстан бұл энергия көздеріне өте бай. Бұл салаға адам қолы әлі тиген жоқ. Егер жан ... ... ... ... ... ... Орта Азия елдерінің алдында тұрсақ, оның басты өндірушісі энергетика секторы (84,4 %). Жел ... ... ... ... және ... ... ... шешуге болады. - Бұл саланы дамытуда қандай проблемалар бар? - Кедергілер жоқ емес. Ең бастысы, Қазақстанда ... ... ... ... ... ... көздеріне аса қажеттіліктің болмауында. Елімізде қуат көзінің екі түрі: гидро-электрстансалары мен жылу-электрстансалары бар. Ал ... ... ... ... ... енді-енді қозғалды. Балама қуат түрлері - жел, күн энергиясы жеткілікті түрде дамымағандықтан, әзірше, электр ... ... ... ... ... отыр. Бұл біздегі көмір қорының молдығынан ғана емес. Салыстырмалы түрде алғанда оны өндіруге ... ... да ... көп ... Ал ... келгенде, бұл экономикалық көрсеткіш. Ал арзан энергия өндірудің ... ... ... ... ... жағдайына тигізер кері әсері есепке алынбай отырғаны өкінішті! Оның тиімділігін бір ғана мысалмен дәлелдеуге болады. Сөз жоқ, жылу ... ... ... адам ... және ... ... ... бөледі. Ал Қазақстандағы бірде-бір жылу электр стансасы түтінді газды тазалау бойынша халықаралық стандартқа жауап бере алмайды. Одан бөлек, ... ... көп ... ... қоқыс шығарады. Оның үйінділері талапқа сай сақталмаған жағдайда айналаны ластап, топырақты жарамсыз етеді. Құрамы алпыс пайызды көміртегті ... бір ... ... ... ... ... 2,2 ... құрайды.
Қазірде жел энергиясын өндіру саласын дамыту қолға алынуда. - ... жылы ... ... біздің жұмысымыздың іргетасын қалады. Бұл атлас ... мен ... үшін ... ... ... ... 2 ... астам аумағында сексен метр биіктікте секундына жеті метрлік жылдамдықпен соғатын жел күші бар. Бұл ... ... жел ... ... ... зор ... Себебі, Еуропа елдерінде желдің жылдамдығы секундына 4-5 метр жағдайында болса да, жел қуатын пайдалануды жолға қойып ... ... ... ... ... ... ... қуаттылығы жағынан Жоңғар қақпасы ауданы алдыңғы орында. Ондағы соғатын желдің ... ... ... 9,68 м/с ... Ел ... деп ... осынау қақпадан соғатын алапат жел өндіріс қуатын жылына 5 мың МВт/секундқа дейін арттыруға мүмкіндік бермек. Ал, Алматы облысындағы Шелек дәлізінен ... ... ... 7,77 ... тең. ... ... соғу жылдамдығы Ақтау-портында 7,83 м/с, Елорданың маңайында 6,8 м/с, Ерейментауда 7,79 м/с, Қарқаралыда 6,26 м/с, ... 6,93 м/с, ОҚО ... ... мен Атыраудағы Қарабатан теміржол стансасы аумағында 7,5 м/с құрайды. Егер еліміздегі осынау табиғи қуатты іске жарата алсақ, пайдаланылатын жел қондырғыларының ... ... 550 ... ... ал ... электр энергиясын өндіру көлемі 1,65 млрд. кВт-сағатқа тең болмақ. Атласқа сәйкес, Қазақстанның 50 000 шақырымнан астам ... ... 900 000 ... ... ... ... ... генераторы кинетикалық жел энергиясын электр қуатына айналдырады. Әдетте турбиналардың желісі біріктіріліп, жел электр стансаларын құрайды. Оның жылу және газ электр ... ... әрі ... ... ... себепті, ауаға қоқыс бөлінбейді. Мұндай стансалар үшін ең қажетті нәрсе, желдің орташа жылдық деңгейі жоғары болуы ... ... ... жел ... ... 6 МВт ... ... Географиялық және метеорологиялық ерекшеліктеріне қарай, жыл он екі ай тынбастан соғып тұратын жел ағыны ... ... ... күн көзі ... жер өз ... айналып тұрғанда бұл құбылыс өзгеріске түседі деуге болмайды. Және жел ... ... жел ... ... мен ... ... әсер ... ал егер механикалық әсері болса, оны шешу технологияның үлесінде. - Тек бізде ғана емес, жалпы кеңестер елінде кешеуілдеп ... бұл ... ... ... енді кіріскенде, бүкіл Еуропа, Америка жел стансалары парктерін орнатып, қалақтары шыр айналған жел ... ... ... ... Әрине, жаңа, экологиялық таза қуат көздеріне үкімет тарапынан ... ... ... ... ... ... атом ... стансасы апаты дәстүрлі энергетика саласы болашағына сын көзбен қарауға алып келді.
Жел ... ... рет ... ... ... 200 ... ... астық тарту үшін пайдаланған. Ислам әлемінде кең тараған диірмендерді 13 ғасырда крест жорықшылары Еуропаға алып келеді. Жел ... ... ... XIX ... ... ... ... 1890 жылы тұңғыш жел электр стансасы іске қосылды. Одан бері ... ... ... ... Жапония, Египет, Үндістан секілді елдер өз өндірісін салып жатыр. АҚШ күштілігі 35 161 Мвт жел ... ... салу ... әлемнің көшбасшылығына шықты, Дания тұтынушыларын электр энергиясымен қамтамасыз етуде алдыңғы орында ... ... ... ... жер ... көмірі қазылып алынып, ол жағылса. Қоқысы ғаламшарымызды басып, түтіні ауаны ластап, жер шарының келбеті адам шошырлық халге түсері анық. Сол ... ... ... зор ... тұр. ... ... отынның бағасына тәуелділіктен құтқаратын, экологиялық таза қуат көздері қажет. Жел энергиясын қолдануға бет бұру - ... өмір ... ... ... ... перзенттік жанашырлығымызды да аңғартатын жаңа көзқарас.
- Энергетика саласының бір құрылымы ретінде мамандардан ... ... деп ... ... ... жел ... тереңдеп оқытуға мән берілуде. Алматы Энергетика және байланыс ... ... ... ... ... ... университеті арнаулы маман дайындайды. Жаңадан ашылған Н.Назарбаев университетінде орталық бар. Жоба ... ... оқу ... ... және техникалық қамтамасыз етуге ат салысып отырған жайымыз бар. Германия Жел энергетикасы институтының бағалауынша, жел турбиналары мен қосымша бөлшектерін шығару ... ... 37 ... ... 2006 жылы ... ол 50 пайыз артқан. 2007 жылы бұл өндіріске 80 000 адам тартылған. ... ... ... 71 пайызы жіберіледі, одан 3,5 миллиард еуро шамасында ... ... Заң ... ... ЖЭК ... ... ... жобаларды жүзеге асыру үшін инвестиция тартылуда. Бұл ... ... ... ... жаңа ... қуат ... және ... қоршаған ортаға зиянды әсерін азайтуға оң ықпал етпек.- деседі сарапшы-ғалымдар. Бұған жол бермеу үшін еліміз жаһандық ... ... үлес қоса ... - Ол үшін жаңа ... көзі керек. Осыдан он бес жыл бұрын Қазақстан Республикасы Біріккен ұлттар ... ... ... ... конвенциясын қабылдады. 2009 жылы конвенцияның Киото хаттамасына қол қойылды. Еліміз осыған сәйкес, жаһандық климаттың өзгеруінің ... алу ... ... ... ... оны ... ... жауапкершілігін мойнына алды.
- Жалпы, жаңартылған энергия көздері дегеніміз, табиғаттағы үдерістер есебінен үздіксіз жаңартылатын қуат ... Яғни күн ... жел ... ... су энергиясы, геотермальдық энергия: топырақтың, жерасты суларының, өзендердің, су айдындарының жылуы, сондай-ақ бастапқы ... ... ... көздері: биомасса мен биогаз, электр және жылу энергиясын өндіру үшін пайдаланылатын органикалық қалдықтардан алынатын өзге де отындар. ... ... ... таза ... ... жатады.
Ең бастысы, Қазақстанда әлемнің кейбір елдеріндегі секілді энергияның балама көздеріне аса қажеттіліктің ... ... қуат ... екі түрі: гидро-электрстансалары мен жылу-электр стансалары бар. Ал балама энергия көздері туралы әңгіме енді-енді ... ... қуат ... - жел, күн ... ... ... ... әзірше электр энергиясының базалық көзіне айнала алмай отыр. Бұл біздегі көмір қорының ... ғана ... ... ... ... оны ... ... шығын да соншалықты көп емес. Ал түптеп келгенде, бұл - экономикалық көрсеткіш. Ал арзан энергия өндірудің қоршаған ортаға зияны, ... ... ... ... кері ... ... ... отырғаны өкінішті! Оның тиімділігін бір ғана мысалмен дәлелдеуге болады. Сөз жоқ, ... ... ... адам денсаулығына және экологияға зиянды қалдықтар бөледі. Ал Қазақстандағы бірде-бір жылу-электр стансасы түтінді газды тазалау бойынша халықаралық стандартқа жауап бере ... Одан ... ... ... көп ... ... қоқыс шығарады. Оның үйінділері талапқа сай сақталмаған жағдайда айналаны ... ... ... ... Құрамы алпыс пайызды көміртекті көмірдің бір тоннасын жаққанда ауаға таралатын зиянды қалдық ... 2,2 ... ... ... ... көптеген мемлекеттердің экономикасының тұрақты дамуы үшін энергетикалық қауіпсіздіктің ... ... ... ету, ... жағынан тиімді және отын алмастырғыш технологияларды жасау және жаппай енгізу міндетті ... ... ... ... сәйкес өнеркәсібі дамыған елдер инженерлік инфрақұрылымды одан әрі жетілдірумен қатар электр энергиясын ... ... жаңа түрі ... ... энергия көздерін пайдалану - энергетикалық стратегиялық басым бағыттардың бірі. Соңғы жылдары өсіп отырған экологиялық проблемалар мен қуат көздерінің тапшылығына алып ... ... ... ... энергия өндіру үшін шағын СЭС, биомасса энергиясы, геотермальды энергия, күн энергетикасы және жел генераторы бәсекеге және ... ... ... ретінде дәлелденген. Әлемдік экономикада парник газдардың шығарындыларын азайту қажеттілігі, жаңартылмайтын отын энергетика ресурстары қорларының азаюы мен таусылуы, ... ... ... ... ... сипаттайтын жаһандық энергетикалық проблемаларды шешуге бағытталған жаңартылатын энергия көздерін пайдалану мәселесіне барынша көп көңіл бөлінуде. Киото хаттамасының шеңберінде қабылданған міндеттемелерге ... ... ... ... ... газдардың шығарындыларының көлемін 2020 жылға дейін 15 пайызға дейін қысқартуды жоспарлап отыр. Жаңартылатын энергетика ресурстарын пайдалану Қазақстанның электр ... ... және ... проблемаларын шешудің басым бағыттарының бірі болып табылады. Сараптық бағалау бойынша Қазақстанда жаңартылатын энергетика ресурстарының (су энергиясы, жел және күн энергиясы) ... аса ... және 1 трлн кВт сағ ... ЖЭК ... ... ... 2009 жылы ... Республикасында ЖЭК өндірілген электр энергиясының көлемі 380 млн кВт сағ болатынын көрсетті.
Жаңартылатын энергия көздері - сарқылмайтын, ... үшін отын ... ... ... ... және ... ортаға зиян келтірмейтін энергия көздері. Қазіргі уақытта көптеген елдерде ЖЭК дамытуға және пайдалануға ерекше көңіл бөлінуде. ЖЭК ... ... ... ... ... мен жоспарлар қабылдануда, ЖЭК саласында ғылыми әзірлемелер мен зерттеулер жүргізілуде. Бүкіл дүниежүзінде жылдан-жылға ... ... ... ... ... арту серпіні байқалды. Мысалы, жел энергетикасын пайдалануда қуаттың тұрақты өсуі байқалады ... 20-30 %). ... даму ... ... ... ... ...
1. Үлкен қорға ие, қазынды отынға дәстүрлі тәуелділік;
2. Арнайы заңнамалық базаның жоқтығы;
3. Осы бағытта ақпараттың және ... ...
4. ... ... құны және ... энергия көздерінің бағаларымен бәсекелесе алмайтын ЖЭК объектілерінің жоғары бағасы;
5. Жоғары ... ... және ... қысқа мерзіміне алып келетін жоғары инвестициялық тәуекелділік;
Мемлекет ... ... ... ... осы ... ... ... әртараптандыру және бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы тұрақты және ... ... ... ... Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарлама қабылданған болатын. Бағдарламаның нысаналы ... ... ... тұтынудың жалпы көлеміндегі жаңартылатын энергия көздерінің көлемі - 1 млрд кВт.сағ. құрауы тиіс және министрлік ЖЭК пайдалану саласындағы уәкілетті орган ... ЖЭК ... ... ... ... ... ... жасау бойынша жұмыс жүргізуде.
ЖЭК пайдалану саласында жобалардың іске ... ... атап ... жөн. ... күні ... ... және шетелдік инвесторлар жел энергетикасы және шағын су электр стансасын салу ... ... іске ... ниет ... және ... ... ... жылғы 28 маусымда Алматы облысындағы Қаратал өзенінде іске қосылған ... ... 3,5 МВт ... СЭС - ... СЭС-4 ... бола ... ... индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламаны іске асыруға байланысты Қазақстан Республикасы Үкіметінің іс-шаралар жоспарына сәйкес ... ... ... ... ... ... салалық бағдарламасы әзірленді, бағдарлама шеңберінде ЖЭК пайдалану саласында бірнеше ... ... ... олар іске ... ... ЖЭК дамытуға түрткі болады және қойылған мақсаттарға жетуге көмектеседі.
- Әрине, ... ... таза қуат ... ... ... қызығушылықты айтпағанда, 70-жылдардағы мұнай дағдарысы, Чернобыль атом энергия стансасы апаты дәстүрлі энергетика саласы болашағына сын ... ... алып ... Жел ... ... рет ... ... дейінгі 200 жылдары Персияда астық тарту үшін пайдаланған. Ислам әлемінде кең тараған диірмендерді ХІІІ ғасырда ... ... ... алып ... Жел өндіретін алғашқы диірмен XІX ғасырда Данияда ойлап табылды. 1890 жылы тұңғыш жел электр ... іске ... Одан бері ... ... ... Қытай, Жапония, Египет, Үндістан секілді елдер өз өндірісін салып жатыр. АҚШ ... 35 161 мВт жел ... ... салу ... әлемнің көшбасшылығына шықты, Дания тұтынушыларын электр энергиясымен қамтамасыз ... ... ... тұр.
- ... ... көздерін пайдалануды қолдау мақсатында 2009 жылғы 4 шілдеде Қазақстан Республикасының заңы қабылданды. Заңның мақсаты: - экономиканың энергия сыйымдылығын және ... ... ... ... ... ЖЭК ... үлесін арттыру; ЖЭК пайдалану үшін қолайлы жағдай жасау; парник газдардың шығарындыларын азайту бойынша Қазақстан Республикасының халықаралық міндеттемелерін орындауға ... ... ... ... ... пайдалануды қолдау бойынша бірқатар шаралар, оның ішінде: - жаңартылатын энергия ... ... салу үшін жер ... ... ... және беру ... ... (жергілікті атқарушы органдар Қазақстан Республикасының жер заңнамасына және оларды орналастыру ... ... жер ... ... ... және береді);
- Энергия беруші ұйымдардың жаңартылатын энергия ... ... ... электр энергиясын сатып алу жөніндегі міндеттемелері (электр желілеріне ЖЭК объектілері қосылған ... ... ... ... энергиясын толық көлемде сатып алуға міндетті);
- жаңартылатын энергия ... ... ... желі ... ... үшін ақы төлеуден босату;
- жаңартылатын энергия көздерін ... ... ... ... ... ... желілеріне қосу кезінде қолдау;
- жаңартылатын энергия көздерін пайдаланатын объектілерді ... ... және ... ... асыратын жеке және заңды тұлғаларға Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сәйкес инвестициялық преференциялар беру (инвестициялық келісімшарт жасау кезінде кедендік баж ... ... ... ... ... ... ... қатар мынадай нормативтік-құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді:
:: ... ... ... ... ... - тиісті энергия өндіруші білікті ұйымдар өндірген электр энергиясын сатып алуға және ең жақын қосу нүктесін анықтауда бас ... үшін ... ... ...
:: - жер учаскелерін беру және ... ... ... ... ... ...
:: - ЖЭК ... қолдау туралы заңнамаға сәйкес - электр және жылу энергиясын сатып алу;
:: - энергия беруші ұйымдардың нормативтік шығасыларды өтеу үшін ЖЭК ... ... ... сатып алуға міндетті;
:: - жеке қолдану үшін ЖЭК лицензиялаудан босату. Заңды іске асыруда бірқатар заңға тәуелді нормативтік ... ... ... ... ... ... ... мақсатында қолданыстағы заңнаманы жетілдіру керек болады және осы бағытта министрлік ЖЭК ... ... ... ... ... жұмыс жүргізуде. - Алдында аталып өткендей, Қазақстанда жаңартылатын ... ... (су ... жел және күн ... әлеуеті аса маңызды және жылына 1 трлн кВт сағ. астам мөлшерде бағалануда. Ірі ауқымды жел энергетикасын пайдалану үшін Қазақстан ... және ... ... тұрғысынан қолайлы ел болып табылады. Сарапшылардың бағалауы бойынша, Қазақстанның жел энергетикалық ... ... 920 млрд ... ... ... ... бағалануда. Жел энергетикасы бойынша БҰҰДБ бірлескен жобаның шеңберінде өткізілген зерттеулер Қазақстанның Оңтүстік, Батыс, Солтүстік және Орталық ... ЖЭС салу үшін ... жел ... мен ... бар ... ... Осы аудандарда еркін кеңістіктің болуы ЖЭС қуатын мың мегаваттқа дейін дамытуға ... ... Жел ... ... сарапшылардың пікірінше басым бағытқа жатады. - Шағын СЭС дамытуда ең көп мүмкіншілік едәуір әлеуетке ие, бірақ солтүстік облыстардан ... ... көп ... ... ... ... облыстарында бар. Еліміздің оңтүстік облыстарының тау өзендерінде 65%-ға жуық су энергия ресурстары шоғырланған. Алынған зерттеулерге сәйкес ... СЭС ... ... 8,0 млрд ... ... ... ... Қазақстан географиялық орналасуы солтүстік ендікте жатқанына қарамастан, елдегі күн энергиясының ресурсы қолайлы климаттық жағдайдың ... ... әрі ... болып табылады. Зерттеулердің қорытындысы бойынша елдің оңтүстік аудандарындағы күн энергиясының ... ... 2500 - 3000 күн ... жетеді. Бұл суды күнмен қыздырғыштарды (СКҚ) және күн батареяларын, атап айтқанда, портативті фотоэлектрлік жүйені пайдалануға мүмкіндік береді.
Бүгінде ... ... ... мен БҰҰ Даму ... жобасы шеңберінде Қазақстан Республикасында жел энергетикасын дамытуға бағытталған кейбір жұмыстар атқарылды, оның ішінде республиканың әртүрлі облыстарының 10 алаңында жел ... ... Оның 8-і ... ... ... зерттеулер жүргізілді. Олардың барлығында жобаларды ойдағыдай іске асыру үшін ... ... ... ... ... бары ...
+ Жел ... энергиясын бағалау
Кез келген саланы инвестициялау, соның ішінде жел энергетикасын инвестициялау бағалар динамикасын болжауды талап етеді. Бірақ қарапайым және көпшіліктің қолы жете ... ... ... ... ... бірден бір сенімді әдісі, соңғы 10-15 жылдардағы жел энергетикасына қатысты барлық ақпараттарды зерттеу. Берілген мәліметтерді талдау салалар ... ... сай ... ... ... ... бағаларды сараптау үшін аздаған шектеулерді келтіре отырып "learnіng course theory" ... ... ... Әртүрлі әдебиет көздерінен алынған мәліметтер мен болжамдар бойынша 2000 жылғы жел ... ... ... ... ... ... 2010 ... өзіндік құны 64-74%, ал 2020 жылы 41-55%-ті құрайды деп айтылуда. 2006 жылы жел электр энергиясы қазбалы отынды пайдаланатын жылу ... ... ... ... ... ... ... бұл өзіндік құнының жедел түсуінің бір факторы болып табылады. Қазірдің өзінде жел энергетикасы 1кВт сағатқа төлейтін бағасы бойынша ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайдағы ерекше қызығушылық жел электр энергиясының өзіндік құнының төмендеуі, жел электр энергиясының бағасы қазбалы отындарды пайдалану арқылы алатын ... ... ... ... ... ... жасайды және пайдалы жақтарымен ұтымды. Әртүрлі әдебиеттерден алынған ең соңғы болжамдар ... 2010 жылы 1кВт қуат үшін ... ... 600-990 долларға, ал 2020 жылы 380-940 долларға дейін төмендемек. Өндірістік (пайдалану) шығындары 2010 жылы 1МВт үшін 15-24 доллар, ал 2020 жылы 7-18 ... ... ... ... ... атап ... жел энергиясының өзіндік құнын бағалаудың әртүрлілігіне байланысты. Практикада, әрине бағалардың ... де ... ... ... электрдің өзіндік құнын сипаттауға пайдаланылмайды. Ірі-ірі жел электр станцияларын салу электр энергиясының өзіндік құнының түсуін шапшаңдатады және ол өз ... ... да ... ... ... ... ... өндірудегі өзіндік құнды салыстыру өте ұқыптылықпен жүргізілуі тиіс. Шындық негізіндегі салыстыруларда жел жылдамдығы, проценттік ставкалар, амортизация периоды ... деп ... ал шын ... олай ... міне осы ... ... есепке өте сирек алынады. Тәжірибе көрсетіп отырғандай жел ... өсу ... мен ... ... ... ... төмендетіліп көрсетілген. Мысал үшін 1993 жылы бүкіл Дүниежүзілік энергетикалық кеңестің болжауына ... 2001 ... ... жел ... ... жалпы өндірген қуаты 20 гигаватт (ГВт) болуы керек еді, ал шын мәніде бұл көрсеткіш 24 гигаваттан (ГВт) асты. Сондай-ақ ... өсу ... ... ... ... компанияның ВТМ Consults, Wіndstat 15/2 жариялаған болжамы осы компанияның екі жыл бұрынғы болжағанынан артық болып ... ... ... ... мөлшердегі қуаты 1990 жылы 1500МВт-тан 2001 жылы 24400МВт-қа өсті. Өсу ставкасын есептеудің стандарттық әдісі мен трендідегі осы ... ... ... ... ... экспоненциалдық қисық мынадай формуламен беріледі:
Жел энергетикасының бүкіл дүние жүзілік шамасы (мөлшері) ... ... Жел ... ... дүние жүзілік шамасы
Жел энергетикасы туралы дәл мәліметтер мен экспоненциалдық қисық 4-ші суретте кескінделген. Жел энергетикасы қарқынының шамасы әр жыл ... 27%-ке өсіп ... және ... 2,88 жыл ... ... 2 еселенгенін есептеу нәтижесі көрсетіп отыр. Сонымен қатар графиктен көрініп отырғандай 2001 жылы өндірілген қуат есептелінген шамаларға ... ... ... жатыр.
Жел энергетикасындағы нарықтың өсу мүмкіншілігінің соңғы екі зерттеуі экономиканың осы секторінің ірі аналитиктерімен жүргізілді. BTM ... World Market Update 2001 және ... жел ... институты (DEWІ) жыл сайынғы жел электр станциясының құрылыс көлемінің өсуі жел энергетикасының ... ... ... ... деп бір ... ... 2001 жылғы шектен тыс өсімді еске ала отырып, бұл ... ... ... ... ... Олай ... шектен тыс оптимистикалық болжамға саяр еді.
2010 жылы BTM Consults-тың болжамына сәйкес дүниежүзілік жел ... ... 155 ГВт, ... ... ... 119 ГВт, ал осы ... пайдаланып жасалған экстрополяциялық болжау 182 ГВт-ты көрсетеді. Құрылыс көлемінің бірден өсуіне ықпал ететін бір фактор бар. Бұл фактор жел ... ... ... және оның жылу ... ... ... болуы. Қазіргі уақытта жел энергиясын қолданудың негізгі артықшылығы жел электр станциясының көмегімен ... кВт ... ... болуы және қоршаған ортаға зияндылығының аздығы.
* Жел энергетикалық құрылғыларының негізгі типтері
Жел турбиналарының негізгі элементі стихиялы жел ағынының энергиясын біліктің концентрленген ... ... ... ... жел ... ... ... оны суды көтеріп шығаруға арналған сору қрылғысымен қосуға немесе ... ... ... диірмен, тоқ генараторының якорымен қосып үйді жарықтандыруға, суды жылытуға, тұрмыстық құралдарды қосуға керекті электр тоғын өндіруге болады. Алғашқы жел ... Иран және ... ... ... болған. Бұл ежелгі жел двигательдерінің уақыты дәл анықталмаған. Мұндай двигательдер б.э.д. 1700ж. кеме желкенінде ... ... деп ... Олар ... қиыр ... ... ... дәуіріміздің басында олар Қытайда белгілі бола бастады. Европада жел қалақшалары 1100ж. пайда болды. Бұл ... ... ... ... ... рыцарлардың қайтып келу уақытымен байланыстырады. Алғашқы жел электр двигателін белгісіз дат инженері 1890ж. жасады. Ал бірінші ... ... ... жел энергетикалық құрылғы 1931ж. ... ... ... құрылды. Қазіргі күнде жел турбиналары конструк-цияларының көптеген түрлері бар, бірақ оларды жұмыс істеу принципіне қарай негізгі үш ... ... ... ... жел ... ... ... динамикалық қысым күшінің жұмыстық қалақша жазықтығына маңдайлық кері күш әсерімен пайда болады. (4-сурет) ... ... ... ... ... қарама-қарсы соғатын жел қысымының айырмашылығынан туындайды.
3246755165102540016510
4-сурет.Желкенді жел турбинас ... жел ... ... жел ... жұмыс істейтін желдің қысымын қабылдайтын қалақшалар жел бағытымен қозғалады, ал жұмыс істемейтіндері желге қарама-қарсы жұмыстық және ... ... ... ... ... ... ... үшін орай ағатын ширмамен жабады, немесе қалақшаларға арнайы пішін ... ... ... ... ... бұл жел ... қалақшалардың нашар орай ағуынан және жұмыс істемейтіндерінің жақсы орай ағатындығы ... ... ... ... ... типтегі желкенді жел турбинасының артықшылығы конструкциясының қарапайымдылығы сондықтан оны кез-келген шеберханада жасауға болады. Оның кемшілігіне орай ағатын ауданның ... және жел ... ... ... ... жатқызуға болады. Бұл типтің жарқын үлгісі Савониус турбинасы. Оған АИЭС жасаған БОНИ виндратроныда жатады. ... ... ... ... пропеллерлі жел турбиналары таралған. Оларды өндіріс орындары жақсы игерген және көптеген елдерде шығарылады, жел ... ... ... көп ... да ... ... Көп қалақшалы турбиналар салыстырмалы түрде шусыз, үлкен айналдыру моментін туғызады және механикалық энергияны алу үшін суды ... ... ... ... және т.б. ... ... саны әртүрлі болатын конструкциялар кездеседі. Монептероз (бір қанатты) деген атпен белгілі Берменхавения (ГФР) аймағында жасалған перспективалы модельдерінің бірінде бір ғана ... бар ... ... ... ... жел соққысынан айналады, қалақшалар жел дөңгелегінің айналу жазықтығына қандай да бір бұрышпен бұрылған. Қалақшалардың конфигурациясы өте ... ... ... қашықтаған сайын қалақша элементтерінің сызықтық жылдамдығы оның ұзындығына ... ... ... салдарынан ауа ағынының салыстырмалы жылдамдығы артады. Бұл бұрылу бұрышы (сыналасу ... ... ... ... ... ... ... бойынша кемиді және тіптен теріс болуы мүмкін. Қалақшаның әрбір элементі ең ... ... ... ... үшін ... ... ... болып және қалақшаның беті винт тәрізді пішінде болуы керек.[3]
Жел энергиялық құрылғылардың (ЖЭҚ) қуаты жел ... орай ... ... ... ... ... (желдің номинальді жылдамдығы 8м/сек) болатын қазіргі машиналардың қалақшаларының ұзындығы 15 м-ден кем болмауы керек. Бұл жағдайда әсер ететін центрге ... ... ... ... ... үшін қалақшаларды үшкір
7-сурет.(Монептероз) Бір қанатты қалақшалы жел турбинасы
пішінді етіп жасайды. Арнайы пішінді мұндай ұзын қалақшаларды тек ... ... және ... ... ... бар ... зауыт қана әзірлей алады. Сондықтан әдеттегі жағдайларда "ромашка" деп аталатын түрін жасайды. "Ромашканың" конструкциясы қарапайым. Цинктелген темір ... ... (бір жел ... ... 24-ке ... жасалынады және олар салыстырмалы екі жұқа болат диаметрлері әр түрлі және центрлі ортақ сақинаның каркасына бекітіледі. ... ... ... аз, ... ол үлкен айналдыру моментін туғызады, сондықтан негізінен суды артезиан құдықтарынан шығару үшін немесе ауыл ... ... мал ... ... ... үшін ... ауа ағынының жолын бөгеп үлкен кедергі тудырады. Сондықтан желдің ... ... ... Ағын жел ... оның ... ... ... артуына байланысты орай ағады. Нәтижесінде жел энергиясын пайдалану коэффициенті көп қалақшалы пропеллер турбиналарға қарағанда кемиді.
Электр энергиясын ... ... ... жел ... ... жақсы меңгерген және өнеркәсіп орындары жасап шығарады. Әйткенмен, ... ... ... ... осі ... ток генераторларының валмен тура қосылуы үшін генераторды да сол ... ... ... ... жер ... орналастырылған генераторға беріліс механизмі арқылы қосылады.
Бірінші жағдайда электр генераторының салмағы артатындықтан жел агрегатының бірлік қуатын өсіру қиындық туғызады. Екінші ... беру ... ... ... ... ... генераторының ... ... ... ... ... ... ... оның қабілетін күшейтуге қажетті қосымша шығындар артады. Осыған қоса, мұндай тур-биналар агрегатты жел ... ... ... ... ... машинаның қуатының артуымен бірге онда гироскоптық әсер де артады, бұл ... ... ... ... ... жел ... күрт өзгерткендегі турбинаның бағдарлану процесін қиындатады. Қазіргі уақытта ... жел ... ... ... ... тарихи ... ... ... ... ... ұшақ ... ... технологиясы да әсер етті. Әйткенмен, соңғы уақытта шетелдік ... ... ... жүйесінің айналу осі вертикаль жел турбинасының жаңа типіне басымырақ ... ... ... айналдыру моментін туғызу үшін қанаттың көтеру күшін тудыратын ... ... ... жел ... хордаға қатысты симметриялы қанатшалары NASA профильдері бойынша жасалған диаметральді қарама-қарсы орналасқан 2-қалақшалардан тұрады. Бұл профильдер жақсы ... және ... ... үшін ... сипаттамалары [4] белгілі (8-сурет).
Жел қондырғылары екі қалақшалы пропеллерлі турбина. ... ... ... осінен бірдей қашықтықтағы жұмысшы қалақшаларда көтеру күшінің пайда болуы есебінен жұмыс істейді. Қалақшалар айналмалы центрлік вертикаль ... ... r ... ... ... ... және онымен ``серпер'' немесе "тропоскино" көмегімен жалғасады.
8- ... Тік ... ... жел ... деп айналу валымен байланысқан, қалақшалардың хордасы r радиусты шеңбердің жанамасымен бағытталатындай етіп "Т" ... "Г " ... ... ... ... ... ... айтады. Тропоскино бойынша бекіту тәсілінде, жазық серпімді жұмыстық қанатшалар садақ тәрізді иіліп оның екі ұшы ... ... ... ... жұмыс істегенде қалақшалар мәжбүр айналатын тік тұрған жіп-тропоскино пішініне келеді
415290157480
9- сурет. Дарье жел генераторының вертикальді айналу осінің ... ... ... ... ... 2 - вал; 3 - ... 4 - ... құрылғы; 5 - жұмыс қалақшасы; 6 - кергі; 7 - рама; 8 - ... ... 9 - ... ... ... жел ... ... келесідей артықшылықтарға ие. 1) турбинаның айналу осі вертикаль болғандықтан желдің бағытына тәуелсіз; 2) электр генератор және басқа құралдары жер бетінде ... ... ... ... ... ... ... көрсетуді және жөндеу жұмыстарын жасауды жеңілдетеді; 3) жел ... ... ... ... Бұл ... техникалық-экономикалық көрсеткіштер бойынша турбиналармен салыстырғанда артықшылықтары зор.
+ Жел ... ... ... ... тәуелділігі
Көлденең пропеллерлік ЖЭҚ ең жоғары тиімділігіне жел дөңгелегі өсімен жел бағытының тұрақты коллинеарлығын қамтамасыз еткен ... ғана қол ... ... ... бағыттаудың қажеттілігі ЖЭҚ құрылысында желге бағыттау механизмдері мен жүйелерінің ... ... ... Осындай қосалқы бөліктер жел жағдайын қадағалау, максимал жел потенциалы байқалатын бағытты іздеу, жел ... осы ... ... оны осы күйде ұстап тұру үшін қажет. ЖЭҚ ... да ... ... ... болуы жел агрегатын күрделендіре түседі және оның сенімділігін төмендетеді (шетелдік осындай типті ЖЭҚ қолдану тәжірибелеріне жүгінсек, бастартулардың жалпы санының 13%-ы ... ... ... ... өзге ... механизмдерінің кешігуі салдарынан желдің бағытын өзгерту барысында жел ... ... ... ... ... Жел дөңгелегінің диаметрі 30-40м құрайтын орта және үлкен қуатты жел қондырғылары үшін оны желге бағыттаудың тиімділіг іқалақшалардың ... ... ... жел ағынының жылдамдықтарындағы компланарлықтың сақталмауы мен әртүрлілігінің салдарынан төмендей ді. Осының нәтижесінде жел дөңгелегін бағыттың тиімді бағдарлауына орнату ... ... ... әсерінен электрэнергиясының өнімділігі (желағынының энергиясын кемуі ... мен ... ... тиімділігі кемиді.Құрылымдық кемшіліктерге бағдарлау жүйесінің көлденең-өстік пропеллерлік ЖЭҚ гондоласы (желагрегатының тұлғасы) мен тірек мұнарасының арасындағы қатаң ... ... ... ... автотербелістер мен құрылымның қозғалатын және қозғалмайтын бөліктерінің жиіліктік сипаттамаларындағы айырмашылықтар пайда ... ... ... кеміп, амортизациялық шығындардың мөлшері арта түседі.
Тік өстік ЖЭҚ ... ... ... ... ... ... ... осыған сай бағдарлау механизмдері мен жүйелерін желге бағыттау қажеттілігі тумайды. Жел ағынының биіктік бойынша сипаттамаларының теңсіздігі қалақшалардан түсетін ... ... ... алып ... Жел ... басқа энергия көздерінен экологиялық және экономикалық артықшылықтары көп. Жел энергетикасы қондырғыларының технологиясын жетілдіру арқылы оның тиімділігін арттыруға болады. Жел энергиясын ... ... үшін жел ... ... басқа энергия көздерімен кешенді түрде ұштастыру қажет. Республиканың шығыс, оңтүстік-шығыс, оңтүстік аймақтарында су электр стансалары мен жел электр стансаларын ... ... ... ... өте ... Жел энергиясын пайдалану коэффициенті
Көлденең, пропеллерлік және тік-өстік қондырғылардың идеал желдөңгелегінің желэнергиясын ... ... ... тең екендігі теориялық тұрғыдан дәлелденген. Бұл қос ЖЭҚ роторлары ... ... жел ... орай ... ... ... күшінің бір ғана эффектісін қолданатындығымен түсіндіріледі. Қазіргі таңға дейін көлденең пропеллерлік ЖЭҚ - да қол жеткізілген жел энергиясын ... ... 0,4-ке тең. Осы ... ... ... жел генераторларының (жел қондырғыларының) осы коэффициенті 0,38-ге тең. ... ... ... ... ... зерттеулер көрсеткендей, 0.4-0.45 мәндеріне нақты жағдайларда қол жеткізуге болады. Осылайша, көлденең-өстік ... және ... ЖЭҚ жел ... ... ... ... жақын екендігін атап айтуға болады.
Өсі горизонталь пропеллерлік ЖЭҚ арасында қалақшаларының саны төрттен кем шапшаң қондырғылар (5-7 ... ... кең ... Олар жел ... ең ... ... ... етеді, яғни олар анағұрлым тиімді. Шапшаңдылықтың жоғары дәрежесі нақты шектерде ... ... ... ... және жел дөңгелегінің кеңуі мен трансмиссияның алдын алу мақсатында ЖЭҚ ... ... ... ... мен ... қолдануды қарастырады. Орасан жоғары жұмысшы айналу жыламдығының ... жел ... ... ... ... ... және ... электр сызбаларын күрделендірмей, жеткілікті дәрежеде сапасы жоғары электр энергиясын ... ... ... инерциялық жүктемелерге беріктілігімен шектелген жұмысшы айналу жылдамдығының тұрақтылығы желдің жұмысшы жылдамдықтарының (әдетте 12-15 м/с) шектелгендігін және жел қондырғысының ... ... ... жел ... мәнінде ғана жұмыс жасайтындығын білдіреді. Бұл әрине қондырғының ... ... ... ... ... үлкен пропеллерлік ЖЭҚ үшін жел жылдамдығының биіктік бойынша компланарлық емеcтігінің әсері мен қалақша материалында, трансмиссиялардың тірек құрылғыларында және трансмиссиялардың ... ... ... ... ... күштердің әсері арта түседі. Аталмыш әсерлер шапшаңдылық артқан сайын сезіле ... ... ... айналу элементтерінің жұмысы-ның динамикалық орнықтылығына баса наза аударуды, құрылысының берік-тілігіне қойылатын жоғары талаптарды жән оны жасау дәлдігіне басым көңілді ... ... ... ... ЖЭҚ баяу жұмысын қамтамасыз ететін тік-өстік сызбасын бағалау қиынға соғады. Барлық белгілі тәжірибелерде, оның ішінде жел энергиясы коэффициентінің мүмкін ... ... ... бағытталған сынақтарда шапшаңдылық 2,5-2,8 модульден аспаған. Осы жағдайдың мәні тік - ... ЖЭҚ ... ... ... ... ... жел ... қолдану коэффициенті де) өсі горизонталь пропеллерлік ЖЭҚ сипаттамаларының деңгейінде қалатындығын дәлелдейді.
Шапшаңдылықты төмендету (2-3 ретке) - бұл ... ... ... күрт ... ... ... ... деңгейдің төмендеуіне, тірек-трансмиссиялық элементтеріне қойылатын талаптарды қарапайымдандыруға, айналу ... ... ... ... ... мен ... ... болдырмауға қатысты. Шапшаңдылықты төмендету жұмыс диапазонына кіретін жел жылдамдығының барлық мәндерінде энергияны қолданудың тиімді ... ... ... ... ... ... осылайша қалақшалардың жеткілікті түрде қарапайым сызбасында ЖЭҚ тиімділігін арттыруға болады. Баяу қозғалатын жел қондырғыларындағы желдің жұмысшы жылдамдығының диапазоны 20-25 м/с ... ... ... осы ... баяу қозғалған уақытта айналу моменттері де артатындығын естен шығармаған жөн. Осының салдарынан ұзын траверстердің, ірі басқыш пен ... ... ... жел ... ... материалдық сиымдылығы артып кетеді. Жел турбинасының айналу жиілігінің айнымалылығы өндірілетін энергияның сапасын ... және оның ... ... энергиямен үйлесуін қамтамасыз ету мақсатында электр сызбаларына түрлендіргіштерді енгізуді талап етеді.
+ ... жел ... ... зауыт-фабрикалары, яғни өнеркәсібі толық қуатында жұмыс істемей отырғанның өзінде Қазақстан электр энергиясына зәру болып, ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Әсіресе оңтүстік пен батыс облыстарды электр энергиясымен қамтамасыз ету аса өткір мәселе. Осыған орай, еліміздің Каспий, Үстірт, Жоңғар, т.б. ... ... жел ... ... ... бұл ... ... мүмкіндігі бар деуге болады. Жалпы Қазақстан сарқылмайтын энергия көздерінің қорына өте бай (төмендегі 1-кестені қараңыз).
1-кесте . ... ... ... ... қоры ... ... ... сулар энергиясы
Жел энергиясы
170.0
1.5
10
32200
Мұндағы ең қомақты үлес жел энергиясының еншісінде (жылына 32.2 триллион квт.сағ.). Аталмыш санның салмағын сезіну үшін келесі ... көз ... онда 1980 ... ... КСРО және ... жүзіндегі тұтынылған энергияның салыстырмалы мәндері келтірілген.
2-кесте. 980 жылғы тұтынылған электр энергиясы ... ... ... ... ... барлық елдер 1980 жылы тұтынған электр қуатынан 2-3 есе асып түсетін жел энергиясына ие екендігі көрінеді.
Қазақстанның территориясының желі ... ... көп. ... ... ... төменде келтірілген [6] .
Шу-Іле таулары:Іле Алатауының солтүстік-батыс сілемдері. Биіктігі 1300м,ұзындығы 200, ені 25-30км таулы аймақ.
Қаратау жотасы: ... ... ... ... ... 250, ені ... болатын таулы аймақ.
Мұғаджар таулары:Оралдың оңтүстік бөлігі.Биіктігі 650м,ұзындығы 120,ені ... ... да ... ... ... бар.Олар: Шығыс Қазақстан облысы,Үстірт шоқысы және Каспий маңындағы бриз желдері.
Ал Жоңғар қақпасы туралы ерекше айтуға болады. Бұл ... 80 және ені 20 дан 10 ... ... ... 500м болатын, Қазақстан жағынан Алакөл мен Қытайдың Эбинур ойпаттарын ... онша ... емес ... Бұл ... ... алқап екі жағынан биіктігі 300 метрлік тау сілемдерімен сығылған. Жоңғар қақпасында желдің жылдамдығы 200км/сағ болатындығы байқалған. ... ... ... 1 ... 1 ... метр жерден, пайдалы әсер коэффиценті (ПӘК) 0,4 болатын желэлектр-қондырғысынан 200МВт/сағ.энергия өндіруге ... ... ... ... жел энергоресурстарының салыстырмалы энерго- мүмкіншіліктері келтірілген. Қазір көбінесе тасымалдауды және қымбат тұратын сұйық отын - мазутпен үздіксіз қамтамасыз ... ... ... ... аз ... дизелді электродвигателдері кең таралуда. Соған қарамастан, қолжетімді, еліміздің кез келген аймағында бар, арзан электр көзі - жел бар. ... ... ... қожалықтары қолдан жасалған қондырғыларды қолданады: олар тұрмыстық қажеттіліктерге байланысты, яғни бау-бақшаларды ... ... ... және ... ... ... артизан құдықтарынан суды алу мақсатындағы қарапайым жел қондырғылары. Бұған негізгі қолдауды Ауылшаруашылық механикалық және электрофикациялық қазақ ғылыми - ... ... ... аз ... ... электр энергиясын өңдейтін "Ромашка" типті жел электр қондырғыларын ... ... ... Жердің солтүстік жарты шарының негізгі желдік белдеуі өтеді. 3-кестеде жылдың әр мезгілінде үнемі қайталанып отыратын ... ... ... аймақтар көрсетілген.
3-кесте. ДББҰҰ-ның метеозерттеулері бойынша көрсеткіш

Аудан
Облыс
50 м биіктіктегі желдің жылдамдығы
ЖЭҚ-ның қуаты
1
Жоңғар қақпасы
Алматы облысы
9,7
50 МВт
2
Шелек коридор
Алматы облысы
7,7
100 МВт
3
Қордай
Жамбыл ... ... ... ... ... МВт
6
Ерейментау
Акмола обласы
7,3
50 МВт
7
Каркаралинск
Қарағанды обласы
6,1
10-20 МВт
8
Арқалық
Қостанай облысы
6,2
10-20МВт
9
Атырау
Атырау облысы
6,8
100МВт
10
Форт-Шевченко
Маңғыстау облысы
7,5
50МВт
Әсіресе Жоңғар қақпасын ерекше атап айтуға болады. 4 және ... ... ... он ... ... нәтижесіндегі желдің көрсетуі келтірілген.
4-кесте. Жоңғар қақпасы аймағындағы он жыл аралығындағы жел жылдамдылығының орташа жылдық ... ... ... м/с
Қайталануы, %
0-1
25,25
2-3
16,61
4-5
11,68
6-7
8,7
8-9
6,51
10-11
4,59
12-13
3,37
14-15
2,46
4-кестенің жалғасы
16-17
5,28
18-20
8,22
21-24
2,23
25-28
1,15
30-34
2,07
35-40
0,86
40
1,02
5-кесте. Жоңғар қақпасы аймағындағы желдің орташа айлық көрсеткіші
Ай
Жел жыл- дамдығы 5м/с ... ... ... ... ... салыстырмалы энергиясы [кВт.сағ/м[2]]
Орташа айлық орташа жылдамдық,
[м/с]
Жел жылдамдығының абсолютті максимумы, [ ... ... ... ... ... және ... ... танытқан министрлері, ПРООН, Әлемдік банк және Орталық Азияның уәкілінің қатысуымен Алматыда ... ... ... ... ... ... өтті. Онда Қазақстандағы жел энергетикалық ресурстары жайлы ақпараттар ... Ол ... ... ...
6-кесте. Қазақстандағы жел энергиясының ресурсы
Аймақ
Аймақ көлемі мың км2
1жылда тұтынылатын ... ... млрд ... ... ЭҚК-ін есепке алғанда тұтынылатын электр энергиясы
2000 жылға дейінгі экономикалық мақсатқа потенциалды қолдану лайықтылығы
Қуат МВт
Өндіру млн.кВт.сағ
Шығыс ... ... ... ... ... ... Қазақстан
729,2
8800
87
267,9
538
Жиыны
2718,1
32200
322
134,4
3042
Біздің республикамыздағы жалпы электр энергиясын өндіру шамамен - 100млрд. кВт.сағ қамтиды. Ал қажетті электр ... ... - 50 ... ... қамтиды. Ірі мал шаруашылықтары және құс фермалары, балық ... ... ... кен ... ... мал ... және тағы ... электр энергиясын қажет етеді. Қажетті қуат диапазоны өте кең - 7кВт-тан (бір шаруашылыққа), 300кВт-қа (кішігірім ауылдарға) ... ... . ... жыл ... ... әлем ... ... алынған қуаттың көрсеткіші, МВт.Бұл көрсеткіштер Еуропа ассоциациясы бойынша
Мемлекет
2005 ж., МВт.
2006 ж., МВт.
2007 ж., МВт.
2008 ж. МВт.
2009 ж. МВт.
2010 ж. ... ... ... ... ... ... ... тыңдалуында "Энергия көздерін қолдануды жандандыруды қолдау" туралы Заң жобасы қабылданды. Өкінішке орай, барлық ... ... ... ... көп ... ... ... барлық халық компьютермен және желіге қосылу мүмкіндігімен қамтамасыз етілмеген. Ал бізге бұл құжатпен ... ... ... ... қанағаттанарлықтай ақпарат алмадық. ... ҚР ... ... ... жандандыруды қолдау туралы заң қабылданды.
Ірі жел энергетикалық станцияларды салу ұйғарылды:
* Астана маңында ... үшін ... ... Арқалық маңында ЖЭҚ-сы үшін инвестициялық зерттеулер;
* Қордай маңында ЖЭҚ-сы үшін инвестициялық зерттеулер;
* Форт ... ... ... үшін ... ...
* ... маңында ЖЭҚ-сы үшін инвестициялық зерттеулер;
* Ерейментау маңында ЖЭҚ-сы үшін ... ... ... ... ... үшін ... зерттеулер.
Кез келген құрылыс нық іргетастан басталады. Бізге мамандандырылған технопарктер, конструкторлық бюро, сынама полигондарын ... ... ... ... ... жастарды шетелдерге (2 жылға) жел энергиясын игеруге және бағындыруды оқу үшін жіберу ... ... ... ... ... жел ... ... өзіміздің кадрларымызды, мамандарымызды даярлаймыз. Бұл бірнеше сатылы ұзақ жол, бірақ үлкен ағашты өсіру үшін алдымен көшетті отырғызу қажет, оған ... ... ... су ... ... қорғау керек, және де сауатты, тәжірибиелі бағбансыз болмайды. Бізге кадр қажет, олар жоқ және сауатты, кәсіби ... ... ... да ... тік қалақшалы ЖЭҚ шапшаң қозғала алады, тек ... ... - ... көлденең инерциялық жүктемелер мен виброжүкте-мелерге беріктілігі. Анағұрлым берік, жеңіл, әрі ... ... ... ... ... ... қозғалатын турапласттты Дарье типті жел қозғалтқыштарын жасауға жол ... ... ... ... ... жел жылдамдығына тәуелділігі. І-
Мұғаджар таулары,ІІ-Қаратау жотасы,ІІІ-Ерейментау таулары,ІV-Шу-Іле таулары,V-Ұлытау таулары,VІ-Маңғыстау ... ... ... ... жерлердің бәрінде жел тұрақты, периодты жыл бойы соғып тұратын аудандар. Бірақта Қазақстан бұл шексіз үлкен жел энергетикасының ресурстарын ... ... ... ... ... ең ... кедергі болып тұрған жел қондырғыларын шығаратын арнайы өндіріс ... ... және ... ... ... жел ... шет ... сатып алатын болсақ, ол өз құнынан 2-3 есе ... ... және де ... ... ... сол ... ... болады.
* Дарье желтурбинасының аэродинамикасы
Турбинаның айналу моментін есептеу
11-суретте тік қанатты үш ... ... жел ... ... ... ... ... характеристикаларын: айналу моментін, қуатын және турбинаның жел энергиясын пайдалану коэффициентін анықтау үшін 12-суретті пайдаланамыз. Бұл суретте белгілі бір "" бұрыштық ... ... ... ... ... ... айналатын Дарье жел турбинасының бір жұмысшы қалақшасының сызбасы келтірілген. ... ... ... ... қалақшаның әртүрлі "" бұрылу бұрышына сәйкес келеді. Егер ... ... ... қандай да бір "" жылдамдықпен жел ағыны әсер етсе, онда көтеру күші пайда ... ... ... айналғанда ауалы орта қалақшаға осы қалақшаның айналу сызықтық ... тең ... әсер ... (). ... ... ... жылдамдықтың модулі
(2)
мұндағы - турбинаның жүрдектік коэффициенті.
-дің мәнін ... және ... ... ... ... қолданып, мынадай арақатынас жазамыз:
немесе ... ... ... жел ... Жел ... бір ... ... тіліне қарсы айналысының сызба нұсқасы
екендігін ескерсек, онда ... (3)
(2) және (3) ... ... өте ... ... шығады.
(4)
Бұл үшін (2) теңдеуден шамасын түбір астынан щығарып, (3) формуланы ескерсек, онда мынадай қатынас ... (4) ... оңай ...
(2) - (4) ... ... ... қалақшаның көтеру күші барлық уақытта атқылау жылдамдығына нормаль бойымен бағытталғандықтан, тек "А" және "С" ... ... бұл күш ... тең [5], ... және , ал ... бұрыштардың барлығында қалақшаға "тарту" күші әсер етеді .
б) -дың ең үлкен мәні ... "В" ... "D" ... ... ... ... Айналу осіне қатысты симметриялы орналасқан қос қалақшалар айналу моментін тудыратын қос күштің () және () ... ... әсер ... ... қалақша "А" нүктесінен "В" нүктесіне орын ауыстырғанда көтеру күші өседі және "В" нүктесінен "С" нүктесіне өткенде кемиді (сәйкесінше қарама-қарсы жағында ... күш ... "С" ... "D" ... өткенде өседі, ал "А" нүктесінде азаяды).
Жоғарыда көрсетілгендей, қанатша профилінің көтеру күші атқылау жылдамдығының векторына перпендикуляр бағытталған және оның ... мына ... ... [5] анықталады:
(5)
мұндағы L - хордасы b-ға тең симметриялы қалақша профилінің ұзындығы.
- көтеру күшінің коэффициенті.
Айналу моменті хорда ... ... ... сол ... ... ... ... жанамасына проекцияланған көтеру күшінің тангенциал құраушысы арқылы жүзеге асады.
(6)
Бұл күштің бір бөлігі қалақша қозғалысына қарсы ауа ... ... ... және ол мына ... ... ... - ... профилінің кедергі коэффициенті. Олай болса қалақшаға әсер ететін жалпы момент мынаған тең:
(8)
немесе
(9)
Тәжірибеде симметриялық NASA-0021 қанатша ... ... , ... Бұл мәндер аралығында төмендегідей қатынастармен өрнектеледі:
(10)
(11)
Соңғы ... (8) ... ... ... өрнекті шығарып аламыз:
(12)
Бұл өрнектен мәнін квадрат жақшаның сыртына шығарып, (2) және (4) теңдеулерді ескеріп, төмендегідей теңдеу ... ... ... ... болатын жалпы момент оң
(13)
және теріс моменттердің қосындысынан тұрады.
(14)
Соңғы өрнектен квадрат ... ... ... ... жасасақ, мынадай теңдік аламыз:
12-суретте көрсетілгендей Дарье турбинасының жел энергиясын пайдалану коэффициентінің мәндері ... ... ... ... ... ... кезінде Дарье жел агрегаты шамалары екендігі шығады. Осыдан түбір астындағы өрнекті аз параметрлері бойынша қатарға жіктеп оның ... екі ... ... ... ... Әр ... жел ... жел энергиясын пайдалану коэффициентінің жүрдектікке тәуелділік графигі
Сол сияқты екі қалақшалы тік жұмысшы қанатты Дарье турбинасының қос күштер ... ... мына ... ... ... ... екінші мүше басқа екі мүшемен салыстырғанда ескерусіз аз шама.
(15)
Екі қалақшалы Дарье жел турбинасының бір айналым жасаған ... ... ... моментін (14) формуладан 0 мен аралығында интегралдау арқылы табамыз.
M=1PI02PIMldθ=r0LPIbρU223.4202PIsin2θdθ-0.014χ202PIdθ-0.028χ02PIcos2θdθ
Бұл өрнекті ықшамдасақ
M=r0LbρU223.406-0.028χ2 ... ... күші ... ... ... ... қозғалысына әсер ететін орта кедергісінен жобамен 100 есе ... ... ... болады.
+ Трубка тоғының теориясын пайдалана отырып Дарье жел турбинасының желге қарсы және ық жақтарындағы энергияны пайдалану коэффициентін табу
Симметриялы ... ... ... ... ... қалақшаларда, жел ағысының әсерінен көтеру күші және аэродинамикалық кедергі күші пайда болады. Көтеру күші қалақшаларға оң әсерін тигізеді, яғни ... ... ... ... жұмыс істеуі үшін бұл күштердің мәні Z , деп аталатын параметріне тәуелді, яғни:
мұндағы, V - жел ... U - ... ... сызықты жылдамдығы, ротор айналуының бұрыштық жылдамдығы, валдың айналу осінен қалақшаларына дейінгі қашықтық.
Қанат ... ... М ... ... [0,2] ... ... ... байланысты анықталады.
М нүктесіне қатысты бірлік вектор жүргіземіз.
Координат системасын желдің жылдамдық векторының бағыты Ох осіне параллел болатындай етіп ... ... ... бұрышын айналу барысында Оу осінен табамыз. Атмосфералық ауа айналмалы қанатқа, кері бағыттағы, қанат қозғалысының сызықты ... тең ... ... ... ... және ... арқылы векторлық параллеограм тұрғызуға болады, бұдан қорытқы вектор атқылау жылдамдығын береді
(17)
мұндағы, - OZ осін ... ... ... ... V - ... ... ... жылдамдығы (кейінірек анықталады).
Қалақшаның профиліндегі атқылау бұрышының анықталуы
Немесе
Жүрдектіліктің жергілікті санын жаза ... ... ... ... Z1 және Z>1 ... сипаттамалары әр түрлі.
Аэродинамикалық күшті анықтау үшін бірлік вектор енгіземіз, - ... ... ... ... ... және - оған ... бағытталған
Аэродинамикалық күштің элементар құраушылары:
а) профилдің көтеру күші:
, (19)
мұндағы, CL() - көтеру ... ... h - ... ... ... dz - қалақшаның биіктігі бойынша элементі, қанаттың көтеру күшіне ... ... ... ... күші , ... CD() - ... атқылау бұрышынан ғана тәуелді, кедергінің бірлік векторы
Жел турбинасының жел жаққы бетіне әсер етуші күштердің өрнегін табу үшін және ... Ох ... ... ... атқылау бұрышының формуласы сияқты, пайдаланылған профилдегі - ны аралығында ... үшін ... ... ... ... ... әсер ... аэродинамикалық күштің айналу кезеңі
мәніне тең
мәнін (2) формуланы пайдалана отырып ... ... ... ... қарастырамыз. Егер d - қалақшалардың y - тен (y+dy) - ке ... ... ... жабылатын, Oz осі айналасындағы элементар бұрылу бұрышы болса, онда
dydz ... бір рет ... ... ... ... (22.а)
(22.а) формуласында: T - айналуға кететін толық уақыт, d - ауданы dydz элементар ток трубкасында қалақша ... болу ... ... dX() - бұл ... ... ... ... берілген күйіндегі элементіне әсер ететін тарту күшінің лездік мәні, онда элементке әсер етуші күштің ... dX мәні ... ... толығырақ
(23)
мұнда өрнек dX - ті табу үшін ... ... ... Оу ... ... аналогиялық түрде жазуға болады:
0

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы, туризм, туристік нысандар6 бет
Газ турбиналары жайлы мәлімет4 бет
Қыртысының тектоникалық құрылымы. Вулканизм. Жер асты суларының құрамы. Жер асты суларының құрылымы9 бет
"қазаншұңқырларды тік күрекпен жабдықталған экскаватормен өңдеу"3 бет
Ірі қара малдарының қоңдылық дәрежесі3 бет
Атмосфералық ауаның былғану көзі және дәрежесі10 бет
Атқарушылық билік мазмұнының конституциялық- құқықтық дәрежесі. Үкіметтің міндеттері мен атқаратын функциялары64 бет
Аяқ киімді күту дәрежесі4 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне тікелей аудару тәжірибесі (көркем аударма туындысы негізінде)48 бет
Биология кабинетінде тірі табиғат бұрышын ұйымдастыру20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь