Ұлттық қордың қалыптастырылуы мен пайдаланылуының тиімді перспективаларын анықтау

Зерттелімнің өзектілігі. Қазіргі таңда қазақстан экономикасының жағдайы елеулi дәрежеде табиғи ресурстар секторындағы ахуалмен анықталады. Республикалық бюджет түсiмдерiнiң табиғи ресурстардан болып отырған қазiргі тәуелдiлiгі Қазақстанның болашағына байланысты бiрқатар мәселелердi мемлекет алдына қояды. Бiрiншiден, бұл табиғи байлықтардың қайта толмайтынына байланысты оларды пайдалануды дұрыс жоспарлау мәселесi. Екiншiден, бұл мемлекеттік кiрiстер мен шығыстар көлемiнiң табиғи ресурстарға деген әлемдiк бағаның күрт әрi алдын ала болжанбаған ауытқуларына тәуелдiлiгін төмендету мәселесi.
Қазақстанның Ұлттық қоры бiрiншiдене елдiң қайта жаңғырмайтын ресурстарынан түсетiн табыстарды қазiргi және болашақ ұрпақтардың бiркелкi пайдалануы үшiн, екiншiден осы табыстарды болашақта бiзге тұрақты кiрiс әкелетiн қаржы активтерiне конвертациялау үшiн құрылғанын білеміз. Осы себепті қазіргі таңда Ұлттық қордың қалыптасыру мен пайдаланудың ерекшеліктерін, пайдалану перспективаларын, қорды барынша халық пайдасына жұмыс істету өзекті мәселеге айналып отыр.
Елбасы қор құру туралы шешім қабылдау кезін¬де әлемдегі барлық мұнай қорларының тәжіри¬белерін зерттеп шыққанын еске алады. Соңғы 40 жылда осындай тұрақтандырғыш-жинақтаушы қорлар әлемнің көптеген елдерінде құрылған. Мұндай қорды Бразилия - кофеден, Чили - мыс рудасынан жинаса, Венесуэла, Сауд Арабиясы, Ливия, Оман, Иран, Кувейт, Америка Құрама Штаты Аляска, Канада провинциясы Альберта - мұнай мен газдан түскен табысты жинақтапты.
Аталмыш қорлардың қызметін зерттеу бары¬сын¬да Қазақстан Президенті оларды еліміздің ерек¬шеліктерін ескере отырып, жүзеге асыру тетіктерін ойластырғанын еске алады. Мысал үшін, Кувейт 50-ші жылдары ірі көмірсутегі кеніштерінің ашылуымен өзінің жалпы резервтік қорын 1960 жылдың өзінде-ақ құруға мүмкіндік алды. Кейінгі жылдары Кувейт экономикасына барлық мемлекеттік инвестициялар аталмыш қор есебінен жасалды.
Қор құру төңірегіндегі идея жұртшылық тарапынан ә дегеннен қолдау таппағаны былай тұрсын, оның қарсыластарының дауыстары да қатты шыға бастады. Президент оларға әдеттегідей дәйекті ұстанымдарын қарсы қоятын. Сонымен бірге Елбасы әділетті сын-ескертулерге де зейін қойғанын жасырмайды. Мысалы, қорды құруға қарсы болғандар оның активтерін шетелдерде орналастырғанда ғана, ол шетелдің экономикасын инвестициялау болып шығады, ал Қазақстанның өзі де инвестициялауға мұқтаж емес пе деген дәйектерді алға тартты.
Дипломдық жұмысты орындаудағы негізгі мақсат экономиканың тиімді дамуы мен оның тұрақтылығын қамтамасыз етудегі мемлекеттің қаржылық ресурстарының маңызы мен Ұлттық қордың қызметтерін, қалыптасуы мен пайдалану мәселесін талдау болып табылады.
1. Б.С.Өтебаев «Мемлекеттік бюджет» Оқулық. Алматы,2006 жыл,293-296б.б
2. Смағұлова Р.С., Мәдіханова К.Ә. және басқалары. Қаржы, ақша айналысы және несие. Оқу құралы. – Алматы:Экономика баспасы, 2008.
3. Жақсыбеков Д.С. Қазақстандық кәсіпорындардағы салық салу, салық есебі мен есептілігін ұйымдастыру. Оқу құралы. – Алматы: Экономика баспасы, 2008.
4.С.Қ Құлпыбаев, С.Ж.Ынтықбаева, Мельников В.Д. «Қаржы» Оқулық, --Алматы: 2011ж. Экономика баспасы
5.Бердалиев К.Б., Саткалиева Т.С., Сейтказиева А. және басқалары. Инновациялық менеджмент. Оқу құралы. – Алматы: Экономика баспасы, 2010ж.
6.С.М. Өмірбаев. Қазақстан Республикасының Бюджет жүйесі: жоғары оқу орындарына арналған оқулық. – Астана: «Сарыарқа» ЖҚ, 2007.-488с.
7. «Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры туралы» ҚР Президентінің №402 Жарлығы, 23 тамыз, 2000 жыл
8. «2008-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы Үкіметінің орта мерзімдік фискальдық саясаты» ҚР Үкіметінің № 918 Қаулысы, 31 тамыз, 2007жыл.
9. Проблемы и перспективы Национального фонда Республики Казахстан Материалы исследования/Под редакцией С.М. Злотникова – Алматы: ОФ «Транспаренси Казахстан», 2004. -128 с
10. «Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастырудың жəне пайдаланудың орта мерзiмді перспективаға арналған Тұжырымдамасы туралы» ҚР Президентінің № 1641 Жарлығы, 1 қыркүйек, 2005 жыл.
11. ҚР Ұлттық банкінің жылдық есебі, 2001-2007 жылдар, http://www.nationalbank.kz
12. 2008 жылғы 2 маусымдағы «Қазақстанның шикізат секторынан түскен табысты қалыптастыру мен оны пайдалану мониторингісі» атты Дөңгелек үстел материалдары, Қоғамдық саясатты зерттеу орталығы, Алматы, 2008 жыл, 27 бет.
13. М. Махмұтова. Каспий аймағы елдеріндегі Бюджет процессі: Қазақстан мен Əзірбайжан тəжірибесі //Policy Studies, № 2(07), 2005 жыл, 8 бет.
14. Р. Стейнер, М. Махмұтова «Мұнайды өндіруден түскен табысты сақтау: Аляска мен Қазақстанның тəжірибесі» // Policy Studies, № 4(9), 2005 жыл, - 41-44 бб.
15. International Monetary Fund (2004), Republic of Kazakhstan: Selected Issues. Country Report №.04.362, November 2004. – 37-39 бб.
16. Қазақстан Республикасының «2007 жылға арналған Республикалық
бюджет туралы» Заң. 8 желтоқсан, 2006 жыл (2007 жылы 5 шілдеде № 273-III Заңға енгізілген өзгертулер мен толықтыруларды есепке ала отырып).
17. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан азаматтарының тұрмысын жақсартуды арттыру - мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Жолдауы.
18. «Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастырудың және пайдаланудың орта мерзiмді перспективаға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 1 қыркүйектегі № 1641 Жарлығы
19. «Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының кейбiр мәселелерi туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 29 қаңтар № 543 Жарлығы.
20. Қазақстан Республикасы Бюджет кодексі (2007 жылы 21 шілдеде енгізілген өзгертулер мен толықтыруларды есепке ала отырып).
21. «Қазақстан Республикасының Бюджет кодексi» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсандағы N 95-IV Кодексi
Пайдаланылған сайттар тізімі:
22. www.nationalbank.kz ҚР Ұлттық банкінің сайты
23. www.nationalfund.kz ҚР Ұлттық қорының сайты
24. www.minfi n.kz ҚР Қаржы министрлігінің сайты
25. www.minplan.kz ҚР Экономика мен бюджеттік жоспарлау министрлігінің
сайты
        
        Кіріспе
Зерттелімнің өзектілігі. Қазіргі таңда қазақстан экономикасының жағдайы елеулi дәрежеде табиғи ресурстар секторындағы ахуалмен анықталады. ... ... ... ... ... болып отырған қазiргі тәуелдiлiгі Қазақстанның болашағына байланысты бiрқатар мәселелердi мемлекет алдына қояды. Бiрiншiден, бұл табиғи байлықтардың ... ... ... ... ... ... ... мәселесi. Екiншiден, бұл мемлекеттік кiрiстер мен шығыстар көлемiнiң табиғи ресурстарға деген әлемдiк бағаның күрт әрi алдын ала ... ... ... ... мәселесi.
Қазақстанның Ұлттық қоры бiрiншiдене елдiң қайта жаңғырмайтын ресурстарынан түсетiн табыстарды ... және ... ... ... ... үшiн, ... осы ... болашақта бiзге тұрақты кiрiс әкелетiн қаржы активтерiне конвертациялау үшiн құрылғанын білеміз. Осы себепті қазіргі таңда Ұлттық ... ... мен ... ... ... ... ... барынша халық пайдасына жұмыс істету өзекті мәселеге айналып ... қор құру ... ... ... кезін - де әлемдегі барлық мұнай қорларының ... - ... ... шыққанын еске алады. Соңғы 40 жылда осындай ... ... ... ... ... ... ... қорды Бразилия - кофеден, Чили - мыс рудасынан жинаса, Венесуэла, Сауд Арабиясы, Ливия, ... ... ... ... ... ... Аляска, Канада провинциясы Альберта - мұнай мен газдан түскен табысты жинақтапты.
Аталмыш қорлардың қызметін зерттеу бары - сын - да ... ... ... еліміздің ерек - шеліктерін ескере отырып, жүзеге асыру тетіктерін ойластырғанын еске ... ... ... ... 50-ші ... ірі ... кеніштерінің ашылуымен өзінің жалпы резервтік қорын 1960 жылдың өзінде-ақ құруға мүмкіндік алды. Кейінгі жылдары ... ... ... мемлекеттік инвестициялар аталмыш қор есебінен жасалды.
Қор құру төңірегіндегі идея жұртшылық тарапынан ә дегеннен қолдау таппағаны былай тұрсын, оның ... ... да ... шыға ... ... ... әдеттегідей дәйекті ұстанымдарын қарсы қоятын. Сонымен бірге Елбасы әділетті сын-ескертулерге де зейін қойғанын жасырмайды. Мысалы, ... ... ... ... оның ... ... орналастырғанда ғана, ол шетелдің экономикасын инвестициялау болып шығады, ал ... өзі де ... ... емес пе ... ... алға ... жұмысты орындаудағы негізгі мақсат экономиканың тиімді дамуы мен оның тұрақтылығын қамтамасыз етудегі мемлекеттің қаржылық ресурстарының ... мен ... ... ... ... мен ... мәселесін талдау болып табылады.
Осы мақсатты орындау барысында мына төмендегі мiндеттер қарастырылды:
Ұлттық қорды ... және ... ... есепті талдау;
Ұлттық қорды қалыртастырудың және пайдаланудың қағидаттарын анықтау;
Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... құқықтық реттеуін талдау.
Зерттелімнің объекті. Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры және оны дұрыс қалыптастыру және тиімді пайдалану мәселелері. ... пәні ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштер алынды.
Зерттелімнің теоретикалық және әдістемелік негізі ретінде Ұлттық қорды басқаруға қатысты ... мен ... ... қалыптастырған отандық және шетел ғалым-экономистердің еңбектері алынды. Дипломдық жұмыс тақырыбы ... ... ... ... ашық ... ... мен беделді ұйымдардың жарияланған баяндамалары, Қ.Р. Бюджет Кодексі,Қ.Р. Президенті Н.Назарбаевтың жыл ... ... ... ... мен ... ... ... алынды.
Дипломдық жұмыстағы ғылыми жаңалық - Ұлттық қордың қалыптастырылуы мен пайдаланылуының тиімді перспективаларын анықтау болып табылады.
Жұмыстың мазмұны мен ... ... ... ... тақырыптың теориялық және практикалық жақтарын толық қамтитын үш бөлімнен, ... және ... ... ... ...
Кіріспеде зерттеу тақарабының көкейтестілігі негізделіп, жұмыстың мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... Ұлттық қорының теориялық аспектілері зерделеніп, оның қалыптасу тарихы қысқаша қарастырылып, мазмұны және мәні ашылған. ... ... ... ... ... Ұлттық қорын қалыптастыруға және пайдалануға талдау жасалынған, сонымен бірге осы ... ... ... қалыптастырдың мен пайдаланылудың қағидаттары қарастырылып, қордың кірістері мен шығыстарына егжей-тегжейлі талдау жасалынған.
Үшінші тарау түгелдей Ұлттық қор шығыстарына ... ... ... байланысты рөлі талданған.
1. Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының теориялық негіздері
+ Ұлттық қордың қалыптасу тарихы
Қазақстан экономикасының жағдайы елеулi дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... түсiмдерiнiң табиғи ресурстардан болып отырған қазiргі тәуелдiлiгі Қазақстанның болашағына байланысты бiрқатар мәселелердi мемлекет алдына қояды. Бiрiншiден, бұл табиғи байлықтардың ... ... ... ... пайдалануды дұрыс жоспарлау мәселесi. Екiншiден, бұл мемлекеттік кiрiстер мен шығыстар көлемiнiң табиғи ресурстарға ... ... ... күрт әрi алдын ала болжанбаған ауытқуларына тәуелдiлiгін төмендету мәселесi. Осы мәселелердi шешу үшiн ... ... ... қоры ... ... ... ... 2000 жылғы 23 тамыздағы N 402 Жарлығымен Ұлттық қор құрылды.
Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы Қайрат Келимбетов Ұлттық қор құру ... ... де ... ... ... көктемінде Стратегиялық ресурстарды бақылау агенттігінің төрағасы Ғалымжан Жақиянов елде Үкіметке ... ... ... құру туралы ой пікір тастады. 1997 жылдың шілде айында ол Қазақстан ... ... ... ... ... Зейнетақы мен жалақыны төлеуге, бюджет тапшылығын жабуға және әлеуметтік ... ... ... ... ... болу ... турасында әңгіме қозғау орынсыз болып көрінді.
Қорды құру идеясын даярлаушылардың пікірі бойынша, ол тікелей мемлекет басшысына бағынатын және премьер ... ... ... ... ... ... ... басқарылатын болды. Қорды құру авторларының ойынша, дәл сол жетекшілер кеңесі, ... ... ... ... ... ... бір ... шет елге жіберу, мұнай табуды қадағалау, жеке секторды қаржыландыру, тіпті шетел консультанттарының гонорарларын қадағалау жұмыстарымен айналысу керек деп ойлады. ... ... ... ... ел ... ... Әбішұлы қорды құру идеясын мақұлдап, осыған байланысты ... ... ... ... құру ... сынағандардың қатарында сол уақыттағы парламент мәжілісінің төрағасы, атақты экономист Марат Оспанов болды. Оспанов ... ... құру ... ... сол ... ... ... мәжбүр болды. Өйткені іс жүзінде сөз парламент қадағалауында болмайтын бюджеттен тыс қор құру жайында болып жатты.
1997 - 1998 ... ... ... ... күрт ... ... белгілі себептерге байланысты ел басшылығы тарапынан бюджеттен тыс қорды құру мәселесі қозғалмады, есесіне шетел шоттарында елдің құпия резервтік қоры ашылды. Ол ... ... ... ... мұнай-газ проектілерінен түскен мемлекеттік үлестер және тағы басқа ... ... ... Болашақ ұрпақ үшін ойластырылған жинақтаушы қорын құру тек 2000 жылдан бастап қана жаңа қарқынмен ойластырыла бастады, және ол ... ... ... біршама өскен болатын. Осы уақытта қор құру идеясын дамытушылар қатарына ел президентінің өзі де кіріп кетті. Ол кей кездерде ... ... ... ... бар ... ашық айта ... Шын ... ел басының қор құру керектігіне жасаған экономикалық дәлелдемесі жеткіліксіз болды.
Қор құрылып, біршама уақыт өткеннен кейін нақты айтсақ 2002 жылы ... ... ... құпия қордан Ұлттық қорға үлкен айдарымдар жасалды. Осы ... сол ... ... Иманғали Тасмағанбетов мырзаның парламентте сөйлеген сөзінен кейін аударыла бастады. ... ... ... ... ... екі траншпен 212,6 млн. доллар көлемінде түсті. Жалпы сәуір айының қортындысы бойынша қорға 296 млн. АҚШ доллары ... ... ... ... келгенде сәуір айының аяғында Ұлттық қордың активтері 9,1 % - ға өсіп, 1 млдр. 606,8 млн долларды ... ... ... ... шоттардағы ақша қаражаттарының қалмағаны туралы ресми мәлімдеме берілмеді. Ұлттық қор ақшалары және қорға аударылған қаражаттар шет елдің қай ... ... ... ... құпия түрінді қалды. Ұлттық банк бұл құпияны жариялаудан бас тартты. Шет ... ... ... ... ... ... жоғарғы шенеуніктерінің бірі Ұлттық банк төрағасы Григори Марченконың келесі түсініктемесін ... ... ... 01 ... ... ... Ұлттық қорының активтері он миллиард АҚШ долларынан асып түсті және 10 205,44 млн. АҚШ долларын құрады.
Құрылған ... бері ... 1362,6 ... теңге түсті. Қор түсімдерінің негізгі үлесін Қазақстан ... ... ... тізбе бойынша шикізат секторы ұйымдарынан түсетін жоспардан тыс түсімдер - 889,0 млрд. теңгені және Қазақстан Республикасының ... ... ... өзге түсімдер мен кірістер - 280,8 млрд. теңгені құрады. Қорды басқарудан алынатын инвестициялық кірістер - 53,1 ... ... ... ... ... ... шығыстарды жабуға және республикалық және жергілікті бюджеттердің шығынын өтеуге 9,6 млрд. ... оның ... ... және ... ... шығынын өтеуге 7,5 млрд. теңге, ал Қорды басқаруға байланысты шығыстарды жабуға 2,1 млрд. ... ... ... ... 1 шілдеден бастап Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 1 қыркүйектегі № 1641 Жарлығына сәйкес Қордың жинақтауларын қалыптастырудың жаңа ... көшу ... ... ... ... ... ... Қорға мұнай секторы кәсіпорындарынан түсетін тікелей салықтардың, республикалық меншiктегі және тау-кен ... ... ... ... ... ... және ауыл шаруашылығына арналған жер учаскелерiн сатудан түскен түсiмдерді Қорға аудару жүргізіледі. Ағымдағы жылдың 1 шілдесінен бастап 31 ... қоса ... ... 75,8 ... ... ... өткен 2006 жылы Ұлттық қор 699 миллиард теңгеге көбейді. Оның 197-сі мұнайсыз ... ақша ... ... ... ... бастаған 2006 жылдың 1 шілдесінен бастап мұнайдың табысы мемлекеттік бюджеттен бөлініп, Ұлттық қор 502 миллиард теңгеге көбейтіліпті. ... де, бұл ... ... мүддесіне сақталып отырған қор бүгінгі ұрпақтың тамағынан жырылып отыр деген сөз емес. Бұл тұрғыда, . ... жылы ... ... ... бюджетке 76,6 миллиард теңге сомасында кепілдемелі трансферт бөлінген. Алайда бюджеттік жоспардың толық жүзеге аспай, 100 ... ... ... ... салдарынан бюджеттің кіріс бөлігі жоспарды 109,8 пайызға асыра орындалып, ол ақша мемлекеттің бүгінгі тіршілігіне жұмсалған жоқ. 76,6 миллиард ... ... ... ... ... бұл жай ... ... мемлекеттік бюджеттің шын мәнінде, мұнайға тәуелсіз бола бастағанын көрсетеді.
Елімізде мұнай саласында жұмыс істейтін 55 кәсіпорын болса, енді ... бәрі ... ... кірісін Ұлттық қорға аударып отырады. Демек, Ұлттық қор жыл ... ... гөрі ... өсе ... ... Әрине, ақша жүрген жерде лаң жүреді. Қызығушылық та, сұрақ та көп ... ... құру ... ... ... ... барлық қорлар қаралғаны туралы мәлімделеді. Үкіметтің мәлімдемесіне сүйенсек Ұлттық ... ... ... ... ... ... қоры ... Қазақстанның ресми тұлғаларының мәлімдемесіне сүйенсек Новегиялық мұнай қорының модель ретінде таңдалуы бірнеше себептерге байланысты болған, олардың ішіндегі ең негізгілері Норвегия ... қоры ... ... ... ... және ... ... жақсы құрастырылғанын да айта кету керек. Бір жағынан Ұлттық қордың моделін таңдау кең қауым алдында жария түрде талқыланбай, жоғарғы шенеуніктер ... ... ... ... ... шикізат қорларын сатудан түскен жоғарғы пайданы сол уақытында Ұлттық қорға құйып отырылуы және ... ... өсу шегі ... эквивалентке шаққанда тұрақтануына байланысты, болашақта әлеуметтік қызметтерді төлей алатындығын есептеу мүмкіндігі болмаған жағдайда Қазақстандағы әлеуметтік проблемалар қалай ... ... ... ... ... ... экспортынан түсетін жоғарғы пайданы қолданылуы бір жақты ғана көрсетілуде. Ол елдер Норвегиядан қарағанда Қазақстанға әлеуметтік мәселелерді ... ... ... ... қоғамдық дәрежені көтеру жағынана жақынырақ. Мысалы Венесэланың мұнай қорын құру тәжрибесіде негатвті ... ... ... ... ... пайданың венесужлалық жастардың шет елдерде оқуына инвестициялау, елдегі Ориноко өзенінің ... ... ... ... ... ... 70 жылдардағы мұнайдан пайда ала алмағаны тағы бар. Бірақ екінші жағынан Венесуэланың тарихи тәжрибесіде маңызды нәтиже.
Мексика және ... ... ... көңіл аз бөлінді. Себебі, бұл елдердің халықаралық мұнай ұйымдарын қарыздарының өсіп кетуіне әкеп ... ... ... түскен жоғарғы пайданы мақсатсыз жұмсауымен түсіндіріледі. Бірақ Мексикадағы заманға сай өндірістерінің қатты дамуы, әсіресе АҚШ пен ... ... ... ... ... ... дамыған мұнай ұйымдары еленбей қалды.
Ирандағы 50 жылдардағы шахтық режимнің өзінде құрылған мұнайдан түскен пайданың 70 пайызы салынып отыратын жоспарлы ұйымның ... да ... аз ... ... ... ... орнына Үкімет басына исламдық қожа-молдалықтың келуімен де бұл ұйым ... ... өз ... ары қарай жалғастырды. АҚШ тың экономкалық қоршауына қалуына қарамастан ирандықтардың мұнай пайдасын өз ... ... ... ... Иран экономикасын көптеп инвестициялау практика жүзінде Қазақстанға ... ... ... ... ... ... елдерінің ішіндегі Сауд Аравиясы мен Ливия мемлекеттерінің арнай құрылған ұйымсыз мұнайдан түскен пайдана қорландыру тәжрибесіне де ... аз ... ... ... ... ... жұмыс істеу процесі осы елдерге ұқсайды. Өйткені Ұлттық қор тек қана Қаржы министрлігінің Ұлттық ... шоты ғана ... ... ... Ұлттық қор қаражаттарының көп бөлігін бекітілген ... ... ... ... ал ... ... ... бекітілген жарнакіріссіз жылжымайтын мүлікке салды. Қазақстанның 90 жылдардағы құрылған шет елдегі құпия шоты бар Ұлттық ... ... ... ... бірі ... ... қорына ұқсайды. Қазақстан Үкіметінің мақсаты Кувейт мемлекетінің Үкіметінің мақсаты секілді ақша ... ... ... тосқауыл қою ғана болатын. 70 жылдарда болашақ ұрпақ үшін құрылып барлық мұнайдан түскен ... 10 ... ... кәзіргі Қазақстанның Ұлттық қорының функциясына ұқсайды. Бірақ инвестициялауларында айырмашылық бар, кувейттіктер арабтар секілді шет елдегі үлкен үлкен компаниялардың басқару ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті толық басқаруға тырысады мысалы курорттық комплекстерді алу. Осыған қоса ... ... ең ... ... орталығы болып табылатын Лондон қаласын өздерінің штаб-пәтері бар. 80 ... ... ... мұнай қорына қарағанда Кувейттік қор өзін жақсы жағынан көрсетіп ұсына алды.
Америкалық штаты Аляска мен ... ... ... қор құру және оның ... ... ... Қазақстанға қолданатын болсақ, ол Астанадан қорды Қаржы министрлігі емес жергілікті басшылықтың басқаруын талап ететін еді. Бұл ... ... ... үшін ... ... еді. Екінші жағынан егер қаржылық логикаға сүйенетін болсақ Ұлттық қордың бір бөлігін орны толтырылмайтын ресурстарды өндіріп экспорттайтын елді ... ... ... үшін ... ... ... еді. ... қатар өндірілген табиғи ресурстардан кейін бюджетке үлкен жүк болатын еді.
Менің ... егер ... ... ... үшін ақша ... сонымен қатар Ұлттық қордың құралдарын орталықтандырмайтын шешім қабылдаса, ең ... ... ... ... ... Канада провинциясы Альберт қорының жұмыс істеу әдісін алып пайдалану дұрысырақ болады. Әрине ол ... ... ... ... ... ... жол береді. Өйткені екуіде сол 70 жылдарда құрылып, 1976 - 1987 ... ... ... 8 ... долларды құрады, бірақ Канада провинциясы Альберт қоры сол қалпында қалып, ал Америка штаты Аляска қорының ... 30 ... ... Бұл Альберт қорының активтернің төмен болуының себептерінің бірі ... ақша ... ... ... ... ... парктер, больницалар салу болып табылады. Бірақ қазіргі таңда ешкім Альберт провинциясының қорын сәтсіз құрылған қор деп айта алмайды.
Бір қызығы Қазақстан ... ... құру үшін ... қандай модельдер турасында ой пікірлер әр - түрлі. Мысалы бұрынғы вице-министр Даниал Ахметовтың Алматы қаласында болған Еуразилық ... ... ... ... қарасақ қазақстандық Ұлттық қордың моделі ретінде норвегиялық қормен қатар, Чили, Кувейт, Кения секілді елдердің қор ... ... ... ... жоспарлау агенттігінің төрағасы орнында болған Қайрат Келимбетовтың айтқан созіне сүйенсек Ұлттық қордың ең жақсы моделі ... ... ... штаты Аляска, Кувейт қорларын құру тәжрибелері тиімді болды./9/
+ Ұлттық қордың мақсаты, міндеттері, мазмұны мен ... ... ... ... ... ... 2000 ... 23 тамызындағы №402 жарлығымен құрылғаны белгілі. Қордың басты екі мақсаты бар. ... ... құру ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету және болашақ ұрпақтар үшін қаржы жинақтау (жинақтау функциялары) ... ... ... ... ... ... ықпалына тәуелділігін азайту үшін құрылған болатын.
Жарлық бойынша
Ұлттық қордың негізгі мiндеттерi экономикадан басы артық мұнай ... ... және ... бағамына және инфляцияға қысымды тежеу, сондай-ақ табиғи ресурстарды ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету болып табылады.Жинақтау мен пайдалану транспарентті болуы тиiс, мұның өзi қойылған мақсаттарға қол жеткiзу кезiнде Ұлттық қордың ... ... ... ... ... ... қордың кіріс көздерінің есебінен жүзеге асырылады:
* бір жолғы (республикалық меншiктегi және тау-кен өндiру мен ұқсату салаларындағы мемлекеттiк мүлiктi жекешелендiру, ауыл ... ... жер ... ...
* ... көлемi бойынша тұрақты емес (мұнай секторының түсiмдерi) кiрiстер көзi есебiнен жүзеге асырылуы тиiс, оның мөлшерi едәуiр шекте ауытқуы ... ол ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қаражаттарды пайдаланудың мынадай бағыттары айқындалуда:
* -республикалық бюджетке тұрақтанған трансферт;
* ... ... ...
* ... ... ... ... кірістердің бір бөлігін халық арасында бөлу.
Ұлттық қордың қызметін жетілдіру мақсатында Ұлттық қорды қалыптастыру және пайдалану тұжырымдамасы қабылданған. Соған ... 2006 ... 1 ... ... Ұлттық қорды жиынтықталған бюджет түрінде құру әдісі іске асырыла бастады. Бұл жалпы, мемлекетті ... ... ... ету мақсатында қолға алынған, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын бақылап отырған ... ... ... да ел ... Ұлттық қордың қызметіне ел ішіндегі баға берулер біркелкі емес. Мысалы, кейбір саяси партиялар мен қозғалыстардың өкілдері Ұлттық ... ... ... ... ... мәселе көтеріп, қордың активтерін еліміздің барлық азаматтарына тең қылып бөліп беруді ... ... ... ... аяғы ... ... ... және инфляцияның ырықтан шығуына соқтырар еді. Ұлттық қордың болуы еліміздің экономикасын әртараптандыру бойынша өте ... рөл ... Егер ... ... ... пайда экономикаға түсіп жатса, теңгені долларға тұрақтандыру ... ... ... еді, ... ... бағамы 80-100 теңге деңгейінде болар ма еді? Бұл экспортқа шығарылатын шикізаттан басқа, бүкіл отандық өндірістің ... ... еді. ... кететін жәйт, қордың ең көп ақша шығаратын шығыны - ... ... ... ... ... ... ... негізгі қордың төмендеуі осы жерде жатыр.Осыдан сұрақ туындайды бүкіл әлем бойынша басқарушылардың ... өте ... ... ... ... Ұлттық қордың қаржысын басқару қаншалықты тиімді?
Бұл - өте ... ... ... үшін не ... - ... ... ма немесе оның пайда түсіргені ме? Біздің ойымызша, Ұлттық қордың активтерін басқарудың басты мақсаты - Ұлттық қордың активтерін ... ... ... ... ... және негізгі соманы сақтау болып табылады. Бұл - Ұлттық ... ... АҚШ ... ... ... ... көрсеткішінен асып түсуі деген сөз. Ұлттық банк Ұлттық қордың активтерін басқарушы ретінде бұл міндетті орындады. ... 5 ... 3 ... Ұлттық қордың түсімділігі АҚШ-тағы инфляцияның көрсеткішінен жоғары болды. 2002 жылы акциялар рыногының құлдырауы (интернеттік ... ... ... ... қорды басқару нәтижесі кері көрсеткішті берді (минус 0,43 пайыз), шынайы түсімділік минус 2,02 пайыз болды. 2005 жылы да ... ... кері ... ... (минус 0,1 пайыз). Қалған жылдарда оң көрсеткіштер болды - 2001 жылы 0,03 ... 2003 жылы 6,42 ... ... ... ... сөз жоқ, өте маңызды шарт. Одан бұрын, бұл Ұлттық қорды басқарушылардың екінші мақсаты болып табылады. ... қор ... ... ... бағалы қағаздарға, соның ішінде бағасы біресе қымбаттап, біресе түсетін акцияларға салынғандықтан, халықаралық ... ... ... пайдаланылады. Өте мол түсімділік жылдық салыстырмалық пайыздармен өлшенбейді, ол пайданың белгіленген эталондық индекстерден асып ... ... ... жүйесіне республикалық, жергілікті және төтенше бюджеттермен қатар Қазақстан Республикасының ... қоры да ... ... ... ... анықтама бойынша ҚР Үкіметінің Ұлттық банктегі шотында жиналатын материалдық емес активтерден ... ... ... ... ... ... қор ... тұрақты әлеуметтік - экономикалық дамуын қамтамасыз ету, экономиканың шикізаттық салалардан тәуелділігі мен ... ... ... ... ... ... құрылған. Бұл қордың тағы бір маңызды арнауы болып бірқатар қоғамдық мұқтаждықтарды қаржыландыру үшін ... ... ... активтері мен басқа да мүліктерді қорландыру болып табылады.
Мемлекеттің қаржы жүйесіндегі Ұлттық қордың рөлі мен мәні оның атқаратын функциялары бойынша да ... ... қор ... және ... ... іске ... ... функциясы арқылы негізінде экономикалық шикізаттық секторы түсімдерінің белгіленген бөлігінен құрайтын қаржы ... ... ... ... Екінші функциясы шикізаттық ресурстардың әлемдік бағалары конъюктурасының ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ұлттық қор құралдарының негізгі қайнар көздері ретінде республикалық және жергілікті бюджеттерден бөлінетін ресми трансферттер, сондай - ақ осы ... ... ... ... ... қарастырылады. Республикалық бюджет арқылы ресми трансферттер келесідей анықталады
+ Шикізаттық сектор субъектілерінің нақты түсімдері мен олардың бекітілген ... ... ... ... ... ... табы мен ... салаларына жататын мемлекеттік мүліктерді жекешелендіруден түскен түсімдер мөлшерінде;
+ Шикізаттық сектор субъектілері түсімдерінің жоспарлы сомаларының 10 ... ... ... ... ... трансферттер көлемі ауылшарушылық арнаудығы жерлерді сатудан түскен түсімдер мөлшерінде анықталады.
Ұлттық қорды тиімді басқару мақсатпен Қазақстан ... ... ... ... ... - ... ... басқару жөніндегі кеңес құрылады. Бұл орган қорды ... ... мен оның ... ... ... жайғастыру бойынша ұсыныстар жасайды. Осы кеңесті құру мен құрамын анықтап, оның ережелерін бекітетін ел Президенті.
Кеңес келесі функцияларды атқарады:
+ ... ... мен ... ... ... ... ұсыныстар жасайды және дәйектейді;
+ Қорды пайдалану бағыттары мен көлемдері ... ... ... және жасайды;
+ Қорды жайғастыру үшін рұқсатталған қаржы активтер мен басқа да мүліктер тізбесі жөніндегі ұсыныстар жасайды;
Қазақстан ... ... ... ... кезінде мына өкілеттіктерді жүзеге асырады:
o Есептемені жасау ережелерін, ақшаны қорға, есепке алу және оны пайдалану тәртібін әзірлеп бекітеді.
o Ұлттық ... ... ... ... және қорды басқару мен байланысты қызмет бойынша қаржылық есептеменің ... ... ... ... ... ... және ... туралы есепті және Парламентке қорды қалыптастыру және пайдалану жөніндегі ақпаратты ұсынуды қамтамасыз етеді;
o Қордың жыл сайынғы сыртқы аудитін жүргізуді ... ... ... ... мен пайдаланудың бухгалтерлік есебін қамтамасыз етеді;
o Қордың қызметімен байланысты өзге де өкілеттіктерді жүзеге ... ... ... ... банк пен Үкімет арасында жасалынған сенімгерлік басқару туралы шарт негізінде Ұлттық банк жүзеге асырады.
* Қорды оның бір ... ... ... ... беруді қоса дербес инвестициялау;
* Инвестициялық операцияларды жүзеге асырудың ережелерін әзірлеп, дербес инвестициялау;
* Үкімет ... ... ... ... ... есепті ұсыну;
* Сенімгерлік басқару туралы ережелер мен шартта ... өзге ... ... ... ... ... ету мақстаында Ұлттық банктің шешімімен арнаулы лауазымды тұлғаны (Ұлттық банк төрағасының орынбасарынан төмен емес деңгейде) - өкілетті өкілді ... оның ... ... ... ... қорды сенімгерлік басқару жөнінде шешімдерді оперативті қабылдау кіреді.
Қазақстан Республикасының өкіметі мен Ұлттық банк қорды басқару мәселелері бойынша болжамды іс - ... мен қол ... ... ... бір - ... ақпарат беріп отыруға міндетті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастырудың және пайдаланудың жаңа тәсілдерін айқындау міндеті осы тұрғыдан ... олар ... ... ... кезеңінде өзінің пәрменділігін көрсеткен, жүргізіліп жатқан жинақтау саясатының қисынды жалғасы ... ... ... ... тұжырымдаманы іске асырудан алынған оң нәтижелері сақталған. ... ... ... ұрпаққа арналған жинақтарды ұлғайту және Ұлттық қордың қаражатын жинақтауды үкіметтік қарызалумен алмастыруды болдырмау болып табылады.
Бюджеттің және Ұлттық қордың теңгерімділігі жөніндегі ... осы он ... ... ... ... ... ... тиіс мұнайлық емес тапшылықты азайтуға, сондай-ақ кейіннен тек даму бюджетін қаржыландыруға көше отырып, Ұлттық қордың қаражатын ағымдағы шығыстарғы жұмысауды ... ... ... ... ... ... ... 2020 жылға Ұлттық қордың қаражаты 90 миллиард АҚШ долларына дейін өсуі ... бұл ... ... 30 %-ын ... ... алғанда, осы тұжырымдамада көрсетілген шараларды іске асыру республикалық бюджеттің тұрақтылығын одан ары қолдануға, экономиканы әртараптандыруға және мұнайлық кірістерді ұрпақтар арасында ... ... ... ... ... Ұлттық банктегі шотында шоғырландырылатын, қаржылық активтер түріндегі, сондай-ақ материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге ... ... ... активтері Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры болып табылады. Ұлттық қор мемлекеттің қорланымдарын қалыптастыру, сонымен бірге әлемдік бағалардың жағдаятына республикалық және ... ... ... төмендету мақсатында жасалынады. Ол қаржылық активтерді және өзге мүліктерді жинақтау жолымен мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-экономика - лық дамуын қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... ... факторлардың ықпалын төмендетуге арналған.
Ұлттық қордың түсімі мен жұмсалуы ұлттық және ... ... ... ал оның ... бойынша есепке алу мен есептеме ұлттық валютамен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын сенімгерлік басқаруды Ұлттық банк пен Үкімет ... ... ... басқару туралы келісімшарттың негізінде Ұлттық банк жүзеге асырады.
Тұтас алғанда, Ұлттық қор қаражатын бөлудің ашықтығына қол жеткізу үшін олар ел ... ... ... ... ғана жіберілетін болды.
Ішкі нарықтағы ақша ұсынымы шамадан тыс болған ... ... ... жол ... ... ... табиғат ресурстарын экспорттаудан түсетін кірістердің Қазақстан экономикасының басқа секторларының дамуына кері әсерін жою ... ... ... өзге де ... ... мүмкін. Ұлттық қордың ең жоғарғы мөлшері шектелмейтін болады.
Үкіметтің ... ... ... ... мемлекеттің қаржы активі түріндегі, сондай-ақ материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге де мүлік түріндегі активтерді Қазақстанның Ұлттық қоры ... ... ... түсімі мен жұмсалуы ұлттық және шетелдік валюталарымен жүргізіледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... есебі мен есептемесі ұлттық валютамен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры жеке және заңи ... ... ... және ... ... ... ету ... пайдалануға болмайды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының есебінен Республикалық бюджеттің шығынын өтеу оның ... ... ... ... ... қорын басқару жөніндегі кеңестің келісімен қаржы жылының қорытындылары бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорының есебінен республикалық бюджетке берілетін нысаналы трансферттердің көлемі тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... бекітіледі.
Активтерді Ұлттық қорға есептеу және Ұлттық қорды пайдалану тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.
Ұлттық қорды қалыптастыру және ... ... ... есеп және ... жүргізудің нәтижелері туралы ақпарат бұқаралық ақпарат құралдарына жариялануы тиіс.
Ұлтық ... ... ... ... іске ... мақсатында, жағымды әлемдік тәжірибені ескере отырып, ... ... ... ... түсімдерінің елеулі бөлігі табиғи ресурстардың экспортынан түскен түсімдер есебінен ... және ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру қорлары мен болашақ ұрпақ қорлары басқа елдерде же ... ... ... Ұлттық қорды құру кезінде шетелдік (әсіресе норвегиялық әдіске сүйене) ... ... 2000 ... ... ... қаржы нарығындағы қолайлы конъюнктураға байланысты республикалық бюджетке табиғи ресурстарды өндіруге ... ... ... ... өсті. Сонымен қатар, көмірсутегін қазақстандық экспорттаушылардыңі экспорттық түсімдерінің арта түсіп отырған мөлшері тенгенің айырбас бағамын, сондай-ақ ... да ... ... Бұл өз ... ... тауар өндірушілер өнімдерінің бағалық бәсекеге қабілеттілігін төмендетуге әкеп соқтырады және де ... ... ... ... ... әсер етеді.
Яғни Қазақстанның Ұлттық қорын қалыптастыру болашақ ұрпақ үшін қорланымды және елдің экономикасын келеңсіз факторлардан қорғау үшін қаржы ... ... ... Ұлттық қор екі функция орындайды: жинақтаушы және тұрақтандырушы функциялары. Жинақтаушы функция қаржы активтерінің және материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге де ... ... ... ... Жинақтаушы функциясымен қатар Қор қаражаттарының қалыптасуы мен пайдаланылуының қолданып жүрген тетігі ағымдағы экономиканың жағдайына тұрақтандыру ... ... ... ... шикізат ресурстарына әлемдік бағаның конъюнктурасына республикалық бюджеттің тәуелділігін төмендетуге арналған. Қордың тұрақтандырушы функциясын іске асыру мемлекеттік бюджетті орта ... ... ... мүмкіндік береді.
Ұлттық қордың түсімі мен жұмсалуы ұлттық және шетелдік ... ... ... ... ... ... операциялар жөніндегі есебі мен есептемесі ұлттық валютамен жүзеге асырылады.
Бүгінгі таңда Қазақстан экономикасының жағдайы ... ... ... ... ... ... анықталады. Республикалық бюджет түсiмдерiнiң табиғи ресурстардан болып отырған қазiргі тәуелдiлiгі Қазақстанның болашағына байланысты бiрқатар мәселелердi мемлекет алдына ... ... бұл ... ... ... ... байланысты оларды пайдалануды дұрыс жоспарлау мәселесi. Екiншiден, бұл мемлекеттік кiрiстер мен шығыстар көлемiнiң табиғи ресурстарға деген әлемдiк бағаның күрт әрi ... ала ... ... ... төмендету мәселесi.
Осы мәселелердi шешу үшiн "Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры туралы" Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2000 жылғы 23 тамыздағы N402 Жарлығымен ... қор ... ... ... елеулi бөлiгі табиғи ресурстардың экспортынан түскен түсiмдер есебiнен қалыптасатын және қолайсыз конъюнктура жылдарындағы шығыстарды қаржыландыруға арналған тұрақтандыру қорлары мен болашақ ... ... ... ... де ... ... Қазақстанда Ұлттық қорды құру кезiнде шетелдiк осы тәжiрибе пайдаланылды. [4].
Қазiргі уақытта әлемде тұрақтандыру немесе жинақ ... бар онға ... ел бар. ... қорлардың қаражаты түсiмдерi кiрiстердiң негізгі баптарын құрайтын табиғи ресурстардың белгiлi бiр түрлерiне бағаның ауытқуына байланысты ... ... ... ... ... үшiн немесе сыртқы борышты өтеу үшiн, сондай-ақ басқа мақсаттарға пайдаланылуы мүмкiн. Экспорттың шикiзатқа мамандануы орын ... ... ... ... ... ... баға ... ықпалына ұшырауға бейiм елдер үкiметтерiнiң басы артық ... ... үшiн ... бағаның қымбаттауы кезеңiн пайдаланып қалу мүмкiндігі бар екенiн көрсетедi. Мұндай қорларды құрудың жағымды ... баға ... ... ... ... секторынан республикалық бюджетке түсетiн түсiмдер мен республикалық бюджет ... ... ... ... ... азайту;
* қолайсыз конъюнктура бағасы кезеңдерiнде мемлекеттің қаржылық ... ... үшiн ... ... ... ... ... жинақтау;
* болашақ ұрпақтың мұқтажын қамтамасыз ету үшiн қайта толмайтын табиғи ресурстарды сатудан түскен қаражатты жинақтау;
* валютаның басы ... ... ... ... ... ... ... тыс қысымды болдырмау үшiн ақша массасын залалсыздандыру болып табылады.
Қазақстан ... ... 2010 ... ... атты ... ... Жолдауында дағдарыстан кейiнгi дамуға дайындалуға, индустрияландыру арқылы ... ... және ... ... бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру есебiнен экономиканың орнықты өсуiн қамтамасыз етуге бағытталған Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму ... және ... ... ... ... ... 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру шеңберiнде мемлекеттiң одан әрi даму басымдықтары ... ... жылы ... ... қалыптастыру Тұжырымдамада қарастырылған принциптер бойынша жүзеге асырылды.
Ресурстарды пайдаланғаны үшін түскен түсімдерді мұқият ... ... 17,5 ... ... ... 27,8 ... теңгеге өсетіні, бірақ, үстеме пайдаға салынатын салық 13,1 млрд. теңгеге кемитіні жоспарланғанын ... ... ... ... ... кодексінде деген ұғымның кеңеюімен түсіндіруге болады. Егер бұрын мұндай ұғымға, өңделмеген мұнай мен газ конденсатын ... ... ... ... ... ... кірсе, ендігі жерде - өңделмеген мұнай мен газ конденсатын өндіріп, сатуға, мұнай операцияларына (барлау жұмыстарын қоса ... ... ... ... ... Осыған байланысты Ұлттық қорға салық төлеуші кəсіпорындардың тізімі 55-ке дейін өсті (4 қосымшаны қараныз).
2007 жылғы 18 ... ҚР ... ... ... ... ... қордың активтері 17 млрд. доллардан (немесе 2,2 трлн. теңгеден) асып түсті. Жылдың басынан бастап Ұлттық қорға 439,3 ... ... ... оның ... 436,5 ... ... - мұнай секторындағы кəсіпорындардан (бекітілген тізім бойынша) түскен тікелей салық түсімдері. Бюджеттің даму бағдарламасының шығындарын жабу үшін ... ... ... қордан 106,0 млрд. теңге кепілдік берілген трансферт аударылды. 2007 жылы ... ... ... 301,7 ... ... құрайды. Бұдан əрі жыл сайынғы трансфертті тек қана инвестициялық табыстар деңгейінде анықтау ... ... ... қордың кепілдік берілген трансфертін не нəрсеге жұмсау жоспарланып отыр? 2007 жылға арналған республикалық бюджеттің қосымшасында бюджеттік ... ... ... ... жəне заңды тұлғалардың жарғылық қорын қалыптастыруға (ұлғайтуға) бағытталған бюджеттік бағдарламаларға бөлінген даму бағдарламаларының ұзыннан ұзақ тізімі берілген. Тұтас алғанда, Ұлттық ... ... ... ... дəл неге жұмсалатыны нақтыланбаған, бірақ осы бағдарламаларды қаржыландыру қарастырылған. 2006 ... 1 ... ... ... ... ... ... он миллиард АҚШ долларынан асып түсті және 10 205,44 млн. АҚШ долларын құрады. Құрылған уақыттан бері Қорға 1362,6 ... ... ... Қор түсімдерінің негізгі үлесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тізбе бойынша шикізат секторы ұйымдарынан түсетін ... тыс ... - 889,0 ... ... және Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге түсімдер мен кірістер - 280,8 млрд. ... ... ... ... ... инвестициялық кірістер - 53,1 млрд. теңгені құрады. Қорды басқаруға байланысты шығыстарды жабуға және республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... 9,6 ... ... оның ішінде республикалық және жергілікті бюджетердің шығынын өтеуге 7,5 млрд. теңге, ал Қорды басқаруға байланысты шығыстарды жабуға 2,1 млрд. теңге ... 2006 ... 1 ... бастап Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 1 қыркүйектегі № 1641 ... ... ... ... ... жаңа әдісіне көшу жүзеге асырылды. [6]
Қазіргі уақытта күнсайынғы негізде Қорға мұнай ... ... ... ... ... ... ... және тау-кен өндiру салаларына жататын мемлекеттік мүлiктi жекешелендiруден және ауыл ... ... жер ... ... ... ... Қорға аудару жүргізіледі. Ағымдағы жылдың 1 шілдесінен бастап 31 шілдесін қоса алғанда Қорға 75,8 ... ... ... ... Ұлттық қор жинақтарын қалыптастырудың және оның активтерiн басқарудың қолданыстағы тетігіндегі негізгі проблемалар мыналар болып ... ... ... ... ... ... ... бойынша республикалық бюджеттi жоспарлау кезiнде бағаны анықтау тетiгi үнемi нақты көрiнiстi көрсете бермейдi. Болжамданған "базалық" баға (баррель үшiн 19 АҚШ ... ... ... ... және ... қорға жiберiлетiн шикiзат секторы ұйымдарынан алынатын салықтардың оңтайлы бөлiнуiн белгілемейдi. Оның ... ... ... ... ... есептелген республикалық бюджетке есептеулердiң мөлшерi сату көлемiн ... ... ... және салық салынатын пайдаға әсер ететiн өзге де жағдайларға байланысты өзгеруi мүмкiн. Осыған байланысты республикалық ... ... ... түсiмдерiнiң жыл сайынғы көлемiне қатысты тұрақтылық болмайды; ұлттық қор жинақтауын қалыптастырудың тұрақты әдiснамасының болмауы. ... ... ... ... ... қалыптастыратын шикiзат секторы ұйымдарының тiзбесiн бекiттi, ол кәсiпорындарды тiзбеге енгізу және одан ... ... ... рет ... ұшырады. Бұл факт Ұлттық қорға аударылатын түсiмдер мөлшерiн айқындаудың тұрақты болмайтынын көрсетедi. Бұл ретте, тiзбе басынан-ақ және қазiр де мұнай ... ... ... ... ... бюджетті жоспарлау және атқару кезiнде кiрiс бөлiгiне салық бiр кәсiпорындар бойынша базалық орта бағаны ескере отырып, тiзбеге ... ... ... ...... ... баға ... түседi. Ұлттық қордың жұмыс iстеуiнiң жоғарыда көрсетiлген проблемаларын шешу қажеттiлiгiн ескере отырып, қор ... ... одан әрi ... ... және оның ... басқарудың тиiмдi әдiстерiн айқындау қажет етiледі. Сонымен, өткен 2007 жылы Ұлттық қор 699 миллиард ... ... Оның 197-сі ... жиналған ақша болса, тұжырымдама жүзеге асырыла бастаған 2006 жылдың 1 ... ... ... табысы мемлекеттік бюджеттен бөлініп, Ұлттық қор 502 миллиард теңгеге көбейтіліпті. Әйтсе де, бұл ... ... ... ... ... қор ... ... тамағынан жырылып отыр деген сөз емес. Бұл тұрғыда, . 2007 жылы Ұлттық қордан республикалық бюджетке 76,6 ... ... ... ... ... ... Алайда бюджеттік жоспардың толық жүзеге аспай, 100 миллион теңге игерілмей қалуы салдарынан бюджеттің кіріс бөлігі жоспарды 109,8 пайызға ... ... ол ақша ... ... ... жұмсалған жоқ. 76,6 миллиард теңге Ұлттық қорда қалды. Жалпы, бұл жай мамандардың ... ... ... шын ... ... тәуелсіз бола бастағанын көрсетеді. [8, 23 б]
Қордың басты екі мақсаты бар. Біріншіден, Қорды құру мақсаты елдің тұрақты ... ... ... ету және ... ұрпақтар үшін қаржы жинақтау (жинақтау функциялары) болып табылады. Екіншіден, қолайсыз сыртқы факторлар ықпалына тәуелділігін азайту үшін ... ... ... ... негізгі мiндеттерi экономикадан басы артық мұнай долларын шығару және ... ... және ... ... ... ... табиғи ресурстарды пайдалануды оңтайлы жоспарлау арқылы макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету болып ... ... мен ... ... ... тиiс, ... өзi қойылған мақсаттарға қол жеткiзу кезiнде Ұлттық қордың ойдағыдай жұмыс ... ... ... табылады. Ұлттық қордың кіріс көздерінің есебінен жүзеге асырылады: бір жолғы ... ... және ... өндiру мен ұқсату салаларындағы мемлекеттiк мүлiктi жекешелендiру, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерiн сату); түсiмдер ... ... ... емес (мұнай секторының түсiмдерi) кiрiстер көзi есебiнен жүзеге асырылуы тиiс, оның мөлшерi едәуiр шекте ауытқуы мүмкiн, ол осымен ... ... ... ... ... ... ... мынадай бағыттары айқындалуда:
- республикалық бюджетке тұрақтанған трансферт;
- ... ... ...
-экологиялық бағдарламаларды қаржыландыру; инвестициялық кірістердің бір бөлігін халық арасында бөлу.
Ұлттық қордың қызметін жетілдіру мақсатында ... ... ... және ... ... ... Соған сәйкес 2006 жылдың 1 шілдесінен бастап Ұлттық қорды жиынтықталған бюджет ... құру ... іске ... ... Бұл жалпы, мемлекетті мұнай қаржысына тәуелсіз ету мақсатында қолға алынған, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... да ел ішінде Ұлттық қордың қызметіне ел ішіндегі баға берулер біркелкі ... ... ... ... партиялар мен қозғалыстардың өкілдері Ұлттық қордың жұмыс ... ... ... ... көтеріп, қордың активтерін еліміздің барлық азаматтарына тең қылып бөліп беруді ұсынды. Әрине, мұндай шешімнің аяғы ... ... ... және инфляцияның ырықтан шығуына соқтырар еді. Ұлттық ... ... ... ... ... бойынша өте маңызды рөл атқарады. Егер валютадан түскен барлық пайда ... ... ... ... ... ... ... жоғары болар еді, мүмкін, доллардың бағамы 80-100 теңге деңгейінде болар ма еді? Бұл экспортқа шығарылатын шикізаттан басқа, ... ... ... жетілуіне әкелер еді. Айтып кететін жәйт, қордың ең көп ақша шығаратын шығыны - шетелдік басқарушыларға төленетін ... ... ... ... ... ... төмендеуі осы жерде жатыр.Осыдан сұрақ туындайды бүкіл әлем ... ... ... өте ... ... ... кезде, Ұлттық қордың қаржысын басқару қаншалықты тиімді? Бұл - өте үлкен проблема: мемлекет үшін не ... - ... ... ма ... оның пайда түсіргені ме? Біздің ойымызша, Ұлттық қордың активтерін басқарудың басты мақсаты - ... ... ... қандай валютаға болсын сатылу қабілеттілігін және негізгі соманы ... ... ... Бұл - ... ... ... АҚШ долларына шаққандағы доллардың инфляция көрсеткішінен асып түсуі деген сөз. Ұлттық банк Ұлттық ... ... ... ... бұл ... ... Өткен 5 жылдың 3 жылында Ұлттық қордың түсімділігі АҚШ-тағы инфляцияның көрсеткішінен жоғары болды. Пайда түсіру, сөз жоқ, өте маңызды ... Одан ... бұл ... қорды басқарушылардың екінші мақсаты болып табылады. Ұлттық қор қаржысының басым бөлігі бағалы қағаздарға, соның ішінде ... ... ... ... ... ... салынғандықтан, халықаралық тәжірибеде біркелкі көрсеткіштер пайдаланылады. Өте мол ... ... ... ... өлшенбейді, ол пайданың белгіленген эталондық индекстерден асып ... ... ... ... негізгі мақсаттары мен міндеттері Тұжырымдамада 2001 жылы қаңтар айында Президенттің Жарлығымен бекітілген Ұлттық қорды құру мен пайдалану тəртіптерінде ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... ... жəне болашақ ұрпақ үшін ақша қорын жинақтау (жинақтау функциясы).Ұлттық қордың негізгі мiндетi экономикадан басы артық мұнай долларын шығару мен ... ... əрі ... ... ... ... табиғи ресурстарды пайдалануды оңтайлы жоспарлау арқылы макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету. Осыған орай, Ұлттық қор бағаның жағымды конъюнктурасы ... ... ... ... кірісінің бір бөлігін өзіне жинақтайды, бұл бір жағынан оны болашақ ... үшін ... ал ... ... - ... ... жағдайда, мемлекеттік шығыстардың (ең бірінші кезекте, əлеуметтік шығыстардың) қажетті деңгейін ұстап тұруға ықпал етеді.
Тұжырымдамада: , - деп ... ... ел ... ... дамуына, өзге де оң үрдістердің нығаюына қарамастан, əлі де шешімі табылмаған мəселелер бар. Олар - экономиканың дамуы бойынша ... ... ... ... елді ... ... қала мен ауыл ... үлкен алшақтық, инфрақұрылымдардың жете тозуы, шикізат саласына жатпайтын секторға, адам капиталын дамытуға салынатын инвестицияның ... ... ... ... ... ... ... Мұнай-газ экспорты мен əлемдік нарықтағы мұнайдың жоғары бағасы бюджет түсімдерінің тұрақты өсуін қамтамасыз етіп ... ... сол ... де ... ... ... табысты білікті басқара білуге деген қызығушылық та арта түсуде.
Қазақстанның шикізат секторынан түсетін табысты тиімді басқару - ұзақ ... ... ... ... ... ... мұнай бағасына тəуелділігін төмендетіп, шикізат саласынан түскен табысты жинақтау үшін 2001 ... ... ... ... ... ... қор құрылды. 2006 жылдың 1 шілдесінде Ұлттық қордың қалыптастыруы мен пайдалануын өзгерткен ... ... ... ... қаражатын қалыптастырудың жəне пайдаланудың орта мерзiмді перспективаға арналған тұжырымдамасы ... əрі - ... ... ... Бұл ... 2006 жылдың 1 шілдесінен 2007 жылдың 1 шілдесіне дейінгі аралықтағы кезеңде Тұжырымдаманың бюджетке тигізген ықпалын талдауға арналып отыр. Мұнайдан түсетін ... ... ... ... ... ... түсетін табысты жинақтауға қолданып жүрген үлгілерге шолу жасау, Ұлттық қорды басқару мəселелері біздің бұған дейінгі баяндамаларымызда да ... ... ... осы ... біз ... тек қана ... қордың Тұжырымдамасы күшіне енгеннен кейін орын алған өзгерістерге ғана аударамыз. Сондай-ақ баяндамада "алға қойылған мақсаттарға қол ... ... ... ... ... ... ... деп Тұжырымдамада жарияланған, Ұлттық қор қаражатын жинақтау мен оны ... ... да сөз ...
Менің бұл тақырыпқа назар аударуымыз жайдан-жай емес. Қоғамдық саясатты зерттеу орталығы Ұлттық қордың қызметін зерттеп, ... ... ... ... ... мен шетелдік сарапшылардың кең ауқымын қатыстыра отырып, табиғи ресурстардан түсетін табысқа жəне ... ... ... ... ... ... ... пікірсайыстар өткізілді. Соның ішінде екі Дөңгелек үстел Ұлттық қорды басқару ... ... онда ... ... ... ... қауымға Тұжырымдаманы қалай əзірлеп жатқаны жөнінде ашық ... ... Бұл ... ... ... қор ... жобасы ең алғашқы рет талқыланып, Ұлттық қорды басқару үшін төрт үлгі ... Бұл ... ... рет ... ... осындай қорларының қызметін зерттеп, табиғи ресурстардан түсетін табысты ... ... өз ... ... ... қордың қызметін талдап, ұсынған кеңестері, Ұлттық қорды басқаруды жақсартып, оның қызметінің ашық болуына ықпал етіп, мұнай табысын басқаруға қатысты шешімдерді ... ... ... деп үміт етеміз. [6]
2. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... және ... ... ... қорды қалыртастыру және пайдалану жөніндегі есепті талдау
Ұлттық қорды қалыптастыру мен ... ... ... және шетелдердің жалпы экономикалық ахуалына, макроэкономикалық тұрақтылық пен фискалдық саясатқа, елдің даму басымдылықтарына және әлемдік пен ішкі ... ... ... ... ... ... байланысты белгіленеді. Ұлттық қорды пайдалану Бюджеттік кодексте түсімдерінің бекітілген және ... ... ... айырмашылық болған жағдайда сол айырманың орнын толтыруға, сондай - ақ Президент белгілеген мақсаттарға ... ... ... ... ... ... қалыптастру мен пайдалану туралы есепту құру ҚР Үкуметінің құзыретіне кіреді. Жыл сайын ... ... ... бірге аудит нәтижжелерінің негізінде қордың іс - әрекеті жөнінде жылдық есепті ... Бұл ... ... қор құралдарының түсуі мен пайдалануы жөніндегі жылдық мәліметтері көрсетіледі, қорды басқару бойынша Ұлттық банктің іс әрекеті ... ... ақ ... басқару жөніндегі басқа да мәліметтер келтірілді.
Белгіленген формамен және бекітілген тәртіппен жасалған Ұлттық қорды қалыптастыру мен пайдалану жөніндегі есеп ҚР Президенті ... ... ... ... ... Республикасы Парламентіне ұсынылады. Ұлттық қордың іс әрекеті мен оны басқару жөніндегі жылдық есеп пен жүргізілген аудит нәтижесі бойынша ақпарат бұқаралық ... ... ... ... мен ... туралы жылдық есеп келесі мәліметтерді кіріктіріуі тиіс
1) Ұлттық қордың түсімдері және пайдаланылуы туралы ... ... ... ... ... ... қорды сенімгерлікпен басқару жөніндегі қызмет туралы есеп;
3) Ұлттық қорды ... ... өзге де ... ... ... ... ... транспаренттілігін қамтамасыз ету мақстаныда жыл сайын аудит жүргізіледі. Аудиторды немесе аудиторлық ұйымды таңдау конкурстық негізде және ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастырудың және пайдаланудың жаңа тәсілдерін айқындау міндеті осы ... ... олар ... қаржылық-экономикалық дағдарыс кезеңінде өзінің пәрменділігін көрсеткен, жүргізіліп жатқан жинақтау саясатының қисынды жалғасы болады.
Ұлттық қор ... және ... - ... ... ... етуге бағытталған, ал мұнай кірістерінің көп бөлігін Ұлттық қорда жинақтау барынша жүйелі фискалдық саясат жүргізуге, Индустриялық-инновациялық даму стратегиясында көрсетілген ... - тер - ді ... ... сондай-ақ бо - ла - шақ ұрпақтың Қазақстанның мұнай ресурстарының игілігін пай - да - лану ... ие ... жол ... ... қор ... жанын - да - ғы консультациялық-кеңесу органы са - налатын - Ұлттық қорды басқару жө - ніндегі ... ... ... - ла - ды. Оның ... ... ... ... пайдалану жөнінде Елбасыға тиісті ұсыныстар әзірлеу болып та - бы - лады. Сонымен бірге Президент - ке және аталған ... ... пен ... ... ... қорды бас - қару жөніндегі қызметке бақы - лау - ды жүзеге асыру, өзге өкілет - тік - тер беру ... ... ұсы - ... ... Банк пен ... арасында жасалған Ұлттық қорды сенімгерлік басқару туралы шарттың негізінде Ұлттық қорды дербес ин - вес - тициялауды жүзеге асырады. Со - ған ... ... Банк ... қор - дың активтерін басқаруға сырт - қы басқарушылармен шарттар жа - сас - ты. ... ... ... бай - ланысты қызметтің транспаренттігін қамтамасыз ету мақсатында жыл сайын Ұлттық қордың сыртқы аудиті ... ... ... ... Қа - ... Республикасының Бюджет кодексінде көзделген мақсаттарға ғана жүзеге асырылады. Ұлттық қор қаражатын пайдалануға қатысты осыған ... ... ... қара - ... пайдаланудың түрлі бағыт - тары бар екендігін атап өту қажет. Ол ... ... ... Ай - та - лық, ... ... үшін республикалық бюджетке ауда - ру, сыртқы борыштарды өтеу, ин - вес - тициялық кірістің бір бөлігін ха - лық - тың ... ... ... - гия - лық бағдарламаларды қаржылан - ды - ру және басқа да ... ... ... ... ... ... ... мұ - най - дан түсетін қаражатты халық ара - сында бөлу мүмкіндіктері қарас - тырылған. Алайда, бірқатар себептер бойынша бұл ... ... ... ... ... ... елге мұнай долларының шамадан тыс ағыны ақша массасының артуына, ... ... ... ва - ... ... әкеп ... Бұл ... өнім өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді және арзан шетелдік өнімге деген сұранысты ұлғайтады. Екіншіден, мұнай ... күрт ... жағ - ... ... ақша қаражаты - ның тапшылығын тартады және әлеуметтік төлемдер бойынша тиісті дең - ... ... ... ... әлсі - рей - ді. ... қордың құрылуы Қа - зақ - станның фискалдық тұрақ - ты - лы - ғына ықпал ... және ... қара - ... ... ... ... табиғи байлықтарды біртекті бөлу қағидатына сай келеді.
Әлемдегі нарықтық қатынас - тар - дың жаңа ... ... және ел эко - ... ... нәти - же - сін - де бір-екі жыл бұрын Қор қызметін одан әрі жетілдіру шаралары қолға ... ... Осы ... да ... бере ... өзгерістерді қаперге ала отырып, Ұлттық қордың қыз - метін ... ... Пре - ... 2007 ... 1 қыр - күйек - тегі Жарлығымен мақұлданған Ұлт - тық қорды қалыптастыру және қа - ра - ... ... ... ... Тұжырымдамада жиын - тық - талған бюджет ... көшу ұсы - ... онда ... ... түсе - тін ... Ұлттық қорға ба - ғытталуы қарастырылған. Бұл мем - лекет ... ... ... кірістерсіз әрекет етуі тиіс дегенді білдіреді. Өз кезегінде ұлттық эко - но - мика үшін ... ... рөлі мен мәні ... отыр. Өйткені он - сыз мемлекеттік бюджетке түсетін тү - ... өсуі ... ... ... ... ... бюд - жет ... тұрақты дең - гейін қамтамасыз етеді. Мұнай кі - ріс - тері Ұлттық қорға аударылатын - дық - тан, ал ... ... ... ке - піл - дік ... ... жібе - ріле - тіндіктен, бюджет шығыстары қысқа мерзімді және орта мерзімді кезең ішінде мұнайға және мұнай баға - сы - ның өсуі мен ... ... ... ... жылғы 1 шілдеден бас - тап Ұлттық қордың тұжырым - да - ма - сына ... ... ... ... қалыптастырудың жаңа әдісіне көшу жүзеге асырылды, ол шоғырландырылған бюджеттің бір ... ... ... ... ... бе - ... ... бойынша 55 мұнай секторы кәсіпорнынан түсетін тіке - лей салықтың, республикалық мен - ... және ... әрі ... сала - ... ... ... ... жекешелендіруден және ауыл ша - руа - шылығы мақсатындағы жер учас - келерін сатудан түсетін түсімдер ауда - ... ... ... ... ... қаражаты кепілдік берілген трансфертті қамтамасыз етуге және Ұлттық қорды басқаруға және аудитке байланысты шығыс - тар - ды ... ... ... Бұл рет - те ... қордан мұнайға жат - пай - тын сектордан ... ... - дер - дің ... ... ... ... бағдарламаларға жұмса - ла - тын шығыстарды қаржыландыру үшін қосымша қаражат алынбауы ... Ал ... ... бағ - дар - ... өсіп ... ... - та - ры тиісті шектеулерге сәйкес қажетті қаражат қарыз алу есебінен ғана жа - былуы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ретінде жеке және заңды тұлғаларға кредит ... пай - да - ... атап ... ... ... ел Үкіметі Ұлттық Банк - пен бірлесіп әр жыл сайын ағымдағы жылдың 1 ... ... ... қорды қалып - тастыру және пайдалану туралы жылдық есепті Мемлекет басшы - сы - на бекітуге ... ... ... ... ... және ... туралы жылдық есепті бекіткеннен кейін оны ақпарат ретінде Парламентке ұсынады, сон - дай-ақ бұқаралық ақпарат құрал - ... ... және ... ... ... ... орналастырылады.
2007 жылғы 1 қаңтардағы мәлі - мет ... ... ... ... - тері он төрт ... АҚШ дол - лары - нан (14 039,06 млн. АҚШ дол - ла - ры) асып ... немесе 1 788 млрд. теңгені құрады. [9, 53 б] ... ... ... берi қолданылған Ұлттық қор қаражатын ел экономикасына бағыттау схемасында республикалық бюджетке кепiлдендiрiлген және нысаналы трансферттер, сондай-ақ ... ... ... ... ұзақ ... инвестициялау көзделген. Бұл ретте кепiлдендiрiлген трансферттi айқындау кезiндегi шектеу республикалық бюджет әзiрленетiн жылдың алдындағы жылдың соңындағы ... қор ... ... бiр ... аспауы болып табылды[14].
Қабылданған саясаттың нәтижесiнде экономикалық өсу кезеңiнде валютаның шамадан тыс түсуiн зарарсыздандыру, теңгенi айырбастау бағамына және инфляцияға қысымды азайту ... ... ... қарсы белсендi саясат жүргiзу үшiн қаржы резервтерi құрылып, оның шеңберiнде Ұлттық қордан 10 млрд. АҚШ доллары ... ... ... және ... ... ... 2009 жылдың соңына қаражат 4,5 трлн. теңгенi құрады, оның 750,0 ... ... iшкi ... ( ... ... ... акционерлiк қоғамы мен ұлттық басқарушы холдингi>> акционерлiк қоғамының облигацияларына), 24,4 млрд. АҚШ доллары - шетелдiк активтерге ... ... берi, яғни 2001 ... ... - 2009 жылғы 31 желтоқсан аралығында Ұлттық қордың кiрiстiлiгi Қордың базалық валютасында (АҚШ долларымен) 55%-ды құрады, бұл жылдық ... ... ... ... ... ... функцияларын жүргiзу үшiн қажеттi көлем қалыптастырылды. Сонымен қатар қалпына келтiрiлмейтiн табиғи ресурстардан алынған ... ... ... үшiн ... ... ... республикалық бюджет пен Ұлттық қордың теңгерiмдiлiгi және мұнайлық емес тапшылықты жою туралы мәселе өзектiлiгiн ... ... ... ... қор ... ... бәсеңдеуiн ескере отырып, республикалық бюджетке берiлетiн кепiлдендiрiлген ... ... ... ... оның ... болдырмау қажет болып отыр, бұл ұзақ мерзiмдi перспективада Ұлттық ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасы ұлттық қорының түсімдері және оны пайдалану туралы 2009 жылғы есеп
р/р №
Атауы
Сомасы, мың ... ... ... әрі - Қор) есепті кезеңнің басындағы қаражаты, барлығы:
3 310 783 ... ... 339 499 ... ... ... ... алынатын ткелей салықтар (жергілікті юджеттердің есебіне жатқызылатын салықтард қоспағанда)
1 371 362 802
оның ішінде:
корпоратитік табыс салығы
559 481 ... ... ... ... 318 41
1 ... ... 606 909
Пайдалықзаларды өндіруге салынатын салық
317 072 658
Экспортталатын шикі мұнайға, газ конденсатына салынатын рентасалығы
204 357 786
Өнімді бөлу жөіндегі Қазақстан Республикасының үлесі
52 525 ... ... бөлу ... ... шарт бойынша жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосыша төлемі
0
Мұнай секторы кәсіпорындарының жүеге асыратын операцияларынан түсетін басқа ... ( ... ... ... салықтарды қоспағанда)
6 083 054
Орталық мемлекеттік олардың аумақтық бөлімшелерінің мұнай секторы кәсіпорынына алынаты әкімшілік айыппұлдар, өсім пұлдар, санкциялар, өндіріп алулар
6 073 ... ... ... ... ... ... секторы кәсіпорындарына салатын басқа да айыппұлдар, өсім пұлдар, санкциялар, өнім ... ... ... ... ... емес ... ... меншіктегі және тау-кен өндіру мен өңдеу салаларына жататын мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден ... ... ... шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан түсетін түсімдер
654091
Қорды ... ... ... кірістер
961 397 341
Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым саынбаған өзге де түсімдер мен ... ... ... 107 498 ... ... ... трансферттер
843 100 000
Нысаналы рансферттер
261 500 000
Қорды басқару мен жыл сайынғы сыртқы аудитті өткізуге ... ... ... 898 ... есепті кезеңнің аяғындағы қаражаты, барлығы:
4 542 784 757
Дерек көзі: ҚР Ұлттық банктің деректері бойынша
ҚР Парламенті ... ... ... заң жобасы талқыланды. Сенаторлар 2010 жылғы бюджеттің қосымша шығыстарын 19,3 млрд. теңгеге ... заң ... ... қайтарды.
Аталған заң жобасы Мемлекет басшысының Жолдауына және Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2010-2014 жылдарға арналған болжамы, ҚР ... ... ... ... мен пайдаланудың тұжырымдамасы негізінде әзірленген. Үш жылдық бюджет жобасын қалыптастыру кезеңінде әлеуметтік экономика дамуының болжамдық үрдістері, әлемдік ... ... ... және қазақстандық экспорттың негізгі позицияларынан әлемдік бағалардың болжамы ... ... ... ... базалық сценарийі негізге алынған.
Атап айтқанда елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі макроэкономикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... Оның ... жалпы ішкі өнім 2010 жылы 17,4 трлн. теңге, 2011 жылы 19,3 трлн. теңге және 2012 жылы 21 трлн. теңге көлемінде ... Ал жан ... ... жалпы ішкі өнім 2010 жылы 7078 долларға жеткізу, 2011 жылы 7852 ... ал 2012 жылы 8545 ... ... ... отыр. Мұнайдың бағасы 2010 жылы 1 баррельге 50 доллар, 2011 жылдан бастап 60 доллар деңгейінде болжанады. Ал ... ... ... ... 2010 жылы 7,5 -8 ... ... ... отыр.
Сондай-ақ заң жобасымен 2010 жылдың қаңтарынан бастап ең төменгі жалақы мөлшерін 9 ... ... ... 25 ... арттыру көзделеді. , деді Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі Бақыт Сұлтанов. Тұтастай алғанда республикалық бюджет түсімдерінің көлемі 2010 жылға 3 ... 189 ... ... ... ал бюджет шығыстары 3 трлн. 910,8 млрд. теңге шамасында белгіленді. Бұл ретте 2010 жылға арналған бюджеттің тапшылығы 721 млрд. теңге ... ... ішкі ... 4,1 ... деңгейінде нақтыланып отыр[19].
Бұған қоса Бюджет кодексіне сәйкес Ұлттық қор қаражатының бір бөлігі валюта нарығында күрт өз - ге - ріс - ... ... үшін ай ... ... бюджеттік даму бағдар - ла - маларын жабуға кепілдік берілген ... ... ... ... ... тиіс.
Қордың басты екі мақсаты бар. Біріншіден, Қорды құру мақсаты ... ... ... ... қамтамасыз ету және болашақ ұрпақтар үшін қаржы жинақтау (жинақтау функциялары) болып табылады. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... үшін құрылған болатын.
Тұрақтандыру портфелі жоғары кредит рейтингі бар елдердің ақша ... ... ... сенімді активтеріне инвестицияланады. Жинақтау портфелі әртараптандыру және ұзақ ... ... ... ... ... қол ... мақсатында әлемнің дамушы елдерінде айналысқа түсетін борыштық та, үлестік те қаржы құралдарына ... ... ... Қор ... ... мен ... ... жүрген механизмі ағымдағы экономиканың жағдайына тұрақтандыру ықпалын ... ... ... ... іске асыру мемлекеттік бюджетті орта мерзімді жоспарлауға ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі шотына шоғырландырылады, ол ... ... ... ... шартқа сәйкес инвестициялық операцияларды жүзеге асыру ережелері шеңберінде сенімді басқаруды жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... түсетін жоспардан тыс салық және басқа да міндетті төлемдер, ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге түсімдер мен кірістер болып табылады. Қордың жұмыс істеу кезеңінде оған ... ... ... ... "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорны" жауапкершілігі шектеулі серіктестігіндегі мемлекеттің үлесін сатудан түсетін қаражаттың есебінен қалыптастырылды, оның сомасы ... ... ... ... АҚШ ... ... Бұдан басқа, Қордың жұмыс істеу сәтінен бастап 2002 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... 88528,7 млн. теңге тусті. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қордың шотына түскен шетел валютасында есептелген теңгені АҚШ долларына айналдыруды мерзімді жүргізіп ... ... ... Ұлттық Банкі Қорды сенімді басқару туралы шарттың негізінде оның бір ... ... ... беруді қоса алғанда, Қорды дербес инвестициялауды жүзеге ... ... ... ... ... ... АҚШ долларына айырбастауды кезең-кезеңмен жүргізіп отырды, олар шетелдік қаржы құралдарына кейіннен инвестициялау үшін Қордың ... ... ... ...
Кеңес отырысында Елбасы жинақтаушы портфельді тиімді басқару, Қордың тұрақты жұмыс істеуін нығайту, оны қалыптастыру көздерінің ортасын
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... мен ... ... ... арасында жасалған сенімгерлік басқару туралы Шартқа сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық қорымен сенімгерлік басқаруды Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі ... ... қор ... ... ... ету үшін ... ... стандаттарттарына сәйкес жыл сайынғы аудиторлық тексеру жүргізілді.
2 кесте
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... активтерін сенімгерлік басқару жөніндегі балансы,(мың теңге).
Баптардың атауы
2008 жыл
Активтер
Ақша және оның баламасы
Сауда бағалы қағаздары
Деривативтік қаржы құралдары
Дебиторлық берешек
24 927 708
654 915 582
1 810 557
111 ... 765 ... ... қаржы құралдары
Кредиторлық берешек және есептелген шығыстар
6 098 200
9 126 228
15 224 ... ... ... активтер мыналардан тұрады
Қазақстан Республикасы Үкіметінің шоты
666 540 924
Дерек көзі: www.minfin.kz
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі түсетін теңгені мерзім сайын АҚШ ... ... ... ... ол ... кейін шетел валютасында Қордың шотына есепке алынды. Қорды басқаруға байланысты Қордың шотынан есепті кезеңде ... ... 724 981 мың ... ... ... ... қордың активтерін сенімгерлік басқарудың қорытындылары бойынша 2005 жылы алынған ұлттық валютада көрсетілген инвестициялық табыс 44 455 468 мың ... ... ... ... ... ... бір ... аудиторлық тексеру де жүргізілді. [17]
Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 ... 5 ... №343 ... ... ... Ұлттық қорының қалыптастырылуы мен пайдаланылуы туралы 2006 жылғы есеп бекітілді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының (бұдан әрі - ... қор) ... 2006 ... 31 ... жағдай бойынша 1 853 398 392 мың теңгені құрады. Ұлттық қорының таза активтері 1 851 941 116 мың ... ... ... есептілікке сәйкес есептеу әдісімен) құрады. [10, 47 б]
2006 жылғы бірінші жартыжылдықта Ұлттық қорына түсетін түсімдер ... ... ... секторы ұйымдарынан түсетін іс жүзіндегі түсімдердің олардың жылдық көлемінен - 172 624 186 мың ... асып ... ... ... ... бюджеттен берілетін ресми трансферттердің, шикізат секторы ұйымдарынан республикалық бюджетке ... ... ... түсімдер сомасының он проценті мөлшерінде есептелетін - 10 617 223 мың теңге республикалық ... ... ... ... 12 560 637 мың ... - ... меншiктегі және тау-кен өндiру мен өңдеу салаларына жататын мемлекеттік мүлiктi жекешелендiруден түсетін түсiмдердің есебiнен айқындалатын республикалық бюджеттен берілетін ... ... 1 603 534 мың ... - ауыл ... мақсатындағы жер учаскелерін сатудан түсетін түсімдер есебінен айқындалатын жергілікті бюджеттен берілетін ресми трансферттердің, сондай-ақ 851 мың ... - ... ... ... тыйым салынбаған өзге түсімдер мен кірістердің есебінен ... ... ... 2006 жылы ... ... 774 306 672 мың ... түсті, оның ішінде республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттер - 195 802 046 мың теңге, жергілікті бюджеттерден берілетін ... ... - 1 603 534 мың ... ... қорының қолма-қол ақшаны бақылау шотынан аударымдар - 501 864 647 мың ... ... ... ... түсетін инвестициялық кірістер - 75 035 594 мың теңге, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге ... мен ... - 851 мың ... ... ... ... ... қордың шотынан есепті кезеңде жалпы сомасы 918 912 мың теңгеге шығыстар жүргізілді.
Ұлттық қордың активтерін сенімгерлік басқарудың ... ... 2006 жылы ... ... ... ... инвестициялық табыс 75 035 594 мың теңгені құрады.
Ұлттық қорды басқаруға байланысты ... ... ... ету ... ... ... стандарттарына сәйкес 2006 жылға аудиторлық тексеру жүргізілді.
2007 жылғы 1 қаңтарға ... ... ... ... қаражаты 1853398392 мың теңгені (1851941116 мың теңге - аудиттелген қаржылық есептілікке ... ... алу ... ... 2007 жылғы 31 желтоқсанға 2733351338 мың теңгені (2730887908 мың теңге - ... ... ... сәйкес есепке алу тәсілімен) құрады. [9, 53 б]
Қазақстан ... ... 2008 ... 8 ... № 630 ... Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қалыптастырылуы мен пайдаланылуы туралы 2007 жылғы есеп бекітілді
3 кесте
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің балансы, (мың теңге). ... ... жылы ... ... ... және оның ... 429 000
49 161 183
272 866 927
Туынды қаржы құралдарын қоспағанда, пайда немесе шығын арқылы әділ құн ... ... ... құралдары
3 536 888 162
3 258 923 673
2 458 210 937
Туынды қаржы құралдары
1 568 ... 901 ... ... ... 543
1 259 171
2 566 498
Активтер жиыны
4 015 702 184
3 314 245 989
2 734 592 928
Міндеттемелер мен таза активтер
Туынды ... ... 956 ... 466 ... 057 ... ...
4 216 ... 408 017
2 647 344
Міндеттемелер жиыны
6 173 306
4 874 465
3 705 ... ... ... ... ... таза ...
4 009 528 ... 309 371 524
2 730 887 908
Дерек көзі: www.minfin.kz ... ... ... 2009 ... 11 ... № 824 ... ... Республикасы Ұлттық қорының қалыптастырылуы мен пайдаланылуы туралы 2008 жылғы есеп бекітілді.
Қазақстан ... ... ... ... әрі - Ұлттық қор) қаражаты 2008 жылғы 31 желтоқсанға 3 310 783 225 мың ... ... ... ... таза ... 3 309 371 524 мың ... (аудиттелген қаржылық есептілікке сәйкес есептеу тәсілімен) құрады.
2008 жылы ... ... ... ... 1 718 764 804 мың ... ... оның ... мұнай секторы кәсіпорындарынан түскен тікелей салықтардың түсімдері есебінен (жергілікті бюджеттерге есепке алынатын салықтарды ... - 1 700 475 542 мың ... оның 717 773 121 мың ... (5 970 629 мың АҚШ ... ... кезекті айырбастау/қайта айырбастау операциясын дәл сол күні жүргізу жолымен Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының тиісті шотына теңгемен ... ... ... ... ... болып табылады, мұнай секторы кәсіпорындары жүзеге асыратын операциялардан түсетін басқа да түсімдер (жергілікті бюджеттерге есептелетін ... ... - 16 678 115 мың ... ауыл ... ... жер ... ... түсетін түсімдер - 1 611 147 мың теңге, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқарудан түсетін ... ... - (66 237 514) мың ... ... ... мен жыл ... сыртқы аудитті жүргізуге байланысты Ұлттық қордың шотынан есепті ... ... ... 2 674 040 мың теңгеге шығыстар жүргізілді.
Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 25 ... № 189 ... ... 2008 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан республикалық бюджетке даму ... ... ... ... ... ... ... 461 430 640 мың теңгенің 461 400 000 мың ... ... ол ... 99,9 %-ін құрайды. Бұдан басқа, 2008 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық қорынан ... ... ... 5 094 146 мың ... 3 521 333 мың теңгесі аударылды, бұл 69,1 %-ті ... ... ... ... 2008 ... 23 ... № 682 Жарлығына сәйкес 2008 жылғы қараша мен желтоқсанда ... ... ... экономикасының бәсекеге қабілеттілігін және орнықты дамуын қамтамасыз ету жөніндегі шараларды іске асыру үшін ұлттық әл-ауқат қоры>> акционерлік қоғамының ... ... ... ... ... ... қорынан республикалық бюджетке нысаналы трансферт түрінде 607 500 000 мың ... ... ... ... басқарудың қорытындылары бойынша 2008 жылы алынған ұлттық валютада көрсетілген ... ... ... қалыптасты, сондай-ақ, (66 237 514) мың тенгені құрады.
Ұлттық қорды басқаруға байланысты қызметтің транспаренттілігін қамтамасыз ету мақсатында аудиттің халықаралық стандарттарына ... 2008 ... ... ... жүргізілді.
Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне өзгерістер енгізуге байланысты ( ... ... 2007 ... 29 маусымдағы № 269 Заңы), оларға сәйкес мұнай операцияларын жүзеге асыратын барлық кәсіпорындардан тікелей салықтардың түсімі Қазақстан ... ... ... ... ... ... 2007 ... 1 шілдеден бастап мұнай секторы кәсіпорындарының саны артты (55 ... 157 ... ... 2007 жылы ... ... Ұлттық қорына 1139270342 мың теңге түсті, оның ішінде мұнай секторы кәсіпорындарынан тікелей салықтардың түсімі ... ... ... есепке алынатын салықтарды қоспағанда) - 1037094009 мың теңге, оның 346150165 мың теңгесі (2833577 мың АҚШ долларына ... ... ... айырбастау операциясын дәл сол күні жүргізу жолымен Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының тиісті шотына теңгемен есепке алынған шетел валютасындағы түсімдер, ... ... ... ... ... ... ... басқа да түсімдер (жергілікті бюджеттердің есебіне жатқызылатын түсімдерді қоспағанда) - 848186 мың теңге, республикалық ... және ... ... мен ... ... ... ... мүлiктi жекешелендiруден түскен түсiмдер - 90 мың теңге, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер ... ... ... ... - 5407073 мың ... ... ... Ұлттық қорын басқарудан түскен инвестициялық кiрiстер - 95920984 мың ... ... ... қорына мұнай секторы кәсіпорындарынан түсетін түсімдерде негізгі бөлікті (66,77%) заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығы, одан соң ... ... ... ... ... құрайтын роялти алады. Үстеме пайдаға салынатын салық түсімдердің жалпы сомасының 11,25%-ін құрайды және өнімді бөлу ... ... ... ... түсімдердің жалпы сомасының 4,29%-ін құрады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының шотынан есепті кезеңде жалпы сомасы 1 317 396 мың теңгеге шығыстар жүргізілді.
Қазақстан ... ... ... активтерін сенімгерлік басқарудың қорытындылары бойынша 2007 жылы алынған ұлттық валютада көрсетілген инвестициялық табыс 95 920 984 мың ... ... ... ... ... басқаруға байланысты қызметтiң транспаренттiлiгiн қамтамасыз ету мақсатында 2007 жылға аудиторлық тексеру жүргізілді. Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры аудитінің нәтижелері бойынша қаржылық ... ... деп ... және ... ... Ұлттық қорының қаржылық жағдайы қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына сәйкес ... ... ... қор материалдық емес ак - тивтерді қоспағанда, Ұлттық Банк - тегі және ... ... - тын - да ... қаржы ак - тивтері түрінде, сондай-ақ өзге де мүлік ... ... ... ... ... 5 ... жыл ... құрылған ұлттық қор активтері 2007 жылдың 1 қаңтарына шаққандағы мәлімет бойынша 14 ... ... ... Бұл ... ... ... 11 күні ... қаржы министрлігінің қазына комитетінің өкілі Гульсара Досқалиева хабарлады. Оның айтуынша бұл қаржының едәуір бөлігі шет елдік компаниялардың ... ... ... Ал, жергілікті экономистердің кейбіреуі бұл қаржыға Қазақстанда жұмыс орындарын ашу керек деген пікірде. Жергілікті экономистердің түсіндіреуінше Ұлттық қор ... ... ... ... ... ... және ... активтері. Қазір ұлттық қорға мұнай саласындағы барлық кәсіпорын салықтары, ... ... ... ... ... ... ... және ауыл шаруашылық мақсаттағы жерді сатудан түскен ақша ... ... ... ... ... мұнай саласындағы кәсіпорындар 6 болса, қазір олар 55 болды деп хабарланып отыр.
2006 жылдың шілдесінен бастап ... ... ... ... ... ... қорға түсетін болған. Бұл мемлекеттің өңдеу салаларына деген көңілін білдіреді, дейді қаржы министрлігінің өкілдері. Мақсат салық салынатын ... ... ... ... бойынша, ұлттық қордағы қаржының бір бөлігі ішкі нарықта. Ал, бір бөлігі шет елдік компаниялардың құнды қағаздарына салынған. Бұл қаржы ... ... ... ... экономист саясаткер Уалихан Қайсаровтың ойынша, Қазақстанның ұлттық қорындағы қаражат ... ... ... ... ... Қор қаржысы қазір Американың құнды қағаздарында екен. Оны Қазақстанның шағын не орта не ірі ... ... ... ... ... ... еді. Қазақстанның қаржы министрлігінің қазына комитетінің өкілі Гульсара ... ... ... қор ... ... ... ... қауіпті.Тұрақты инструменттер болу керек. Егерде біздің Қазақстан экономикасындағы өзіміздің бағалы қағаздар ондай өтімді және төлемді болмаған ... біз ... ... ... таңдауға мәжбүр боламыз. Ұлттық қордың бір бөлігін шетелдік басқарушыларға ... ... ... санын айтсақ, 13 шет елдік басқарушы және ұлттық банк ұлттық қорды басқарып ... Ал, ... Дос ... ... ... түскен қаржыны ұлттық қорға мүлде салмаған жөн:сырттан алатын тауарларды шектеу керек, осы байлықты пайдаланып. Бұл бір, екіншіден, осы ұлттық қорға ... ... ол ... ... сияқты. Ал, ұлттық қор барбасқа елдерде ол туралы ақпарат жарияланып тұрады. Қазақстанның қаржы министрлігінің қазына комитетінің өкілі ... ... ... ... ақпараттандыру саласындағы жағдай өзгерген. Қазіргі күнде біз бұл ақпаратты апта ... ... ... Енді шет ... ... күйде тез жарияланып тұғанын, оған дейін біз неге жиі жариялап тұрмадық, ол жөнінде мен ашып айта алмаймын. ... ... сіз күн ... ... ... ресми сайттарынан көрулеріңізге болады.
Ресми мәлімет бойынша Қазақстанда ұлттық қор жасалған кезде, ... тура ... ... ... ... ... ... бұл екі қордың үлкен айырмашылығы бар. Норвегиялықтар табысты көп әкелетін бірақ қатері басым құралдарды қолданады. ... ... ... бөлігін акцияларға салады. Ал, Қазақстан көбінесе облигациялармен жұмыс істейді, деп хабарланып отыр. Ұлттық банк ... ... ... қор ... 75 ... облигацияларға салынған және тек 25 пайызы ғана акцияларда. Оның сыртында, ресми ... ... ... қор ... тек даму бағдарламаларына жұмсауға болады. Оның ішінде мектеп, аурухана, жол және су ... ... ... ... бар. Шығындардың ішінде ұлттық қордың өз шығыны бар. 2006 жылы бұл ... 919 ... ... ... деп ... ... [10, ... кесте
ҚР Ұлттық қорды қоры мен рейтинг жетекшісінің арасындағы көрсеткіш
Қоры
Кұрылым
Басқарма
Ашықтық пен
есеп берушiлiк
Тəртiп
Барлығы
ҚР Ұлттық қоры
6,00
2,00
6,50
0,00
14,50
Ең жоғары
мүмкін балл
8,00
4,00
12,00
1,00
25,00
Дерек көзі: Қ.Р ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Қорының түсімдері және пайдаланылуы туралы есебінің жоспары

Атауы
Сомасы млрд. тенге
Жиынға %-бен
1
2
3
4
1.
Ұлттық қордың есепті кезеңнің басындағы қаражаттар, барлығы:
4 500,7
2.
Түсімдер, ... ... ... ... ... алынатын тура салықтар (жергілікті бюджеттердің есебіне жатқызылатын салықтарды қоспағанда)
оның ішінде:
корпоративтік табыс ... ... ... ... ... ... ... салық (роялти )
экспортталатын шикі мұнайға, газ конденсатына салынатын рента салығы
2256,3
807,1
105,9
3,6
775,0
470,8
93,9
94,2
33,7
4,4
0,1
32,4
19,7
0,0
5 кестенің жалғасы
Жасасқан контракттар бойынша ... бөлу ... ... Республикасының үлесі
Қызметін өнімді бөлу жөніндегі контракт бойынша жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемі
мұнай секторы кәсіпорындарының жүзеге ... ... ... басқа түсімдер (жергілікті бюджетке есептелетін салықтарды қоспағанда)
оның ішінде:
орталық мемлекеттік органдарның, олардың аумақтық ... ... ... кәсіпорындарына салатын әкімшілік айыппұлдар, санкциялар, өндіріп алулар
республикалық ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарына салатын басқыдай айыппұлдар, өсімпұлдар, сакциялар, өндіріп алулар
мұнай секторы ұйымдарының зиянды өтеу туралы қуыным бойынша табиғат пайдаланушылардан алынған қаражаттар
мұнай секторы ... ... ... емес ... ... және ... ... мен өңдеу салаларына жататын мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден түсетін түсімдер
ауыл шаруашылығы арналымдағы жер ... ... ... түсімдер
Қорды басқарудан түскен инвистициялық табыстар*
Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге ... мен ... ... ішінде:
кепілдендірілген трансферттер
нысаналы трансферттер
қорды басқару мен жыл сайынғы сыртқы аудитті өткізуге байланысты шығыстарды жабу ... ... ... ... ... ... барлығы:
5691,2
*2010 жылдың 9 айындағы мәлімет
6 кесте ... ... орта ... ... ... ... көрсеткіштер (2007-2009 жж.)
2007
2008
2009
Кепілдік берілгентрансферт
млрд. теңге
343,2
350,4
357,8
%ІЖӨ
3,86%
3,46%
3,01%
А
296,8
296,8
296,8
b*NFRKt-1
46,4
53,7
61,0
Теңгерiмдi бюджеттiң қағаз жүзiндегi әдiсi
Теңгерiмдi бюджеттің әдiсiн мынадай түрде беруге болады: Е= Gno+ Go+ D, ... E - ... ... ... Gno - ... емес ... түскен кiрiстер; Go - белгілi кезеңге бюджеттiк даму бағдарламаларына арналған шығыстардың орта көлемiн ескере ... ... ... ... ... берiлген трансферт; D - таза ... ... алу ... және өтелетiн қарыздардың арасындағы айырма), тиiсті жылға арналған IЖӨ-нiң 1% деңгейiнде ... ... ... орта жылдық мән шегі. Бұл ретте, D мөлшерi кепiлдiк берiлген трансферт мөлшерi алынған Ұлттық қорға ... ... ... ... ... кезеңге Ұлттық қордың орташа жылдық өсуiнен асып кетпеуi қажет. Қордан алынатын кепiлдiк берiлген трансферт (Go) ... ... үшiн ... қор активтерiнен алынатын тұрақты сома қосу соманың бөлігі ретiнде мынадай формула бойынша анықталады: Go = А + bх NFRKt-1x e, ... Go - ... ... ... ... ... ... анықталады); А - тұрақты сома (заңмен бекiтiледi және теңгеменбелгіленедi); b - ... ... үшiн ... кiрiстiң орта деңгейiне сәйкес келетiн коэффициент (заңнама актiсiмен бекiтiледi); NFRKt-1 - ... ... ... ... қор активтерi (Қордың базалық валютасында); e - Қордың базалық валютасымен қатысты теңге ... ... ... ... ... және ... қағидаттары
Ұлттық қордың қаражатын жинақтау
Әлемдiк тәжiрибенi талдау жинақтаулар үшiн ... да бiр ... шек ... және көптеген елдер қол жеткiзiлген жинақ көлемiне қарамастан жинақтау саясатын жалғастырып ... ... ... ... ... ... Қор ... деңгейi ел IЖӨ-iнiң жартысынан асты, ал Аляскада штаттың бүкiл IЖӨ-iн, Кувейтте ... үш ... ... ... IЖӨ-нiң бестен бiр бөлiгiн құрайды. Қазақстанда 3 жыл iшiнде Ұлттық қорда IЖӨ-нiң шамамен 12%-i жинақталды.
Ұлттық ... ... баға ... туындаған қосымша түсiмдер шоғырланғандықтан, Ұлттық Қордың ең жоғары мөлшерi шектеле алмайды. Оның үстiне Ұлттық қордың жинақтаушы ... ... үшiн ... ... ... қордың қалыптасуы сол сияқты бiржолғы сипаттағы (республикалық меншiктегi және тау-кен өндiру мен ұқсату салаларындағы мемлекеттiк мүлiктi жекешелендiру, ауыл ... ... жер ... ... не ... ... ... тұрақты емес (мұнай секторының түсiмдерi) кiрiстер көзi есебiнен жүзеге асырылуы тиiс, оның ... ... ... ... ... ол ... Қазақстанның бюджет саясатына елеулi ықпал жасайды.
Осылайша, Ұлттық қорды қалыптастырудың негізгi көздерi ... ... ... деп ... секторынан түсетiн тiкелей салықтар (жергілiктi бюджеттерге есептелетiн салықтарды қоспағанда), оған корпорациялық табыс салығы, үстеме пайда салынатын салық, роялтилар, ... ... бөлу ... үлес, экспортталатын шикi мұнайға, газ конденсатына салынатын ренталық салық жатады. Қазақстан ... ... ... сәйкес мұнай секторы төлейтiн басқа да салық түрлерi тиiстi бюджеттерге есептелуге жатады. Бұл ретте мұнай секторының кәсiпорындарына шикi ... мен газ ... ... және ... ... ... ... заңды тұлғалар жатады;
республикалық меншiктегі және кен өндiру мен ұқсату салаларындағы мемлекеттік мүлiктi жекешелендiруден түсетiн түсiмдер;
ауыл ... ... жер ... ... түсетiн түсiмдер; Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де ... мен ... ... ... ... моделi республикалық бюджет пен Ұлттық қор арасында мұнай түсiмдерiн бөлудiң оңтайлы теңгерiлiмiн қамтамасыз етуi тиiс. Сондай-ақ қолайсыз әлемдiк баға конъюнктурасы ... ... ... ... ... ету үшiн ... секторы түсiмдерiнiң көлемiне қарамастан тұрақты деңгейде ағымдағы бюджеттiк бағдарламаларға арналған шығыстарды ... ... ... зор. Бұл ... ... ... iшкi баға өсуiн тоқтатуға және теңге бағамын ұстап тұруға арналған Ұлттық қордың тұрақтандырушы функциясы неғұрлым тиiмдi жүзеге асырылуы тиiс.
Ұлттық қор үшiн ... ... ... ... ... ... ... қойылған мiндеттердi тиiмдi iске асыру мақсатында, жағымды әлемдiк тәжiрибенi ескере отырып теңгерiмдi бюджет әдiсi әзiрлендi.Осы ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық қорға жiберiлетiн болады.
Бұл ретте кепiлдiк берiлген ... ... ... та ... ... ... көздейтiн бюджеттiк даму бағдарламаларының шығыстарын қаржыландыруға ғана бағытталуы тиiс. Осылайша, ағымдағы бюджеттiк бағдарламаларға арналған шығыстар экономиканың мұнай емес ... ... ... ... ... ал ... даму бағдарламаларына шығыстарды қаржыландыру Ұлттық қордан кепiлдiк берiлген трансферт есебiнен қаржыландырылады, бұл ретте бюджеттiң шығыс бөлiгінiң белгілi бip үлесi оның ... ... ... ... қарыз (сыртқы және iшкi) алу есебiнен жабылуы мүмкiн.Ұлттық қордан кепiлдiк берiлген ... (Go) ... осы ... қоса ... ... ... ... сома қосу Ұлттық қордың өткен кезеңдегі активтерiнiң бөлiгі ретiнде анықталады. Осы трансферттің көлемi екi құрауышқа - республикалық бюджетке трансферттің ... ... ең ... ... қамтамасыз ететiн және белгілi бiр кезеңдегі бюджеттік даму ... ... ... көлемi негізiнде анықталатын А константасына, сондай-ақ белгiлi бiр кезеңдегi инвестициялық кiрiстiң орташа деңгейiне сәйкес келетiн b ... ... А ... және b ... үш ... кезеңге арналған Қазақстан Республикасының заңнамалық актiсiмен бекiтiледi және осы кезең iшiнде өзгерiстерге ұшырамауы тиiс.
Ұлттық қордан кепiлдiк ... ... ... ... ... жеке бiр кезеңде Ұлттық қор активтерiнiң осы кезең басындағы шамасына, яғни бұрынғы жылдардағы жинақтардың мөлшерiне ... Бұл ... ... қорға осы кезеңде түсетiн түсiмдер республикалық бюджетке жiберiлетiн сомаға әсер ... ... ... ... қордан түсетiн трансферт көлемi тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңмен бекiтiледi.
Активтердi ... жол ... ... (бiр жағынан Ұлттық қорда жинақтау жүзеге асырылғанда, ал ... ... ... тыс ... ... ... ... тапшылығын үкiметтiк қарыз алу есебiнен қаржыландыру деңгейi бес жылдық ... үшiн ... ... ... ... ... ... мөлшерде шектелетiн болады, өйткенi халықаралық ұйымдардың (Халықаралық валюта қоры, Дүниежүзiлiк Банк және басқалар) зерттеулерiне сәйкес ... ... ... ... ... 4-5 жылды құрайды. Бұл бюджетке түсiмдердiң деңгейiне жағымсыз әсер ететiн қолайсыз экономикалық ... ... ... тапшылығының көрсеткiшi бес жылдық кезең үшiн орташа мән шеңберiнде ұлғаю жағына қайта қаралуы мүмкiн екенiн бiлдiредi.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық қорға жалпы түсiмдер ретiнде есептелетiн Ұлттық қордың ... ... ... бес ... ... асып ... тиiс. Жоғарыда айтылғаннан басқа, үкiметтiк қарыз алу қор нарығында тиiсті бағдар ... үшiн ... ... ... ... жеткiлiктi көлемiн ұстап тұру мақсатында да пайдаланылатын болады. Бес жылдық перспективада нақты жинақтау ... ... ... алу ... ... ... ... ескере отырып, үкiметтiк борыштың Ұлттық қор активтерiнiң нарықтық құнына қатысты 50-70%-тiк арақатынасқа қол ... ... ... ... ... ... мұнай түсiмдерiн пайдалану салмақты фискальдық саясат жүргізуге ... ... ... ... ... ырықтандырудан "таза" бюджет нәтижесi көрiнетiн болады, бұл әдетте, мұнай секторы кәсіпорындарының кiрiстерi есебiнен бұрмаланатын. Кепiлдiк берiлген трансферттiң ... ... ... және ... ... ... шектеудi ескере отырып тек бюджеттiк даму бағдарламаларына арналған шығыстарды қаржыландыратындықтан, республикалық бюджеттiң ағымдағы бюджеттік ... ... ... көбейту экономиканың мұнай емес бөлiгі түсiмдерiнiң баламалы өсуiнсiз мүмкiн болмайды, бұл ... ... емес ... ... ынталандыру қажеттiгін көрсетедi.
Трансферт формуласы айқын және оңай есептелiнедi. Алайда, А абсолюттiк көрсеткiшiнiң жоғары мәнi Ұлттық қор ... ... тыс ... ... мәнi - ... үлкен құбылмалылығына әкеп соқтырады.
Ұлттық қордың активтерiн пайдалану
Мұндай қорлар қаражатын пайдаланудың әртүрлi бағыттары бар - ... ... ... тұрақтандыру трансферттерi, сыртқы борыштарды өтеу, инвестициялық кiрiстің бөлiгін халық арасында бөлу, экологиялық бағдарламаларды қаржыландыру және т.б.Сол сияқты ... ... ... ақшасын халық арасында бөлудiң мүмкiндiгі де қаралды. Алайда, бiрқатар кейбiр себептерге байланысты мұндай тәсiл ... ... ... бола қоймайды.Бiрiншiден, елге мұнай долларының артық ағылуы ақша ... ... ... ол ... өсуiне түрткi болады және ұлттық валютаның нығаюына әкеп ... Бұл ... ... ... ... ... және ... арзандаған импорттық өнiмге сұранысты қайта бағдарлауға әкеп соғады. Бұл ретте, егер "саудасы қызған" секторда (тұтыну тауарлары, жабдық) ... ... ... қанағаттандырылатын болса, онда елдiң iшiнде өндiрiлетiн "саудасы жүрмейтiн" ... ... мен ... (тұрғын үй, коммуналдық қызметтер, денсаулық сақтау) әкелiне алмайды, ол бағаның күрт өсуiне әкеп соқтырады.
Екiншiден, мұнайдың бағасы күрт ... ... ... ақша ... ... ... және әлеуметтiк мiндеттемелер бойынша тиiстi деңгейде есептесе алмайды. Ұлттық қордың болуы Қазақстанның фискальдық ... ... ... ал ... ... қаражат жинақтау ұрпақтар арасында табиғи байлықты тең бөлу қағидатына сәйкес келедi.
Осыған байланысты, Ұлттық қордың қаражаты кепiлдiк берiлген трансфертті ... ... және ... ... ... ... қаржыландыруға жiберiлетiн болады. Бұл ретте Ұлттық қордан мұнай емес сектордан түсiмдердiң төмендеуi салдарынан ағымдағы бюджеттiк бағдарламаларға деген шығыстардың ... ... үшiн ... ... ... тиiс, ал ... ... бағдарламаларға деген шығыстардың өсуi көзделген шектеулердi ескере отырып, тапшылықты қаржыландыру ... ... алу ... ... ... ... түсімі мен жұмсалуы ұлттық және шетелдік валюталарымен жүргізіліп отырады. Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының операциялар жөніндегі есебі мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық қорын сенімгерлік басқаруды ұлттық банк пен Үкімет арасында жасалатын сенімгерлік басқару туралы шарттың негізінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ...
Қаражаттардың көздері мен қорды қалыптастырудың тәртібі мынамен анықталады. Қазақстан ... ... ... бес ... ... ... құрамында Қазақстан экспортының едәуір үлесін құрайтын шикі мұнайға, мысқа және ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді, олардың негізінде Республикалық және жергілікті бюджеттерді әзірлеп, бекіткен кезде ... ... ... ... ... өткізудің орташа бағаларын және оларға сәйкес шикізат секторынан мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... бағалары дүниежүзілік бағалардың серпінін сақтампаздық болжалды негіздей отырып белгіленеді.
Қор республикалық және жергілікті бюджеттдің атқарылуы процесінде оған ... ... ... ... ... ... ... үкіметі белгілейтін тізбе бойынша) бюджетке түсетін салық және өзге міндетті төлемдердің республикалық және жергілікті бюджеттердегі түсімдердің олардың мына ... ... ... ... салығының, қосылған құнға салынатын салықтың, үстеме пайдаға салынатын салықтың, бонустардың, роялтилердің бектілген соммаларынан асып түсуін есепке ... ... ...
1- ... ... ... түскен қаражаттың көздері және пайдалану бағыттары (27.07.2007 жылгы Бюджеттік кодекске енгізілген өзгертулерге сәйкес)
Дерек көзі: ... ... ... ... ... ... ... трансферт мөлшерi алынған Ұлттық қорға жалпы түсiмдер ретiнде есептелетiн Ұлттық қордың орташа жылдық өсуiнiң бес жылдық кезеңiнен асып кетпеуi тиiс. ... ... ... үкiметтiк қарыз алу қор нарығында тиiсті бағдар белгілеу үшiн айналымда мемлекеттiк бағалы қағаздардың ... ... ... тұру ... да ... болады. Бес жылдық перспективада нақты жинақтау мақсатында үкiметтiк қарыз алу саясаты кепiлдiк берiлген борышты ескере отырып, үкiметтiк борыштың Ұлттық қор ... ... ... қатысты 50-70%-тiк арақатынасқа қол жеткiзуге бағдарланатын болады.
Кепiлдiк берiлген трансферт шегiнде мұнай ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi, өйткенi салық режимiн ырықтандырудан "таза" бюджет нәтижесi көрiнетiн болады, бұл ... ... ... ... ... ... ... Кепiлдiк берiлген трансферттiң мөлшерi формуламен шектелгендiктен және ... ... ... ... ... отырып тек бюджеттiк даму бағдарламаларына арналған шығыстарды қаржыландыратындықтан, республикалық бюджеттiң ... ... ... арналған шығыстарды көбейту экономиканың мұнай емес бөлiгі түсiмдерiнiң баламалы өсуiнсiз мүмкiн болмайды, бұл экономиканың мұнай емес ... ... ... ... ... формуласы айқын және оңай есептелiнедi. Алайда, А абсолюттiк көрсеткiшiнiң жоғары мәнi ... қор ... ... тыс жұмсауға, төмен мәнi - бюджеттiң үлкен құбылмалылығына әкеп соқтырады.
Ұлттық қордың активтерiн пайдалану. Мұндай қорлар қаражатын ... ... ... бар - республикалық бюджетке түсетiн тұрақтандыру трансферттерi, сыртқы борыштарды өтеу, инвестициялық кiрiстің бөлiгін халық ... ... ... ... қаржыландыру және т.б. Сол сияқты балама ретiнде мұнай ақшасын халық арасында бөлудiң мүмкiндiгі де қаралды. Алайда, бiрқатар кейбiр ... ... ... ... ... таңда тиiмдi бола қоймайды. Бiрiншiден, елге мұнай долларының артық ағылуы ақша массасының ұлғаюын ... ол ... ... ... болады және ұлттық валютаның нығаюына әкеп соғады. Бұл отандық өндiрушiлердi бәсекеге қабiлетсiз етедi және бағасы арзандаған импорттық өнiмге сұранысты қайта ... әкеп ... Бұл ... егер ... ... ... (тұтыну тауарлары, жабдық) жоғары сұраныс импортпен қанағаттандырылатын болса, онда елдiң iшiнде өндiрiлетiн "саудасы жүрмейтiн" сектордың тауарлары мен қызметтерi (тұрғын үй, ... ... ... ... ... ... ол бағаның күрт өсуiне әкеп соқтырады. Екiншiден, мұнайдың бағасы күрт ... ... ... ақша ... ... ... және ... мiндеттемелер бойынша тиiстi деңгейде есептесе алмайды. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ал Ұлттық қорда қаражат жинақтау ұрпақтар арасында табиғи байлықты тең бөлу қағидатына сәйкес келедi. ... ... ... ... ... ... ... трансфертті қамтамасыз етуге және басқарумен аудитке байланысты шығыстарды қаржыландыруға жiберiлетiн болады. Бұл ретте Ұлттық қордан ... емес ... ... ... ... ағымдағы бюджеттiк бағдарламаларға деген шығыстардың өсуiн қаржыландыру үшiн ... ... ... тиiс, ал ... ... бағдарламаларға деген шығыстардың өсуi көзделген шектеулердi ескере ... ... ... ... ... алу ... ... алады.
Ұлттық қорды қалыптастыру мен оны пайдалану 1 суретте келтірілген. Бюджет ... 2007 ... ... айында енгізілген соңғы өзгерістерге сәйкес, Ұлттық қорға мұнайды өндіру мерзімін кейінге қалдыру, мұнайды өндіру ... бұзу ... ... да ... ... ... операцияларынан түсетін түсімдер де бағытталатын болады. Тағы да бір кіріс көзі Өнімді бөлісу ... ... ... ... төлем болмақ, ол егер Қазақстан Республикасының үлесі бойынша кіріс сомасы келісімшартта белгіленген мөлшерден төмен болатын болса төленуге тиіс.
2.3 Қазақстан ... ... ... ... мен шығыстарын құқықтық ретеуін талдау
Қазақстан Республикасы ... ... 23 - ... ... ... ... Ұлттық қорын қалыптасыру көздеріне :
- Шикізат секторы ұйымдарынан республикалық бюджетке түсетін нақты түсімдердің тиісті ... ... ... ... ... туралы заңда бекітілген олардың жылдық көлемінен асып түсуі ретінде айқындалатын республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттер;
- ... ... кен ... және ... ... жататын мемлекетік мүлікті жекешелендіруден түсетін түсімдердің есебінен айқындалатын республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттер;
- ... ... ... ... ... ... республикалық бюджетте жоспарланған түсімдер сомасының он проценті мөлшерінде есептелген республикалық ... ... ... Ауыл ... ... жер учаскелерін сатудан түскен түсімдер есебінен айқындалатын жергілікті бюджеттің ресми трансферттері;
- Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқарудан түсетін инвестициялық кірістер;
- ... ... ... ... ... өзге де ... мен ... жатады.
Қазақстан Республикасы Бюджет Кодексінің 23 - бабының 1тармағының 1) тармақшасында көрсетілген осындай ресми трансферттер, сондай ақ кен ... ... ... ... мүлікті жекешелендіруден түсетін жоспардан тыс түсімдер есебінен айқындалатын республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттерді республикалық ... ... ... негізінде бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган айқындап, ... ... ... Республикасының Ұлттық қорына айдарылады.
Қазақстан Республикасы Бюджет Кодексінің 23 - бабының 1тармағының 3) ... ... ... ... ... ақ республикалық меншіктегі кен өндіруші жәен өндіруші салаларға жататын мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден түсетін ... ... ... ... республикалық бюджеттен берілетін ресми транферттер тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... ... ... жер ... сатудан түскен түсімдер есебінен айқындалатын, Қазақстан Республикасы Бюджет ... 23 - ... ... 4) ... ... ... трансферттер мәслихаттың тиісті қаржы жылына арналған жергілікті бюджет туралы шешімімен бекітіледі, ал жоспардан тыс түсімдер есебінен айқындалған ... ... ... ... ... атқару жөніндегі жергілікті уәкілетті орган жергілікті бюджетті тиісінше түзету негізіде Қазақстан республикасы Ұлттық қорына енгізеді.
Қазақстан Республикасының аумағындағы негізгі ... ... ... ... және ... ... ... заңды тұлғаларға шикізат секторының ұйымдары жатады. Шикізат секторы ұйымдарының тізбесін ... ... ... белгілейді.
Шикізат секторы ұйымдарының бюджетке түсетін түсімдері ретінде:
+ Корпорациялық табыс салығы;
+ Қосылған ... ... ... ... пайдаға салынатын салық;
+ Бонустар;
+ Роялти;
+ Жасасқан келісім шарт бойынша Қазақстан Республикасының өнімді бөлу ... ... ... ... ... жиынтығы көрініс табады.
Шикізат секторы ұйымдарынан түсетін осындай түсімдердің болжамы шикізат ... ... ... әлеуметтік экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарында айқындалған дүниежүзілік тұрақты есеп айырысу бағалары ескеріле отырып жасалады.
Қазақстан Ресубликасының Ұлттық қорын басқарудан ... ... ... ... ... Ұлттық қорын қаржылық активтерге және материалдық емес активтерді ... өзге де ... ... ... жүйедегі Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының кірісін қалыптастыру барысында туындайтын қаржылық қатынастарды реттейтін құқытық нормалар ... ... ... ... ... ... бюджеттік жүйедегі Ұлттық қорының кірісін тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы нормативтік шешімде ... ... ... ... ақ шикізат секторы ұйымдарының нақтылы салықтары мен міндетті төлемдерінің көлемі белгіленген түсімдер есебінен құру ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 11 (4,5), 23 - баптары негізінд қалыптасады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын ... ... ... ... республиканың (оның аумақтық құрылыстарының) әлеуметтік экономикалық басымдықтары, макроэкономикалық және фискалдық тұрақтылықтың мән жайлары, дүниежүзілік және қазақстандық ішкі ... және ... ... конъюктурасы, Қазақстан республикасындағы және шет елдердегі экономикалық әл ахуалдар мұқият ескеріле ... ... ақ ... ... ... ... жұмыс істеуінің негізінде міндеттері мен мақсаттары қатаң сақтала отырып айқындалады.
Қазақстан республикасы Ұлттық қорының шығыстары ... ... және ... ... ... ... қатаң белгіленген бағыттарда жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры (оның белгілі бір көлемдегі ақша қаражаттыр):
* Біртұтас алғанда ағымдағы ... жылы ... ... секторы ұйымдарынан республикалық бюджетке түсетін түсімдердің бекітілген және нақты көлемдері арасындағы айырма ретінде ... ... ... ... ... ... Руспубликасының Президенті белгілейтін мақсаттарға арналған қазақстан Руспубликасының Ұлттық қорынан республикалық бюджетке берілетін мақсатты трансферттер түрінде;
* Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... жыл ... ... ... ... шығыстарды жабуға жұмсалады.
Бұл ретте Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан ... өтем ... ... ... түсімдер бойынша толық атқарылмаған жалпы сомасынан аспауға тиіс. Себебі түсімдердің жалпы нақты көлемі ... ... ... асып ... ... өтем жұргізілмейді./32/
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорының есебінен республикалық бюджеттің шығыстарын өтеу оның атқарылуы барысында Қазақстан Республикасның Ұлттық қорын ... ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының парламенттінде республикалық бюджетті нақтыламай ақ жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорының қаражаттары:
* Қазақстан Республикасының ұлттық қорын ... ... ... ... қоры ... ... ... ұста тұру;
* Тәуекел деңгейінің бірқалыптылығы жағдайында ұзақ мерзімді перспективада Қазақсатан республикасының Ұлттық қроы табыстылығының жоғары ... ... ... ... ... алуды қамтамасыз ету мақсатында рұқсат етілген қаржылық активтерге және ... емес ... ... өзге де ... орналастырылады.
Рұқсат етілген қаржылық активтердің және материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге де мүліктердің тізбесін ... ... ... ... ... ... Кеңестік ұсынысы бойынша Ұазақстан Ұлттық Банкімен бірлесіп Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын (оның қаражаттарын) жеке және заңды тұлғаларға ... ... және ... ... қамтамасыз ету ретінде пайдалануға болмайды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорын республикалық бюджетке берілетін мақсатты трансферттердің көлемін тиісті қаржы жылына ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық қорына есептеу Қазақстан Республикасы Ұлттық қорын пайдалану тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.
Демек, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... институты бюджеттік жүйедегі Қазақстан Республикасының Ұлттық қорында жұмылдырылған ақша қаражаттарын қоғамдық мемлекеттік маңызы басымды әрі көкейтесті мүдделерге, сондай ақ ... ... ... белгілеген әлеуметтік экономикалық және саяси әкімшілік дамудың нақтылы ... ... беру және ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығын білдіреді.
Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайда ... - ... ... ... жағдайлардағы қызметінен алынған немесе рыноктың салыстырмалы жағдайындағы шығарылған ... ... ... ... ... үшін ... ... яғни белгіленген номативтен тыс алынған табыс үшін төлем.
Бонус - жер қойнауын ... - ның ... ... жер ... пайдалануға жасасылған контракта белгіленген мөлшерде жəне тəртіппен ақшалай нысанда ... Жер ... ... оны ... жеке ... ... отырып бонустардың мынадай түрлерін - қол қойылатын бонусты, коммерциялық табу бонусын ... - ... ... ... ... ... және техногендік құралымдарды қайта өңдеу процесінде жер қойнауын пайдалану құқығы үшін; авторлық ... ... ... етілімді, патенттерді, сызбаларды немесе модельдерді, тауар таңбаларын немесе ... да ... ... құқық түрлерін пайдаланғаны немесе пайдалану құқығы үшін; өнеркәсіп жабдықтарын, оның ... ... ... ... ... бойынша жалға алынатын теңіз және әуе кемелерін, сондай-ақ сауда немесе ғылыми-зерттеу жабдықтарын пайдаланғаны немесе пайдалану құқығы үшін; пайдаланғаны үшін; ... ... ... ... немесе өзге де жазу құралдарын пайдаланғаны немесе пайдалану құқығы үшін төленетін төлем.
Жасасқан ... шарт ... ... ... ... бөлу ... ... секторы ұйымдарынан түсетін түсімдер болжамы шикізат секторының тауарларына республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарында айқындалған дүниежүзілік тұрақты есеп ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің атқарылуы барысында оны Қазақстан Республикасының Парламентінде нақтыламай-ақ ... ... ... ... уәкілетті ортган айқындап, республикалық бюджеттен Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына аударады.
Ресми трансфеттер, сондай-ақ республикалық ... және кен ... және ... ... ... ... ... жекешелендіруден түсетін жоспарлы түсімдер есебінен айқындалатын республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттер тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... ...
Ауылшаруашылық мақсатындағы жер участкелерін сатудан түскен түсімдер есебінен айқындалатын, ресми трансферттер маслихаттың тиісті қаржы жылына арналаған жергілікті бюджет ... ... ... ал ... тыс ... ... айқындалатын ресми трансферттерді жергілікті бюджеттен бюджетті атқару жөніндегі жергілікті ... ... ... ... ... барысында оны маслихатта нақтыламай-ақ Ұлттық қорға аударады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқарудан түсетін инвестициялық кірістер ... ... ... ... және, материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге де мүліктерге орналасуынан құрылады. [7].
Ұлттық қорға табыс тоғыз мұнай ... мен үш ... ... ... ... ... отырды.
Атап айтсақ, олар мына 12 аса iрi ... ... ... Дон кен ... комбинаты;
* Қазақойл-Ембi корпорациясы;
* Теңiз-Шевройл бiрлескен ... ... ... Қазақмыс корпорациясы;
* Харрикейн Құмкөл Мұнай корпорациясы;
* Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В;
* ... ... ... корпорациясы;
* Өзенмұнайгаз корпорациясы;
* Қаражанбасмұнай ААҚ.
2007 жылдың қарашасында ... 12 iрi ... ... ... ғана ... ... ... олар: Қаражанбасмұнай ААҚ, Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В., Маңғыстаумұнайгаз ... мен ... ... ... ... ... ... компаниялардың тiзiмiн әрi қарай да өзгерте алады. Инвестициялық ақшалай түсiмдер мен Президенттiң өзi құптаған төлемақыдан, ... ... ... ... ... ... сатудан түскен табыстан Ұлттық қорға қосымша табыс түседi.
Тұрақтандырушы қызметiн атқару үшiн Ұлттық қор ... ... ... түсетiн салық төлемдерi, үстеме пайдаға салынатын салық, бонустар, роялти, өнiмдi бөлiсу жөнiндегi ... ... ... ... ... орындау үшiн оған бюджеттен (шикiзат ұйымдарынан түсетiн салық түсiмдерiнiң бюджетте көзделген көлемiнiң 10%-i), қорды басқарудан түсетiн инвестициялық ... мен өзге де ... ... ... тұрақтандырушы қоржынына түсетiн түсiмнiң мөлшерi мұнайдың бес жылға есептелiп қойылған шартты ... ... ... 2007 ... ... бiр ... қойылған шартты баға 19 доллар деңгейiнде болды.
Егерде мұнай бағасы осы ... асып ... ... табыс Ұлттық қорға түсiрiлiп, керiсiнше, егерде баға 19 доллардан төмендесе, Ұлттық қор залалға тең болатын айырмашылығын бюджетке аударады. Тұрақтандырушы қаржы ... ... ... бюджетке тоқсанына бiр рет аударылады. Кен-руда компаниялары да осы принцип бойынша жұмыс ... ... ... ... ... баға ескерiледi.
Ұлттық қорға түсетiн түсiм аса iрi ... ... ... төлемақысына байланысты болғандықтан, үкiметтiң мұнай мен газды игерiп, сатудан түсетiн өз табысын дәл болжауының маңызы ... ... ... Үкiметке көмек көрсету мақсатында Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзiлiк банк әрбiр кен орнының өзiндiк ... ... мен ... ... ... ... табысының кешендi үлгiсiн әзiрледi. Халықаралық валюта қорының болжамына сәйкес, таяу арадағы 45 ... ... ... мемлекетке түсетiн табыс (бонустар, лицензиялық алымдар мен жекешелендiруден түсетiн табысты есепке алмағанда) 165 млрд. долл. құрамақ. Тағы бiр қысқа ... ... ... қорға басшылық еткен ҚР Ұлттық банкiсiнiң бұрынғы төрағасы Григорий Марченко жасады. Оның ... ... 2007 ... қарай қорда 4 млрд. доллар сома жинақталатын болады (ол шамамен 2006 жылдың мемлекеттiк бюджетiне тең).
Ұлттық қорға бiрiншi түсiм Теңiз-Шевройл ... 5 ... ... сату мен ... ... ... 660 млн. ... соманы аударғаннан кейiн болды. 2007 жылдың 1 қаңтарындағы мәлiмет бойынша, Ұлттық ... ... және ... ... нәтижесiнде онда тағы да 576 млн. доллар жинақталып (қор қаражатын инвестициялық мақсатқа пайдаланудан түскен 65,7 млн. доллар табысты қоса ... нақ сол ... ... ... тұрақтандырушы қызметiнiң шеңберiнде одан 49 млн. доллар өтем (үкiмет бюджетiнiң 1 процентке жуығын құраған) төлендi. ... ... қор ... ... ... ... ... Бұл шығындар 242 000 доллар құрады. Сөйтiп, 2007 жылдың ... ... ... қор қаражатының мөлшерi 1,2 млрд. долларға жеттi. Тұрақтандырушы және жинақтаушы қызметiнiң нәтижесiнде ұлттық қорда тағы да 678,8 млн. ... ... 2007 ... ... оның ... 1,9 млрд. доллар, операциялық шығындар шамамен 1,6 млн. доллар құрады. Ұлттық банктiң деректерi бойынша, 2007 жылдың қазанына қарай Ұлттық ... 2,81 ... ... (2,23 ... ... ... және 583 млн. доллар тұрақтандырушы қоржынында) жинақталды. Қаржы министрлiгiнiң 2007 жылғы ... ... ... ... ... сәйкес, 12 өндiрушi компанияның аударған төлемақысы 1,1 млрд. долларға жеттi. Осы ... 576 млн. ... ... ... ал 500 млн. ... ... және жергiлiктi бюджетке бағытталды. Осы есепке сәйкес, бюджет табысындағы мұнай-газ бен кен-руда секторының ... 40 ... ... ... мұнай-газ бен кен-руда өндiрiсiнен түскен 976 млн. доллар мөлшердегi жалпы табысының 275 млн. доллары Ұлттық қорға аударылды.
Әр түрлi баға ... таяу ... ... ... ... ... ешқандай болжам жасалған жоқ. Жалпылай алғанда қордың көлемiн мұнай өндiрудiң болжамды өсiмi, Ұлттық қордың табысына қатысты ережелер мен одан басқа да ... ... ... ... ... жасалған болжамды инвестициялық дивидендтер туралы қолда бар ... ... ... ... едi. ... ... мұнайды сатудан түскен түсiмi жөнiнде ақпараттың кейбiр негiзгi құрамдас бөлiгi жарияланбайды. Олар: аса iрi келiсiмшарттар ... ... ... толтырғанға дейiнгi және шығынның орнын толтырғаннан кейiнгi пайданы бөлу шарты, шығынның орнын толтыру процесiне қатысты деректер, сондай-ақ аса iрi өндiрушi ... ... ... ... ... ... Осы аталған мәлiметтердiң қолда болмауынан Ұлттық қорға аударылған сомалардың шынайы дұрыстығына ... көз ... қою ... ... ... жинақтау.Әлемдiк тәжiрибенi талдау жинақтаулар үшiн қандай да бiр белгiленген шек болмайтынын және көптеген елдер қол жеткiзiлген жинақ көлемiне ... ... ... ... ... көрсетедi. Мәселен, әртүрлi уақытта Норвегияда Қор активтерiнiң деңгейi ел IЖӨ-iнiң жартысынан асты, ал Аляскада штаттың бүкiл IЖӨ-iн, Кувейтте ІЖӨ-нiң үш ... ... ... ... ... бiр ... ... Қазақстанда 3 жыл iшiнде Ұлттық қорда IЖӨ-нiң шамамен 12%-i жинақталды. Ұлттық қорда жоғары баға конъюнктурамен ... ... ... ... ... Қордың ең жоғары мөлшерi шектеле алмайды. Оның үстiне Ұлттық қордың жинақтаушы қызметiн атқару үшiн төмендетiлмейтiн ... ... ... ... ... ... мақсаты мен қағидаттары. Ұлттық қордың негiзгi мақсаты болашақ ұрпаққа арналған жинақтарды қалыптастыру және республикалық бюджеттiң әлемдiк шикiзат ... ... ... ... ... ... ... жинау болып табылады. Осылайша, Ұлттық қордың функциялары жинақтау және ... ... ... ... ... үшiн ... ... азайтылмайтын қалдық белгiленедi, сондай-ақ Ұлттық қордың ең жоғарғы мөлшерiне шек қойылмайды. ... ... iске ... республикалық бюджетке кепiлдендiрiлген трансферттi қамтамасыз етудi көздейдi.
Тұтас алғанда, Ұлттық қор қаражатын бөлудiң ашықтығына қол ... үшiн олар ел ... ... ... арқылы ғана жiберiлетiн болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының негiзгi мақсаты мен қағидаттары.Ұлттық қордың негiзгi мақсаты болашақ ұрпаққа ... ... ... және ... ... әлемдiк шикiзат нарықтарындағы жағдайға тәуелдiлiгiн төмендету арқылы қаржы ресурстарын жинау болып табылады. Осылайша, Ұлттық қордың функциялары ... және ... ... табылады.
Жинақтау функциясын орындау үшiн Ұлттық қорда азайтылмайтын ... ... ... ... ... ең жоғарғы мөлшерiне шек қойылмайды. Тұрақтандыру функциясын iске асыру республикалық бюджетке кепiлдендiрiлген ... ... ... ... ... ... қор ... бөлудiң ашықтығына қол жеткiзу үшiн олар ел экономикасына республикалық бюджет арқылы ғана ... ... ... ... ... және ... мынадай қағидаттарға негiзделетiн болады:
- транспаренттiлiк - Ұлттық қордың бекiтiлген (нақтыланған, түзетiлген) көрсеткiштерiн, Ұлттық ... ... ... ... және ... ... есептердi, Ұлттық қордың қаражатын инвестициялық басқару туралы есептердi мiндеттi түрде жариялау;
-толықтық - Ұлттық қор туралы ... ... ... ... ... барлық түсiмдер мен шығыстарды көрсету;
- уақтылылық - Ұлттық қордың қолма-қол ақшаны ... ... ... алу және ... ... Республикасы Ұлттық Банкiндегi Үкiметтiң шоттарына тиiстi нормативтiк құқықтық ... ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiк - Ұлттық қорды тәуекел деңгейi орташа болған жағдайда ұзақ мерзiмдi перспективада активтердi сақтау мен ... ... ету ... сүйене отырып басқару.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастыру және пайдалану ... ... ... сол сияқты бiржолғы сипаттағы (республикалық меншiктегi және тау-кен өндiру мен ұқсату салаларындағы мемлекеттiк мүлiктi жекешелендiру, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерiн ... не ... ... ... ... емес ... секторының түсiмдерi) кiрiстер көзi есебiнен жүзеге асырылуы тиiс, оның мөлшерi едәуiр шекте ауытқуы мүмкiн, ол ... ... ... ... ... ... жасайды. Осылайша, Ұлттық қорды қалыптастырудың негізгi көздерi мыналар болып табылады деп болжанады: ... ... ... ... ... (жергілiктi бюджеттерге есептелетiн салықтарды қоспағанда), оған корпорациялық табыс ... ... ... ... салық, роялтилар, бонустар, өнiмдi бөлу жөнiндегі үлес, экспортталатын шикi мұнайға, газ конденсатына салынатын ренталық салық жатады. Қазақстан ... ... ... ... ... ... төлейтiн басқа да салық түрлерi тиiстi бюджеттерге есептелуге жатады. [12]
Бұл ретте мұнай секторының кәсiпорындарына шикi мұнай мен газ конденсатын ... және ... ... ... ... ... тұлғалар жатады;
- республикалық меншiктегі және кен өндiру мен ... ... ... мүлiктi жекешелендiруден түсетiн түсiмдер;
- ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерiн сатудан түсетiн түсiмдер;
Қазақстан Республикасының заңнамасымен ... ... өзге де ... мен кiрiстер.
Ұлттық қордың жинақтарын қалыптастыру моделi республикалық бюджет пен Ұлттық қор арасында мұнай түсiмдерiн бөлудiң оңтайлы теңгерiлiмiн қамтамасыз етуi тиiс. ... ... ... баға ... ... ... ... мiндеттемелерiн қамтамасыз ету үшiн мұнай секторы түсiмдерiнiң көлемiне қарамастан тұрақты деңгейде ... ... ... ... ... ... тұрудың маңызы зор. Бұл ретте макроэкономикалық деңгейде iшкi баға ... ... және ... ... ұстап тұруға арналған Ұлттық қордың тұрақтандырушы функциясы ... ... ... ... тиiс. ... ... ... мiндеттердi тиiмдi iске асыру мақсатында, жағымды әлемдiк тәжiрибенi ескере отырып теңгерiмдi бюджет әдiсi әзiрлендi.Осы әдiске сәйкес ... ... ... қорға жiберiлетiн болады. [5]
Бұл ретте кепiлдiк берiлген трансферт болашақ ұрпақ та пайдаланатын ... ... ... ... даму ... ... ... ғана бағытталуы тиiс. Осылайша, ағымдағы бюджеттiк бағдарламаларға арналған шығыстар экономиканың мұнай емес бөлiгінен республикалық ... ... ... ал бюджеттiк даму бағдарламаларына шығыстарды қаржыландыру Ұлттық қордан кепiлдiк берiлген трансферт есебiнен қаржыландырылады, бұл ретте бюджеттiң шығыс ... ... бip ... оның iшiнде белгіленген шектеулер шеңберiнде қарыз (сыртқы және iшкi) алу ... ... ... ... ... кепiлдiк берiлген трансферт (Go) мазмұндамасы осы Тұжырымдамаға қоса берiлетiн әдiске ... ... сома қосу ... қордың өткен кезеңдегі активтерiнiң бөлiгі ретiнде анықталады. Осы трансферттің көлемi екi ... - ... ... ... ... берiлген ең төмен деңгейiн қамтамасыз ететiн және белгілi бiр кезеңдегі бюджеттік даму бағдарламаларына шығындардың орташа көлемi негізiнде анықталатын А ... ... ... бiр ... инвестициялық кiрiстiң орташа деңгейiне сәйкес келетiн b коэффициентiне байланысты. А константасы және b ... үш ... ... ... ... Республикасының заңнамалық актiсiмен бекiтiледi және осы кезең iшiнде өзгерiстерге ұшырамауы тиiс.
Ұлттық қордан кепiлдiк ... ... ... ... ... жеке бiр ... Ұлттық қор активтерiнiң осы кезең басындағы шамасына, яғни бұрынғы ... ... ... байланысты. Бұл ретте Ұлттық қорға осы кезеңде түсетiн түсiмдер республикалық бюджетке жiберiлетiн сомаға әсер етпейдi. Республикалық бюджетке Ұлттық ... ... ... ... тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңмен бекiтiледi.
Ұлттық қордың "сарқылуына" жол ... ... ... ... ... ... ... қор активтерiнiң үштен бiр бөлiгінен аспауы тиiс. Егер ... ... ... мөлшерi осы шектен асып кеткен жағдайда, онда Ұлттық қордан алынатын ең ... сома ... ... ... ... қор ... ... бiр бөлiгінiң баламасын құрайтын болады, ал қалған ... екi ... ... ... қоры ... ... ... бұл Ұлттық қордың негiзгi бiр мақсаттарына сәйкес келедi. ... ... ... алулар мөлшерi кепiлдiк берiлген трансферт мөлшерiнен аз болған ... ... ... ... бюджеттi жоспарлау кезiнде бюджеттiк даму бағдарламаларына арналған шығыстарды ... ... Бұл ... егер ... даму ... ... ... көзделiп отырған қысқарту жеткiлiксiз болса, шығыстар белгiленетiн ... ... ... ... алу ... бюджет тапшылығын қаржыландыру шеңберiнде жабылатын болады және ағымдарды бюджеттiк бағдарламаларға арналған шығыстар азайтылуы мүмкiн.
Активтердi "сарқылуына" жол бермеу мақсатында (бiр ... ... ... ... ... асырылғанда, ал екiншi жағынан шамадан тыс үкiметтiк қарыз алынады) бюджет тапшылығын үкiметтiк қарыз алу ... ... ... бес ... ... үшiн ... жылдық мәнiнде IЖӨ-нiң 1%-iнен аспайтын мөлшерде шектелетiн болады, өйткенi халықаралық ұйымдардың (Халықаралық ... ... ... Банк және басқалар) зерттеулерiне сәйкес мұнай дағдарысының орташа ұзақтығы шамамен 4-5 жылды құрайды. Бұл бюджетке түсiмдердiң деңгейiне жағымсыз әсер ететiн ... ... ... кезеңiнде бюджет тапшылығының көрсеткiшi бес жылдық кезең үшiн орташа мән шеңберiнде ұлғаю жағына қайта қаралуы мүмкiн ... ... ... ... қор ... бағыттарының дағдарысқа байланысты әсерін талдау
Кейінгі жылдары заңнамаға сəйкес, Қор қаражатын тек қана мыналар үшін жұмсау қарастырылған болатын:
- ... ... ... үшін - ... тізім бойынша
шикізат секторы ұйымдарының бекітілген жəне іс-жүзіндегітүсімдерінің айырмашылығы ретінде анықталатын республикалық жəне жергілікті бюджеттердің шығындарының орнын толықтыру;
- ҚР ... ... ... үшін ... ... бюджеттердің мақсатты трансферттері;
- Қорды басқаруға жəне жыл сайынғы сыртқы аудитті жүргізуге қатысты шығындарды жабу. [5]
Тұжырымдама ... - ... ... ... тəртібін өзгертті. Ұлттық қор қаражаты тек қана кепілдік берілген трансферт түрінде республикалық ... ... ... ... басқаруға жəне жыл сайынғы аудит жүргізуге байланысты шығыстарды жабуға жұмсалуға тиіс. Сөйтіп, Ұлттық қордың кепілдік берілген трансферті тек қана ... даму ... ... үшін ғана ... ... ... ... республикалық бюджеттен (ол экономиканың мұнай саласына жатпайтын ... ... ... есебінен құралады), ал бюджеттің даму бағдарламасы - Ұлттық ... ... ... ... Бұл ... бюджеттiң шығыс бөлiгінiң белгілi бip үлесi белгіленген шектеулер шеңберiнде қарыз (сыртқы жəне iшкi) алу есебiнен ... ... ... ... Ұлттық қорды басқару барысында
инвестициялық операциялардың негізгі мақсаттары мынадай:
- Ұлттық қор активтерiн сақтау;
- Ұлттық қор активтерi өтiмдiлiгiнiң жеткiлiктi деңгейiн ұстау;
- тəуекел ... ... ... ұзақ ... ... қор ... кірістілігін арттыру.Ұзақ мерзімді келешекте қор активтерiнiң кірістілігін арттыру, осы кірістіліктің қысқа мерзiмде əлсін-əлсін ауытқуын да есепке алады.
Осы мақсаттарды жүзеге ... үшiн ... қор ... ... жəне ... ... бөлiнедi.
Тұрақтандырушы қоржын Ұлттық қор активтерiнің өтiмдiлігін жеткiлiктi ... ... үшiн ... Ол ... ... ... ... берілген трансферт сомасының шеңберiнде белгіленуге тиiс.
Жинақтаушы қоржын тəуекел деңгейiнің бiрқалыпты жағдайында ұзақ мерзімді келешекте Ұлттық қор активтерiнiң кірістілігін арттыру үшiн ... ... ... 75%-дық белгіленген кiрiсi бар бағалы қағаздар қосалқы қоржыны мен 25%-дық акциялар қосалқы қоржынына бөлiнедi.
Ұлттық қор үшiн ... ... ... ... ... ... ... портфелге сəйкес келетiн əртүрлі қаржы құралдарын қалыптастыруға негізделген. Осы ... ... деп ... ... нəтижесі (кірістілігі) мен инвестициялық тəуекелдер эталондық портфелге (индекске) қатысты бағаланады, сондай-ақ оған ... ... ... ... ... ... - инвесторлар мүддесiне сай анықталатын бағалы қағаздар жиынтығы. Эталондық ... ... ... ... ... ... өлшем ретiнде қызмет етедi. Эталондық портфель ретiнде əлемдегi ең ірі ... ... ... жəне қадағалап отыратын индекстер пайдаланылады. [9, 53 б]
Ұлттық қордың активтерi нақтылы (номиналды) құны бойынша шетел валютасына айырбасталып, шетелдерiң қаржы ... ғана ... ... ... жəне ... ... ... құны бойынша шетел валютасына айырбасталған бағалы қағаздардан тұратын эталондық портфелі бар.
Тұрақтандырушы қоржын үшiн эталондық портфель ретінде алты айға дейiнгі қарыз өтеу ... ие ... ... ... ... ... Merrill Lynch ... индексі алынады.
Қарызды өтеудің осындай қысқа мерзiмі тұрақтандырушы қоржынның кірістілігін арттырып, оның ... аз ... ... ... қоржын жоғары кредит рейтингі бар елдердiң ақша нарығының ең жоғары өтімді активтерiне инвестиция ретінде ... ... ұзақ ... ... ең жоғары табыс алу үшін əлемнiң дамыған елдерiнде айналатын борышы бар құралдарға да, үлестiк
қаржы құралдарына да инвестиция ретінде салынады. ... ... ... ... бар ... ... ... қосалқы қоржынның эталоны ретінде Citigroup Inc компаниясының индексі алынады, оған Австралия, Австрия, Бельгия, Канада, Дания, Финляндия, Франция, Германия, ... ... ... ... ... ... ... Швеция, Швейцария, Ұлыбритания, АҚШ сияқты 19 ел- эмитенттердің белгіленген кiрiсi бар мемлекеттік бағалы қағаздары ... [13, 37-39 ... ... ... ... бар бағалы қағаздардан тұратын қосалқы қоржыны эталондық портфель тізіміне енетiн елдерде айналатын мемлекеттік бағалы қағаздарға инвестиция ретінде салынады. Сонымен қатар, ол ... ... мен ... ... бар Lehman Global ... (LGA) құрамына енетін құралдарға да инвестиция ретінде ... ... (Lehman Global ... (LGA) - ... ... ... ... қағаздардан, сонымен бірге Қазақстан Республикасы эмитенттерiнiң бағалы қағаздарын ... ... ... ... бағалы қағаздардан жəне жылжымайтын мүлiкке кепiлге берілген бағалы қағаздардан ... Lehman Brothers ... ... [11, 8 ... ... ... бар бағалы қағаздардың) эталондық портфелі Ұлттық қор қаражаты мөлшерiнің ауытқуын төмендету үшiн АҚШ ... АҚШ ... ... да ... ... ... ... ауытқуынан iшiнара сақтандырылады (хеджирленедi).
Акциялардың қосалқы қоржыны үшiн Моrgan Stanley Capital International компаниясы жасайтын əрі əлемнiң дамыған елдері компанияларының (энергетикалық ... ... ... ... тұратын индекс эталондық портфель ретінде алынады. Қазіргі уақытта индекс 23 елдi қамтиды: Австралия, Австрия, Бельгия, Канада, Дания, Финляндия, Франция, Германия, ... ... ... ... Жапония, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Португалия, Сингапур, Испания, ... ... ... ... ... ... қосалқы қоржынының активтерi эталондық портфелге енгізiлген қарапайым жəне ерекше дəрежедегі ... ғана ... ... ... мүмкiн.
Ұлттық банк конкурс бойынша Ұлттық қордың активтерін басқару үшін сыртқы басқарушыларды таңдап алады. Алғашқы уақытта, бір сыртқы ... ... ... қор ... нарықтық құны 150 млн. доллардан аспауы қажет болатын. ... бұл сома 300 млн. ... одан ... - 500 млн. долларға дейін ... ... банк Қор ... ... ... (54%) өзі ... ал 46% ... менеджерлер басқарады.
Қордың активтері нақтылы (номиналды) құны бойынша 15-тен аса валютаға айырбасталған; 48,5% доллар, 27,85% - евро, 10,1% - фунт ... жəне 8,75% йена ... ... [13, 37-39 ... бөлімде президентіміздің халыққа жіберген жолдауынан дағдарысқа байланысты айтып ... ... сол ... ... жөн ... ... ... әлем жұртшылығы эко - но - микалық дағдарыстың ... ... ... ... дағдарыс дауылы алпауыт мемлекеттерді де шайқалта бастағанын бәріңіз көріп, біліп отырсыздар. Дағдарыс салқыны бізді де ... ... жоқ. ... ... ... әр ... ... біз бұған дейін де төтеп беріп келгенбіз. Тәуелсіздік шежіресін парақтасақ, күйреген кеңестер империясының орны - на жаңа ... құру ... ... ... жоқ. Тұралап қалған экономи - каны қайта қалпына келтіру, оны жаңаша даму жолына түсіру - тақыр ... тау ... ... еді. ... ... ол ... да ... өттік. Өткен ғасырдың соңында Шығыс Азияда басталған кезекті дағдарыс тұсында тәуелсіздігіміз тағы бір сынаққа ... ... Дер ... қабылданған дұрыс шешім, ұтымды іс-қимылдың арқасында біз одан да аман-есен өте шықтық. Біз осылайша ... ... мен ... ... лайықты тәжірибе жинақтап, ысылып, шыңдала түстік. Ел дамуының жаңа бағыттарын ай - қындап, қарыштап алға ... ... Сол ... қазіргі әлемдік дағдарыс та өткінші құбылыс. ... ... ... кезінде "көппен көрген ұлы той" деп, сабыр сақтап, ынтымақ-бірлігін бекіте түскен. Қиындықтарды бірлесіп жеңіп отырған. ... ... ... алу - дың ... ... ... Ұлттық қордан бөлінген ауқымды қаражат қазір отандық экономиканың кідіріссіз жұмыс істеуіне қызмет ете бастады. Әлеуметтік кепілдіктер ... ... ... Олай ... бұл ... да ... аман-есен өтетініміз айдай анық. Дағдарыстар өтеді, кетеді. Ал мемле - кет тәуелсіздігі, ұлт ... ... бола - шағы ... құндылықтар мәңгі қалады. Жақында біз үлкен бір белес күтіп тұр. Ол - ... ... ... ... ... дамуымен есептегенде жиыр - ма жыл деген көп те емес шығар. Бірақ біз үшін үлкен кезең тұтас бір ... ... Олай ... ... - ... ... жылдармен өлшенетін арман-аңсарының жүзеге асқан ақиқаты. Сол себепті тәуелсіздіктің әрбір жылының біз үшін мәні бөлек, маңызы айрықша. Халқымыздың ... ... ... да бір ... ... біз ... - ... нығайту жолындағы жа - сампаз істерімізді жалғастыра бер - мек - піз. Барша қазақстандықтардың жұмған жұдырықтай бірлігінің арқасында біз ... асу, біз ... ... ... Іс ... жиырма жыл бойы күн - нен-күнге біз сіздермен жаңа елді құру үстіндеміз. Ашық та ... ... ... ... ... ... ... тұрақты және өз азаматта - рының қауіпсіздігін қамтамасыз еткен елді. Ешқашан және ешкім үшін сыртқы қатер көзі ... ... ... ... оза ... ... даму стратегиясы, оны елдің нақты табыстарына айналдыру тәжірибесі бізге өз күшімізге деген сенімділікті берді, біз ... ... жо - ... дұрыстығына көз жеткіздік. Нақ сондықтан да бұдан екі жылдан астам бұрын басталған әлемдік қаржы рыноктарындағы дағдарыстың әу басында біз дағдарысқа ... ... - дың ... ... ... ... - ... іске асырып келеміз. Біз ішкі және ... ... - ... жіті ... еш ... ... шараларды қолға алудамыз. Нақ сон - дықтан да ... ... ... - рысы біз үшін ... ... ... жоқ. Бірақ бүгінде бүкіләлемдік эконо - миканы діңкелетіп үлгерген эконо - ... ... ... ... сынаққа салуда.
Дағдарыс бізге сырттан келді. Оның көздері ... ... ... ... ... ... жатыр.Дағдарысты болдырмау және бәрін алдын ала көздеу мүмкін емес еді.Оны еңсеруге әлемнің жетекші экономикалары қазірдің өзінде 10 ... ... АҚШ ... яғни ... ... ... іс ... 15 пайызын жұмсады. Бірақ та ахуал жақсы жаққа қарай әлі өзгеретін емес. Дағдарыс өз ауқымына дәйектілікпен Америка континентін, Еуропа мен ... ... ... қарағанда, ол ұзаққа созылады. Талдамашылар айтқанындай, әлемдік экономика өз құлдырауында әлі ... ... ... жоқ.
Мен осынау жаһандық дағдарыстан кейін әлемдік қаржы жүйесі, бәлкім, мем - ... ... ... ... - ніне ... ... ... "қолмен басқару" қажеттігіне келіп отыр, ал реттеу осы дағдарыстан шығу - дың аса маңызды ісіне айналуда. ... да ... ... ... әлемдік қоғамдастықта әлемдік нарықтық экономиканың келесі бұры - лыстарында бізді қауіпсіздендіру жолын табуға ... ... мен ... ... ... ... ... талқыла - натын болады.
Менің ұсынысым - бұл ... ... шешу ... ... ... Бірақ та бүгінгі нақтылық мынадай, әлемдегі іскерлік белсенділіктің қысы - луы мұнай мен ... ... ... - тың ... соқтырды. Ал бұлар - Қазақстан экспортының негізі. Бір жылда мұнай бағасы 4 есе ... ... ... 2 есе ... ... ... Біздің негізгі сауда-саттық әріптес - теріміз әрі жақын көршілеріміз - ... мен ... ... ұлттық валю - таларын 40-45 пайызға құнсыздандырды. Сондықтан да біз өзіміздің тауар өндірушілеріміздің мүддесі тұрғысынан теңгенің құнсыздануына баруға мәжбүр ... ... ... өнім ... ... ... жоғалтар еді. Біз елдің алтын-валюта резервін жұмсауды жалғастыра берер ... ... ... қиын сынақтар мен дағ - дарыс қысымының салмағы әлсі - ре - мей тұр. Мұны сіздер де ... тиіс - ... ... та ... сенімді болуға тиіс - сіздер, біз бұл сынақтарға дайын ғана ... Біз ... ... және осы ... ... ... және ... мемлекет болып шығамыз. Біз әлемдік қауымдастықтағы өз ... ... ... ... құра отырып,біз қор - ланудың мақсатты саясатын жүргіздік. Бұл қорды құру керек пе, әлде қаржыны ... ... ... бе ... орай ... ... ... сіздер жақсы білесіздер. Қазіргідей бюджетке алымдар 20 %-ға төмендеген кезде ... және ... ... не істер еді? Жақсы уақытта осы қорды құра отырып, біз дұрыс істедік. Өзінің ертеңгі күні ... ... ... осылай істеуге тиіс. Сол арқылы біз осы тұрпатты сілкіністер мүмкіндігінің алдындағы экономикамыздың беріктік қорын ... ... ... ... және икемді экономика жасау үшін біз дәйектілікпен күрделі құрылымдық реформаларды жүргізіп, экспорттық әлеуетті ұлғайттық және ... ... ... Нақ ... да ... ... айтарлықтай мүмкіндігіміз бар және ойластырылған әрі тиімді дағдарысқа қарсы саясат жүргізуге жағдайымыз жетеді. ... ... ... ... жаһандық дағдарысқа жауап берген шарасы ынталандырушы экономикалық шаралар пакетін қабылдау болды. Қазақстан әлемдік экономиканың өскелең ... ... үн ... және ... алу ... іске асыруға кіріскен әлемдегі алғашқы мемлекеттердің бірі болды. ... ... ... ... үшін біз ... қосымша өтімділік бердік. Бұл шағын және орта бизнестің, ірі кәсіпорындардың эконо - микалық белсенділігін қамтамасыз ету үшін жасалды. Жеке ... ... ... ... ... ... 700 мың - нан 5 ... теңгеге дейін ұлғай - тылды. Мемлекет сыртқы ... ... және ... ... ... - тілігімен байланысты банк секторының тәуекелдерін төмендетуге көмектесті. [14] ... үй ... және үлес - ... проблемаларын шешуге қолдау білдіруге 545 миллиард теңге жұмсалды. Елде іскерлік белсенділігін сақтау үшін біз шағын және орта ... ... 275 ... ... көле - мінде бұрын-соңды болмаған қаржылық қолдау жасадық. Әкімшілік кедергілерді табанды қысқарту жөніндегі жұмыс жалғастырылды. Негізгі салықтар бойынша ставкалар - ды ... ... жаңа ... ... іске ... ... бәрі экономиканың шикізаттық емес секторын, шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың аса маңызды ынталандырғышының біріне айналды. Мемлекеттік ... ... ... Заң ... ... артықшы - лық береді, мұның өзі де шағын және орта бизнеске қолдау білдіруге ... - ... ... ... ... 280 миллиард теңге, инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға 120 миллиард теңге бөлінді.
Тұтастай ... ел ... ... ... ... ... 2 ... 700 миллиард теңгеден астам жұмсалды. Бұл әлемдік дағдарыс салдарын ең - серу үшін қуатты ынталандыру екенімен келісерсіз.
Біз табанды да жедел ... ... ... ... ... ... ... бен қоғамымызға соққы күшін әлсірету үшін қашан және не істеу керектігін білеміз. Бұған ел Үкіметі мен Парламентінің бірлескен жедел ... ... ... ... ... және ... жалақысын ұлғайту жөніндегі мемлекеттің барлық міндет - темелері толық көлемінде сақталуына кепілдік беруге міндетті. Бұрынғы жоспарланғанындай, 2010 жылы бюджетшілердің ... және ... 25 ... ал 2011 жылы та - ғы да 30 ... ... ... орта ... 2010 жылы 25 пайызға және 2011 жылы 30 пайызға ұлғайтылды. Бұл ретте 2011 жылы базалық зей - нет - ақылық ... ... ең ... өмір сүру ... 50 ... ... ... Біздің алдымызда дағдарыс салдарын еңсеру және келесі экономикалық өсуге әзірлену жөнінде үлкен міндеттер тұр. ... ... біз ... бәрі - бұл бүгінгі дағдарыс туындатқан ағымдағы проблемаларды шешу. Иә, жаңа ... ... Осы ... - та ... түрде Ұлттық қорға есептеліп келген шикізаттық сектордың табыстарын 2011 жылы жаңа жоспарды жүзеге асыруға жұмсау дұрыс болады деп санаймын. Тұтастай ... бұл ... ... ... ... трансферттерге қосымша шамамен 600 миллиард теңгені құрайды. Бұл - ... ... та ... ... Бұл ... біз қазіргі сәтте бар елдің жалпы резервінің сол көлемін, яғни 47 миллиард американ долларын сақтаймыз. Бұл ... осы ... ... ... тұрақтылыққа деген сенімділік береді. Қаражаттың басқа бір көзі - бұл ... ... ... ... ... ... үнемдеу және аса қатал қаржы тәртібі. Осыны ескере отырып ... ... ... ... ... және апта сайынғы мониторинг режімінде бюджеттік қаражаттың жұмсалуын жіті бақылауды тапсырамын. Осыған сондай-ақ ... ... да ... Қауырт өсу кезеңінде үйреншікті болып кеткен ысырапқорлық ойлы тұ - ты - нумен және ... ... - луы ... Ашығын айтайық, бізге ақша пайда болған осы жылдары сұраныс көбейіп, штаттар қампиып кетті және іссапарлар саны, әрқилы ауқымды мәдениет ... ... ... ... Осы ... ... ... керек.
Қаржы тәртібін бұзушыларға дағда - рыс уақытының заңы ... ... ... ... ... ... ... емес шығындар - әкімшілік, инвести - циялық және басқа шығындар - нөлге теңестірілуі тиіс. Бұл жергілікті ... де ... ... ... ... ең ... ... еңбекпен қамтылу стратегиясын іске асыру мүмкіндігін береді. Ол бізге дағдарыс ауыртпалығын еңсеруге ғана көмектесіп ... ... ... ... ... ... экономиканың тиімді дамуын қамтамасыз етеді. Ол әрбір қазақстан - дық отбасына жаңа мүмкіндіктер беруі тиіс. [14]
Тұрғын үй-коммуналдық ... - ... ... ... келтіру керек еді. Келіңіздер, қазір осымен айналы - сайық. Екіншіден, бұл жергілікті мәндегі автомобиль жолдарын салу, қайта ... және ... ... ... инфрақұрылымды, ең алдымен мектептер мен ауруханаларды жаңарту. Бұл енді ... ... олар ... ... ... қамты - луын қамтамасыз етуге міндетті. Мәселенің қаржылық жағы - Үкімет пен ... ... ... біз салуды белгілеген магистралдық автомобиль және темір жолдарын да ... ... тура ... ... ... ... ... орталық - тарының, қалалардың төңірегіндегі жолдарды, ауданаралық жолдарды ... ... ... ... біз тылымызды бекіте түсеміз. Үшіншіден, әрбір нақты елді мекен - дегі жергілікті мәндегі нысандар. Бұл жергілікті биліктің шешуі бойынша ... ... ... ... ... ... мен ... - дыру, жөндеу. Бұл мақсаттарға атаулы трансферттер бөлінуі тиіс. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары ретінде аудандық мәслихаттарға қаражат бөлінуі ... ... ... ... ... мен ... - лерін шешу үшін бұл қаражатты қайда жұмсау керектігін олардың өздері шешетін болсын. Аталған барлық жобаларды іске ... үшін біз ... ... - ... ... барынша пайдалануға тиіспіз. Егер қажетті өндірістер бүгінде жоқ болса, оларды құру керек, ... өзі ... үшін жаңа ... ... Біз ... 20 ... - ның ... тұрмыз. Осы датаға орай бүкіл Қазақстанда кең ауқымды жұмыс өрістеуі керек. Бұл біздің ұрпағымыз үшін, біздің ... үшін ... ... ... ... және ... ... тарихында мұндай кезең болған емес. Осының барлығына тереземіз тең, керегеміз кең ел болғанның арқасында қол ... ел ... ... ... мемлекет ретінде мұндайлық сәулелі күннің басымызға тәуелсіздіктің арқасында ғана қонғанын біздің ... ... ... Ел шежіресіндегі ерекше бұл белеске біз барынша дайындықпен баруымыз керек. Қазірден бастап әр ... ... ... ... ... ... жөндеп, үйлеріміздің іші-сыртын әрлесек, елдің де көңілі көтеріле түседі. Төртіншіден, бұл әлеуметтік жұмыс орындарын кеңейту және жастар практикасын ... ... ... туралы қолданыстағы Заң бізге бюджет қара - жатын осы мақсатқа ... ... ... 2008 жылы 13 ... ... адам осы ... ... өз мүмкіндіктерін іске асырды. Біздің бүгінгі міндетіміз - қазіргі бар бағдарламалардың аясын кеңейту. Осы ... ... 8,6 ... ... бөлуді тапсырамын. Сонда біз 96 мыңға жуық адамды жұмыспен қамта - масыз етеміз. Осымен бір мезгілде біз ... ... ... ... ... бойынша жәрдемақы төлеудің барынша ұзақ мерзімін 4-тен 6 айға дейін ... ... ... дағдарыс жағдайында біздің жұмыспен қамту стратегиямыз кадрлар - ды ... ... және ... ... жөніндегі толық ауқымды жұмысқа бағытталған. Біздің адамдарымыз оқып-үйренуге тиіс, бүкіл әлемде адамдар өмір бойы оқумен ... Мына ... ... ... ... бүгін қажет болып отырған мамандықты игеруге мүмкіндік те бар, қажеттілік те бар. Біз ... ... ірі ... ... - ... ... ... мамандық - тарға оқыту үшін қарыз бөлуге міндет - тейміз. Барлық жерде ... ... ... Егер ... пен ... жұмысты ойдағыдай ұйымдастыра алса, адамдар оқуға отырады да, жаңа ... ... алып ... ... ... және ... ... жөніндегі жүйелік жұмыс мынадай мақсаттарды көздеуі тиіс: жаңа мамандық бойынша жұмыс істегісі келетін әрбір адамның оқу ... ... ... Экономиканың еңбек ресурста - рына деген болашақ сұраныстарын, ең алдымен, ауыл шаруашылығында қамтамасыз ету. ... ... ... дағдарысқа, біз бастан кешіп жатқан кезеңнің қиын - дықтарына қарамастан, біз олардың шешілуіне ғана шоғырланып қоя алмаймыз. Біздің ... ... - ми - ... одан әрі ... мен ... инфрақұрылымның дамуына байланысты. Біз қолданыстағы перспективалық инвестициялық жобаларды қаржылан - дыру және іске асыруды ... Ең ... бұл ... өңдеу зауыттарын жаңғырту. Бізде мұнай өңдейтін үш зауыт бар, сөйтсе де әлі күнге жанармай сатып ала - мыз, авиация ... де ... - сыз ... Енді ... бұл ... ... керек. Біз осы мұнай өнімдеріне деген ішкі сұранысты біртіндеп толық қамтамасыз етуге тиіспіз. Біз Атырауда мұнай-химия ... ... ... ... ... ... биыл ... Екібастұз 1-ГРЭС-ін кеңейту және қайта жарақтандыру жөніндегі жұмысты жалғастырамыз. Ол жерде сегіз блоктың орнына төрт блок ... ... тұр. Бұл ... ... ... етпейтін электр қуаты. Екібастұз 2-ГРЭС-інің үшінші энер - гия блогын салу жұмысын ... - ... биыл ... ... ... бастаймыз. Біздің жоспарларымызда "Бейнеу-Бозой-Ақбұлақ" магистралдық газ құбырын салу, "Батыс Еуропа-Батыс Қытай" автожолының транзиттік дәлізін қайта ... бар. Биыл біз ... ... ... ... Онда 5 мың адам ... ... болады, ал 2010-2012 жылдары 50 мың адамға дейін жетеді. Мұның өзі ... ... ... ... ... көлік дәлізіне айналдыратын күретамыр болады. Біз электровоздар, жолаушы және жүк ... жол ... өнді - ... ... ... ... ... Агроөнеркәсіптік кешен туралы айрықша айтқым келеді, оның дамуы арқасында біз бір ... ... үшін аса ... екі ... - азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуді және экспортты әртараптандыруды шешеміз. [14]
Сондықтан да біз тауарлы-сүт фермаларын, құс ... мал ... ... ... мен ... тамшылап суаруды қолдану арқылы жеміс-көкөніс дақылдары өндірісін ұйымдастыру, ... - лық ... ... ... ... ... ет ... өндірісін дамыту, биязы жүнді қайта өңдеу, қазақ - ... ... ... инфрақұ - ры - лымы және оны терең қайта ... ... ... ... ... - терді дамыту жөніндегі инвестициялық жобаларды қаржыландыруды ... - ... ... ...
Құрылыс үшін басқа да маңызды жо - баларды қарастыру керек. Бұл Көксарай су қоймасын, басқа да ірі ирригациялық нысандарды ... ... ... массивінде 60 мың гектар суармалы жерді игеру мақсатын алға қойғанбыз. Бүгінде техникалық-экономикалық негіздемесі мен ... ... бар ... ... ... ... Ауыл ... өнімдерін ұқсату - - маңызды сала. Біз қазір консервіленген жеміс-жидек өнімдерінің 80 пайызын, ет өнімдерінің ... ... ... 53 ... ... әкеліп жүрміз. Егер осының бәрін шеше алсақ - - онда адамдар ... ... ... ... ... ... ... Біздің бағалауымыз бойынша, экс - порт - тық мамандандыру ... 500 ... ... жаңа ... орын - дарын құруға мүмкіндік беріп, таяудағы бес жылда ІЖӨ-нің қосымша өсімінің 8 пайызға ... ... ... ... өзіміздің стратегиялық таңдаумен жүріп, біз экономиканың нақты бәсекеге қабілетті болатын, сыртқы рыноктарда өз орнымызды табатын секторларында жұмысты ... ... ... ... ... ... біз осы дағ - да - ... да еңсергеніміз туралы айтатын боламыз. Қалыптасқан жағдайдан объективті шығындармен, бірақ та жаңа өсуге әзір болып шығатын барлық мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ал ... мақсат - оны басқаруды үйрену. Әзірге бізде бұл ... ... біз өз ... бен ресурстарымызды қайта топтастыруға мәжбүрміз және біз мұны ... ... ... ... ... бұл біз өз бағытымызды өзгертті дегенді тіпті де білдірмейді. Ол ... 2030 ... ... ... Даму страте - гиясында анықталған. Өмір түзетулерін енгізуде. Бірақ та атап көрсеткім келеді, ол ... ... ... ... ... қарсы жоспар бар, мемлекеттік резервтен жеткілікті қара - жат бөлінген. Тұтастай Үкімет және Премьер-Министр, мемлекеттік орган - дардың басшылары, ... ... - тан шығу ... ... шара - ... ... тікелей жауапты болады. ... ... ... 2010 ... ... атты ... ... Жолдауында дағдарыстан кейiнгi дамуға дайындалуға, индустрияландыру арқылы әртараптандыруды жеделдету және адами капиталдың бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру есебiнен экономиканың ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспарын және Қазақстан ... ... ... дамуының 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру шеңберiнде мемлекеттiң одан әрi даму басымдықтары ... ... ... ... ... қаражатын қалыптастырудың және пайдаланудың жаңа тәсілдерін айқындау міндеті осы ... ... олар ... ... дағдарыс кезеңінде өзінің пәрменділігін көрсеткен, жүргізіліп жатқан жинақтау саясатының қисынды жалғасы боладыБелгілеген мақсаттарға қол жеткізу үшін біздің халқымыздың топтасқан - дығы ... ... ... ... ... қарап отыр. Дағдарыстың беті қалай болар екен, одан қай мемлекет қалай шығар екен деп ... Сан ... ... - ... ... ... ... - дей қиындықтан өтер ме екен, осы ... ел ... ... ... ма ... бұл ел ... мемлекеттілігін құрметтей білер ме екен деп тұрған сын сағатта мен, әсіресе, қазақ халқына ... ... ... сөз ... ... алып бара жатқан қиын ештеңе жоқ. Жеріміз кең, еліміз бай, істеген адамға далада да, ... да ... ... ... Бел шеше ... білек сыбанып жұмыс істейтін кез келді. Бір-бірімізге қарайласатын, көмектесетін, ағайын - шылықты танытатын кез дәл осы кез.
Ұлттық қор көлемі ... ... 2009 - 2010 ... ... ... қордағы қаражат көлемі қазір $27 млрд тең. Бұл қаржының бір бөлігі Ұлттық қордан "Самұрық-Қазына" Ұлттық ... қоры мен ... ... ... ... бағдарламасына жұмсалады, оның көлемі - $5 млрд тең. Олар Ұлттық ... ... ... қалады, бірақ шетелдік бағалы қағаздарға емес, эмитенттердің ... ... ... ... "Самұрық-Қазына" мен "ҚазАгро" құнды қағаздарына орналастырылады, - деді Б. Жәмішев. [14]
"Үкімет, республикалық бюджетті нақтылап, ағымдағы жылы ... ... ... ... ... ұлғайту жөнінде заң жобасын енгізу арқылы мынаны көздеді: біз ағымдағы және келесі жылы ... ... ... ... бюджет шығындврын атқаруға бағытталады. Ағымдағы жылы да, келесі жылы да үкімет Ұлттық қордан ... ... ... ... бөлу ... ... ... жасамайды", - деді министр.Оның пікірінше, мұндай көзқарас ақтарлық. "Бір жағынан біз ... ... ... ... ... ... дағдарысқа байланысты біз ағымдағы жылы және келесі жылы оның көлемін ұлғайтпаймыз", - деді Б. Жәмішев.Дағдарыс кезінде де Қазақстанның мүмкіндігін, ... ... ... мен ... ... пайдаланып инфрақұрылымды дамытуға көңіл бөлуіміз керек. Жол, коммуникация, ... тың ... ... ... ... іске қосуымыз керек. Соның бірі - Жаңаөзен мен Иранның Горган қаласының ортасында салынуы тиіс теміржол. Бұл ... үш ... қол ... ... бар. ... қаражат мәселесі әлі шешілмеген. Егер құрылыс басталса, мыңдаған жұмыс орыны ашылуы тиіс. ... ... ... ... 2012 ... ... толықтай аяқталуы керек. Түрікменстан, Иран жақтары өз бөлігін ... ... үшін ... етіп ... ... жағы ... ... үшін үкіметтің алдында мәселе көтердім. Бұл - Маңғыстау облысының әкімі де қатты қадағалап отырған ... ... жаңа ... ... ашылумен бірге Қазақстанның көлік-транзиттік мүмкіндігі көтеріледі. Сонымен қатар, пойызына қосымша вагон қосылатын ... Өлке ... ... С.Оспановпен біріге отырып үкімет басшысына депутаттық сауал жолдаған едік. Елге жүрердің алдында жауап келді. Пойызға тағы 9 вагон ... Бұл, ... ... жаз ... ... ... ... сенімдемін. Оған қоса, теңіздегі ұлттық кадрларды дайындау мәселелері бар. ... өте ... ... ... - 2005 жылы маусымда Заңын қабылдадық. Заңдағы шарттарға ... ... ... ... 5 жыл ... берілді. Осы уақыт ішінде кеме басқарып жүрген шетелдік мамандар ұлттық ... ... ... ... ... мұнай тасымалдайтын танкерлерімізді қосқанда, 214 үлкенді-кішілі кеме бар. Олардың 97-сі Қазақстанның туын көтеріп жүрсе, 117-сі бербоут-чартер тәртібімен қызмет етіп жатыр. ... ... ... ... көбі өтіп кетті. Бірақ теңіздегі қазақстандық азаматтардың үлес ... ... ... ... көлік министрлігіне депутаттық сауал жолдадық. Қазіргі таңда кеме капитаны, кеме капитанының көмекшісі, штурман, т.б. кеме ... ... ... ... шетелдік кеме иеленушілердің қаншалықты үлес қосып жатқанын білгіміз келді және салалық министрліктің жасап жатқан жұмысынан ... ... ... ... ... ... ... шешуші салаларын бірыңғай дамыту маңызды. Сол мақсатта Президенттің жарлығымен Ұлттық әл-ауқат қоры>> ... Ел ... ... ... осы ірі ... жұмысына Премьер-Министрдің өзі жетекшілік ететін болады. Қорды капиталдандыруға Ұлттық қордан 5 миллиард АҚШ долларын бөлуге шешім ... ... ... жазу барысындағы зерттелім бірқатар ұсыныстар мен түйіндер жасауға мүмкіндік берді
Қазіргі уақыта көмірсутегі өндіріу мен оны экспортқа шығару ... ... ... дамуының негізі болып отырған Қазақстан алдында тұрған үлкен мəселе - арылу. Ел ... ... ... жаңа институттарға "құйылып жатқан" бюджет қаражатының қаншалықты тиімді жұмсалатына тікелей байланысты болып тұр.
Бюджетті тиянақты болжау мемлекеттік бюджетті ... ... əсер ... ... ... ... ... түрде, оны қайта қарау Үкіметтің мұнай секторынан күтіліп отырған түсімдер туралы ақпаратты жария етуге жəне оны Парламенте ... ... ... ғана ... ... пен ... ... компаниялар арасындағы қарым-қатынастың ашық болмауы бюджетті болжау мен оны бақылауды қиындатады. ... мен ... ... мерзімдерінің тұрақсыз болуы бюджет түсімдерін тиімді болжауға мүмкіндік ... ... ... секторынан түсетін салық көлемін дұрыс болжауға үшін мұнай-газ ... 90 ... ... ең ірі ... бойынша əрбір компаниялармен жекеше түрде жасасқан келісімшарттарға қол жеткізіп, ондағы салық салуға қатысты шарт-талаптарды көру керек. Мысалы, мұнай ... ... ... ... ... жиі жағдайларда, олардың өздеріне əлеуметтік міндеттерді (мектептер, ауруханалар жəне т.б. салуды) алуымен алмастырылып отырды. Біздің ойымызша, қазіргі уақытта компаниялардың ... ... ... ... ... еді. ... міндеттерді қалдыруға да болады, бірақ ол компанияның қарауында қалған ... ... ... ... ... ... ... Əлеуметтік сала - Үкіметтің ерекше хұқы, ал ... ... дер ... ... ... ... ... Өндіруші компаниялардан Бюджет пен Ұлттық қорға түсетін табысының мөлшерін ... үшін ... ... кен орындары бойынша мұнайды өндірудің өзіндік құнына (ең болмағанда Үкімет мұндай ақпаратты білуге тиіс), тасымалдау шығындарына, ... ... ... ... жəне т.б. ... ...
Қазақстанның Ұлттық қорының негізгі мақсаты болашақ ұрпақтар үшін мұнай ... ... ... қаржылық ресурстар жинау және әлемдік шикізат рыноктарындағы жағдаяттан республикалық бюджеттің тәуелділігін ... ... ... ... Ұлттық қорын құру қалың қауыммен талқыланған жоқ. Сондықтан, халыққа Қор туралы ақпаратты ... оның ... ... есеп ... ... ... Қорды құру кезінде маңызды болған жоқ. Мəселе тек азаматтарға ғана қатысты емес, тіпті Парламент те ... ... ... ... ... бақылаушының кебін киіп қалды. Ұлттық қордың қаражатын инвестициялауға, шешімдерді қабылдауға, Қордың есебін бекітуге қатысты шешімнің ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтың мəселсі шешілмей жатқанда, оның үстіне Қордың инвестициялық табысы инфляция деңгейінен төмен болып тұрғанда, Қорға мұнай ақшасынан бөлу жəне оны ... ... үшін ... сақтаудың жөні бар ма? Қазақстан қазіргі кезеңде батыс елдерінің экономикасына инвестор бола ала ма? Ұлттық қорға қатысты саясатты ... ... ... ... ... ... Олар келесі бағыттар бойынша іске асуда:
Парламенттің мақұлдауынсыз Ұлттық қорға cалық төлеушілердің тізімін бекіту тəртібі, Үкіметке бюджет пен Ұлттық қор ... ... өз ... ... ... ... Біздің пікірімізше, мəселені Үкіметтің қарауына қайтарған соңғы өзгерістер, біз атап ... ... ... ... ... ең ... кезекте, бюджеттік процес тұрақсыздыққа ұшырап, бюджет шығыстарының тиімділігін төмендетеді. ... ... пен ... ... арасында Ұлттық қорға қатысты теңсіздік сақталуда. Бюджет кодексіне сəйкес Президент ... ... ... ие. Парламент Ұлттық қордың есебін бекітпейді. Парламентке Ұлттық қор есептері ұдайы ұсыныла бермеді жəне еш уақытта да аудиторлық есептер ... ... ... ... ... туралы мемлекеттік органдар ұсынатын ақпарат толық емес.
Демек, біз назар аударған мəселелерді Тұжырымдама шеше алмайды. Оны шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... ойымызша, Ұлттық қорды Конституциямен бекіту, оның құқықтық негізін ... ... етер еді, ... жеке Заң жобасын əзірлеу қажет. Конституцияға өзгерістер енгізу процесі немесе Заң қабылдау ... ... ... ... ... ... ... мен талдау орталықтарымен ашық талқылау жəне кеңесу нəтижесінде жүзеге асуы қажет. Заң тұрғысында Қорды басқаруда оның ... ... ... мен аудит қортындысын, Парламент Ұлттық қордың есебін бекіту құқығына ие ... ... ... Тұжырымдама мен Бюджет кодексіндегі Ұлттық қорға қатысты өзгерістерді талдау негізінде, біз мұнайдан ... ... пен ... қорды басқару саясатын жетілдіру үшін жəне Қор қызметінің ашықтығын жақсарту үшін өз кеңестерімізді ұсынамыз.
Үкімет пен мұнай өндіруші компаниялар арасындағы барлық ... мен ... ... үшін ашық жəне айқын болуы қажет. Табиғи ресурстарды өндіру мен экспортқа ... ... ... ... мен ... ... қалың қауымға көрсету үшін Үкімет өндіруші сектордың компаниялармен жасалған келісімшарттар мен ... ... ... жəне осы ... ... ... ... туралы ақпаратты жария етуі керек. Бюджет ақшасына қандай жобалар қаржыландырылып жатқанын жариялауы қажет. Егер қажет болса, жаңа ... ... үшін ... құжаттарды жарыққа шығару керек. ... ... ... ... ... компаниялардың тізімін, барлық мемлекеттік кірістер мен шығыстарды, Ұлттық қордың жылдық есебін бекіту ... ие ... ... ... Ұлттық қордың есебімен бірге, осы уақытқа дейін тəжірибеге енгізілмеген, аудиторлық қорытындыларды да ұсыну керек. ... ... ... ... ... мен оны ... аудит жасау құқығына ие болуға тиіс. Бұл ретте аудит тек қана Қордың қызметіне ғана емес, сонымен қатар Қорға ... бар ... ... ... қызметіне де жүргізілуге тиіс.
Жыл сайын Қордың инвестициясы мен табыстарына тексеру жүргізіп, ... ... ... ... ... қор қызметінің ашық та айкын болуын қамтамасыз ету керек. Ұлттық қордың ай сайынғы, тоқсандық жəне жылдық есептері, ... ... ... бойынша Кеңес отырысының хаттамалары, Кеңес жұмысына қалың жұртшылықтың ... ... ... мен ... ... туралы ақпараттарға жол ашу қажет. ... қор ... есеп ... ... үшін ... ... заң ... күшейтіп, Парламенттің жанынан Үкімет, Парламент, зерттеу институттары, талдау орталықтары, бизнес, азаматтық ... ... ... ... ... құру ... ... мүшелері жоғарыда аталған ұсыныстарды жүзеге асыруға Қордың қызметі үстінен қоғамдық бақылау жүргізуге тиіс.
Ұлттық қорды басқару бойынша Кеңес құрамына азаматтық ... ... ... ... ... ұсыныстар бар. Біздің ойымызша, мұның пайдасы болмайды, себебі ол декорациялық функция ғана орындайды.
Ақпарат ... ... үшін ... банк пен ... ... ... қордың активтерін кім басқаратыны, Ұлттық қордың қаражаттары қандай компаниялардың акцияларына салынатыны жөнінде ақпаратты жариялап отыруға тиіс. Жыл сайын ... ... ... ... ... ... қорытындымен бірге, жариялауы қажет. Норвегияның Global Pension Fund қоры, Альбертаның Мұра коры мен Алясканың Тұрақты қоры өз ... ... ...
Қордың активтері қару-жарақ жасайтын немесе оны сататын, гуманизм принциптерін бұзатын компаниялардың акцияларына салуға жол ... үшін ... ... ... қолданатын инвестиция салудың этикалық принциптеріне ұқсас этикалық ... ... ... ... ... мен ... қор арасында тығыз байланыс болу үшін, Ұлттық қордың халыққа есеп беруін ... үшін ... ... ... азаматтарға дивиденд төлеу саясатын жүзеге асыру бойынша ұсыныстар əзірлеуі қажет.Қорыта ... ... ... ... ... ... ету мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры құрылды. Жалпы, бүгінгі таңда әлемде біздің Ұлттық қор ... 30-ға ... ... мен ... ... ... бар. Мемлекеттік мүддеге сәйкес түрлі мақсаттарға құрылған бұл қорлардың қалыптасу және пайдаланылу жолдары да әр ... ... ... ... ... ... басы артық мұнай долларын шығару және теңге бағамына және инфляцияға қысымды тежеу, ... ... ... ... ... жоспарлау арқылы макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету болып табылады. Қазақстанның Ұлттық қоры ... ... ... салықтан түскен қаражаттың 10 пайызын аударып отыру арқылы ... ... ... ... түсетін қаржы, тау-кен өндіру кәсіпорындарынан түсетін қаржы, жер телімдерін сату мен инвестициялық кіріс секілді төрт бағыттан ... ... ... негізінде қалыптасып отыр.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын бақылап отырған сыртқы бақылаушылардың көзқарастарына қарағанда, оның қызметі табысты екендігіне күмән жоқ. Ұлттық ... ... ... ... ... - Ұлттық қордың активтерін қандай валютаға болсын сатылу қабілеттілігін және негізгі соманы сақтау ... ... Бұл - ... қордың түсімділігі, АҚШ долларына шаққандағы доллардың инфляция ... асып ... ... сөз.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры7 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Депозит және депозиттік салымдарды кепілдендіру туралы түсінік."25 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
Арнайы құжатнаманың каталогтары15 бет
Ақ «Ұлар үміт» ЖЗҚ жағдайына қаржылық талдау15 бет
Банктік емес кредиттік ұйымдар23 бет
Басқарудағы персонал еңбегі30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь