Қазақ АКСР-ң 1926, 1937, 1978 жылдардағы Конституциясы


Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 11 бет
Таңдаулыға:   

Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі

Алматы Технологиялық Университеті

СОӨЖ

Тақырыбы: Қазақ АКСР-ң 1926, 1937, 1978 жылдардағы Конституциясы

Орындаған:Әбдікерімова А.

Тексерген: Аязбаева Б.

Алматы 2012

Қазақ АКСР-ң 1926, 1937, 1978 жылдардағы Конституциясы

Бүкілхалықтық референдумның басым көпшілік дауысымен 1995 жылы 30-тамызда Қазақстан Республикасының қолданыстағы Конституциясы қабылданды. Ата Заңның салтанатын ұлықтау мақ­са­­тында 30-тамыз мемлекеттік мей­рам болып жарияланды. Адам, қоғам, мемлекет туралы әлемдік құн­­дылықтар жетістігін бойына жи­нақтаған бұл құрылымдық құ­жат, міне, 16 жыл бойы елдігіміз­дің берік қорғаны, сара жолына ай­налып, еш кідіріссіз жұмыс жасап келеді.

Қазақ қоғамын және оның мем­лекетін тек тәуелсіздік тари­хымен шектемей, өтіп кеткен қо­ғам өмір мен мемлекеттер тарихы­мен қоса қарасақ олардың да өмір сүру әрекеті, адами жатақханасы белгілі бір ережелермен, нормалар­мен реттеліп отырғанын байқай­мыз. Мысалы, “Жеті Жарғы”, Қа­сым ханның “Қасқа жолы”, Есім хан­ның “Ескі жолы”, дінислам ша­риатының аталған ережелерде алатын орны т. т. осындай ережелер мен нормаларға сүйеніп өмір сүр­ген. Құқықтық құбылыстар да қо­ғамдық болмыстың басқа құры­лым­дарымен бірге даму заңдылы­ғына бағынады, яғни, пайда болып, қалыптасу кезеңдерінен өтеді, өз миссиясы біткеннен кейін тарих сахнасындағы орнын өзінен гөрі өміршең, қуатты құқықтық норма­лар мен ережелерге босатуға мәж­бүр болады. Олай болса, 1926 жыл­ғы 18 ақпанда қабылданған Қазақ АКСР-ы Конституциясы, 1937 жыл­ғы 26 наурызда қабыл­данған Қазақ КСР-ы Конститу­ция­сы, 1978 жылғы 20 сәуірде қабыл­данған Қазақ КСР-ы Конс­титу­ция­сы, 1993 жылғы 28 қаң­тарда қа­былданған тәуелсіз Қазақстан Республикасының бі­рінші Конс­титуциясы - өз кезе­ңінде тарихи дәуірмен жүктелген міндеттерін өз әлінше орындаған қазақ өркение­тінің құқықтық даму сатылары деп түсінеміз. Осындай тарихи сабақ­тастық арқасында қазіргі біз мере­келеп отырған тәуелсіз Қазақстан Рес­пуб­ликасының қолданыстағы Конституциясына қол жеткіздік, Тұңғыш Президентіміздің жетек­ші­лігімен болашаққа қадам жаса­дық.

17 жыл бұрын, 1995 жылы бұл күні республикалық референдумда Қазақстанның жаңа Конституциясы қабылданды, оған сәйкес ҚР президенттік басқару нысанындағы мемлекет болып жарияланды, ал 30 тамыз мемлекеттік мереке - Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып жарияланды.

ТАРИХЫ


Қазақ АКСР-нің 1926 жылғы Конституциясы

Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрыланнан кейін және 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қауылысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік биліктің органдары құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтық негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.

1937 жылғы Қазақ КСР Конституциясы

Бүкілқазақ Кеңестерінің Х съезінде 1937 жылғы 26 наурызда қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 тараудан және 125 баптан тұрды. Онда «КСРО Конституциясының 14-бабының шегінен тыс Қазақ КСР-і өзінің егенмендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті дербес жүзеге асырады», - деп жазылған. 1937 жылғы Конституцияда сондай-ақ экономикалық, саяси қорғаныс, басқа тең құқықты республикалармен ерікті бірігу, ҚазКСР келісімінсіз аумағының өзгертілмейтіні, республиканы басқару мәселелері бекітілген, сондай-ақ жоғарғы республикалық және жергілікті өкімет органдарының, заңнамалардың орындалуын бақылау, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және азаматтардың құқықтарын қорғау, салық салу т. б. мәселелер қарастырылған.

1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясы

ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлімнен, 19 тараудан, 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды. Өкімет билігі мен басқару жүйесінің үстінен Қазақ КСР Коммунистік партиясы бақылау орнатты. Республиканың экономикалық жүйесі мемлекеттік, кооперативтік-колхоздық және кәсіподақ және басқа да ұйымдардың меншігі деп жарияланды.

1978 жылғы Конституцияда республиканың ұлттық-мемлекеттік және әкімшілік-аумақтық құрылысы, жоғарғы және жергілікті билік пен басқару құзыреті, сайлау жүйесінің принциптері, халық депутаттарының құқықтық мәртебесі, экономикалық және әлеуметтік даму мемлекеттік жоспары институттары, мемлекеттік бюджет, сот тәртібі, төрелік соты, прокурорлық қадағалау және т. б. мәселелер қамтылды.

1990 жылдардың басында Қазақ КСР-інде, одан кейін Қазақстанда 1978 жылғы Конституцияға елеулі өзгертулер енгізген бірқатар заңдар қабылданды. «Мемлекеттік өкімет құрылымдарын жетілдіру туралы» 1990 жылғы 20 қарашадағы Заңға сәйкес Президент атқарушы және өкім етуші билік басшысы болғаны туралы ереже енгізілді, Министрлер Кеңесі Министрлер Кабинетіне өзгертілді және жергілікті өзін өзі басқару, Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының атауын өзгерту, ҚР азаматтығы туралы Заңдар және басқа да құжаттар қабылданды.


1993 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы

Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы 1993 жылы 28 қаңтарда ХІІ шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің ІХ сессиясында қабылданды. Ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрады. Коституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бергі көптеген құқықтық нормаларды: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, билікті бөлісу принципі, қазақ тілін мемлекеттік деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдары - Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттар және басқаларды қамтыды. 1993 жылғы Конституция негізіне парламенттік республика моделі алынды.

1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы

Қазақстан Республикасының қолданыстағы Конституциясы 1995 жылы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке - Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. 1998 және 2007 жылдары Конституцияға Президенттің өкілеттілігін ұлғайту жөнінде елеулі өзгерістер енгізілді.

Конституцияның бастамасы, яғни, 1-бабының 1-тармағы: «Қа­зақ­стан Республикасы өзін демо­кратиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі, құқықтыры мен бостандық­тары» - деп баяндайды. Яғни, Конституциямыз біздің бүкіл мем­лекеттік дамуымыздың басты мақ­саты адамның бақыты екендігін ай­қындап, нақтылап берді. Бұл ережені мәтіндегенде мынадай ой­лар туады: біз, адамдар, жекелеген адамдар, шын мәнінде өз өмірі­міз­ді, бостандығымызды қорғап, ба­қытты болғымыз келсе, онда Конс­титуциямызбен баянды етілген талаптарға сай қоғам мен мемлекет құруға атсалысуымыз керек, ал мемлекетіміз Конституциямен көз­делген талаптарға сай болғысы келсе (басқаша болуы мүмкін емес), онда адамның өміріне, бос­тан­дығына және құқығына сөзсіз кепілдік беруге қабілетті болуы тиіс. Олай болса, адам мемлекеттің шындығы да, мемлекет адамның анықтамасы болып өзара бірін-бірі айқындай алады, тек осы негізде ғана біз азаматтық қоғам құрдық, өркениетті, құқықтық мемлекетпіз деп айта аламыз. Осы қисында біртұтас мемлекеттік биліктің үш та­ғаны - заң шығарушы, атқару­шы және сот биліктері қызметінің мазмұны мен мақсаты неден тұра­тынын да аңғару онша қиынға түс­пес деп ойлаймын. Сондықтан тәу­­елсіздіктің 20 жылында, қол­даныстағы Конституциямыздың осы 16 жыл қызметінде қоғамның барлық саласында жүргізіліп отыр­ған реформалардың түпкілікті маз­­мұны - адамға барынша жа­қын­дау, дәлірек айтқанда, Ата За­ңы­мызбен баянды етілген ең қым­бат қазына - адам, оның өмірі, құ­қықтары мен бостандықтарын қам­тамасыз ету болып табылады. Құқық қорғау және сот билігі са­ласында атқарылып жатқан ізгі­лен­діру саясаты да Ата Заңымыз­дың адамға деген құрметін айшық­тайды.

Тарих дамуының барысында адам­заттың алдыңғы қатарлы өкіл­дері осы қисындағы сара құры­лым­ды ұзақ уақыт іздеген, ұзақ уа­қыт адасулардан кейін бұл жолды тапқан, қабылдаған, ғасырлар тә­жірибесіне сүйене отырып, қазіргі уақытта оны іске асырып, жетіл­діру үстінде. Біз, Қазақстан халқы осы көшке қосылдық, біз де солар сияқты тәуелсіз қоғамымыздың құ­рылым ережесі - Ата Заңы­мызды қабылдап, оның талапта­рын ор­нық­тырдық, Президентіміз, ұлт же­текшісі Н. Назарбаевтың басшы­лы­ғымен іске асырудамыз, олай бол­са, өркениет көшіндеміз деп ба­тыл айта аламыз. Газет мақаласы­ның көлемінде Конс­титуцияны қам­ту мүмкін бола қоймас. Деген­мен де, қазіргі кезеңде адам және мем­лекетіміз үшін өзекті болып отырған Ата Заңымыздың маңыз­ды деген кейбір аспектілеріне тоқта­лып, оқыр­мандармен пікір бөлісуге болады деп ойлаймын.

Конституцияда көрсетілген мем­лекеттің төрт сипатының - де­мо­кратия, зайырлық, құқықтық, әлеу­меттік - барлығы бірдей ме, жоқ әлде пирамидалды қасиетте, яғни, бір-біріне бағынышты ма деген сұрақ туындайды. Анығын­да, бұл сипаттардың барлығы адам өмі­рі үшін бірдей маңызды екені рас. Бірақ даму динамикасында бұ­лар бағыныштылық түзіліс құ­рай­ды, біреуіне сүйене отырып ау­ыспалы тіршілік етеді. Егер олай бол­маса құрылым бола алмайды, құрылмайды. Бұл тек қоғам емес, бүкіл ғалам заңдылығы. Онда мем­лекеттік құрылым жұмыстарының үстіміздегі кезеңінде оның қай си­патына басымдық бергенде даму тұ­рақты болмақ? Бұл сұраққа жау­ап қоғамның қазіргі уақытта қандай тәсілмен өмір сүріп отыр­ғанына байланысты беріле алады.

Қоғам мен мемлекеттің өмір сү­ру тәсілінің негізінен екі түрі бар. Біріншісі, коллективтік, жалпы­ның басымдығымен өмір сүру тә­сілі. Қазіргі уақытта тоталитарлық, социализм, коммунизм деп ат қой­ып, айдар тағып жақтырмай жүр­ген­дері осы қоғам. Бұл қоғамда біз 70 жыл өмір сүрдік. Оның жақсы жақтары да, нашар жақтары да болды. Бірақ коллективизмді керек емес деп ысырып тастауға болмай­ды. Өйткені, ол адам жаратылысы­ның туабітті, демек ешуақытта өш­пейтін бірігуге деген сұранысынан туындайды. Адам тең болмаса бі­рікпейді. Сондықтан коллекти­визм­нің басты ұраны - теңдік. Адамдар бір-бірінен кем болмауы тиіс, олар тең болуы керек. Алайда теңдік алдымен әлеуметтік-эконо­микалық теңдік еді. Ол бірден жа­салынбайтын дүние, әлі өмірде жоқ, іске аспаған, бірақ келешекте іске асады т. т. Демек, ол болашақ­тың жұмысы, теңдік, яғни, идея. Енді қоғам, мемлекет болашақ әлеу­меттік идея үшін өмір сүреді. Сөй­тіп қоғам идеологиялық сипат­қа ие болады. Идеология дегеніміз өмірде әлі жоқ әлеуметтік-эконо­ми­калық жағынан теңдік идеясы. Коллективизм Конституциясы­ның демократиялық, зайырлық, құ­қықтық сипаттары идеологияға, яғни, виртуалды әлеуметтік сипат­қа бағынышты. Сөйтіп идеология қоғамдық өмірде реттеуші күшке ие болады. Өмір сүрудің бұл әдісі кейін тұтастай мемлекеттің құзы­рына өтіп, адам мен қоғам мемле­кеттің өктемдігімен өмір сүріп (эта­тизм), теңдік теңсіздікке, ал әлеу­меттік өмір айықпас ауруға ұшы­райды. Таза коллективизм қа­­зіргі уақытта Солтүстік Корея­дан басқа жерде жоқтың қасы.

Екіншісі, либералдық, яғни, қо­ғамның жеке адамдар бастама­сы­мен, бостандыққа негізделген өмір сүру формасы. Өмір сүрудің бұл әдісі де адам жаратылысының ер­кіндікке, бостандыққа деген мәң­гі­лік сұранысынан туындайды, сондықтан да ешуақытта жоққа шығарылмайтын қажеттілік болып есептелінеді. Бұл шын мәнінде жеке адамдардың өзара бәсекеге негізделген бостандық стихиясы, жасыратыны жоқ, кей кезеңдерде шектеуі жоқ әлеуметтік хаосқа, ша­таққа бейім қоғам. Бостандық­тың шектеусіз стихиясы адам өмі­ріне қайшы, олар сондықтан өзде­рінің жаратушы сыйлаған туабітті құқықтарын қорғайтын әділетті­лік­ті талап етеді. Бұл үшін адамдар өзара Қоғамдық келісімге отырып, өздерінің өмірін, бостандығын және құқықтарын қорғайтын бас­ты әділетті Ережені қабылдайды жә­не оның талаптарына сөзсіз ба­ғынады. Біздің Конституциямыз - Қоғамдық келісіммен қабылдан­ған осындай Ереже. Бұл жағдайда қоғамның туы - әділет. Әділет әл­бетте заң арқылы шешілетін құбы­лыс болғандықтан, түптеп келген­де, қоғам заңмен реттелінеді де, құқық қорғау қоғамда шешуі күшке ай­налады. Демек, бұл қо­ғам­да мем­ле­кеттің құқықтық си­паты басым­дыққа ие, қалған де­мократия, әлеу­меттік, зайырлық сипаттары со­ған бағынышты бо­лып, құқық­тық ыңғайда әрекет етеді. Тек мем­лекет емес, адамның және қоғам­дық қатынастардың мазмұнында да құқықтық құрам, құқықтық си­пат басым болуы тиіс. Сонда ғана біз Конституциямызда көрсетілген демократиялық, зайыр­­лы, әлеу­меттік мемлекетті орнықтырып, әді­летті, яғни, өр­кениетті қоғам құ­ра аламыз. Бұл мемлекет пен қоғам үшін демо­кратияның немесе әлеу­меттік құ­ры­лымдардың маңызы төмендеді деген сөз емес, кері­сін­ше, адам болмысының заманауи өмір сүру тәсілдерінің өзгеруіне бай­ланысты басымдықтардың орын ауыстыруы деп түсінген дұ­рыс. Демек, даму­дың осы кезеңінде Конституция­мен белгіленген мем­лекетіміздің төрт сипаттамасының ішінде құ­қық­тық сипаттамасы ға­на ба­зистік мазмұнға ие. Осы орай­да неміс ойшылы Иммануил Кант­тың «Құқық - жер бетіндегі Құдай жасаған нәрселердің ішіндегі ең қасиеттісі» - деген терең тұжыры­мын еріксіз еске аласың. Олай болса, қазіргі таңдағы саясатта мем­лекетіміздің құқықтық сипа­тын орнықтыруға, яғни, құқықтық мемлекет құруға күш салып, ба­сымдық беруіміз қажет. Біз 16 жыл­дығын

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясының мазмұны
Конституциялық құқықтық интернационализациялау
Қазақ КСР-інің құрылуы
Тәуелсіз Қазақ мемлекетінің тарихи қалыптасу жолдары (кезеңдері)
Конституция құрылымы
Құқықтық жүйе және Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесі
Қазақстандағы индустриялдандыру: Жетістіктері мен қателіктері, Индустриялдандыру мәселесі бойынша қазақ мемлекеттік қайраткерлердің ұстанымдары
Қазақстан территориясында мемлекет пен құқықтың пайда болуы
Қазақстан елді индустрияландыру кезеңінде
Қазақстанның ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындығы әлеуметтік-экономикалық, саяси жағдайы
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz