Табиғаттағы судың ластануы

Мазмұны

1. Судың қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2. Жердегі су қоры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. Судың сандық мөлшерінің сарқылуы ... ... ... ... ...
4. Судың ластану мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5. Суды ластаушы заттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Судың қасиеттері.
Жердегі барлық су біртұтас. Олар атмосферамен, литосферамен қатар жеке қабат – гидросфераға бөлінеді. Ол тіршілік ортасы ретінде ерекше қасиеттермен сипатталады. Биосферадағы маңызы процестерге әсерін анықтайтын судың өзіне тән қасиеттері:
1. Табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге: сұйық, газ тәрізді және қатты күйге өтуіне байланысты мұндай жағдайға ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден – бір ресурс.
2. Суға қату кезінде көлемінің артуы және сұйыққа өтуі кезінде көлемінің кемуі тән.
3. Ең жоғарғы тығыздығы +4С – да байқалады. Табиғи және биологиялық процестердің маңызды су қоймаларының терең қатуының болмауы.
4. Жылу сыйымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
5. Тек оң ғана емес, теріс температурада да жеңіл газ тәріздес күйге өтуге қабілеттілігі. Теріс температурада қатты күйден бірден бу тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс – сублимация деп аталады.
6. Булану мен еру кезінде жылу сіңіріледі және будан конденсациялану мен қату кезінде жылудың бөлініп шығуы тән.
7. Дисперсті ортада, мысалы, ұсақ саңылауы топырақтар немесе биологиялық құрылымдарда байланысқан немесе таралған күйг өтуі.Мұндай жағдайда судың қасйеттері өте күшті өзгереді. Бұлардың табиғи және биологиялық жүйелердегі процестердің жүруі үшін маңызы зор.
8. Әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. Судың аталған және басқа да қасиеттері биосфералық процестерге, тірі ағзалар мен олардың мекен ету орталарына орасан зор әсер етеді.
Cу – атмосфераның оттегімен толығуының бірден – бір көзі. Ол геологиялық және биологиялық зат айналымдардағы химиялық элементтер мен қосылыстардың миграциясының шарты болып табылады.
Қазіргі түсінік бойынша тіршілік суда пайда болған. Алғашқы кезеңдерде тірі ағзалар судан өте әлсіз бөлінген еді. Кейін ағзалар тәуелсіз су балансына өте бастады. Ағзалардың денесіндегі судың саналық құрамы мен ондағы судың мөлшерін белгілі бір деңгейде ұстап тұратын құрылымдар пайда болды.
Қазіргі күнге дейін денесіндегі судың мөлшері қоршаған ортаның ылғалдылығына тәулді ағзалар сақталған. Бірақ, қандай топқа жатпасын денесіндегі судың мөлшері 50% кем болмайды. Көптеген пойкилогидрлі ағзалардағы судың мөлшері 90% жоғары болуы мүмкін. Неғұрлым ағза жоғары ұйымдасса, соғұрлым оның денесіндегі судың мөлшері тұрақты болады.Адам ағзасындағы судың үлесі 60% -ға жуық, бірақ жекеленген мүшелер мен ұлпаларда ол 1% - 90% - ға дейін ауытқиды.
Судың көптеген биологиялық маңызды қасиеттері нашар зерттелген. Еріген қар суының жақсы қасиеттерін адам ерте кезден байқаған. Мұндай су өсімдіктердің тіршілік күшін арттырады, өнімділігінің артуына әкеледі. Ту қабаттарының ұзақ өмір сүруі еріген қар суын пайдаланумен байланыстырады.
Оттексіз су тірі ағзалардың өліміне әкеледі. Бірақ қыздыру арқылы белгілі бір дәрежеде оттегінен айырылған суды қысқа уақыт аралығында пайдалану өсімдіктердің өнімділігін арттырған.
Байланысқан күйге өткен су өзінің төменгі температураларға қатынасын өзгертеді. Ол тек -15С – 20С қатады. Бұл өсімдікке қыстағы судың мөлшерін ұстап тұра отырып, үсіп кетуден сақтауға мүмкіндік береді.
Жылу сыйымдылығының жоғары болуы және булану кезіндегі жылуды сіңіруге қабілеттілігі биологиялық техникалық жүйелердегі салқындатушы агентнт болып табылады. Ол планетаның шектен тыс ысып кетуінен қорғаудың кепілі, ғаламдағы термодинамикалық дағдарыстың баламасы бола тұрып, қоршаған ортаның жергілікті жылулық ластнуының негізгі агенті болып табылады.
Табиғи экожүйелердің тіршілігіндегі судың маңызы туралы онда түзетілетін өнімнің су сыйымдылығына қарап, қорытынды жасауға болады. Ол трансцирациялық коэффициент арқылы сипатталуға мүмкін.
Бидайдың бір тоннасын алуға 2500 т су, күрішке - 4560 т, мақтаға – 10000 т, сиыр етіне – 30000 т су жұмсалады.
Су адам үшін тек биологиялық қана емес, сонымен қатар, әлеуметтік те фактор болып табылады. Биологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін адамға тәулігіне 2-5 литр су қажет. Алғашқы кезде адам осы мөлшермен қанағаттанған. Шаруашылық қызметіне өтуге байланысты қажетті судың мөлшері арта түсті. Су шаруашылығын ұйымдастырудың қажеттілігі, мысалы, суармалы егіншілікке байланысты туады.
Мәліметтерге қарағанда ертедегі өркениеттер су шаруашылығын ұйымдастыра алмауы, суды дұрыс пайдалана алмауы себерті жойылып кеткен.
Су барлық дерлік технологиялық процесстердің бөлінбес элементі және шарты болып табылады. Оған пайдалану жылдамдығының жоғары болуы тән. Мысалы, 1 т болат өндіру үшін 30 т су, спиртке – 300 т, целлюлозаға – 500 т, синт етикалық талшықтарды алуға 5000 т су қажет.
Қазір дүние жүзінде орташа шамамен алғанда тәулігіне әр адамға шаққанда 1500-2000 л су қолданылады. Олардың ішіне 100-150 литр су тұрмыстық-коммуналдық қажеттіліктерге жұмсалынады.
Судың негізгі бөлігі өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық мақсатында қолданылады.
Жылдан-жылға судың бағасы артып барады.
Кларктың (АҚШ) мәліметтері бойынша соңғы 50 жылда мұнайдың бағасы 10 есе, ал тұрмыстық қажетті суға – шамамен 100 есе, ауыз суға – 1000 есе артқан. Ауыз суды шыны бөтелкеерде сату әдеттегі көрініске айналды. Табиғи таза су маңызды ұлттық байлық көзіне айналып отыр.
Қазірдің өзінде су халықаралық қатынастардың шиеленісу себебіне айналып отыр. Мысалы, Колумбия өзенінің суы үшін АҚШ пен Канада арасында, Дунай өзенінің суын пайдалану үшін бірнеше мемлекеттер арасындағы шиеліністердің тууы белгілі.

Жердегі су қоры
Жердегі судың әлемдік қоры орасан зор. Олар 1353985 мың км. Егер гидросферадағы барлық суды біртекті етіп. Жер бетіне жайсақ, оның қалыңдығы шамамен 2,5 км болар еді. Әлемдік мұхит шегінде орташа тереңдік 3,96 км, ал ең терең максималды тереңдік 11022 м (Мариан шұңғымасы).
Жердегі судың басым көп бөлігі тұзды су болып табылады. Ол жалпы қордың 97,5% үлесін құрайды, бірақ тұщы судың көлемі де өте көп. Оның мөлшері 35 млн. Км – ге тең.
Әлемдік мұхиттың деңгейінің өзгермелі жағдпйында Жердің су балансы төмендегідей болады. Планетаға түсетін жауын – шашын буланумен теңеседі. Екі шама да 577000 км жылына жуық. Мұхиттың булануы жауын – шашыннан 47000 км жылына артық. Құрлықта кері заңдылық байқалады – булану жауын – шашыннан 47000 км жылына кем. Осы су өзен ағыстарымен мұхитқа қайтарылады.
Қазіргі кезде әлемдік су балансы мұхит жағына қарай ығысқан. Соңғысы судың буланған мөлшерінен жыл сайын 430 – 550 км артық алады. Осының нәтижесінде мұхит деңгейі біртіндеп көтеріліп келеді (соңғы жүз жылда 15 см) Қосымша ылғалдың 75% мұхиттар мұздықтардың еруі. 18,5% - жер асты қорының пайдалануы, 7% - көлдердің есебінен алады.
Құрлықтағы жауын – шашынның толық буланбауы жылудың жетіспеуінен емес, экожүйенің реттеушілік рөліне байланысты болатынын атап өту қажет.

Судың сандық мөлшерінің сарқылуы.
Қазір адам әр түрлі су көздерін алып, тұщы судың табиғи қорының 0,1 – 0,15% - ын пайдаланады. Судың болмашы мөлшерінің алынуы сырт көзге судың жетіспеуін туғызбау керек сияқты. Оның үстіне ол сарқылмайтын ресурс ретінде зат алмасуға қатысып, қайтадан су көздеріне қайтып келеді. Бүкіл гидросфера аумағында судың таусылуы мүмкін емес, бірақ бұл мәселе аймақтық тұрғыда болуы мүмкін.
35 млн км тұщы судың шамамен 70%-ы мәңгі мұздықтар мен мәңгі қар түрінде болады. Бұл суды адам іс жүзінде пайдаланбайды. Олар «өлі» су қорын түзеді. Сонымен қатар топырақтағы су, атмосфералық су мен тірі ағзалардағы су пайдаланылмайды. Батпақтардың суын пайдалану шектелген. Жердің терең қабаттарындағы суды игеру қиын. Тұтас алғанда адамзат шамамен 3 млн км суды пайдалана алады. Бұл қоғамның техникалық мүмкіндіктеріне байланысты.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева «Экология» -Алматы Экономика 2002 ж.
2. Дәрібаев Ж.Е. Баешов Ә.Б. Сермаңызов С.С. «Экология» -Астана «Дәнекер»
3. А.Ж. Ақбасова, Е.Ұ.Жамалбеков, Т.Қалыбеков, А.Т. Қолұшпаева, Қ.Б. Рысбеков, Г.Ә.Саинова, М.Н.Сәндібеков –Алматы 2007 ж.
4. А.Ж.Ақбасова, Г.Ә.Саинова «Экология» -Алматы 2003 ж.
5. Ә.С.Бейсенова, Ж.Б.шілдебеков, Г.З.Сауытбекова –Алматы «Ғылым» ғылыми баспа орталығы 2001 ж.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Тақырыбы:
«Табиғаттағы судың ластануы»
Мазмұны
1. Судың қасиеттері.....................................................
2. Жердегі су
қоры........................................................
3. Судың сандық мөлшерінің ... ... ... ... Суды ... заттар............................................
Пайдаланған әдебиеттер............................................
Судың қасиеттері.
Жердегі барлық су біртұтас. Олар атмосферамен, литосферамен қатар жеке
қабат – ... ... Ол ... ортасы ретінде ерекше
қасиеттермен сипатталады. Биосферадағы маңызы процестерге әсерін анықтайтын
судың өзіне тән ... ... ... және зат ... ... ... барлық
ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге:
сұйық, газ ... және ... ... өтуіне байланысты мұндай
жағдайға ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден – ... Суға қату ... ... ... және ... өтуі ... кемуі тән.
3. Ең жоғарғы тығыздығы +4С – да байқалады. Табиғи және ... ... су ... терең қатуының болмауы.
4. Жылу сыйымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
5. Тек оң ғана емес, теріс температурада да жеңіл газ ... ... ... ... ... ... күйден бірден бу
тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс – ... деп ... ... мен еру ... жылу ... және ... конденсациялану
мен қату кезінде жылудың бөлініп шығуы тән.
7. ... ... ... ұсақ ... ... ... құрылымдарда байланысқан немесе таралған ... ... ... ... өте күшті өзгереді.
Бұлардың табиғи және биологиялық ... ... ... ... ... ... еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ.
Судың аталған және басқа да қасиеттері ... ... ... мен ... ... ету орталарына орасан зор ...... ... ... ... – бір көзі. Ол
геологиялық және биологиялық зат айналымдардағы химиялық ... ... ... ... ... табылады.
Қазіргі түсінік бойынша тіршілік суда пайда болған. Алғашқы ... ... ... өте ... ... еді. Кейін ағзалар тәуелсіз су
балансына өте бастады. Ағзалардың денесіндегі ... ... ... ... ... ... ... бір деңгейде ұстап тұратын құрылымдар пайда
болды.
Қазіргі күнге дейін денесіндегі ... ... ... ... ... ... ... Бірақ, қандай топқа жатпасын
денесіндегі судың мөлшері 50% кем ... ... ... ... ... 90% ... болуы мүмкін. Неғұрлым ағза жоғары
ұйымдасса, соғұрлым оның денесіндегі судың мөлшері ... ... ... ... 60% -ға жуық, бірақ жекеленген мүшелер мен
ұлпаларда ол 1% - 90% - ға ... ... ... ... маңызды қасиеттері нашар зерттелген. Еріген
қар суының ... ... адам ерте ... ... ... су
өсімдіктердің тіршілік күшін арттырады, өнімділігінің артуына әкеледі. ... ұзақ өмір ... ... қар суын ... ... су тірі ағзалардың өліміне әкеледі. Бірақ ... ... бір ... ... айырылған суды қысқа уақыт аралығында
пайдалану өсімдіктердің өнімділігін арттырған.
Байланысқан күйге өткен су өзінің ... ... ... Ол тек -15С – 20С қатады. Бұл өсімдікке қыстағы судың мөлшерін
ұстап тұра ... үсіп ... ... ... береді.
Жылу сыйымдылығының жоғары болуы және булану кезіндегі жылуды сіңіруге
қабілеттілігі биологиялық техникалық жүйелердегі салқындатушы агентнт болып
табылады. Ол ... ... тыс ысып ... ... ... термодинамикалық дағдарыстың баламасы бола ... ... ... жылулық ластнуының негізгі агенті болып табылады.
Табиғи экожүйелердің тіршілігіндегі судың маңызы ... ... ... су ... ... ... жасауға болады. Ол
трансцирациялық коэффициент арқылы сипатталуға мүмкін.
Бидайдың бір тоннасын алуға 2500 т су, күрішке - 4560 т, ... ... т, сиыр ... – 30000 т су ... адам үшін тек биологиялық қана емес, сонымен қатар, әлеуметтік те
фактор болып табылады. ... ... ... ... тәулігіне 2-5 литр су қажет. Алғашқы кезде адам осы ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
арта түсті. Су шаруашылығын ұйымдастырудың қажеттілігі, мысалы, ... ... ... ... ертедегі өркениеттер су шаруашылығын ұйымдастыра
алмауы, суды дұрыс пайдалана алмауы себерті жойылып кеткен.
Су барлық дерлік технологиялық ... ... ... ... ... табылады. Оған пайдалану жылдамдығының жоғары болуы ... 1 т ... ... үшін 30 т су, ... – 300 т, ... – 500
т, синт етикалық талшықтарды алуға 5000 т су қажет.
Қазір дүние жүзінде орташа шамамен алғанда тәулігіне әр ... ... л су ... ... ... 100-150 литр су ... қажеттіліктерге жұмсалынады.
Судың негізгі бөлігі өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық мақсатында
қолданылады.
Жылдан-жылға судың бағасы артып барады.
Кларктың (АҚШ) ... ... ... 50 ... ... бағасы 10
есе, ал тұрмыстық қажетті суға – шамамен 100 есе, ауыз суға – 1000 ... Ауыз суды шыны ... сату ... ... айналды. Табиғи
таза су маңызды ұлттық байлық көзіне айналып отыр.
Қазірдің өзінде су халықаралық қатынастардың шиеленісу ... ... ... ... ... суы үшін АҚШ пен Канада арасында, Дунай
өзенінің суын пайдалану үшін бірнеше мемлекеттер ... ... ... су ... судың әлемдік қоры орасан зор. Олар 1353985 мың км. Егер
гидросферадағы барлық суды ... ... Жер ... ... оның ... 2,5 км ... еді. ... мұхит шегінде орташа тереңдік 3,96 км, ал
ең терең максималды тереңдік 11022 м ... ... ... ... көп ... ... су болып табылады. Ол жалпы қордың
97,5% үлесін құрайды, бірақ тұщы судың көлемі де өте көп. Оның мөлшері ... Км – ге ... ... ... ... ... ... су балансы
төмендегідей болады. Планетаға түсетін жауын – шашын буланумен теңеседі.
Екі шама да 577000 км ... ... ... булануы жауын – шашыннан 47000
км ... ... ... кері заңдылық байқалады – булану жауын – шашыннан
47000 км жылына кем. Осы су өзен ... ... ... ... ... су ... ... жағына қарай ығысқан. Соңғысы
судың буланған ... жыл ... 430 – 550 км ... ... Осының
нәтижесінде мұхит деңгейі біртіндеп көтеріліп келеді (соңғы жүз жылда 15
см) Қосымша ... 75% ... ... ... 18,5% - жер ... ... 7% - ... есебінен алады.
Құрлықтағы жауын – шашынның толық буланбауы жылудың ... ... ... ... ... болатынын атап өту қажет.
Судың сандық мөлшерінің сарқылуы.
Қазір адам әр ... су ... ... тұщы ... ... қорының 0,1 –
0,15% - ын пайдаланады. Судың болмашы мөлшерінің алынуы сырт ... ... ... ... ... Оның үстіне ол сарқылмайтын ресурс
ретінде зат алмасуға қатысып, қайтадан су ... ... ... ... ... судың таусылуы мүмкін емес, бірақ бұл мәселе аймақтық
тұрғыда болуы мүмкін.
35 млн км тұщы судың ... 70%-ы ... ... мен мәңгі қар
түрінде болады. Бұл суды адам іс ... ... Олар ... су қорын
түзеді. Сонымен қатар топырақтағы су, атмосфералық су мен тірі ағзалардағы
су пайдаланылмайды. Батпақтардың суын ... ... ... ... суды игеру қиын. Тұтас алғанда адамзат шамамен 3 млн км суды
пайдалана алады. Бұл ... ... ... ... су ... пайдаланғанда су ресурстарының қайта қалпына келу
жылдамдығын есепке алу қажет.
Көл сулары ... ... 17 ... ... ... тек 14000 ... соң
қалпына келеді. Жер астының терең қабаттарындағы су қоры ... ... ... ............ – зат жүйесіндегі зат
алмасуға қатыспайды. Қазіргі кезде ең таза ... ... жер ... олардың қорының көп болуына қарамай тез таусылуы мүмкін.
Техникалық және экологиялық жағынан ең тиімдісі – жылдам ... ... ... ... ... ... орналасуы, жоғары
дәрежеде өздігінен тазартуға қабілетіне байланысты өзен ... ... ... кездегі суды пайдалану негізінен өзен көздерінен алынады.
Қазіргі дүние жүзі бойынша пайдалылатын судың жалпы мөлшері 4000 ... ... ... ... өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында және басқа да
салаларда қолданылады.
Қайтымсыз суды қолдану негізінен суармалы ... тән. Бұл ... ... – 70 % және одан да жоғары. Бұл кезде суды пайдаланудың негізгі мақсаты
судың максималды булануымен байланысты және ол ... ... ... ... ... әкелді.
Судың жетіспеуі өзен ағыстарының біртекті болмауы нәтижесінде де орын
алады. Оның негізгі көлемі су тасу кезінде бпйқалады.
Ағыстың уақытында әртектілігі ... үшін су ... су ... ... бұл ... де ... ... әсері болды. Олар ылғал
айналымның бұзылуымен, жерлерді алу, су ... ... ... ... және т.б ... ... Олай ... жердегі тұщы су
қорының көп болуына қарамай, адам мен көптеген экожүйе үшін судың жетіспеуі
мүмкін. Ол ... ... ... баяу ... ... ... емес таралуына, уақыт бойынша су қорының
динамикалығына, ... ... және т.б ... ... ... өте келе ... ... болдырмау жолдарын іздеу қажет.
Судың ластану мәселесі.
Ластануға судың барлық ... ... ... ... әр
түрлі дәрежеде ұшырайды.
Судың, әсіресе ауыз судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын
маңызды ... бірі ... ... Дүниежүзілік денсаулық сақтау
ұйымының мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... 5
млн адам өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны
500 млн – нан 1 млрд – қа ... ... ... ... ... ... ... Судағы көп кездесетін
элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады.
Судағы ... ... ... ... мен ... ... жақын болады. Бұл өмірдің суда пайда болғандығының ... ... ... ... онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен
немесе құрғақ қалдықпен анықталады.Аталған көрсеткіш бойынша судың мына
категорияларын бөліп ... Тұщы су – 1 г/л ... ... – 1 – 3 г/л
• Аз тұзды – 3 – 10 г/л
• Тұзды және өте тұзды – 10 – 15 ... Рапа – 50 г/л ... ... ... 35 г/л тұз ... Суларда органикалық заттар мен
әр түрлі жүзіп жүрген заттар, сонымен қатар ... ... да ... суды оны ... ... ... ... ауыз суы,
техникалық қажеттіліктер үшін, ауыл шаруашылық қажеттілігі үшін және т.б.
Судың сапасын бағалау үшін шекті рұқсат етілетін концентрациялар ... ... ... ... ... ... ... және органолептік қолданылады.
Судың бактериялық жағдайы ... ... 1) ... ... саны, ол судың 1 миллиметіріне 100 – ден аспауы керек.
2) ішек ... ... ... саны ... Ол коли – ... 1 ... ішек таяқшасының шамасы немесе коли – ... Бір ішек ... ... ... ... ... анықталады.
Органолептикалық көрсеткіштерге судың иісі, түсі, дәмі, мөлдірі жатады.
Судың сапасының маңызды көрсеткіші – ондағы ... ... ... ... мен судың өздігінен тазаруға қабілетті тәуелді
болады.
Судың оттегімен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... анықталады. (ОБПК). ОБПК дегеніміз – ... ... ... ... ... жұмсалатын оттегінің
мөлшері. ОБПК – ні анықтау үшін су микроорганизмдеріне қажетті ... ... ... ... әдетте, 5 күнде бір литр суда ОБПК
өлшенеді.Неғұрлым ... көп ... ... су ... ... биодеградациялаушы заттармен ластанған.
Суларда биологиялық ыдырауға төзімді заттар көбейіп келеді.Оларды ОБПК
көрсете алмайды. Мұндай заттардың болуын ... ... ... ... ... ... Ол су ... күшті тотықтырғыштармен,
мысалы, калли бихроматы мен ... ... ... шайынды суларды ОХПК 100 мг/л артпаған жағдайда ғана ... ... ... ... мен ОХПК ... қатынасы судың өздігінен тазару қабілеті
көрсетеді. Егер бұл қатынас ... тең ... ... ... қабілеті ең
жоғары болады.
Суды ластаушы заттар.
Сулардың ластануы ең бірінші рет су ... әр ... ... ... түсуіне байланысты болады. Екінші ретті ластану ... ... әр ... ... реакцияларға түсуі арқылы жүреді.
Ластауыш заттарға негізінен ... ... ... минералдық
тыңайтқыштар, улы химикаттар және т.б. заттар жатады. (азот, ... ... ... мен ... ... ... ... тұрмыстық
қалдық, мұнай және мұнай өнімдері).
Ластаушы заттардың басым бөлігін атмосфералық жауын – ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп
орындарының қалдықтарымен, су транспорттарымен ластану үлесі жоғары.
Су жүйелеріне жылулық ластану айтарлықтай зиян келтіреді. Ол ыстық ... ... ... да ... әсерінен температураның өзгеруі
нәтижесінде орын ... ... ... іс ... ... да бір ... адам қызметі
нәтижесінде ластанбаған беттік тұщы су көзі жоқ деуге болмайды. Солтүстік
суларының тазалығы ... ... ... Бұл ... аз ... ... өздігінен тазару қабілетінің әлсіз болуы ... ... ... Осы уақытқа деін мұхиттың шексіз өздігінен
тазаруға қабілеті туралы түсінік қалыптасқан. Қазір бүкіл адамзат мұхиттың
дүниежүзілік ... ... жер ... көз жеткізіп отыр.
Атақты француздың мұхит зерттеушісі Жак Кусто егер оны уландыру
тоқталмаса оның ... ... ... деген қауіп айтады. Қазір кең
таралып отырған, қауіпті ластаушы заттарға ... мен ... ... ... ... ... қазір мұхиттың суына жыл сайын 30 – дан 50 млн
тоннаға дейін ... ... Ал оның әр ... 12 км суды ... жаба
алады. 0,05 мг/л мұнай су құрамында болса, су ... ... ... 0,5 мг/л ... ... су ... ... ағзалар
тіршілігін жойады.Иістік құбылыстардың әсерінен балықьар мен т.б ағзалардың
миграциялық жолдары өзгереді. ... және ... ... ... ... Оның ... ... басқа ағзалардың тіршілік етуінің
мүмкін болмауына әкеледі.
Мұнайыл қабықша су бетінің шағылыстыру ... ... Ол ... ... және ... жылу мен ... ... құбылыстарына
әкеледі. Мұнайдың айтарлықтай мөлшері ... ... ... жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына келуіне өте көп уақыт
керек. Мұнайдың бір бөлігі ... сіңе ... ... ... одан су
айналымы арқылы қайтадан қазба көзіне қайтып келеді. Қиын ыдырайтын ... ... ... ... де, ... ара ... ... айналысатын аудандарда ауыл шаруашылығы судың ... ... Су ... ... ... улы ... мал ... кешендерінен шайылған
сулармен ластанады.
Мал шаруашылық кешендері кейбір аймақтарда ... ... ... ... ФРГ – де мал ... шайынды суларының қалдықтары
тұрмыстық сумен салыстырғанда 5 есе көп. 100 мың ірі қара мал басы ... ... ... ... халқы бар қаламен бірдей ластандырады. Мұндай
кешендердің негізгі ластауы органикалық заттармен және азоттың әр ... ... ... ... жылулық ластануын да атап өтпеуге болмайды. Жылынған сулардың
негізгі көзі жылу және атомдық электростанциялар болып табылады. Осы ... да ... суды ... ... ... Жылу
электростанцияларында әрбір миллион киловатт энергияны алу 1,5 – 2 км ... ... ... атом электростанцияларында жылынған судың көлемі
алынатын энергия бірлігіне шаққанда 2 – 3 есе көп. ... ... ... ... қайтадан өндірістік процестерде пайдалануы
керек. Бірақ, жылы сулардың айтарлықтай мөлшері су ... ... ... ... ... негізгі ластануы көбінесе олардың су обьектілерінен тыс су
жинағыш бассейндерде, айналымның бұзылуы ... орын ... ... ... ... қайта құрылуы немесе бұзылуына байланысты.
Суды пайдалануға оны қалдықтар мен қоқыстардан, соның ішіне улы және
радиоактивті элементтерден құтылу үшін ... ... ... ... ... тасталса да, олар мәңгілік, уақыт өте келе бұзылады да,
ішіндегі заттар суға түседі.
Орманды тасыалдауда пайдаланылатын өзендер, әсіресе ... ... ... ағаштың ыдырау өнімдерімен ластанады. Көптеген осындай
мақсатта ... ... ... ... ... ... Олар
фенолдар, лигниндер және т.б. органикалық заттардаң көзі болып табылады.
Айтарлықтай ... ... ... су ... байланысты
болады. Олар да биодерадацияға ұшырайтын немесе ... ... ... ... ... су ... ... ауыр металдар
радиоактивті элементтер шоғырланған. Олар әдетте метан мен басқа да ... ... көзі ... ... ... су ... ... төмендеуі ауаның және шекаралас жатқан территориялардың да
ластануына әкеледі.
Мұнан да ауқымды ... су ... жою ... ... ... ... тіпті ең ір су қоймасының өзі ерте ме, кеш пе ... ... ... ... көзі ... ... жояды.
Су экожүйелеріне екінші ретті ластану да көп зиян келтіреді. ... ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева «Экология» -Алматы Экономика 2002 ж.
2. Дәрібаев Ж.Е. Баешов Ә.Б. Сермаңызов С.С. ... ... А.Ж. ... Е.Ұ.Жамалбеков, Т.Қалыбеков, А.Т. Қолұшпаева, Қ.Б.
Рысбеков, Г.Ә.Саинова, М.Н.Сәндібеков –Алматы 2007 ж.
4. ... ... ... ... 2003 ... Ә.С.Бейсенова, Ж.Б.шілдебеков, Г.З.Сауытбекова –Алматы «Ғылым»
ғылыми баспа орталығы 2001 ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Семей полигонымен шекаралас елді мекендердегі ауыз су және табиғи судың сапалық көрсеткіштері19 бет
Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау11 бет
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Атмосфераның антропогендік ластануы6 бет
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты4 бет
Басқару туралы4 бет
Биосферадағы бео, гео, химиялық айналымдар11 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың еңбегін ұйымдастыру әдістемесі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь