Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданы жер ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1 МАҚТААРАЛ АУДАНЫНЫҢ ТАБИҒИ.КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.1 Жер бедері және географиялық орналасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Мақтаарал ауданының тарихи географиялық сипаттамасы ... ... ... ...
1.3 Ауданның климаттық жағдайы жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.4 Су ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.5 Ауданның флорасы мен фаунасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2 МАҚТААРАЛ АУДАНЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Ауданның әкімшілік бөлінуі және әлеуметтік жағдайы ... ... ... ... ... .
2.2 Ауданның демографиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3 Ауыл шаруашылығы, оның құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.4 Өнеркәсіп салалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.5 Көлік және байланыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.6 Ауданның экологиялық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3 ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ДАМУЫ МЕН жер ресурсын Тиімді Пайдалану Мәселелері
3.1Оңтүстік Қазақстандағы Мақтарал ауданының ауыл шаруашылығында пайдаланатын агроландшафтар мониторингі
3.2 Ауыл шаруашылық жерлерін ұтымды пайдалану мәселелері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
.Мақтаарал ауданы оңтүстік Қазақстан облысының оңтүстігінде орналасқан. Ауданның оңтүстік, шығыс, батысы Өзбекстан мемлекетімен, солтүстігінде Шардара бөгені және Сарыағаш ауданымен шектеседі.Жер бедері негізінен жазықты болып келеді.
. Ауданның жер көлемі – 176,9 мың шаршы шақырым. Жалпы егістік көлемі – 135,7 мың шаршы шақырымды құрайды.
Ауылшаруашылығы саласының негізі өндірістік бағыты - өсімдік шаруашылығы, оның ішінде мақта дақылы болып табылады. Жалпы егістік көлемінің 70-80 пайызна мақта өсіріледі. Еліміздегі шитті мақтаның 80 пайызын біздің аудан дайындады. Қосымша сала ретінде дән, бақша, көкөніс, азықтық жемшөп өсіріледі.
Қазақстанның мақта саласында үлкен өзгерістер күтілуде. Мақтаны өндіру, сақтау және сату прцестерін реттейтін заң базасы қаралу үстінде. Мемлекет тарапынан мақта шикізатын үлкен мөлшерде сатып алу жоспарлануда. «Азық-түлік корпарациясы» АҚ мақта өндіру ісінде егіншілерді көктемгі-жазғы кезеңде қаржыландыруға дайын. Өнімнің бір бөлігін мақташылар көктемде сатып, қаражатты шит, жанармай, қосалқы бөлшектер алу үшін жұмсайды. Мұндай тәсіл несие іздеп уақыт пен күшті сарп етуден құтқарады. Ал күзде өнімді тікелей сатып алу жүзеге асырылады. Мұндай схема республиканың солтүстік аймақтарында өзінің жоғары тиімділігін көрсетіп, негізгі проблемаларды шешуге өз септігін тигізді. Соңғы жылдары бидайдың сатып алу бағасы екі есе артып, ұсақ және ортан қолды шаруашылықтар өндірген өнімдерін кепілді түрде өткізуге мүмкіншілік алды.
Мамандардың есебі бойынша, алғашқы кезеңде ауылшаруашылығы тауар өндірушілеріне мақта шитінің жоғары өнім беретін сорттары мен қазіргі заманғы, лизинг негізінде алынатын техника қажет. Сондықтан Оңтүстік Қазақстан облысының шит тазалау зауытын салу мен машина-трактор стансаларының жүйесін құру жоспарлануда. Агротехникалық жұмыстардың барлық операцияларын қамтитын МТС жүйесі қымбат бағаға алынатын техника түрлерін тиімді пайдалануға мүмкіншілік жасайды.
Мақтаарал ауданында көп тірліктер жүзеге асырылуда. Кейбіреулері жоба ретінде қарастырылуда. Алайда, диқандар «Азық-түлік келісім-шарт корпарациясы» АҚ мамандары, Қазақстан Үкіметі, Мақтаарал ауданының басшылары бір нәрсеге кәміл сенеді: таяу жылдардың ішінде мақта кластерін қалыптастырып, шикізатты терең ұқсатудың арқасында саладағы жағдайды күрт өзгертуге болады. Бұл үшін барлық нәрсе бар – мемлекет тарапынан қаржылай қолдау, жұмыс күші, тәжірибелі мамандар. Ең негізгі-жаңа идеялар.
1. Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» ҚР Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы 2005 жыл
2. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық энциклопедиясы
3. Бегім Серіков. «Мырзашөл – Атамекенім» Алматы.Тұран - 2002
4. «Мақта ордасы – Мақтаарал» (Ауданның 75 жылдығына арналған жинақ) Алматы.Тұран - 2003
5. Мұқан Әліпбеков, Мылтықбай Ерімбетов. «Мырзашөл тарихы» Алматы. «М-Талант» баспасы - 2001
6. Жұмали Шарақымбаев. «Аграрлық реформаның кейбір нәтижелері» Алматы. «Бастау» ЖШС – 2005 жыл
7. Ќазаќстан Республикасы (жылды жылнама) - Ќазаќстан Республикасы, статистика жµніндегі агенттігі.
8. Ќазаќстанныњ демографиялыќ жылнамалыѓы (2004 жыл).
9.Омарбек Нұржанов «Атқарылған істер аз емес» Мақтаарал аудандық қоғамдық саяси газет 2006
10. «Мырзашөлім – мырза елім» кіабы.Алматы. Әл-Фараби 1998 жыл
11. Мейірі өскен Мырзашөл О.Нұржанов «Егемен Қазақстан» 2005 №18
12. Жатушы еді сыр бүгіп, Мырзашөлдің даласы. Мартай Жақып. «Мақта ордасы Мақтаарал» кіабы. «Тұран» баспасы Алматы 2003 жыл
13. Мақтаарал ауданының әлеуметтік – экономикалық даму көрсеткіштері (2003- 2005 жылдар)
14. Н.Ә.Назарбаев «Ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа кезеңі» Агроөнеркәсіп кешені қызметкерлерінің республикалық кеңесі.Егемен Қазақстан № 20 1.02.2005
15. А.Мұқашев «Ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық тиімділігін арттырудың ілімдік негіздемесі » Жаршы 2003 жыл №3
16. О.Ю. Акимов «Малый и средний бизнес» Москва 2003
17. Ж.Ш. Шарақымбаев «Оңтүстік өңірдің республика ауыл шаруашылығындағы орны және мақта өсіретін кәсіпорын параметрлері» Жаршы 2004 жыл №2
18. Т.М. Баетова «Стратегия социально - экономического развития регионов и их функции» Вестник сельскохозяйственных наук Казахстана 2001 №1
19. Б.С. Шойынбаев «ОҚО- дағы мал шаруашылығының даму үрдісі» Жаршы 2005 жыл №12
20. Социально – экономического развития ЮКО за 2003 и 2004 годы. Шымкент 2005
21. «Оңтүстік Қазақстан.Ауыл анықтамалығы» Алматы 2004
22. «Нұрын шашқан оңтүстік» Алматы 2003
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Кеңесбеков Оразбек
Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... жер ... ... пайдалану мәселелері
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
5В090300-Жерге орналастыру
Алматы, 2015
Реферат
Бітіру жұмысында:
Жұмыста қосымша келесі түйінді сөздер: вегетация, трихограмма, дотация, акция, вакцина, инновация кездеседі.
Қысқартылған сөздер: ТМД, АҚ, ӨҚ, АҚШ, МТС, ЖШС, РЭС, ... ... ... ... ... Мақтаарал ауданының табиғи-климаттық жағдайы.........................................................................................
5
+ Жер бедері және географиялық орналасуы...........................................
+ ... ... ... ... ... ... климаттық жағдайы жағдайы..............................................
1.4 Су ресурстары..........................................................................................
1.5 Ауданның флорасы мен ...
2 ... ... экономикалық сипаттамасы.................................................................
2.1 Ауданның әкімшілік бөлінуі және әлеуметтік жағдайы.....................
2.2 Ауданның демографиялық жағдайы.....................................................
2.3 Ауыл ... оның ... ... ... ... және ... ... экологиялық жағдайлары.....................................................
3 ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ДАМУЫ МЕН жер ... ... ... Мәселелері
3.1Оңтүстік Қазақстандағы Мақтарал ауданының ауыл шаруашылығында пайдаланатын агроландшафтар мониторингі
3.2 Ауыл шаруашылық жерлерін ұтымды пайдалану ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде орналасқан. Ауданның оңтүстік, шығыс, батысы Өзбекстан мемлекетімен, солтүстігінде Шардара бөгені және Сарыағаш ауданымен шектеседі.Жер бедері ... ... ... ... ... жер ... - 176,9 мың ... шақырым. Жалпы егістік көлемі - 135,7 мың шаршы ... ... ... негізі өндірістік бағыты - өсімдік шаруашылығы, оның ішінде мақта дақылы болып табылады. Жалпы егістік көлемінің 70-80 пайызна мақта ... ... ... ... 80 ... біздің аудан дайындады. Қосымша сала ретінде дән, бақша, көкөніс, азықтық жемшөп өсіріледі.
Қазақстанның мақта саласында үлкен ... ... ... ... сақтау және сату прцестерін реттейтін заң базасы ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде сатып алу жоспарлануда. АҚ мақта өндіру ісінде егіншілерді көктемгі-жазғы ... ... ... ... бір ... ... көктемде сатып, қаражатты шит, жанармай, қосалқы бөлшектер алу үшін жұмсайды. Мұндай тәсіл несие іздеп уақыт пен күшті сарп етуден ... Ал ... ... ... сатып алу жүзеге асырылады. Мұндай схема республиканың ... ... ... ... ... ... негізгі проблемаларды шешуге өз септігін тигізді. Соңғы жылдары бидайдың сатып алу бағасы екі есе артып, ұсақ және ортан ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік алды.
Мамандардың есебі бойынша, алғашқы кезеңде ауылшаруашылығы тауар өндірушілеріне мақта шитінің жоғары өнім беретін сорттары мен қазіргі заманғы, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысының шит тазалау зауытын салу мен ... ... ... құру жоспарлануда. Агротехникалық жұмыстардың барлық операцияларын қамтитын МТС ... ... ... алынатын техника түрлерін тиімді пайдалануға мүмкіншілік жасайды.
Мақтаарал ауданында көп тірліктер жүзеге асырылуда. ... жоба ... ... ... диқандар АҚ мамандары, Қазақстан Үкіметі, Мақтаарал ауданының басшылары бір нәрсеге ... ... таяу ... ... ... ... ... шикізатты терең ұқсатудың арқасында саладағы жағдайды күрт өзгертуге болады. Бұл үшін ... ... бар - ... ... ... қолдау, жұмыс күші, тәжірибелі мамандар. Ең негізгі-жаңа идеялар.
1. МАҚТААРАЛ ... ... ... ... Жер ... және географилық орналасуы
Мақтарал ауданы Мырзашөл құмды жазығының солтүтігінде, Сырдария өзенінің сол ... ... ... 150-250 метр төбелі, белесті жазықтықта орналасқан.Ауданның батысы, шығысы мен оңтүстігі Өзбекстан мемлекетімен шекаралас.Солтүстігін түгелдей алып ... ... ... ... ... Шардара ауданымен шектеседі.Ауданның жер қойнауынан минералды су, ... ... ... ... жері ... ... ... бөлігін орташа биіктігі теңіз деңгейінен 200-300 метр болатын Тұран ойпатының шығыс ... алып ... ... шөлі, Шу аңғарының оңтүстігін Мойынқұм, облыстың батысында Қызылқұм және ... ... қиыр ... ... алып жатыр.
Мақтараал ауданы ол Сырдария өзенінің сол жақ қанатында кең жайылып, он мың ... ... ... алып ... ... ... ... шөл дала болып табылады.Шығысында және Солтүстік шығысында Сыр ... ... ... ... ... ... іс жүзінде Мырзашөлдің солтүстік шегін түйіндейді, яғни Қызылқұмға жалғасады. Оның батыс ... ... ... мен ... арасындағы белдікпен айқындалады, оңтүсігінде Нұрата таулары мен Түркістан жотасының сілемдеріне тіреліп тоқтайды. Мырзаның шөлі ... ... ... және ... ... ... ... Мақтаарал, Шардара сияқты үлкен өңірлерінің мекен тұрағына айналған [12].
Мақтаарал ауданы оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... шығыс, батысы Өзбекстан мемлекетімен, солтүстігінде Шардара бөгені және Сарыағаш ауданымен шектеседі.Жер бедері негізінен жазықты болып келеді.Жер бедерінің қалыптасуына зор ықпал ... ... ... ... мен желдер.Осы күштерге қосымша антропогендік, яғни адамдардың шаруашылық әрекеттері табиғи ортаның, әсіресе жер бедерінің қалыптасуына зор ... ... ... ... ... мен ... ... авто жолдар.
Ауданның жер көлемі - 176,9 мың шаршы шақырым. Жалпы егістік көлемі - 135,7 мың ... ... ... 1. ... ... ... картасы
1.2.Мақтаарал ауданының тарихи географиялық сипаттамасы.
Мырзашөл жазықтығы Сырдария өзенінен Оңтүстіктіктегі Түркістан сілемдеріне дейін бір миллионға жуық гектар жерді алып ... ... ... сай ... ... ең ... осы ... қуаң даланы суландыру, жаңа жерлерді адамзат игілігіне игеру.
деп дана халқымыз айтқандай, осы ... екі ... ... ... ... ... үш ... екі миллионнан астам халқының табыс көзіне, тұрақты ... ... ... ... ... ... бас каналдар, мыңдаған шақырым кішігірім арықтар қазылып, ертелі-кеш ... елді ... ... ... зауыт және басқа өндіріс кәсіпорындары ашылып, үлкен өндіріс күштеріне еге аймаққа айналды.
Мырзашөлді игерудің әр уақыттағы кезеңдері тарихта белгілі: ... ... ... ... ... төңкерісінен кейінгі уақыт, одан соң 20-шы ғасырдың екінші жартысындағы кезеңдері. Қай кезеңде болмасын шөлді игеруге адам ... ... ... ... кетпен, білек күшімен, кейінгі кезеңде қуатты техника күшін, ғылым және тәжірибені кеңінен пайдаланған, оларды ... ... ... ... ... ойлансақ , жер - ана табиғаттың түрлі құбылыстарына тәуелді: топан су, ... от, ... ... бұрқасынды дауыл, құйынды жел болсын. Сол сияқты ... шуақ ... ... көк ... даласы, аңызақты ыстық шілде, алтын күз, жылдың әр мезгіліне тән құбылыстар. Барлығына қуанатын және көнетін, шыдап ... ... Жер мен ... ерте ... тоқсан жолдың торабы болған. Бірақ бұл жерде елде мекендер сирек жайғасқан.Оған себеп - ... ... ... аптап ыстық, қыстың қатал суығы, бұрқасынды бораны болса керек.
Қытай жылнамашыларының деректеріне сүйенсек, біздің жаңа дәуірімізге ... 140-127 ... Сыр ... ел ... олар ... де, мал ... де ... білеміз [5].
Хорезм ханы, әрі жылнамашы-шежіреші Әбілғазы Бахадүрдің деректері бойынша Сыр бойындағы ел ауыл шаруашылығын өркендете білген. Ал 1219 жылғы Шыңғысхан ... ... елді де, су ... да жойып жіберген.
Белгілі шығыстанушы академик В.В.Бортольд Мырзашөлде ерте заманда ... ел ... ... ... ... Цзинаның (Қытай) деректеріне күман келтіреді. Сол сияқты тұжырымдар Чань-Чунь (1221жыл) саяхат күнделігінен де кездестіргенін жазады.
Ал Әмір Темірдің ... ... ... ... шөл далада бірнеше ащы сулы құдықтар кездеседі делінген.
келтірілген жолдарға қарасақ, Ходженттен Нұрата тауларына дейінгі кең ... ескі ... ... ... екен ... ... ... айналысқан бірегей ғалым Г.А.Әминов 1869 жылы мынадай деректер жазып кеткен: ... деп ... ... ... ... ... шөлді зерттеп көргенімде, адам қызығарлық ештеңе таба алмадым. Ал енді тереңірек қарап, жан-жақты зерттегенімде, бұл ... ... қу ... ерте ... адам тіршілік жасаған, отырықшыл ел болған сияқты. Ол ... ... осы шөл ... ... Оның ... ескі ... дуалдардың орны, егін салған жер және арық- атыздардың іздері. Ал Мырза - ... ... ... ... ... қалдықтары бар.
Шөл даланы көлденеңінен кесіп өтетін Шыназ бен Жызақтың арасын қосып жатқан үлкен қара ... ... ... ... ... кездеседі. Шыбынтай, Аққұм, Жантақсай, Ақша, Ағашты, Үш-төбе деп ертеден аталып келе ... ... ... елді мекендер болған.
Құдық үстінен, яки жанынан Үнді әдісімен лайдан құрылған, төбесі күмбез іспетті, биіктігі 12-15 метр су сақтағыш кепелер ... ... ... ... - ... қар ... сақтап қою және оның буланып, еріп кетпеуі үшін жасалған. Бұл құрылыстың аты . Ол парсы тілінде деген мағананы ... Нақ ... ... ... Ш.Рашидов ауданының осы аттас шаруашылығындағы құдығының жанында қазірге дейін сақталған. Сол сияқты Жызақ облысының Мырзашөл ... ... ... ... орны белгілі болып тұр [11].
12-15 ғасырларда Сырдариядан су шығару үшін ... ... ... жағалауындағы ойпатты жерлерді суландыру әрекеттері жасалған. Солардың алғашқысы басы дарияның Иіржар тұсынан басталады, ұзындығы 70 шақырым. Осы арықпен ... ... жер ... 7,0 мың ... ...
... атау ескіден келе жатыр, оның ұзындығы -90 шақырым. Сырдың иір жарлық жағалауына ұқсатып, алғашқыда бейнелеп айтылған. Алғашқы рет ... ... ең ... басына берілген, ұзындығы 9 шақырым. Бұл қолмен ... ... су ... үшін ... иір жерінен су айналып өткен аралдардың арасын бөгет жасап, су деңгейін көтерген.
Мырзашөл даласында мың тарих қана емес, мың ... ... бар. Мұны ... ғылым, археологиялық қазба деректері, көне заманның ғұлама тарихшылары мен жиһанкездерінің жазбалары дәлелдеп отыр. Шаш-Ташкент шаһарынан таяқ тастам жерде ... ... ... ... ... ... ... Сығанақ, Сауран, Созақ, Иассы-Түркістан, Самарқан, Үргеніш сияқты ... ... ... ... ... шар ... керуендер өткен, Жібек жолының бойындағы дүбірлі күйді кәрі ... ... бойы ... ... ... ... ... емес қой. Мырзашөл төсін Ескендір Зұлқарнайын мен Тұмар ханым, Шыңғысхан мен Ақсақ Темір, Тәуекел баһадүр-хан мен еңсегей бойлы Ер ... ... ... ... ... ... ... оның арғы ата-бабаларын бесігіне бөлеп тербетіп, ақ сүтін беріп емізіп өсірген Сырдария ананың сол қанатында жалпақ ... ... ... ... кең ... ... тіршілігі мен іс-әрекеті есте жоқ ескі заман- дарда басталыпты.
Ескендір Зұлқайнарынның осы шөл ... су ... ... ... ... ... ... аңыздар қазіргі кезге дейін ұмытылмай сақталған. Ол аңыз ұмытылмайды да. Себебі, әлдеқашан құрғап ... ... ... ... ... бірі ... деп аталды. Біздің дәуірімізге дейінгі 329-327 жылдары парсыларды бағындырғаннан кейін Ескендір Зұлқарнайынның Соғдианаға ... ... ... ... ... еркімен осыдан екі мың үш жүз жылдан астам уақыт бұрын аймақта арықтар ... ... ... ... ... дәнді дақылдар өсіріп, егіншілікпен шұғылдана бастаған.
Халық тасемшек боп қатып жатқан шөл құла дүздің болашағына, зор үміт артып, уақыты келгенде жібіп, ... ... ... ... ... шөл ... ... аялап атауын берген. Сүйікті де қымбатты туған жерлерін осылай атағанда халық еш қателеспеген. Мырзашөл атауының мағанасы ... ... ... шөл, ... бай ... құйқалы, құнарлы топырақ, қасиетті жер деген ұғымдарды білдіреді.Иә, шөл даланың Мырзашөл деп аталуында ... ... ... астарлы, жұмбақ әңгімелер бар, деп атауының басты себебі - осы шөл далаға, елсіз ... су ... ол ... нулы ... ... ... ... айналады.
1924 жылы маусымда Орталық Азия республикаларын ұлттық-мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Иіржар болысы Ташқазақ уезіне кірді. 1928 жылы 17 қаңтарда уезден болыстар таратылып, ... ... ... ... ... құрылды. Бүкілодақтық Орталық Атқару комитеті сол жылғы 3 қыркүйекте бекітті, яғни жаңа, біздің ауданның туған күні осылайша ... ... ... Ал, 1990 жылғы 23 шілдеде Бүкілодақтық Атқару комитетінің қаулысы бойынша сол жылғы 17 желтоқсаннан бастап ... ... ... ... ұйқы ... ... алып дала дүр ... ояна бастады, қойнына басып жатқан құт-берекесін бере түсті.
Мақтаарал ауданы Қазақстанның қиыр ... ... ... ... ... Өзбекстан Республикасының Ташкент, Сырдария және Жызақ облыстарымен ... Жер ... - 176,9 мың ... ... егістік көлемі - 135,7 мың шаршы ... ... ... ... ... орны және ... ... аумақтар. Мақтаарал ауданы - Оңтүстік Қазақстан облысының қиыр оңтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... 1,8 мың км ... аумағының 1,5%-ы). Тұрғыны 268,7 мың адам. Аудан жеріндегі 176 елді ... 1 ... 3 ... және 21 ... округке біріктірілген. Орталығы - Жетісай қаласы. Бұрынғы Сырдария губерниясы, Ташқазақ уезінің Иіржар болысы таратылып, соның ... 1928 жылы 3 ... ... ... болып қайта құрылды. 1930 жылдан Мақтаарал ауданы. 1997 жылы 24 сәуірде мақталы үш ... ... ... ... таратылып, олардың аумағында әкімшілік орталығы - Жетісай қаласы болатын Мақтаарал ауданы ... ... ... ... ... ... солтүстігіңде, Сырдария өзінінің сол жағалауында, абсолюттік биіктігі 150-250 метр төбелі, белесті жазықта орналасқан. Ауданның батысы, шығысы мен ... ... ... ... ... алып жатқан Шардара бөгені (1974) арқылы Сарыағаш, Шардара ауданымен шектеседі. ... жер ... ... су, ... ... ... Климаты континенттік, қысы қысқа, біршама жұмсақ, жазы ... ... ... жылдық орташа температурасы -3-4°С, шілдеде 28-29°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200-250 мм. "Достық" (бұрынғы С.И.Киров атындағы) каналы - ... ... су ... Жер асты ... мол қоры бар. ... ... эфемерлі өсімдіктер, жусан, баялыш, жантақ, қараған, жыңғыл, жиде өседі. Жануарлардан түлкі, саршұнақ, бауырымен жорғалаушылар кездеседі. Кезінде ақбөкендер болған.
Мақтарал ... ... ... Агроклимат жағдайлары. Мырзашөл өңірі өзінің табиғи-климаттық жағынан, жыл мерзімінің әр мезгіліне бір келкі келмейтін аз жауын-шашынды, қысы суық, жазы ыстық ... ... ... аймаққа жатады. Ауа-райын сипаттауда метео-орталығының мәліметтері пайдаланылды. (4-кесте). Аймақта абсолюттік ең жоғарғы ауа температурасы (жазда) + 41,2°С ... ең ... ... ауа ... ... . Орташа ауа температурасы +11,6°С.
Жауған жауын-шашын жағынан суарылмайтын жерден өнім ... ... ... ... ... 261 ... ... жауын-шашын көлемі жыл мезгілінде біріңғай емес: жазда - 0 мм, күзде - 50-60 мм, қыста 120-130 мм, ... 60-70 мм ... Қысы ... тұрақты емес, көпжылдық орташа ауа температурасы қаңтар айында - 2.9°С. ал ... ... тоң ... 30-45 см ... (Сурет-1)
Сурет-1-Атмосфералық жауын-шашын графигі
Көктем ерте түседі, күн көзі тез жыли бастайды. Жазы құрғақ ... ... ... ... ... ауа ... +25,6. °С.(Сурет-2)
22288545085Сурет-2 метеобекетінің мәліметі бойынша орташа ауа райының температурасының өткен жылдармен салыстырмалы графигі
Күз кеш ... ... ... ... ауа ... күрт төмендей бастауымен сипатталады. Көп жылдық бақылау көрсеткендей ... ... ... 191 ... тең ... ... желдің әсері элсіз, орташа жыл бойындағы желдің жылдамдығы 1,4 м/сек тең. Негізінен аймақтағы желдің бағыты солтүстік-шығыс және ... ... ... ... ... ең ... көрсеткіші болып табылатын судың буға айналу көрсеткіші ол аймақта ... ... ... тең, бұл ... жылдық жауын-шашын көлемінен 4-5 есе көп деген сөз (№ 2.1.).
Жауын-шашын мен судың буға айналу ... ... ... өте ... ... ... ... Жоғары түддылықты жер асты суларының жер бетіне жақын болуы топырақ құрылымдарына өзінің кері әсерін тигізуде, яғни буға ... су ... тез ... ... ... ... ... қалып отырады.
Жоғарыда келтірілген ауа-райының көрсеткіштеріне сүйенсек, Мырзашөл өңірінде жер өңдеу, жерден өнім алу, жерді суару арқылы ғана мүмкін ... ... жылы ... ... көп ... егін егу ... ... ауа-райының ашық болуы, шаруаларға егінді уақтылы жинап алуьша мүмкіндік жасады.
Геологиялық құрылымы, геоморфология мен аймақтың жер ... ... ... ... Мырзашөл суармалы аймағының Қазақстанға тиесілі бөлігі, Сырдария өзенінің аллювиальді аймағы деп мінезделіп, ... ... ... өте ... ... болып саналады. Олар контитентальды түрлі неоген шөгіндісіне шейін ... су ... ... ... ... екі ... құрылымнан тұрады, яғни қалың қабатты аллювиальді құм өз қабатында ... ... ... ... ... ... беткі жагы майда құмды-саздақты және саздақты топырақтармен қапталған.
Аудан аймағы геоморфологиялық жағынан Сырдария ... ... ... ... жері екінші, арна сағасында орналасқан. Жас тегістік жерлер өзен арнасының бірінші сағасымен, 6-12 метр биіктік ... ... ... жатуына байланысты, жақын жатқан жерлерде жер асты ... ... ... ... жақсы байқалады.Үшінші арна сағасы, ыдырап созылып жатқан батыс және солтүстік-батыс бағытындағы пәс жерлердегі Сардоба, ... ... ескі ... бағытындағы жазықтық болып саналады. Батысында Қызылқұм шөлді жеріне Жетісай, Арнасай мен ... ... ... ... ең ... ... ... арнасы орналасқан. Жер бетінің еңкіштігі каналынан Сырдария өзеніне қарай 0,007 - 0,0008 болса, Арнасай ойпатына 0,0004-0,0008. ... ... алып ... ... ... ... жағынан (беткі қабатының қалыңдығымен, судың сүзілу қасиетіне байланысты ол қабаттардың жақсы су ... ... үш ... ... ... аудан жер көлемінің 52-53% алып жатқан Сардоба ойпатынан Арнасай ойпатына ... ... ... ... Мырзашөл қашыртқысы мен каналының 4-5 км сол жағы. Екінші гидрогеологиялық аудан жер көлемінің 40 - 44%-ін алып ... ... ... ... ... жер ... 2 - 4% ... Негізінен өзен арнасының екінші сағасында сол арна бойымен созылып жатқан жіңішке жерлерді алып жатыр жэне Сырдария өзенінің арнасының бойымен ... ... ... Жер ... ... қабатының қалыңдығы бірінші гидрогеологиялық ауданнан екіншіге, екіншіден үшінші гидрогеологиялық ауданға ауысқанда азаяды, ал керісінше сол бағытта су өткізгіш тік ... ... ... ... ... климаттық жағдайы
Облыс аумағының географиялық орнына (яғни атмосфераның ... ... көзі ... тым ... орналасуына ) және жер бедерінің сипатына байланысты қуаң континенттік климат ... ... ... және ... қысқы және жазғы температуралар шұғыл ауытқып отырады. Жазы ... ... ... 8 айға дейін созылады. Қысы жылы: ең суық айы ... айы. Жазы ... ең ... кезең шілде айы. Вегетация кезеңі 230-320 тәулікке ... ... ... ... ... 100-170 мм, тау ... 300-450 мм, ал биік ... 1000 мм-ге дейін құбылады.Жауын-шашын негізінен көктем мен күз айларында болады.Қар жамылғысының орташа қалыңдығы 20-40 см, аралығында, жазықта екі айға, ... бес айға ... ... Қар қарашының соңы, желтоқсанның басында түсіп, наурыз айында ери ... ... ... ... ... ауа райы басым. Сондықтан мұнда шұғылалы ашық күндердің ұзақтығы жылына солтүстіктен оңтүстікке қарай 2150 сағаттан 3000 ... ... ... ... ... 260 ... дейін күн ұдайы ашық болады, бұлтты күндер тиісінше 60 күннен 15-20 күнге дейін азайды. Міне, осылардың нәтижесінде ... ... ... де ... ... ... біртіндеп артады.Облыста оңтүстік және солтүстік батыс желі ... ... ... ... 1,9-3,9 метр ... Желдің қатты тұратын аймағы - Ақсораң, онда ... ... 5,1 метр ... ... ... пен Арыстанды-Қарабас желдері өте күшті соғады.
Облыстың қиыр оңтүстігі жылу мен ... жыл бойы ... тағы ... ... ... ерекшеліктеріне қарай оңтүстік шөл белдем аралығын құрайды. Ерекшелігі жауын-шашынның негізгі мөлшері (62-67 пайыз) наурыз айында түседі, жыл ... 40 ... қар ... бірақ та көп жатпай, тез еріп кетеді. Вегетациялық кезеңінің ұзақтығы 245-260 тәулік.Жыл маусымдарының аражігі айқын ажыратылады. Қысы ... - 90 ... Жазы ұзақ - 160-170 ... ... ... [2].
Мақтаарал ауданның климаты тым континенттік, жылдың жауын-шашын мөлшері 240 мм.Сұр ... ... ... ... ... ... ... бірақ жаз айларында жусан тұқымдас шөптерден басқалары түгел қурап кетеді. Орта Азия мақта шаруашылығы және ... ... ... ғылыми-зерттеу институның 1932 жылы Мәскеу - Ташкентте жарық көрген жинағында аймақ табиғатының өзіндік ерекшеліктері былай сипатталады: 25 жылда ... ... ... 13,8 градус жылы, ең жоғарғы мөлшері 42,6 градус жылы, ең төменгі нүктесі 32,7 градус ... ... ... ... ... ... соңы мен ... айының басына тұспа-тұс келеді.Дәл осы кезден ауа райы біртіндеп суыта бастайды. Ақпанның ... ... ... ... ... ... дейін орташа тәуліктік температура нольден жоғары болады. Аязсыз кезең жиырма бес ... ... ... ... 194 ... ... ... соңғы қатқақ суық көкек айының аяғында, ал күздегі алғашқысы қазан айының екінші жартысына тоқайласады. Алайда, ... ... ... ... ... айтарлықтай айырмашылық-алшақтықтар, елеулі ауытқулар ұшырап отырады. Мысалы, 1908 жылы аязсыз кезең 223 күн бойы, ал 1928 жылы ол 133 ... ... ... ... және ... ерте ... ... суықтар мақта шаруашылығына үлкен зиянын тигізіп, өнімділігін кемітеді. ... Су ... су ... ... ... 127 өзен ( жалпы ұзындығы 5 мың шақырымдай), 34 көл ( көлемі 110 милион текше метр),30 ... ( ... 6 ... ... ... 29 ... жер асты сулары және 5 минералды су көздері құрайды. Жалпы облыс аумағына жылына орташа есеппен 37 мллиард текше метрге жуық су ... ... ... су ... ... ... ең ірі және ұзын өзені - Сырдария өзені басқа мемлекеттерден басталып, Қызылорда облысы арқылы Арал ... ... ... ... Сырдария өзенінің негізгі саласы Арыс өзені (378 км), ол Алатау мұздықтарынан басталып, жол-жөнекей Боралдай (130 км), Ақсу (133 км), ... (60 км), тағы ... ... өзен ... толығады. Маңызды да ірі өзендер қатарына Келес (102 км), Бадам (145 км) өзендерін жатқызуға болады.
Облыстағы ең үлкен ... - ... ... 1965 жылы пайдалануға берілген, су сыйымдылығы 5,2 миллиард текше метр. Одан су алатын ... (106 км), ... (10 км), ... ... 71,5 мың ... егістік жер суландырылады. Бөген су қоймасының сыйымдылығы 37 миллион текше метр, ол Бөген, Арыс ... ... ... ... 500 мың ... астам суармалы жерлерді игеру үшін 14336 шақырым су арналары, 4743 км су қашыртқылары және 1900 дана тік дренажды ұңғышалар, 61 ... ... ... ... ... ... ... көлдер ауыл шаруашылығымен бірге басқа да мақсаттарға пайдаланылады. Шошқакөлде (көлемі 8,6 миллион метр куб) балық ауланады, Қызылкөл ... (5,9 метр куб) ем үшін ... ... ... ... қоры ретінде Бадам-Сайрам, Мырғалымсай, Талас-Ақсу, Иқансу, Бөген жерасты су көздерін атауға болады, Шу-Сарысу артезиан алабының су қоры 260 ... ... ... ... минералды сулар Сарыағаш, Манкент шипажайлары мен Темірлан ауылдарында арнай рұқсатпен пайдалануға берілген.
Өзендері. ... ... ... ... ... ... емес.Өзендер негізінен аймақтың таулы бөлігінен бастау алады.Жалпы облыс өзендері Сырдария және Шу өзен алаптарына жатады.
Сырдария өзені республикадан тыс ... ... ... ... ... алып, негізінен, қар және мұз суларымен толығып ... ... ... ... ... ... - Арыс ... ол Талас Алатауы мен Өгем тау жоталарының беткейлерінен басталады. 1961 жылы Арыс - ... ... іске ... ... оның төменгі ағысындағы су өтімі 52,8-ден 31 метр куб ... ... ... ... ... ... Боралдай, Ақсу өзендері бар. Олардың жалпы ұзындығы 3745 км. ... ... ... Жиделі, Бесарық, Ермексу, Қарашық, Арыстанды және Шаян өзендері басталады.
Облыстың қиыр солтүстігі Бетпақдаланың батысында Шу және Сарысу өзендерінің төменгі ағысында қамтиды.
Көлдері. ... ... Шу ... ... ... Олар ... өзен суларымен, ал ұсақ көлдер жерасты суларымен толығады. Облыс аумағында 43 көл бар, олардың жалпы ауданы 25,94 мың ... ... ... ... Шу ... ... ағысында Ақжайық, Қарқын тұзды көлдері, Құмкент елді мекені жанында тұйық жер асты суымен қоректенетін ... ... ... ... ... Сарыкөл, Балтакөл, Көккөл, тағы басқа ірілі-ұсақты көлдер көп ... Бұл ... ... ащы, ... су ... бір ... тақырларда жауын-шашын суларынан түзелетін көлшіктер мен көлдер пайда болып, кейінірек кеуіп кетеді.
Сонымен қатар облыстағы 22 ... су ... ... ... 98 ... ... жерді алып жатыр.Оларға Бадам, Бөген, Шардара,Қапшағай тағы басқа бөгендер жатады.
Жер асты сулары. Облыста шамамен тәуліктік ресурсы 3000 метр куб тәулік ... ... ... жер асты ... ... белгілі. Ішуге жарамды сулардың болжамдық ресурсы тәулігіне 4000 метр кубтан астам мөлшерге бағаланады.
Облыста Арал, ... және ... ... ойыстарынан тұратын Сырдария артезиан алабы барланған.
Сырдария және Келес ойысы аумақтарының палеоген жер қыртысында, ойыстың шеткі бөлігінде 90-170 метр, ортаңғы ... ... метр ... ... ... ... ... көздері табылған.Су көзінің тәуліктік қор мөлшері 10-15 және 165 метр куб аралығында.Жоғарғы бор дәуірі жер қыртысында бұл сулар ... ... ... ... кездеседі және 170-600 метр тереңдікте жатады. Судың температурасы 20-40 0С.
Сырдария және ... ... ... жер ... ... 2000 метр ... жататын және температурасы 20-900С болатын аз минералданған азот ... ... ... мол. Олар палеоген және бор дәуірлері жер қыртыстарының құмды бөліктерінде кездеседі.
Бөгендері мен тоғандары. Облыста 27 ... мен ... ... бөгендер мен тоғандар Түркістан ауданында көп кездеседі.Облыстағы суқоймалар 1927-1992 жылдар аралығында салынып, іске ... ... ең ... ... 1965 жылы іске ... Сырдария өзенінің алабында орналасқан, көлемі 5200 миллион метр куб, ұзындығы 6000 ... ... 28,2 ... және ... ... ... жағынан екінші орында тұрған Бөген суқоймасы 1967 жылы іске қосылған.Арыс өзенінің алабында орналасқан, көлемі 370 миллион метр куб, ... 5400 метр ... ... ... мен ... ... Қазақстандағы өсімдік түрлерінің жартысынан астамы кездеседі, шамамен 8 мыңдай болады. Оның 1-1,5 ... ... 2,5-3 ... саңырауқұлақ, 200-ге жуығы - қына, 500-ге жуығы-мүк тәрізділер және 3 мыңнан астамы-жоғары сатыдағы өсімдіктер. Бұл өсімдіктердің шамамен 250 түрі тек қана ... ... ... эндемиктер. Қазақстанға тән 10-12 эндемик тұқымдастардың жетеуі ... ... ... ... жалған шөпмасақ, жалған шандра, бочанцевия, тобылғыгүл, канкриниелла.Оңтүстіктің қазіргі флрасы ежелгі флоралардың негізінде қалыптасқан.Сол флоралардың өкілдері бүгінгі флораның ... ... ... кездеседі.
Облыс аумағындағы өсімдіктердің таралуы, түрлері мен эндемиктердің топтасуы биологиялық, экологиялық, эволюциялық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді.Облыс жерінде құрғақ субтропикалықтан (Жетісай, ... ... ... ... дейінгі Солтүстік жарты шардағы барлық табиғи аймақтардың сарқыншақтары кездеседі.
Облыстың жазық бөлігі Иран-тұрандық ботаникалық - ... ... 2 ... құрамына кіреді (жоңғар-солтүстік тұрандық және оңтүстік тұрандық). Жоңғар-солтүстік тұрандық шөлдер ... ... ... ... ... ... беті мен Батыс Тәңіртау аралығындағы Түркістан ауданынан Сарыағаш ауданына дейінгі кеңістікті алып ... Бұл ... ... үш ... ... ... ... тау етегі мен бөктерлеріне тән адырлық шөлдер мен тықыр шөпті эфемерлі-эферероидты жартылай саванналар, сонымен қатар өзен аңғарларына тән өсімдіктер.Жазықтық ... ... ... ... ... ... ... басым түрлер) - ақ сексеуіл, раң, басты жусан, жоңғарлық жусан, түк жемісті мовзолея және бірқатар эфемероидтар. Адырлық ... ... мен ... ... ... ... шөлдерге тән негізгі өсімдіктер: толық қияқ өлең, қаудың ... және ... ... шырыш, шиқылдақ, шөл масақ, фломис, көбенқұйрық сияқты эфемероидты ... ... ... тән ... ... ... және тоғайлық экологиялық қатарлар түзеді.Сарысу мен Шудың төменгі ағысында қалың тоғай жоқ. Бұл жерлерде - жыңғыл, қамыс, шеңгел мен ... ... ... ... қарабарақ, төбесораң, сарсазан кең тараған. Қалың тоғай Сырдарияның ... көп. ... ... тораңғы, талдар, жиде,итмұрын тұнып тұрған ну тоғай.Ағаштардың бұтағында шырмалаған лианалар- шығыстық жібілген.шырмауық бар. ... ... ірі ... ... - ... баттауық және кендір,жантақ және қызыл мия қалың өскен.
Табиғи өсімдіктермен біргелікте өсуі күрделі жаңғақ, анар, құрма секілді жеміс ағаштары да Мырзашөлдің ... ... ... Бүгінде сирек болса да бір жылдық ұсақ раң, жусан, боз, қызғалдақ сияқты дала өсімдіктері көрген көзге ... ... ... өсімдіктер дүниесін зерттеумен айналысып жүрген ботаник- ғалымдардың айтуынша шамамен 500- ... таяу ... ... ... ... ... жері өте көне ... және өркениет ошағы болып табылады. Бұл әрине өсімдіктер дүниесіне тікелей әсер еткен,әсіресе Қаратаудың күнгей беткейіндегі, Сырдарияның бойындағы қалың орман, тоғайлар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.Облыстың жер аумағы Н.Вавилов айқындап кеткен Орта Азиялық мәдени өсімдіктер ошағының қомақты бөлігі болып ... ... ... қызыл бидай, арпа, күріш, алма,өрік, жүзім және тағы басқа жатады.Облыстың өсімдіктер ... 176 түр ... бұл ... ... өсімдіктердің 45 пайызы.
Облыстың табиғи флорасы - әлі де пайдалы өсімдіктердің ... көзі ... ... жем ... ... ... ... және тағы басқа пайдалы өсімдіктер көп-ақ. Олардың ішіндегі дәрмене жусан, жабайы алма, жабайы өрік, алша,тау пісте,жабайы жүзім сияқты түрлердің табиғи ... ... ... генофонд деп танылып отыр.
Облыстың кең - байтақ табиғат аймақтары түрлі жануарларға өте бай. Онда ... ... жуық ... ... ... 8 түрі қос ... 3 ... бауырмен жорғалаушылардың 9 түрі, құстардың 240-тан астам түрі, сүтқоректілердің 8 отрядына жатаын ... ... ... ... айтылғандай, құстардың 128 түрі облыс жерінде ұялайды, ал 38 түрі ұрақты мекендейді, 24 түрі қыстауға ... 85 түрі ... ... ... ... ... оңтүстік суларында, Шардара бөгенінде жайындар, сазан, майшабақ, табан балық, ... ... ... сияқы сирек түрлері кездеседі.Қосмекенділер класы бойынша шөлді-далалы жерлерде құрбақа, сулы жерлерінде жасылкөл балықтары кездеседі.Таулы аймақтарда бақалар 2800 метр ... ... ... ... ете алады.Құрбақалар енген. Жорғалаушылардың 9-ға жуық түрлері ... ... ... сұр ... ... дала ... жыланкөз кесіртке. Жыландардың 6түрі кездеседі: оның ішінде оқжылан, қарашұбар жылан, далалық сұржылан, жолақтышұбар жылан - улы жыландарға: қалқанбас ... ... ... ... ... ... улы емес ... жатады.Сарлан, оқжылан, төртжолақты шұбар жылан, сарықыран шұбар жыландар > енгізілген.
Мұнда құстардың 240-тан астам түрі кездеседі. Оның 14 түрі ... ... ... қара дегелік, сақалтай, бүркіт, жыланжегіш, иелгі, лашын, ақ дегелек, кіші құтан, жамансары сияқты жыртқыш құстар тау ... ... ... ... 8 ... ... ... аса түрлері мекендейді. Көпшілігінің кәсіптік мәні бар 1996 жылы Қазақстанның > тіркелгендеріде кездеседі [10]
Кеміруші отрядынан ... көк суыр ... ... тау жотасында шағын аймақта таралған. Жұптұяқты сүтқоректілер ... ... ... ... ... шошқаны таулы беткейлерден, енген күйіс қайыратын арқар, тау ешкі, елік және ... ... ... мен ... ... ... ... болады. Қазіргі таңда арқар, марал, еліктердің санын сақтап қалу және ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілуде.
Жыртқыштар отрядынан Батыс Тянь-Шаньдық қоңыр аюдың ... ... ... ... ... мен қар ... - ... шамамен 10-15 жұбы мекендейді.Ілбіс халықаралық табиғатты қорғау орталығының Қазақстан тіркелген. Түркістан сілеусінін де, бұталы, ... ... ... ... ... мен ... да ... болады.
Далалы, шөлді жерлерде қарсақ, шиебөрі, қасқыр, түлкі, тағы басқа аңдардың саны артуда.
2 ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік бөлінуі және әлеуметтік жағдайы
Елбасымыз Н.Назарбаевтың басшылығымен ... ... ... ... Қазақстан әлемдегі ең қарқынды өркендеу үстіндегі экономиканың біріне ие болып отыр.
Елімізде нарық ... іске ... ... пен ... ... ... ... ағымдарының қозғалысын, бәсекелестіктің табиғатын, инвестиция арналарын айқындайтын ахуал жасалды. Мемлекет меншігіндегі кәсіпорындар, шаруашылықтар таратылып, жекешелендірілді. Кәсіпкерлікті дамытуға, ... ... қоры мен ... - ... ресурстарды игеруге, инвестийиялар тартуға, ұзақ мерзімге арналған бағдарламалар (ауыл, білім, денсаулық, индустриялық - ... ... үй және т.б) ... ... ... ... күш ... [1].
Осындай нақты іс-қимылдардың арқасында 1993 жылдан 2003 жылға дейінгі кезеңде еліміз экономикасын дамытуға 27,8 миллиард доллар мөлшерінде ... ... жан ... ... ... ТМД - да бірінші орынды иеленді.
Бұл қаржылар өнеркәсіп, құрылыс, көлік, ... ... ... ... кешендерін дамытуға бағытталып, тоқтап тұрған кәсіпорындар жүргізіліп, ... жаңа ... ... іске ... жаңа ... ... ... қол жеткізген экономикалық табыс республика басшылығы, бірінші кезекте Елбасымыз таңдаған экономикалық даму моделінің ... ... Мұны ... ішкі жалпы өнім өзгерісі айқын көрсетеді. Мәселен, 2005 жылы 1991 жылмен салыстырғанда ішкі жалпы өнімнің артуы 106,3 пайызды құрады.
Елдің 2010 ... ... ... - экономикалық даму стратегиясында ішкі жалпы өнімді екі есе ... ... ... бұл меже 2008 жылы ... деп ... Ал сараптық бағалаулар бойынша ішкі жалпы өнім 37,5 миллиард доллар шамасында, яғни әр адамға 2,5 мың доллардан келеді. 2007 ... ... бұл ... 3,8 мың ... ... өседі деп күтілуде. Экономиканың тұрақтана бастауы ауылды, ... ... ... ... салаларын дамытуға, аз қамтамасыз етілгендерге әлеуметтік жағынан қолдау көрсетуге, шекара, қорғаныс мәселелеріне ... ... ... ... ... ... деп жариялап, мемлекеттік аграрлық азық - ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылға 51,5 миллиард, 2004 жылға 64 миллиард, 2005 жылға 70 миллиард теңге қаржы қарастырылды [14]. ... 3-4 жыл бойы ... жыл ... ... ... ... ... жинауды дәстүрге айналдырды.
2005-2007 жылдарға арналған жаңа тұрғын үй ... ... ... үшін ... ... ... бойынша тұрғын үй құрылысына 300 миллиард теңге, оның ішінде басым бөлігі қайтарылуға ... ... 150 ... ... ... есебінен бөлу көзделуде. Осы бағдарламаға сәйкес 2007 жылдың аяғында 12 миллион шаршы метр тұрғын үй іске қосылмақ, 200 ... ... (1 ... жуық ... қоныс тойын жасамақ. Тұрғын үй бағдарламасын жүзеге асыруда ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... да асқарлы істер жүзеге асырылды. Облыста өнеркәсіп, көлік, құрылыс кешендері дамып, кәсіпкерлік қарыштап қанат жаюда, ірі ... ... ... ... өнім ... ... өндіріс орындары іске қосылуда. Жаңа жұмыс орындары ашылуда. Кедейшілікпен ... ... ... бағдарламалары да жүзеге асырылуда. Облыс әкімиятының басшылығымен облыста жүргізіліп жатқан тұрғын үй құрылысының жағдайы, жалпы ... ... ... ... ... оң баға алды.
Облыс дихандары екінші жылында - 2004 жылы үлкен табыстарға қол жеткізді, 415 мың тоннадан ... ... 466 мың ... ... ... ... ... көкөніс, бау-бақша өнімдерін өндіруде де татымды табыстарға ие болды.
Сурет-3. Мақтарал ауданының схемалық картасы
Мақтарал ауданы 1997 жылдың 24-ші сәуірде ... үш ... ... ... Мақтаарал таратылып, олардың аумағында әкімшілік орталық - Жетісай қаласы болатын ... ... ... құрылды.
Аудан 24 әкімшілік - аумақтық бірліктен тұрады. Олар 1 қала, 3 ... және 20 ауыл ... ... Аудан орталығы - Жетісай қаласы.
Ауданда 1 университет, 4 колледж, 2 кәсіби мектеп, 1 ... ... ... 117 ... ... ... ... 13 бала-бақша бар.
Асықата - Мақтараал ... ... ... орталығы - Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 15 км ... ... ... 10,8 мың адам (2003). Іргесі 1939-1940 жылдары қаланды. Мырзашөл даласын игеру кезінде қаланып, Бағара ауданы деп ... ... ... ... ... ... ... 1962 1967 жылдары Киров ауданы, 1967-1995 жылдары Киров кенті болды. 1996 жылы ... ... ... ... ... - Асықата кенті болды. 1997 жылдыңаудан таратылып ... ... ... ... ... ең ірі ... ... зауыт жұмыс істеген, соның негізінде мақта жинайтын, өңдейтін АҚ,ӨҚ, шаруа ... ... ... ... ... көрсету орындары, 2 орта мектеп, мәдениет үйі, клуб, аурухана, емхана жұмыс істейді.
Атакент - ... ... ... ... ... - Жетісай қаласынан солтүстік шығысқа қарай 20 км жерде. Тұрғыны - 14,0 мың адам (2003). Іргесі 1924 жылы ... ... ... ... - ... ... байланысты құрылып, 1932 жылы Ильич кентіне айналды. 1940 - 1957 жылы ... ... ... 1969 жылы ... ... бар ... ... құрылды. 1998 жылдан Атакент аталады. шаруашылығы негізінде 2 АҚ, 3 ӨК, бірнеше шаруа ... ... жаңа ... ... зауыты, шитті мақта қалдығынан медициналық мақсаттарға пайдаланатын мақта шығаратын фабрика іске қосылды. Кентте жалпы білім ... 4 ... 1 ... - ... ... ... ... сарайы, 2 мейманхана, спортзал, тағы басқа мекемелер жұмыс істейді.Аудан арқылы Ташкент - Жизақ ... жол, ... - ... ... жолы ... - ... ауданындағы кент. Аудан орталығы - Жетісай қаласынан оңтүстік шығысқа қарай 30км жерде (бұрынғы С.И.Киров атындағы) ... сол ... ... 10,9 мың адам (2003). ... 1910 жылы Мырзашөлді суландырумен айналысқан орыс жер қазушылардың қонысы болып қаланған. Әр жылдары Гавриленко, Славянский, Славиянка ауданы деп ... 1930 - 1997 жылы ... ... ... болып келеді. 1958 - 1990 жылғы жібек ... ... ... ... жібек шаруашылығы дамып, піллә өндірілді. 1967 - 1993 жылдары Славянка кенті болып аталды. Кентте ірі мақта ... ... АҚ, ауыл ... ... ... мекемелері жұмыс істейді 3 орта мектеп, 3 бала - бақша, мәдениет үйі, кітапхана, ... ... ... ... ... ... 1 орталық аудандық, 3 аудандық аумақтық аурухана, өкпе ... және тері - ... ... 31 ... дәрігерлік амбулатория, 74 ФАП, 13 фельдшерлік пунктер дәрігерлік қызмет көрсетеді. Сонымен қатар Қ.Жандарбеков атындағы драма театры, клубтар мен кітапханалар, стадиондар мен ... ... ... ... ... ... салауатты өмір сүруіне қызмет етіп келеді.
Өткен жылы 7013 нәресте өмірге келді. Орташа есеппен мың адамға 27 баладан тура келеді. 2005 жылы 2931 жаны бар 630 ... ... ... Ал 1991 ... осы ... ... алыс және ... шетелдерден 9517 отбасы оның құрамында 32486 адам көшіп келді.Табиғи өсім 4,3 мың адамды құрайды.
2005 жылы облыс бойынша ішкі ... өнім ... 404 ... 633 ... теңгеге, ал аудан бойынша 41 миллиард 99 миллион теңгеге дейін жеткен, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда: облыста өсу ... - 112,4 ... ал ... 100,7 ... ... Жан басына шаққанда өнім көлемі облыста 180,8 мың теңгеге жетсе, ... 156 мың ... ... ... ... ... ... халық халық өте тығыз орналасқан, шағын территорияда 264 мыңнан астам адам тұрады, әр шаршы километрге 148-ден ... ... ... бұл ... 5,5 ... құрайды. Ауданымызда бүгінде 60-тан астам ұлт өкілдері бар.Соның ішінде ... - 82,5%, ... - 6,8%, ... - 3,8%, ... - 2,3% және де тағы ... ұлт өкілдері тұрады [8].
Халықтың орташа орналасу тығыздығы 1 км2 шаққанда 141,3 адамнан (халқы жағынан ... ең ... ... ... келеді. Тұрғындардың 27,1 %-ы қалада, 72,9 %-ы ауылда тұрады.Ірі елді мекендері: Жетісай қаласында (30,5 мың ... ... (14,0 мың ... ... (10,7 мың ... ... (10,7 мың адам) тұрады.
Кесте 1 - ... ... ... қала ... ауыл ... ұлттық құрамы:
- қазақтар
212,9
214,6
217,6
- тәжіктер
15,7
17,8
18,0
- өзбектер
10,1
9,9
9,7
- орыстар
5,9
5,7
5,5
3
Бір шаршы киломтерге шаққандағы халықтың тығыздығы
143,8
146,9
149,3
2.3 Ауыл ... оның ... ... ... - ... оның ... ... мақта өндірісі болғандықтан бұл мәселе аудан әкімдігінің тұрақты бақылауында.
Өткен, 2005 жыл Елбасы жариялаған соңғы жылы болды. Аудан ... мен ... оны ... ... аяқтады деуге негіз бар.
Барлық өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі 17 миллард 91 миллион теңге болды.
2004 жылы жиын ... ... ... ... ауа ... ... шитті мақта бағасының ойдағыдай болмауынан шаруалардың қаржылай мүмкіндігінің ... ... және тағы ... ... ... ... едәуір бөлігі (10 мың гектардай) 1 мамырға дейін айдалмай қалуы, жылдың қорытындысына қауіп тудырғанымен дихандардың қаржылы еңбегі мен мемлекет ... ... ... ... ... ... ... айдап, егіс егуге қол жеткізілді. Атап айтқанда, аудандағы 131345 гектар егістік жердің 117808 гектарына шит ... 3432 ... 2230 ... ... 1609 ... жаңа ... 2014 ... бақша, 2504 гектарына жүгері, 593 гектарына көкеніс және басқа дақылдар егілді [15].
Ауылшаруашылығы ... ... ... бағыты - өсімдік шаруашылығы, оның ішінде мақта дақылы болып ... ... ... ... 70-80 пайызна мақта өсіріледі. Еліміздегі шитті мақтаның 80 пайызын біздің аудан дайындады. ... сала ... дән, ... көкөніс, азықтық жемшөп өсіріледі.
Ауылшаруашылығы саласында жүргізілген оңды реформалардың нәтижесінде агроқұрылымдар саны - 16 мыңға жетті. Шаруаларға 10 МТС, 11 ... 21 мал ... ... 54 ағын су ... ... ... етеді.
Аудан әкімдігі, ауданның ауылшаруашылығы органдары егістіктерді күтіп-баптау мен агротехникалық шараларды уақтылы әрі сапалы өткізу жөнінде шаруалармен агроқулар, семинар-кеңестер ... ... ... тарапынан шаруаларға күнделікті кеңестер беріліп отырды.
Аудан әкімдігі, ауылшаруашылығы органдары зиянкестермен күресте сапалы химикаттар алуға қол жеткізіп, ... ... ... ... күшейтілді, өрмекші кенесінеқарсы 73 мың гектар, көсек құртына қарсы 139 мың гектар қозалық ауақтық ауылшаруашылығы басқармасының ... ... ... ... ... Бұл ... ... 103 ОВХ дайындалып, солардың 78-і мақта алқаптарында жұмыс істеді. Ауылшаруашылығы зиянкестеріне қарсы биологиялық күрес 103 мың гектар жерде ... ... 15 ... осы ... ... биоматериалдар (трихограмма, габробракон) өндірді. Аудандағы 9 машинатехнологиялық стансасы агроқұрылымдарға 20,3 миллион теңгенің ... ... ... ... қолдау мақсатында шаруаларға арзандатылған бағамен жанармай, минералдық, тыңайтқыштар беру үрдісі өткен жылы да ... ... ... [17].
Мақтаарал ауданы
Оңтүстік Қазақстан облысы
Қазақстан Республикасы
А Н Ы Қ Т А М ... ... есеп ... бойынша аудан өзгерістері туралы
Қосымша N5 N22 нысаны бойынша
жер пайдаланушының негізгі жерлері
және 2013 ж жер телімдерінің жеке ... ... ... ... ... 34 ... ... пайдаланушы және
жер санаттары
х
Жалпы ауданы
Жерлер
соның ішінде
соның ішінде
Өзгерістері
ре
Болған
01.11.
2012---
болды
01.11.
2013 г
Айыр
ма-
шыл
ығы
Ауыл
уашы
лығы
Мақса
Тын
дағы
бау-бақша
мемлекеттік емес шаруашылықтар
мемлекеттік шаруашылықтар
елді
Ме
кен
Жер
лері
өнеркә.
байлан.
көлік
транс.
қорға
ныс
ерекше
қорғал.
табиғи
аумақ ... ... ... ... ... ... және
оқу ор.
а.ш.жер.
құру
қосалқы
а.ш.кәсіп
орын
жерлері
өзге де
мем.кә-
сіпорын
жерлері
руаш.
коопера
тивтері
бақылау
айырмашы
лығы
А
Б
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
1
Ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлер
152487
152487
х
87
-100
13
2
бау-бақша шаруашылығы және саяжай құрылыстары жерлерін азаматтардың басқаруы
х
3
шаруа қожалықтарын басқару үшін
137960
137873
-87
-87
х
-87
-87
5
шаруашылық тауарлары және акционерлік ... ... де ... емес ... және оқу ... ауылшаруашылық жерлерін құру
1694
1694
х
10
мемлекеттің қосалқы ауылшаруашылық кәсіпорын жерлері
90
90
х
11
өзге де мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қорғаныс және басқа да ауылшаруашылығы мақсатындағы емес жерлер
2199
2199
х
33
ерекше қорғалатын ... ... ... қоры ... қоры жерлері
11242
11242
х
41
артылған жерлер
х
43
жер қорытындысы
185398
185398
x
46
Аумақ
185398
185398
х
Мақтаарал ауданының ауылшаруашылығы және
Н.Саттаров
жер қатынастары бөлімінің басшысы ... ... ... жер ... ... есебін бекіту
туралы.
Қазақстан Республикасының "Жер кодексінің" 15, 17 - ... ... ... аудан әкімдігі 2013 жылғы ауданның жер қорын пайдалану жөніндегі, Мақтарал ауданының ауыл ... және жер ... ... ... ... төмендегі көрсеткіштері бекітілсін:

Жер категориялары және жер учаскекелерін пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығына арналған жерлер
21771
152487
136508
136508
1.2
Шаруа қожалықтары
21541
137873
130448
130448
1.3
АҚ-дар және шаруашылық ... ... ... ... емес ауыл ... ... шаруашылық ғылыми-зерттеу орындары, оқу мекемелері.
4
1694
261
261
1.6
Қосалқы шаруашылықтары
5
90
80
80
1.7
Басқада мемлекеттік ауыл шаруашылығы кәсіпорындары
9
20
-----
------
ІІ
Елді мекендердің жерлері
176
19470
5377
5377
2.1
Қала және поселкелер
4
3383
327
327
2.2
Ауылдық жерлердегі елді мекендер
172
16087
5050
5050
ІІІ
Өнеркәсіп, транспорт, ... ... қоры ... жер ... ... Аудан айма-ғынан тыс жерде пайдала-нып жатқан жер (Шардара ауданында)
--
Ауданымыздың аймағы:
185398
141885
141885
2. Мақтарал ауданының ауыл ... және жер ... ... ... осы ... ... ... мақсатына сай, дұрыс пайдалануын бақылау жүктелсін.
3. Осы қаулының орындалуын бақылау аудан әкімінің орынбасары ... ... ... ... С.Тұрбеков
Мақтарал ауданының ауыл шаруашылық және жер қатынастары бөлімінің 2013 жылғы жылдық жер ... ... ... ... бойынша аудан аумағындағы жерлерді 2013 жылғы түгендеу барысында 2012 жылмен салыстырғанды айтарлықтай өзгерістер болған ... ... ... жер ... 185398 ... құрап, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер барлығы 152487 гектар, оның ішінде суармалы егістік жерлер -136508 гектар, көп ... ... -800 ... ... жоқ, ... жерлер -3066 гектарды құрайды. Суармалы егістік жерлер 2012 жылмен ... 494 ... ... ... 494 га ... жерлер толығымен игеріліп суармалы жерлер санатына ... ... ... 2012 жылы саны 21455 ... жер жер көлемі 137959 болған болса 2013 жылы 494 га тыңайған ... ... ... ... саны ... көбейіп, жер көлемі 394 гектарға көбейді.
Өндірістік кооперативтер бойынша 2012 жылы саны -99 болып жер көлемі -6611 гектар болған болса 2013жылы саны -99 ... жер ... ... ... ... ... ... 100 гектарға көбейіп, жалпы жер көлемі 6711 гектарды құрады.
АҚ мен жауапкершілігі шектеулі серіктестер, мемлекеттік жер пайдаланушылар, өнеркәсіп,көлік,байланыс,қорғаныс және ... ауыл ... ... ... су қорының жерлері және елді мекендер жерлері бойынша 2012 жылмен ... ... ... ... ауданының ауыл
шаруашылығы және жер
қатынастары бөлімінің басшысы ... ... ... ... жер ... ... есебін бекіту
туралы.
Қазақстан Республикасының "Жер кодексінің" 15, 17 - ... ... ... аудан әкімдігі 2014 жылғы ауданның жер қорын пайдалану жөніндегі, Мақтарал ... ауыл ... және жер ... бөлімінің есебін қарап төмендегі көрсеткіштері бекітілсін:

Жер категориялары және жер ... ... ... ... ... жерлер
га
Оның ішіндегі суармалысы га
1
2
3
4
5
6
Ауыл шаруашылығына арналған жерлер
22383
151512
136094
136094
1.2
Шаруа қожалықтары
22208
136707
130114
130114
1.3
АҚ-дар және шаруашылық серіктестіктері
61
5744
2845
2845
1.3
Ауыл шаруашылық кооперативтері
97
7254
2791
2791
1.4
Басқада ... емес ауыл ... ... ... ғылыми-зерттеу орындары, оқу мекемелері.
18
1787
344
344
1.6
Қосалқы шаруашылықтары
0
0
0
0
1.7
Басқада мемлекеттік ауыл шаруашылығы кәсіпорындары
1
20
-----
------
ІІ
Елді мекендердің жерлері
176
19594
5501
5501
2.1
Қала және ... ... елді ... транспорт, байланыс т.б.
89
2225
0
0
ІV
Су қоры жерлері
29
11242
0
0
--
Барлық жер (І+ІІ+ІІІ+ІV)
185398
141391
141391
оның ішінде: Аудан айма-ғынан тыс жерде пайдала-нып ... жер ... ... аймағы:
185398
141885
141885
2. Мақтарал ауданының ауыл шаруашылық және жер қатынастары бөліміне (Н.Саттаров) осы жерлерді тиімді, нысаналы мақсатына сай, ... ... ... ... Осы ... ... ... аудан әкімінің орынбасары К.Сыздыковқа жүктелсін.
Аудан әкімі С.Тұрбеков
Мақтарал ... ауыл ... және жер ... ... 2014 жылғы жылдық жер баланысы есебіне
ТҮСІНДІРМЕ ХАТ
Мақтаарал ауданы бойынша аудан аумағындағы жерлерді 2014 жылғы ... ... 2013 ... ... айтарлықтай өзгерістер болған жоқ.
Мақтарал ауданының жалпы жер көлемі 185398 гектарды құрап, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер ... 151512 ... оның ... ... егістік жерлер -136094 гектар, көп жылдық екпелер -802 гектар, шабындық жоқ, жайылымдық жерлер -2503 гектарды құрайды. ... ... ... 2013 ... ... 414 ... ... Сесбебі 414 га жерлер аудынның арнайы жер қорына есептелді.
Шаруа қожалықтары бойынша 2013 жылы саны -21541 ... жер жер ... -137873 ... ... 2014 жылы саны - 525 ... 1190 ... ... шаруа қожалықтарының есебіненжалпы саны -22206 көбейді. Жалпы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерден - 414 га ... ... ... ... жер қорына есептеліп, жер көлемі 1166 гектарға азайды.
Өндірістік кооперативтер бойынша 2013 жылы саны -99 ... ... жер ... - 6711 ... ... ... 2014 жылы саны -97 болып жалпы жер көлемі жайылымдық жерлерді суармалыға ауыстыру барысында - 543 ... ... ... жер ... -7254 гектарды құрады.
АҚ мен жауапкершілігі шектеулі серіктестері бойынша 2013 жылы саны 113 болып жалпы жер ... - 6100 ... ... болса, 2014 жылы саны - 61 га азайып жалпы жер көлемі - 5744 гектарды құрады.Мемлекеттік жер ... ... және ... ауыл ... ... жерлер, су қорының жерлері және елді мекендер жерлері бойынша 2013 жылмен салыстырғанда 26 гектарға ... 2225 ... ... ... ... және жер ... ... басшысы ... ... ... 2004 ... қорытындысы бойынша, сондай-ақ, әкімшілік-аумақтық бірліктерде аудан әкімінің есебі кезінде айтылған сын-ескертпелер мен ... ... ... ... қаржы құрылымдарынан несие бөлдіру мақсатында да бірқатар жұмыстар ... ... ... АҚ ... 13 ... ... 126,8 миллион теңге, АҚ облыстық филиалы 426 шаруаға 43,9 миллион теңге, банкісі 3 шаруа қожалығына 2,6 ... ... ЖШС 88 ... 146,3 ... ... барлығы 316,3 теңге несие бөлді. Мұнан басқа жүздеген шаруалар мақта зауыттарымен тікелей шарқа отырып, қаржы алып, жер жырту, егін егу, ... ... ... ... ... ... ... ағын сумен қамасыз ету мәселесімен тұрақты айналысты. Соның нәтижесінде, ... ... ... 1 ... 20 ... ... метр ағын судың 803 миллион текшк метрі алынды. Барлық ауылдық округтерде ағын су жеткілікті болды. Дегенмен, ... ағын суы үшін ... ... бой ... ... агроқұрылымдар да баршылық. Соның нәтижесінде, РМК ... ... жыл ... қиын ... ... ... ... ақыдан бюджетке салықтық төлемдерден қарыз болып жүр.
Мемлекет тарапынан осындай қолайлы жағдайлар жасаудың және шаруалардың қажырлы ... ... ... жылы ... 245012 ... ... мақта, 12 мың тонна дәндік жүгері 8,3 мың тонна күріш, 28,2 мың тонна көкөніс, 24,6 мың ... ... ... ұсақ шаруа қожалықтарын ірілендіру жөніндегі жұмыстар жүргізіліп келеді. Осы жылдың ... 45,1 мың ... ... жері бар 6300 ... ... 377 ірі агроқұрылымға бірікті. Бүгінде бұл жұмыстар әрі қарай өз ... ... [21]. ... 7- ... ... ... көлемі ... ... ... ... ... ... ... дақылдар-барлығы:
118645.4
117672
Оның ішінде:мақта
117808
116566
күнбағыс
837,4
1106
3.
Көкөніс, бақша, картоп барлығы:
4930,9
6863
Оның ішінде:көкөніс
1982
2585,9
Бақша
2429
3802
Картоп
519
475
4.
Азықтық дақылдар барлығы: ... ... ... ... ... ... ... тамыр жеміс
-
3
бір жылдық шөп
-
-
5.
Егістік көлемі барлығы:
135688
140330,5
жүзім
571
525,4
жеміс-жидек
221,6
217
Өсімдік шаруашылығы секторының ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығы, оның ішінде мақта дақылы болып табылады. Жалпы егістік көлемінің 70-80 пайызына мақта өсіріледі. Еліміздегі шитті мақтаның 80 пайызын біздің ... ... ... сала ... дән, ... көкөніс, азықтық жемшөп өсіріледі.
Мақта талшықты өсімдіктер тобына жатады. Ол құлқайыр тұқымдас ... ... ... Бұл ... сонымен қатар кендір, құлқайыр сияқты басқа өсімдіктер жатады. Талшықты өсімдіктер арасында мақтаның алатын орны ерекше. Ол жіп иіретін ... ... 70-75 ... ... ... ... ... шитті мақта осы өсімдіктің беретін негізгі шикізаты болып табылады. Шитті мақтаны мақта ... ... ... ... ... ... кезінде мақта талшығы, бинт, мақта ұлпасы, шит бүршігі бірте- бірте бөліп ... ... ... 30-39 ... ... және 55-57 пайыз шит болады, ал шитте 22-29 пайыз мақта майы мен шит ... ... ... мақта - халық шаруашылығының тоқыма өнеркәсібі, май өңдеу,гидролиз, химия және басқа да ... үшін ... ... ... және ... ... ... жетілу барысындағы бөлігінен мынадай заттар жасап шығарылады: мақта- мата кездемелері, жіптер, жасанды жібек және тері, былғары, фетр парашют жасалатын кездемелер, ... май, ... лак, ... мал ... ... ... ... мен арқандар, тұрмыстық тұтыну қағаздары мен картондар, тыңайтқыштар мен ... ... ... дәрмектері, спирт, тағамдық белок, химиялық заттар және басқалар.
1 килограмм мақта талшығынан 5 метр ақ жаймалық материал, 12 метр шыт немесе 20 метр ... ... ... ... 40- тан 140- қа ... ... алуға болады. 1 килограмм шиттен 170 грамм май, 400 ... ... 300 ... шит ... 30 ... линт ... ... линттен пластмасса, кино және фото пленкалары, линолуем,лак және басқа өнімдер жасалады.Шроттан таза азық-түліктік белок алынады,оны нан пісіргенде ұнға ... ... ... ... ... үшін ... сүт ретінде де қолданылады. 1 тонна шит қабығы 85 метр спирт, 300 килограмм құрылыс тақталарын (лигнолит), 28 килограмм көмір қышқылын, 20 ... ... ... және басқаларын береді. Мақта майы глицеридтерге бай. Оларды ... ... ... ақ ... лак, эмаль сияқты басқа да қорғаушы сырлар алуға пайдаланады.
Қозапая, оның ... ... ... құлақтары мақтаның және басқа да вегетациялық органдары бірқатар пайдалы заттарға бай. Мысалы, оның жасыл ... 8-9 ... ... және алма ... ... және өңделген ағаш қалдықтарынан ыстық тәсілмен сығымдау ... ... ... ... ... ... Олар құрылысқа және үй жиһаздарын жасауға кеңінен пайдаланылады.
Бүгінде Мақтаарал ауданында мақтаның мына ... ... ... ... тип
5.Бухара
Мақтаның бұл сорттары үлкен сұранысқа ие. Батыс Еуропа елдеріне Ресейге, Латвияға және Украйнаға келісім- шарттарға отырып жөнелтіп отырады.
Айтылған жайттарға байланысты ... ... ... ... ... орта ... ... сатып алуға шаруаларға тиімді баға саясатын ұстану мақсатында Елбасының тапсырмасына сәйкес мемлекет есебінен Мақтаарал ауылдық ... 2006 ... ... ... ... аумағы 64 гектар жерге жылына 60 мың тонна мақтаны ... құны 1,5 млрд ... ... ... ... 2007 жылдың 18 қаңтарында іске қосылды. Бұл ... ... ... ... 2006 жылы мақта дайындау науқанына қатынасты, 40,0 мың тоннадан астам өнім қабылдады. ... ... ... ... ... бағасын 8-10 теңгеге көтеріп шаруаларға едеуір көмек көрсетті.
Бұл аймақ таяу болашақта мақта ... ... ... ... түрі бар. ... уақыттың өзінде бұл өңірде жыл сайын 117мың гектар қозалық алқаптан 230-250 мың тонна бағалы шикізат дайындалуда. Бұл ... ... ... ... ... жылы АҚШ - та ... өсіретін екі миллион агроқұрылымдар болатын. 2000 жылы олардың саны небәрі 31500 құрады. Ал қоза бапталатын ... ... ... бірі ғана ... ... ... ... өндірісіндегі шаруашылықтар он, жүз егеге дейін іріленген.
Осыған ұқсас тенденция Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... да ... ... ... ... болғанымен экономикалық бағыт бірдей: өндірісті шоғырландыру тиімді, пайдалы.
Шаруашылықтарды ірілендіру біздерге айтарлықтай жаңалық емес. Өткен жылдары еліміздің мақташылары да ұжымшар- ... ... ... ... еткен. Бетпақ даланы игергеннен бастап өткен уақыттың ішінде Мақтааралда тиісті агротехнологиялар ендіріліп, ... ... ... байқалмайтын. Бірақ, 90-шы жылдардың ортасында ұжымшар мен кеңшарлар тарқатылғасын, жер пай үлестері арқылы бөлініп берілді. Аудандағы ... саны 20 ... ... ... ... біріккендердің көбісінің пай үлесіне сәйкес бірнеше гектар ғана жері бар. Суармалы алқаптар аз, адам көп. ... ... өте ... ... шағын территорияда 264 мыңнан астам адам тұрады.
Мақтаарал ауданы
А Н Ы Қ Т А М А
Мемлекеттік ... есеп ... ... ... ... ... ... № 1 № 22,22а нысаны бойынша
Қазақстан Республикасы
шаруашылығы жерлерінің ауданын өзгерту туралы
ҚР Мемстатком қаулысы мақұлданды
( 01 ... №22 ... ... 9.08.96 № ... ... ... ... жерлерден орын ауыстыру
жаңа мелиоқұрылыс
жиналған
суармалы
Ре-
на
шекара
санаттарды
меншігіндегі
егістік жер
кендер
көп жылдық
шабындық жерлер
түбірлік
жайылым жерлер
түбірлік
ауыл
Барлығы
соның ... ... е р - с у ... ... ... ү р л е р ... ... тау
жыл
пайдалану
жерлер
санаттарынан
жерлері
емес жерлер
табылған
жерлер
А
Б
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
Егістік
1
136014
х
494
494
Бақылау
2
494
х
Көпжылдық көшет
3
801
х
Шабындық
4
х
жақсартылған жерлер
5
х
Жайылым
6
3065
х
жақсартылған жерлер
7
х
Бақша
8
Жұмыстың жер үлесі
а.ш.жерлері қорытындысы
9
140374
х
х
х
х
х
х
х
Бақылау
Мақтаарал ауданының ауылшаруашылығы және
Н.Саттаров
жер қатынастары бөлімінің ... ... ... ... и 22а ... жалғасы
( гектар бойынша )
К е м у е с е б і н е н ... ... ... ... ... ... е р - с у ... шектен
ауыс
жеке
лымдық
жылдық
дық
жақсару
жерлер
жақсару
шаруа
табылған
емес
б-ша
пен
кему
01.Қар
т ү р л е р і
ки
тыс пайда
тыру
меншігіне
жерлер
көшет
жерлер
шылығы
жерлерден
жерлерге
анықтау
жабу
2013
лану
берілді
емес
аудару
аудару
жыл
жерлер
А
Б
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
Егістік
1
х
136508
Кен
2
494
х
494
Көпжылдық көшет
3
х
801
Шабындық
4
х
жақсартылған жер
5
х
Жайылым
6
х
3065
Жақсартылған жер
7
х
Бақша
8
Жұмыстың жер үлесі
а.ш.жерлері қорытындысы
8
х
х
х
х
х
х
х
140374
Әрине, кезінде ... ... ... ... ... таратқанда ауыспалы егіс жүйесін сақтап қалуға болатын. Өткенге оралу жоқ дегендей, ... ... ... ... ... ... ... керек. Бүгінгі күні Қазақстанда мақта өсірумен 45 мыңдай шаруа шаруашылықтары айналысады. Олардың 80 пайыздан астамының қарамағында бестен он ... ... ... ... бар. Суармалы танаптардың басым көпшілігі өте тиімсіз пайдаланады. Минералды және органикалық тыңайтқыштарды ... ... күрт ... ... ... қорғауға арналған, қозаның өніп-жетілуін реттейтін препараттар қолдану талапқа сай жүргізілмейді. ... ... ... көп ... ... шөптер жоқ. Соңғы 14 жылдың ішінде Оңтүстік Қазақстан обылысында мақта дақылының ... ... екі ... дейін артқан . Ал осы мерзім ішінде гектар өнімділігі ... 20 ... ... ... ... ... ... мақта өнімділігі үш-төрт есе төмен, тіпті көрші Өзбекстандағы бұл көсеткіш 1,5 есе артық. ... ... ... орналастырылған алқаптарды ұсақ танаптарға бөлу өнімділікті күрт төмендеткенімен қатар ауылшаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... мүлдем қолданылмайды Түрлі трактолар мен механизмдер саны кемейген. Қалғандары ескірген, дала жұмыстарына жарамсыз.Оперативті ... ... ... ... ... 90 ... астамы өндірісте 10 жылдан астам қолданылуда ... ... ... ... ... түрлерінің жетіспеушілігі 30-дан 60 пайызды құрайды екен.
Диқандар жаңа техника алуға ... ... ... ... жоқ. ... мен ... ... қымбаттап кеткен., ал мақтадан түскен табыс оразғар шығынын әзер өтейді. Бұл ... сөз үшін ... ... ... ... өлкедегі үйреншікті көрініс.
Қаржы үнемдеудің айқын көрінісін мақта терімі мысалында ... ... ... ... ақ ұлпаның килосына науқан барысында 5- тен 20 теңгеге дейін еңбек ақы төленеді. Епті ... ... күн ... ... ... ... 1000 теңгеден кем ақша алады. Қол теріміндегі өте ауыр еңбектің мұндай мардамсыз бағаланатыны ... ... мен ... ... ... даласының экономикасы мәжбүр ететіндігі ақиқат.
Экономикалық тұрғыдан бостандық алған диқандар өз өнімін лайықты бағаға сатуда ... ... ... ... қол ... ... Өнімді ұқсатушылармен алып бара жатылған пайда үшін болып жатқан күрес ... ... ... ұпай ... жоқ. Керісінше, ұқсатушылар өз қатарын нығайта түсуде. Сондықтан, жыл сайын мақта өндіретіндер эконмикалық бәсекеде ... ... ... ... ... айырылып қалып жатқан жағдайы бар. Диқандардың күш пен қаражатын ,жерін бріктіруге деген ынтасы осы себептен де ... ... Осы және ... пайда көрудегі, өндірісті ұлғайтудағы ұмтылыс пен талап мұхиттың арғы жағындағы әріптес-мақта өсіретіндерді де іріленуге ... ... ... ... ... мен ... ... биржасының бағасына бағыт ұстайды. Мақта саудасындағы бағаның ауытқуы жер бетіндегі осы техникалық дақылды өсіретін ... ... ... ... ... алу бағасының түсіп-көтерілуіне себепші болады. Нарық әлеміндегі осы заңдылық Қазақстанда да жүзеге асырылады. 2004 жылы сатып алу ... неге ... ... ... ... ... болды. Қажеттіліктен артық әлемде 1,8 миллион тонна мақта ... ... ... ... ... өндіретін елдер қатарына жататын АҚШ пен Қытайда өте жоғары өнім ... деп ... ... ... бұл бағалы шикізатқа дүниежүзілік баға да төмендей корпарациясы берді.
Алдағы уақытта Мақтаарал ауданы Үкіметке үлкен сенім артып отыр. Өйткені, Үкіметің ... ... АҚ ... ... ... ... сай мақта ұқсату зауыты салынып жатыр.Соңғы төрт жыл ішінде АҚ республиканың дән рыногында жағдайды түбегейлі өзгертті. Сатып алу бағасын 50- ден 100 ... ... ... Енді ... ... ... мен ... схемасын корпарация мақта рыногында да қолданды. Осылайша мемлекет жекеменшік компанияларға бәсекелестік жасап, мақта өндірісіне ... ... ... жаңа ... жыл ... дейін пайдалануға тапсырылуы тиіс. Қазіргі уақытта АҚШ, Түркия, Өзбекстаннан жеткізілген заман ... сай ... ... ... ... 60 мың ... мақта шикізатын ұқсатуға есептелген. Осы жұмыстармен қатар дайындау пункттерін сатып алынды. ... ... ... мен ... алынды.
-Алдағы уақытта салынып жатқан мақта зауытының ... ... ... сатылатын болады. Бұл сонда нағыз халықтық кәсіпорын ... ... ... барлығы мемлекеттік еді, қазір олар жекеменшік есебінде. Осы кәсіпорындардың акциялары да ауылдағы тауар өндірушілерге сатылады.
Мыңдаған адамдар ... ... ... ... ... Қазақстан үшін үлкен жаңалық. Ал дүние жүзінде мұндай кәсіпорындардың саны жылдан жылға артуда. Жыл сайын Давоста дүниежүзілік экономикалық ... соң ... ... меншік иелігінің мәселесіне байланысты форум өтеді. Нарықтық экрномиканың жаңа моделі ... ... ... ... бірі ... ... ... дамуда прогрессивті тенденцияға айналып отыр.
Қазақстанның мақта саласында үлкен ... ... ... ... ... және сату прцестерін реттейтін заң базасы қаралу үстінде. Мемлекет тарапынан мақта шикізатын үлкен мөлшерде сатып алу ... АҚ ... ... ... ... ... кезеңде қаржыландыруға дайын. Өнімнің бір бөлігін мақташылар көктемде сатып, қаражатты шит, ... ... ... алу үшін жұмсайды. Мұндай тәсіл несие іздеп ... пен ... сарп ... ... Ал ... ... тікелей сатып алу жүзеге асырылады. Мұндай схема республиканың солтүстік аймақтарында өзінің жоғары тиімділігін ... ... ... ... өз ... тигізді. Соңғы жылдары бидайдың сатып алу бағасы екі есе артып, ұсақ және ... ... ... ... ... кепілді түрде өткізуге мүмкіншілік алды.
Мамандардың есебі бойынша, алғашқы кезеңде ауылшаруашылығы тауар өндірушілеріне мақта шитінің жоғары өнім ... ... мен ... ... ... негізінде алынатын техника қажет. Сондықтан Оңтүстік Қазақстан облысының шит тазалау зауытын салу мен машина-трактор стансаларының жүйесін құру жоспарлануда. Агротехникалық жұмыстардың ... ... ... МТС ... ... бағаға алынатын техника түрлерін тиімді пайдалануға мүмкіншілік жасайды.
Бүгінгі күні саланың басты проблемасы шикізатты терең ұқсатудың жоқтығынан ... ... ... барлық мөлшері, 95 пайызға дейін, республикадан тысқарыға шығарылады. Егер де Мақтаарал ауданында тиісті ... ... ... ... ... жіп ... мата шығарған жағдайда қосымша құн мөлшерін анағұрлым арттырудың арқасында мақтаның сатып алу бағасын едәуір көтеріп, ... ... ... ... ... ... еді. Оған қосымша халықтық кәсіпорындарды ұйымдастырылып, өндірушілер мен ұқсатушылар арасындағы қарамақайшылықтар мен түсінбеушілікерді алдағы ... ... ... да атап ... жөн. ... ... көп ... жзеге асырылуда. Кейбіреулері жоба ретінде қарастырылуда. Алайда, диқандар АҚ мамандары, Қазақстан Үкіметі, Мақтаарал ауданының басшылары бір ... ... ... таяу ... ... мақта кластерін қалыптастырып, шикізатты терең ұқсатудың арқасында ... ... күрт ... ... Бұл үшін ... ... бар - мемлекет тарапынан қаржылай қолдау, жұмыс күші, тәжірибелі мамандар. Ең ... ... [17]. ... шаруашылығы. Ауданда мал шаруашылығы да қарқынды дамуда. 2005 ... 1 ... ... бойынша, аудандағы заңды және жеке тұлғалардың есебінде 64,8 мың бас ірі қара мал, оның ішінде 30,6 мың бас сиыр, 117,5 мың бас ... 7,3 мың бас ... 1,3 мың бас түйе 87,5 мың бас құс бар. Мал ... ... ... 2003 ... ... өскен. Өткен жылы 11,4 мың тонна ет, 66,1 мың тонна сүт, 9,6миллион дана ... 210 ... жүн ... Бұл ... 2003 ... ... жоғары.
Мал тұқымын асылдандыру, олардыаурудан сақтандыру бағытында жұмыстар ... ... ... ... ... 25 ... ... 3 жылда 24 мың сиыр ұрықтандырылған. 6 шаруашылықта 26 мыңнан астам асыл тұқымды қой бар. Асыл тұқымды мал өсіріп, ... ... үшін ... екі ... шаруашылықтар: - 1,2 миллион теңге, -4,6 миллион теңге, - 3,5 миллион теңге, - 3,5миллион теңгені ... ... ... ... ... ... ... қашыруға, емдеуге мемлекет тігін вакциналар беріп келеді.
Ауданда элиталық және Я-1 тұқымын өсіретін 3 шаруашылық (Мақтаарал тәжірибе стансасы, , ) ... екі ... 184 ... сапалы тұқым (шит) өндіргені үшін 6 миллион теңгеден ... ... алды ... Өнеркәсіп салалары
Аудан ежелден өнеркәсібі ерекше дамыған өңір саналады. Ауданда жыл ... жаңа ... ... ... ... ... көлемі артып келеді. Бүгінгі таңда ауданымызда 40 өнеркәсіп орындары бар. Кәсіпорындар 2000 жылы 11,1 , 2001 жылы 13,3, 2002 жылы - 14,3, 2003 жылы - 16,9, ал ... 2004 жылы 17,2 ... ... ... өндірді. Аудан кәсіпорындарына өндірілген өнім облыста өндірілген өнеркәсіп өнімдерінің 11 пайызын құрайды. Ауданның өнеркәсіп кәсіпорындары мақта ... ... ... ... темір бетон бұйымдарын, ұсатылған сүт өнімдерін өндірумен айналысады.
2002 жылы ауданда және мақта тазалау зауыттары іске қосылып, Жетісай қаласындағы 7-8 ... бері ... ... ... детальдары зауыты жүргізілді. Бұл кәсіпорынның өнімдерін ауданда жұмыс ... ... ... ... ... ... Аталмыш кәсіпорынның екінші желісін іске қосып, өнім өндіруді арттыру көзделуде.
Облыс әкімі тарапынан ауданның алдына ... ... бері ... келе ... ірі ... бірі - шитті мақтаны терең өңдеуге қол жеткізу болатын. Өткен жылы бұл ... іске ... ... ... ... - инновациялық бағдарламаға енгізілген, мақта талшығынан жіп иіретін кәсіпорынның ірге тасы қаланып, 2,5 миллион ... ... оның ... ... ... тоқтап қалды. Қазір оны жалғастыруға бағытталған жұмыстар жүргізілуде.
Ауданның 2004-2006 жылдарға арналған ... - ... ... ... 2004 жылы ... ... қуаттылығы маусымда 300 тонна сыра өндіруге арналған шағын сыра зауыты іске қосылды, ал жыл аяғында Атакент ... тері илеу цехы ... ... ... ... ... жылы ... өнеркәсіп кәсіпорындары болжамдалған 19 миллиард 830 миллион теңгенің орнына 15 миллиард 738 миллион теңгенің өнімдерін өндірді, индикативтик жоспар 79,4 пайызға ... ... өнім ... ... ... салыстырғанда 1 миллиард 965 миллон, теңгеге, ал мақта тазалау зауыттары бойынша, 2 ... 535 ... ... ... Бұл жағдай тек қана баға факторына байланысты болып отыр.
2005 жылы өнеркәсіп кәсіпорындары арқылы 83881 ... ... ... 1827 ... ... майы, 2 миллион 336 мың дкл минералды су өндірілді. Өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда негізгі өнеркәсіп өнімдерін өндіру мақта талшығы 4529 ... ... майы 228 ... ... ... минералды су - 349 мың дкл-ге артық ... ... ... ... ... ... талшығы өндірісі көлем алдыңғы жылмен салыстырғанда кеміп кеткен. Мұның ... ... ... ... ... байланысты шикізат өндіру деңгейін төмендеткен. Айтатын болсақ, ЖШС-гі 1319 тоннаға, АҚ-ы 1165 тоннаға, ЖШС-гі 1220 тоннаға, ... ... 3277 ... ... ... ... ... мақта тазалау зауыттарының үлес салмағы жыл сайын төмендеп келеді. 2003 жылы 85 ... 2004 жылы - 79 пйыз ... бұл ... 2005 жылы - 70 ... ... ... ... нақты көлем индекісі алдыңғы жылдың тиісті кезеңмен салыстырғанда 108,2 пайызды құрады. Облыс бойынша өнеркәсіп өнімдеріндегі ... үлес ... 11 ... ... ... өткен жылы 83881 тонна мақта талшығын, 1827 тонна өсімдік майын, 2,3 миллион декалитр минералдысу өндіріп, 2004 жылмен ... ... ... ... ... көлемін арттырғанымен бағаның төмендігінен болжамдалған 19,8 миллиард теңгенің орнына 15,7 миллиард теңгенің өнімдері өндірілді.
Аудандағы 40 өнеркәсіп ... 2006 жылы ... 16 ... 639 ... теңгенің орнына 12 миллиард 57 миллион еңгенің өнімдерін өндірді, ... ... ... ... ... ... өнім көлемі 2005 жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда 3 миллиард 621 миллион теңгеге кеміп кеткен, оның ішінде мақта ... ... ... 2 ... 518 ... теңгеге азайған. Мұның басты себебіауданда негізгі өнеркәсіп өнім көлемін мақта тазалау зауыттары өндіреді. Ауданда 2006 жылдан ... ... ... ... өз зауыттары жанынан мақта шикізатын қабылдайтын серіктестік компаниялар ... сол ... ... шитті мақтасын өңдеу жұмыстарын жүргізуде. Яғни тапсырыс берушінің өңделген ... құны ... ... өнім ... ... 2006 ... жоспарланған өнеркәсіп өнім көлемінің орындалмауына әкеп соқтырды.
Ал, заттай өнімге шағар болсақ, 2005 ... ... ... деңгейіне қарағанда мақта талшығы - 14687 тоннаға, мақта майы - 618 ... аз ... ... ... нақты көлем индексі өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда небәрі 96,0 ... ... ... ... байланысты аудандағы жекеменшік мақта зауыттарына бәсекелік жасау, мақта сатып алуда шаруаларға тиімді баға саясатын ұстану мақсатында Елбасының тапсырмасына ... ... ... Мақтаарал ауылдық округінде 2006 жылдың маусым айынан бастап аумағы 64 га жерге ... 60 мың ... ... ... құны 1,5 ... ... тұратын зауыт салынып, 2007 жылдың 18-ші қаңтарында іске қосылды. Бұл құрылыс жүргізілумен қатар кәсіпорын 2006 жылғы ... ... ... ... 40,0 мың ... ... өнім қабылдады. Азық-түлік корпорациясы мақтаның қабылдау бағасын 8-10 теңгеге ... ... ... ... ... ... - облыстың әлеуметтік экономикалық жағдайының көрінісі. Соңғы бірнеше жылдар бойы экономиканың шынайы секторын, агроөнеркәсіп ... кіші ... пен ... ... ... дамыту есебінен экономикалық тұрақты өркендеу үрдісі сақталып келеді.
Аудан бюджеті кірістерінің негізгі көзі ... ... ең ... ... ... ... табыс салығы, әлеуметтік салық пен акциздер болып табылады.
Аудан бюджетінің негізгі шығыстары әлеуметтік салаға: білім беруге, денсаулық сақтауға, халықты ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақысын, әлеуметтік төлемдерді, арнайы жәрдемақыларды, басқа да түрлі әлеуметтік жеңілдіктер мен үстемақыларды уақтылы төлеуге ... ... ... ... қызметкерлеріне төленетін еңбекақы қоры едәуір өсті. Мемлекеттік қызметкерлердің жалақылары да ... ... ... ету, ... ... тұрғындардың талап - мұқтаждарын шешу жергілікті бюджеттің жағдайына байланысты. Сондықтанда ауданда ... ... ... көңіл бөлініп отырады.
Бюджет қоржынын толтыру - басты міндеттердің бірі.Өткен жылы ... ... ... 1 ... 76,3 ... ... салық жиналды. Ал жергілікті бюджет бойынша жоспарланған 669,8 миллион теңгенің орнына 671,1 миллион теңге ... ... ... ... 100,2 ... орындалды. Жергілікті салықтарды жинау жөніндегі жылдық болжамдық жоспарды Мырзакент кентінен басқа, барлық ... ... ... орындады. Салықты уақтылы әрі толық мөлшерде төлеу әрбір заңды және жеке тұлғаның міндеті.
Өткен жылы бір ... ... ... ... ... жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы жоспардағы 40 миллион 682 мың теңгенің орнына 42 миллион 384 мың ... ... ... 107,7 ... ... бұл ... жылдың тиісті кезеңімен саластырғанда 6 миллион 665 мың теңгеге ... Оның ... ... ... 34 миллион 384 мың теңге түскен, жоспар 105,2 пайызға орындалған. Алайда, былтырғы жылмен салыстырғанда түсімдер 3 ... ... 337,6 мың ... кем ... Атап ... базары бойынша 2,9 мың теңгеге, базары бойынша 35,0 мың теңгеге, ... ... ... ... 299,7 мың ... ... отыр.
Жеке тұлғалардан алынатын мүлік салығы 121,8 пайызға, ал жер салығы 115,3 ... ... ... екі ... ... ... 491,4 мың теңгеге артықорындалып 118,5 пайызды құрады.
Бүгінгі ... ... 43 мың ... ... ... ғана тіркеуден өтті. Төлеу мерзімі өтіп ... ... ... ... ... жыл ... 154,2 ... теңгеден 112,2 миллион теңгеге дейін, оның ішінде жергілікті ... ... 63,3 ... ... 48,6 миллион теңгегедейін кеміген. Жергілікті бюджеттің шығыс бөлігі жоспардағы 4 миллиард 112 миллион теңгенің орнына 4 миллиард 65 ... ... ... яғни 98,9 пайызды құрайды. Негізінен қаржының қомақты мөлшері білім беру ... 3398,4 ... мен ... ... 239,2 ... қаржыландыруға жоспарланған. Білім бөлімі бойынша 22,9 миллион теңге: әлеуметтік ... ... ... 147 мың теңге: тұрғын үй коммуналдық шаруашылық бөлімі бойынша 20,5 мың теңге: мәдениет және тілдерді дамыту, спорт бөлімі ... 0,1 ... ... ... ... ... 46,6 ... теңге уақтылы жаратылмаған [20].
Елбасы мен Үкімет шаруаларға қолдау көрсетіп, бірқатар жеңілдіктер жасап отыр. Ал, соған қарамастан ... ... ... ... ... уақтылы төлемеуі, өкінішті-ақ. Салықтардың толық жиналмауы, ауданның әлеуметтік - экономикалық дамуына кері әсер ететіндігін әрбір шаруаның жете ... ... 11- ... ... аттары
2005 жыл
нақты
2006 жылдың 12 айы
Жоспар
Нақты
1
Жеке табыс салығы
117686
125266
138827
2
Әлеуметтік салығы
289306
350251
294603
3
Мүлікке салынатын салықтар
80491
60880
76500
4
Жер салығы
43157
39329
45031
5
Көлік ... ... ... жер ... учаскелерін пайдаланғаны үшін төлем
826
299
34239
9
Кәсіпкерлік және кәсіби қызмет үшін алынатын алымдар
18888
30473
5928
10
Заңдық мәнді іс- әрекеттерді жасағаны және оған уәкілеттігі бар мемлекеттік ... ... ... адамдар алатын міндетті төлемдер
4700
4856
4963
11
Мемлекеттік меншігінен түсетін түсімдер
1862
1586
1788
12
Жергілікті бюджеттен қаржыланатын мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып ... ... ... ақша ... ... қаржыландырылатын,сондай-ақ ҚР Ұлттық Банкінің бюджеттінен ұсталатын және мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдар,өсімпұлдар
5670
3393
3651
14
Жергілікті атқарушы органдар тарататын гранттар
4
0
0
15
Басқа да салықтық емес ... ... ... ... ... сату
645
10000
19715
17
Жерді және материалдық емес активтерді сату
26424
43083
43578
БАРЛЫҒЫ:
673285
753810
761553
Шағын кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... ... ... саяси және экономикалық реформаларды жүзеге асыра бастаған жылдары ... ... ... келген кәсіпорындар, шаруашылықтар тоқтап, олардың жұмысшылары мен қызметкерлері жұмыссыз, жалақысыз қалған кезде тығырықтан шығудың бірден-бір жолы ... ... ... ... Бұл ... ... мен ... арнайы актілері қабылданып, олар аталмыш саланың кең ... ... ... ... ... ... орын ... жағдай біздің ауданымызға да тән құбылыс болды. Аудан, қала, ... ... ... ... ... ... үшін жаңа ... орнын ашуға ниет еткендерге қолдау көрсетіп, оларға нысандар салу үшін жер учаскелерін, кәсіпорындар ашу үшін бос тұрған ... ... Бір ... айтқанда кәсіпкерлерге барынша қолдау жасалды [16]
Соның нәтижесінде, ауданда кәсіпкерлік қарқынды дамыды, аз уақыттың ішінде жүздеген қоғамдық тамақтандыру орындары, ондаған дәріханалар, ... ... ... ... ... жанармай құю, техникалық қызмет көрсету бекеттері және ... да ... ... іске ... айналсушы тұлғалар саны жылдан жылға өсуде. Егер олардың саны 2001 жылы 15297, 2002 жылы 17395, 2003 жылы 18072 ... 2004 жылы ... ... ... ... ... ... көрсетілген қызмет, атқарылған жұмыс көлемі де жыл сайын артуда. Ол ... 2001 жылы - 8,3 ... 2002 жылы - 11 ... 2003 - 16,4 ... 2004 жылы - 19,6 ... ... құрады.
2007 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша кәсіпкерлік субьектілерінің саны 19265-ге жетті, оларда 76,2 мың адам жұмыспен қамтылған. Шағын бизнес өкілдері ... өнім ... 20,0 ... теңге болды, бюджетке жалпы 353,5 миллион теңге салықтық төлемдер құйылды.
Өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда шағын кәсіпкерлік саласындағы субьектілер 301 ... ... өнім ... 314 ... ... салықтық төлемдер көлемі 8,2 миллион теңгеге артты. ... жылы ... ... ... капиталға тартылған 2 миллиард 536,5 миллион теңгенің инвестициясы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының жақсаруы - құрылыс саласының дамуына өзінің оң ықпалын тигізе бастады. Соның нәтижесінде, Жетісай қаласында, Асықата, ... ... ... мен бірқатар ауылдарда көптеген тұрмыстық қызмет көрсететін ғимараттар ... үй, ... ... орындары, дүкендер, жанармай құю бекеттері, дәріхана және тағы басқа) бой көтерді.
Ауданда тұрғын үй құрылысы да ... ... ... жылы ... үй ... 192 жер учаскесі бөлінді. Барлық қаржы көздерінің есебінен 44035 шаршы метр 374 тұрғын үй пайдалануға ... бұл 2004 ... ... 13948 ... ... және 140 ... үйге ... Бірінші жартыжылдықта 10 ипотекалық үй пайдалануға берілді.
Мемлекеттік ... үй ... ... ... ... сәйкес бір пәтерлі 20 ипотекалық тұрғын үй мен 12 ... ... ... құрылыстары жүргізілді. Ипотекалық үйлер үшін 65,5 миллион ... ... ... үшін ... 37,6 ... ... ... толық игерді.
Жылдың аяғында Жаңа жол ауылдық округі Өргебас елді мекеніндегі Қ.Аманжолов атындағы мектептің 176 орындық қосымша оқу корпусы іске ... ... ... ... қызмет көрсететін әлеуметтік обьектілерді салуға қажетті жоболау - сметалық ... ... ... ... ... ... ... облыстық, республикалық құрылыс жоспарына енгізуге күш салып келеді. ... ... ... ... ... ... орталық аудандық аурухананың Жетісай қаласында 1176 орындық, Сәтбаев ауылында 704 орындық, Кетебай ауылында 350 орындық мектептердің құрылысы жүргізілуде.
Қазіргі кезде аудан ... ... ... ... 35 ... ... - ... құжаттары бар, солардың 27-сі мемлекеттік сараптамадан өткізілген. 2006 жылға арналған республикалық құрылыс жоспарына Атамекен ауылдық округіндегі ... ... 350 ... ... ... ... ... 350 орындық мектептер және құрылысы биыл аяқталды.
Соңғы жылдары ауданда құрылыс саласы да дами бастады. Кәсіпорындар, дүкендер, қоғамдық тамақтандыру орындары, қонақ ... елді ... ... ... ... ғимараттар іске қосылды.
Негізгі капиталға бағытталған инвестиция 2002 жылы 1 миллиард 366 миллион теңге, 2003 жылы 3 миллиард 125 ... ... 2004 ... 3 ... мың ... ... Азия Даму ... 6 миллиард теңге несиесіне ауданның Достық, Жаңа ауыл, Жылы су, ... ... ... округінде 39,2 мың шақырым жердің мелиоративтік жағдайын жақсартумен айналысып ... ... , ... ... ... ... бері 4,7 миллиард теңгенің жұмыстарын атқарды.
Мелиораторлар жобаға сәйкес салынатын 161 тік дренажды скважинаның 155-ің, 292 шақырым электр қуатын тарту желілерінің 233,7 ... 55 ... ... ... 48,3 шақырымын, 5638 гидротехнмкалық құрылыстардың 2379-ын, 51,3 шақырым науа каналдардың 39,9 ... ... ... 60 ... 11-ін, 801,3 ... ... каналдарының 629,6 шақырымын, 395,7 шақырым коллекторлық - ... ... 321,3 ... салып бітірді. Салынатын 38 насос стансасының 23-інің құрылысы жүргізілуде. Бұл жұмыстарының нәтижесін дихандар таяу уақытта айқын сезінетін ... ... ... ... ... жылы ... ... қалған 82мың гектар жердің мелиоративті жағдайын жақсарту жөнінде де тиісті зерттеу, жобалау жұмыстарын ... ... ... ... алдына мәселе қойып, іс-әрекеттер жасап жатырмыз. Оң шешім қабылданатындығына сеніміміз мол.
Ендігі міндет салынған нысандары ұқыпты әрі ... ... ... ... ... ... жұртшылығына байланысты. Өйткені, Мырзакент өңіріндегі Жаңа жол, Нұлыбаев ауылдық округі аумағында 912 ... ... 10 мың ... ... ... жағдайын жақсарту жөнінде кешенді жұмыстар жүргізіліп, 57 скважина салынған еді. ... ... ... ... ... ... ... скважиналарға арзан энергия беру мәселесін де шешкен. Егер ауданда тұрмыстық мақсатқа пайдаланылатын электр қуаты 4 теңге 25 тиын ... ал ... Жаңа жол ... ... ... скважиналарға әрбір киловат - сағаты үшін 2 теңге 95 тиын төленеді.Осындай тарифты жер асты ... ... үшін ... ... ... ... ... үшін де қолдансақ деген ойдамыз.
Халықтың әл - аухатының жақсарғанының айқын көрсеткіштерінің бірі - тұрғын үй ... өріс ... Тек ... екі ... 751 ... ... үй ... жер учаскелерін алды, нәтижесінде, аумақтарында үй салатын жер учаскелері жоқ елді мекендер ... бола ... Егер 2001 жылы ... аумағы 6162 шаршы метр 40 үй, 2002 жылы жалпы аумағы 9245 ... метр үй ... ... 2003 жылы ... ... 21241 ... метр 164 тұрғын үй, 2004 жылы жалпы аумағы 30087 шаршы метр 234 ... үй ... ... ... ... ... Тұрғын үй салу, әсіресе, Жетісай қаласында, Атакент, Асықата кенттері мен ... ... Жаңа ... ... би, Ынтымақ ауылдық округтеріне қарышты қадам жаюда.
Елбасы бекіткен тұрғын үй бағдарламасына сәйкес бұл іс соны ... ... ... жылы бюджет есебінен салынатын тұрғын үй құрылысына 30 жер ... ... оның 10-ы ... ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мақтарал ауданының қаржылық жағдайын жоспарлау және ұйымдастыру жолдары59 бет
Мақтаарал ауданының омыртқалы жануарларын зерттеу79 бет
Оңтүстік Қазақстан аймағының ауыл шаруашылық факторлары57 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтаарал ауданының экономикалық-географиялық сипттамасы61 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама32 бет
Оңтүстік Қазақстанда мақта шаруашылығының даму тарихы61 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
"Өндірістік цех ауданын есептеу"14 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь