Жамбыл облысының туристік географиясы

Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Республикамыздың әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ену стратегиясын айқындап, елу елдің қатарына кіру үшін 7 кластерді дамыту керек екендігін атап көрсетті. Бұл жеті кластердің бірі – туризм кластері. Туризм – әрі экономика, әрі саясат Мемлекет басшысының туризм кластерін дамыту арқылы Қазақстанның халықаралық беделін көтеру, сала жұмысының тиімділігін арттыру арқылы оны табыс көзіне айналдыру жайлы үкімет алдына мәселе қойып отыр. Туризм бүгінгі күнде жай ғана демалыс емес, қай мемлекетте болмасын шағын және орта бизнесті дамытатын қозғаушы күш. Бұл сала сонымен қатар, валюттік түсімдердің қайнар көзі әрі жергілікті халықты жұмыспен қамтамасыз етудің де құралы. Әлемдік статистика мәліметтеріне сүйенер болсақ, келген турист қай елге болмасын орта есеппен мың доллар көлемінде қаржы түсіріп, тоғыз адамды жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді екен. Жер бетінің ұлтарақтай ғана аумағын мекен еткен Андора, Лихтенштейн, Монако, Сан-Марино тәрізді егжейлі мемлекеттерден бастап әлемдік саясатқа ықпал жасап келе жатқан Ұлыбритания, Германия, Испания, Франция, Қытай, Канада тәрізді іргелі державаларға дейін туризмді экономиканың негізгі табыс көзі айналдырған.
Жерінің кеңдігі жағынан тоғызыншы орында тұрған Қазақстанның табиғаты ешбір елден кем емес екендігі бесенеден белгілі. Әр аймағы өзіндік қасиеттерімен ерекшеленетін біздің жеріміз батысы мен шығысы, солтүстігі мен оңтүстігі бірін-бірі қайталамайтын көрікке ие. Аспанымен бой таластырған қарлы шыңдар мен биік таулар, құмды, шөлді далалар, ну ормандар мен қалың тоғайлар, өзендер мен көлдердің де неше атасы біздің жерімізде орналасқан.
Жамбыл облысында туризмнің барлық түрін дамытуға мүмкіншіліктер бар. Бастауын б.д.д. үшінші мың жылдықтан алатын Ұлы Жібек Жолының пайда болуы мен дамуы тарихи негіз болып табылады. Табиғи климаттық жағдайларына байланысты, Қазақстан рекреациялық ресурстарға, ерекше әсем табиғи ескерткіштерге бай және қазақ даласында ата-бабамыздан келе жатқан баға жетпес құнды мәдени мұралары да шексіз. Айтарлықтай туристік – ресурстық потенциалы, түрлі табиғи ортасы және жануарлар әлемі бай елдің экологиялық туризмді дамытуға үлкен мүмкіншілігі бар. Экотуризмнің дамуы облыстағы барлық табиғи-шаруашылық кешенніңдамуына, сонымен қатар, елдің әлеуметтік-экономикалық басты мақсаты тұрғындардың салауатты өмір сүру үшін қоршаған ортаның жақсы жағдайда болуын қамтамасыз етеді.
Қолайлы табиғи-климаттық ахуал мен алуан түрлі мәдени-тарихи ресурстар танымдық, экологиялық, спорттық, сауықтыру және «тәуекелдікке толы» туризмді дамытуға септігін тигізері сөзсіз.
1. Тараз. Жамбыл облысының энциклопедиясы «Қазақ энциклопедиясының» бас редакциясы Алматы, 2003 ж. -5-80, 144, 273 б.
2. Кокина, Рысбаев. Жамбыльская область, Тараз. «Сенім» 2006 ж. –3-16, 27, 56.
3. Дәдібаев Жанғара. Атыңнан айналайын Тараз. Алматы, 2002 ж. –16-21 б.
4. Бекболатов А.Ә. Жамбыл облысының экологиялық жағдайлары //Қоршаған ортаны қорғаудың ғылыми-теориялық және практикалық аспектілері: проблемалар, стартегия. Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. Тараз, 2006 ж. 313-314 бет
5. Туристерге жол бастар Жамбыл облысы. Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп Департаменті 2006 ж. –3-22 б.
6. Теңізбаев Ж.С. Капиталдық салымдар Жамбыл облысының экономикалық өсу факторы ретінде // «Жас ғалым» - 2005 атты республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. Тараз, 2005 ж. 1-2 бөлім. 114-117 бет.
7. Инвестициялық мүмкіндіктер. Жамбыл облысының экономика және бюджеттік жоспарлау Департаменті 2006 ж. –3-27.
8. Жамбыл облысының статистика бөлімшесі 2007 ж.
9. Ешмаханов М.К. Талас өзені алабының табиғи жүйесінің экологиялық орнықтылығы Тараз, 2006 ж. 116 бет
10. Кекілбайұлы, Әбіш. Талайғы Тараз. Астана, 2002 ж. –115-117 б.
11. Кәрім Баялиев. Жасырған Жамбыл жерінде, Тараз, 2000 ж. -18-25 б.
12. М.Х.Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік Университеті, 2002 ж. -12-18 б.
13. К.Байпаков, К.Байбосынов. Ұлы Жібек жолы және Тараз. Тараз 2005 ж. –115-125 б.
14. Бахтияр Әбілдаұлы. Талас. Айша бибі, Қарахан. Алматы Санат, 2002 ж. -215-218 б.
15. Қазақстан Республикасының Тарихи және мәдение ескерткіштер жиынтығы. Жамбыл облысы. Алматы, 2002 ж. –156-178 б.
16. Байпаков К. Қазақстанның ежелгі қалалары. Алматы 2005 ж. -25-29 б.
17. Күзембай Байбосынов Жамбыл өңіріндегі тас мүсіндер. Алматы, 1996 ж. –89-93 б.
18. www.rambler.kz
19. www.google. kz
20. www. zhambyl.kz
21. Әбіл А., Мамыт А. «Жамбыл өңірінде жүзеге асырылып жатқан оң істер көп» // Ақ жол. -2005-9 сәуір -1 б.
22. Әлімбай С. Жадігерлер жинақталған киелі орын: облыстың тарихи өлкетану мұражайы туралы // Ақ жол 2006 ж. 18 мамыр, 8 б.
23. Әлиев С. Тас мүсіндер: Жамбыл облысыныдағы археологиялық ескерткіштер туралы // Қазақ тарихы 2004 ж. №3 -15-19 б.
24. Әмзаұлы Ә. Тарихи-мәдени ескерткіштердің бүгіні мен ертеңі //Ақ жол 2005 ж. сәуір, 5 б.
25. Әуелбеков З., Әлімбаев Б., Бар байлықты пайдалан білейік: Жамбыл облысының өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ жол 2005 ж. 13 желтоқсан, 2 б.
26. Қамбаров Р. Елу елдің бірі болу – мүддеміз //Республика ұстаздары 2007 ж. 22 наурыз, 1 б.
27. Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм саласын дамыту жайында // Қала мен дала 2006 ж. 16 маусым, 5 б.
28. Ахметова Қ. Туризм – мемлкеттік имиджі: Жамбыл облысындағы туризмнің дамуы // Евразия 2006 ж. 21 сәуір, 7 б.
29. Сарыбай Б. Туризм – табыс көзі (Тараз қаласы туралы) // Дала мен қала 2005 ж. 1 шілде, 16 б.
30. Ахметова Б. [Матен] // Ақ жол 2006 ж. 25 ақпан, 5 б.
31. Мауленов Б. Тарихын таспен жазған халықпыз: Тараз төңірегіндегі тас мүсіндер, Ақыртас деген қала туралы // Дала мен қала 2006 ж, 28 шілде, 8 б.
32. Досымбаева Айман Мерке – Жетісу Түркілердің киелі жері Тараз Сенім 2002 ж. -45-56 б.
33. Айдапкелов Серғали Шежірелі Сарысу Тараз, 2003 ж. -76-101 б.
34. Боздақтар. Жамбыл облысы Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2000 ж. -314-318 б.
35. Амангелді Омаров Достық пен мүдде жолы. Жібек жолы кеше, бүгін, ертең. Алматы 1996 ж. -222-233 б.
36. Мекентас Мырзахметұлы Түркістан Тараз арасы…Астана, 2002 ж. –112-125 б.
37. Мекентас Мырзхаметұлы, Исмаил Жеменей Көне Тараз Алматы 2000 ж. –9-10 б.
38. Кәрім Баялиев Жасырған Жамбыл жерінде Алматы, 1980 ж. –3-4 б.
39. Карл Байпаков Ұлы Жібек жолы және орта ғасырлық қалалары: Алматы «Қазақстан» 1992 ж. –68-74 б.
40. Бахтияр Әбілдаұлы Айша мен Қарахан Алматы, 2002 ж. –18-34 б.
41. Мадияр Елеуов Шу мен Талас Алматы, 1998 ж. –6-13 б.
42. Сечим Айдын. Туризм саласының дамуындағы кезедесетін мәселелері және оларды шешу жолдары// I түркі әлемі туризм құрылтай. –Түркістан, 2005 ж. –129-133 б.
43. Фүсүн Истамбулну Динчер, Суна Мұған Эртұғрал. Қазақстанның туризм потенциалын анықтау және қазақ-түркі туризм байланыстарын күшейтуге бағытталған іс-шаралар// I түркі әлемі туризм құрылтай. –Түркістан, 2005 ж. –4-21 б.
44. Қазақстан туризмі 2006 жылғы: статистикалық жинақ ҚР стат. агенттігі; ред. басқ. Қонаев Е.А. –Алматы, 2006 ж. 114 б.
45. Дүйсен Ғалымжан Мұстахимұлы. Основы формирования и развития индустрии туризма в Казахстане. – Алматы, 2002 г. 94 б.
46. Ердавлетов С.Р., Назарчук М.К., Кораблев В.А. Мифы и реальность Казахстанского туризма. Роль туризма в устойчивом развитии РК./ под.ред. С.Р.Ердавлетова, Алматы, 2001 г. 150 с.
47. Алиева Жанна Нарикбаевна. Экологический туризм. Алматы, 2001 ж. 101с.
48. Дуйсен Г.М. Основы формирования и развития индустрии туризма в Казахстане. Алматы, 2001 г. 94 с.
49. Журнал “Континент” №19 (131) Октябрь 2004 г. –13-26 с.
50. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 4 том. 554 б.
        
        Кіріспе
Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Республикамыздың әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ену ... ... елу ... ... кіру үшін 7 ... дамыту керек екендігін атап көрсетті. Бұл жеті кластердің бірі - туризм кластері. ... - әрі ... әрі ... ... ... ... ... дамыту арқылы Қазақстанның халықаралық беделін көтеру, сала жұмысының тиімділігін арттыру арқылы оны ... ... ... ... үкімет алдына мәселе қойып отыр. Туризм бүгінгі күнде жай ғана демалыс емес, қай мемлекетте болмасын шағын және орта ... ... ... күш. Бұл сала ... ... ... түсімдердің қайнар көзі әрі жергілікті халықты жұмыспен қамтамасыз етудің де құралы. Әлемдік статистика мәліметтеріне сүйенер болсақ, ... ... қай елге ... орта ... мың ... ... ... түсіріп, тоғыз адамды жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді екен. Жер бетінің ұлтарақтай ғана аумағын мекен еткен Андора, ... ... ... ... ... ... бастап әлемдік саясатқа ықпал жасап келе жатқан Ұлыбритания, Германия, Испания, ... ... ... ... ... ... дейін туризмді экономиканың негізгі табыс көзі айналдырған.
Жерінің кеңдігі жағынан тоғызыншы орында тұрған Қазақстанның табиғаты ешбір елден кем емес ... ... ... Әр ... ... ... ... біздің жеріміз батысы мен шығысы, солтүстігі мен оңтүстігі бірін-бірі қайталамайтын көрікке ие. Аспанымен бой таластырған қарлы шыңдар мен биік таулар, ... ... ... ну ... мен ... ... өзендер мен көлдердің де неше атасы біздің жерімізде ... ... ... ... ... ... дамытуға мүмкіншіліктер бар. Бастауын б.д.д. үшінші мың жылдықтан алатын Ұлы Жібек Жолының пайда болуы мен ... ... ... ... ... ... климаттық жағдайларына байланысты, Қазақстан рекреациялық ресурстарға, ерекше әсем табиғи ескерткіштерге бай және ... ... ... келе ... баға жетпес құнды мәдени мұралары да шексіз. ... ... - ... ... ... ... ... және жануарлар әлемі бай елдің экологиялық туризмді дамытуға үлкен мүмкіншілігі бар. ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, елдің әлеуметтік-экономикалық басты мақсаты тұрғындардың салауатты өмір сүру үшін қоршаған ортаның жақсы ... ... ... ... ... ... ... мен алуан түрлі мәдени-тарихи ресурстар танымдық, экологиялық, спорттық, сауықтыру және ... ... ... ... сөзсіз.
1 Жамбыл облысының туристік географиясы
+ Географиялық орны және ... ... - ... ... ... ... ... Шу-Іле таулары мен Балқаштың батыс жағалауы, Қаратау жотасы, Қырғыз Алатауы мен Бетпақдала аралығында орналасқан. Облыс оңтүстігінде Қырғыз Республикасымен, батысында ... ... ... ... ... шектеседі. Жер көлемі 144,3 мың км2. Тұрғындары 1001 (2006 ж) мың ... ... - ... ... ... ... бірдей қоныстанбаған, олар негізінен таулы жерлерде қоныстанған. Облыс әкімшілік ... ... ... ... Жуалы, Сарысу, Талас, Мойынқұм, Қордай, Шу, Меркі және ... ... [1]. ... негізінен жазық. Солтүстік бөлігі (Бетпақдаланы есептемегенде) негізінен, Талас және Шу өзендері алаптарында орналасқан. Шу аңғары облысты екіге бөледі. Солтүстік ... ... ... ... ... ұсақ ... - жартасты Бетпақдала шөлі алып жатыр. Оның ... ... ... 350-500 метр. Мұндағы ең биік жері - Байқара тауы (665 м). Шу өзенінің оңтүстік ... - ... - ... ... ... ... ... (теңіз деңгейінен биіктігі 300-600 м) ұласады. Оның орта бөлігіндегі құм бұйраттардың арасында көптеген шұраттар ... ... Бұл ... жер асты суы ... суы) жер ... ... жатыр.
Облыстың шығысында Шу-Іле тауларының аласа келген Желтау, Айтау, Хантау, Майжарылған таулары және ... ... ... ... ... Осылардың биіктіктері 500 метрден аспайды. Беткейлері көлбеу, жоталары жазық келеді. ... қиыр ... Іле ... ... ... пен ... ... жатыр. Шу-Іле тауларынан бастау алатын өзендердің барлығы дерлік жаз айларында кеуіп, құрғақ арналарға айналады. Шу-Іле тауларының оң жағалық ... ала ... - ... ... ... созыла орналасқан Сарыой үстіртті жазығы мен сексеуілді ... ... ... ... ... Андасай қорықшасы орналасқан. Облыстың оңтүстік, оңтүстік-шығысында Қырғыз Алатауының Қазақстанға қарасты ... ... ... орналасқан. Облыс аумағындағы оның ең биік жері - Меркі өзені бастау ... тұсы (4099 м). ... ... ... ... Талас Алатауының қиыр солтүстік бөлігі кіреді. Таудың облыс амағындағы бөлігінің ең биік жері - 4027 м. ... Ақсу - ... ... ... ... ... ... аумағында) осында ораналасқан [9]. Облыстың оңтүстік-батыс аумағын Қаратау жотасының солтүстік-шығысындағы үлкен Ақтау мен ... ... ... Қаратау) кіреді. Оның облыс аумағындағы ұзындығы 150 км шамасында. Ең биік жері кіші ... ... орта тұсы (1610 м). ... ірі ... кен орындары, полиметалл кентастары бар. Облыстың орталық өңіріндегі сазды-тақтасты, құмды төбешікті ... ... ұсақ ... ... ... ... кездеседі.
Климаттық тұрғыдан облыс аумағының жазық өңірі Балқаш-Арал, Жоңғар (Жетісу) - Шу - Іле және ... ... ... ... ... Олар өз ... бірнеше климаттық аудандарға бөлінеді. Облыс аумағын қамтитын аудандарға орталық Қазақстан климаттық ауданының оңтүстік бөлігі (Бетпақдала), Балқаш маңы климаттық ауданы, (Балқаш ... ... ... ... ... ... климаттық ауданы жатады. Облыстың климаты біршама құрғақтығымен және ... ... Мұны ... ... ... құрлығының орта тұсында орналасқандығы, мұхиттардан алыстығы, ауа райының ашық болуына мүмкіндік туғызатын атмосфералық айналымның ерекшелігі, сондай-ақ күн ... ... ... ... ... ... орналасқандығымен түсіндіруге болады. Облыс бойынша ауаның орташа тәуліктік температурасы 00С-тан жоғары кезең 225-245 күнге созылады. Аясыз кезең ... ... 5-6 ай, тау ... және ... 4-6 ай ... ... ... жауын-шашын аз (100-300 мм). Қар қабаты жұқа (10-15 см). Оңтүстік аудандарда тұрақты қар ... ... ... дамытуға өте қолайлы.
Облыста жер беті ағыны біркелкі таралмаған. Өзендер, негізінен, облыстың оңтүстігіндегі Қырғыз және Талас ... ... ... ... алады. Олдардың басым бөлігі Шу мен Талас өзендері алқабында жатыр және осы ... ... ... ... ... аймағындағы ең ірі және ұзын өзен - Шу (1186 км.). Ол ... ... ... ... ... Теріскей Алатауы мен Қырғыз Алатауындағы мұздықтардан басталатын Жуанарық, Қошқар өзендерінің қосылуынан қалыптасады.
Табиғат көркем Буалі ... ... соң ... аумағына кіреді. Облыстағы оның ұзындығы 800 км. Шатқалдан ... соң ... ... ... кең ... ... ... Облыс аумағында оған жалғыз Қорағаты өзені қосылды. Қызылордада, Оңтүстік Қазақстан жерлеріндегі Ащыкөл-Ақжайқын ойысына құяды. Ірілі-уақты 80 саласы бар. ... ... ... т.б. облыстың Мойынқұм, Бетпақдала арқылы ағады. Арнасының ені 50-100 м, ең терең жері 4,8 м. Негізінен, мұздық және қар ... ... ... аяғының 15%-ға жуығы көктемде, 58%-ы жаз-күз айларында, 27%-ы қыста өтеді. ... ... су ... 77 м3/с. ... ... ... мұзының орташа қалыңдығы 64-74 см., шілде-тамыз айларында суы мол болады. Жазда судың орташа температурасы 22-23 [0]С, ең ... ... 26,7 [0]С ... ... ... ... жайын т.б. балықтар бар. Шу бойында Тасөткел бөгеті, Тасөткел суару жүйесі салынған. Егіндік пен ... ... және ... Шу өзені суының 55% жұмсалады.
Облыстағы екінші үлкен өзен Талас, Қырғызстан мен Қазақстан жеріндегі ... ... 661 км су ... ... 52700 км[2]. ... ... 453 км. Негізінен Жамбыл облысының Байзақ, Талас, Сарысу аудандары жерімен ағады. Қырғыз Алатауы мен Талас Алатауы ... ... ... және ... ... ... жерден басталып, Мойынқұмдағы Айдын көліне жетпей құмға ... ... ... ... ... ... тар шатқалды, ені 1-2 км, жазыққа шыққан төменгі бөлігінде кең, 25-30 см көп ... мұз, ... ... ... ... ... ... Тараз қаласынан төменгі ағысында Таластан бірнеше тармақ (Шалқы, Көделі, Тасарық т.б.) таралады. Суы көктемде, күзде тұщы, ауыз суға ... ... ... 10 км ... Киров бөгені, сағасынан 197 км жерде Юбилейный, 275 км-де Жінәлі, 280 км-де Қазақбай бөгендері және Талас-Аса каналы салынған. Егін суаруға ... үшін ... ... ... ... оның ірі ... - Аса ... (ұзындығы 253 км) сол жақтан құяды.
Облыстағы көптеген кішігірім өзендер (Шабақта, Борандай, Бүркітті, Теріс, Шалсу т.б.) Қырғыз ... ... ... бастау алады. Шу-Іле және қаратау жотасынан басталатын ... ... ... жаз ... ... ... не жылғаларға айналады [24].
Облыс аймағын Балқаш көлінің оңтүстік-батыс бөлігі кіреді. Облыс аумағындағы ең ірі көл - ... ... - ... ... көл. ... ... ... 60 км жерд, Қаратаудың солтүстік беткейіндегі тектоникалық ойыста ... ... ... ... 438 м. ... 88 км[2], ұзындығы 18 км, ені 7,5км-ге дейін, орташа тереңдігі 3,5 м, ең терең жері 8 метр. Жауын-шашын мол ... су көп. Суы ... ... Аса ... шығыс жағынан құйып, солтүстігінен ағып шығады. Көлде сазан, шабақ, табан балық, ақ амур, майшабақ, т.б. бар. Көл суын ... ... егін ... және ... ... пайдаланады.
Жамбыл облысы - сан алуан жануарлар мен құстардың мекені. Кәсіптік маңызы бар ... ... ... тік ... құзды жерлерде тіршілік етеді), елік (аршалы ормандарда), марал (жазда ... ... ... ... ... ... ... қоңыр аю (Батыс Тянь-Шань жаталарында), доңыз (Шу мен Талас өзендері аңғарларында) кездеседі. Басқа ... - ... ... ... ... ... және аңқалық сияқты терісі бағалы аңдар кең тараған, ондатр жерсіндірілген. Қанаттылардан ұлар, үкі, сақалтай (қозықұмай), шымшық, бұлдырық, т.б. кездеседі. ... ... ... ... ... мен сұр ... бар. Өзендер мен көлдерде алабұға, қарабалық, сазан, көксерке, табан, қызылқанат балық, жайын тіршілік етеді. Облыс ... ... ... ... ... саны азайып, қорғауға алынған, Қазақстанның енгізілген бүркіт, ителгі, Қаратау арқары, мензибр суыры, көкқұс, лашын, т.б. құс - ... ... ... ... ... ... қорық - Ақсу-Жабағалы қорығы, ақбөкендердің қысқы мекені - Андасай қорықшасы ... және ... ... ... [4]. ... ... аумағында тас ғасырынан, полеолит дәуірінен бері адамдар өмір сүріп келеді. Бұл жерде андрон мәдениеті мен ұзақ ... бойы ... ... ... ... және қаңлылар және басқалардың мәдениеттері қалыптасты. Мұнымен қатар өңірдің тарихы мен мәдениеті тамыр жайған Тараз қаласын басып өтетін Ұлы ... ... және сол ... ... ... Византия, Парсы, Батыс Еуропа және ежелгі Русь сияқты ірі елдермен саяси-экономикалық байланыстары ... ... ... ... ... ... Талас, Аса өзендерін кесіп өтетін бұл өңірде іргетасы шартты түрде біздің эрамызға ... 586 жылы ... деп ... ... Талас қаласының пайда болуына ықпал еткен коңыржай климат, құнарлы топырақ, бай жайылым оны ары ... ... ... ... Сюань-Цзяньнің деректеріне қарағанда 630 жылы өзінің көлемі жағынан ... ... Шашу ... ... кем ... ... ... және басқа қалалардан асып түскен. Бұл жерде әр елден келген көпестер тауарларын саудалайтын. Өзінің ең ... ... 11-12 ... жеткен қаланың қыштан жасалған құбырлар пайдаланылған жерасты су ... тас ... ... мен ... канализациялық коллектор мен күйген кірпіштен көпкүмбезді ғимарат ретінде соғылған моншасы болған.
1220 жылы Орта Азияның түгелге дерлігін және қазақ елінің ... ... ... алған моңғол шапқыншылары ақырына дейін қарсылық көрсетіп баққан Тараз қаласын тыптипыл ғып тастады. Бұдан кейін Тараз өзінің мәні мен ... ... ... Бұл ... толассыз жүрген өзара соғыстар, Батыс Еуропа мен Үндістанға ашылған теңіз жолы арқылы Ұлы Жібек жолымен сауда-саттықтың тоқтауына және ... ... ... ... ... әкеп ... Тарихта ірі оқиға ретінде Тараз туралы 1513 жылы оған Қасым ханның жорығы кезінде айтылады. Нәтижесінде, бір замандары атағы шыққан қала 15 ... ... ... ... ... қоныстардың біріне айналды. Археологиялық қазбалардың материалдары, мазарлар мен тастардағы бейнелер ортағасырлық Тараз бен ең ... ... ... ... ... ... ... Ұзақ жылғы археологиялық, тарихи-сәулет зерттеулерінің нәтижесінде табылған ескерткіштер облыстың тарихи-мәдени мұрасының құнды қоры болып табылады. 19 ғасырдың басында бұл аймақта ... мен ... ... күзету үшін бірқатар камалдар салынды. Осылай ежелгі Тараздың үйінділерінің ... ... жері ... ... кейін тез дамуға бет алған қамал бой ... ... өте ... ... ... аты ... ... 1856 жылы ол болып өзгертілді. Бұл атын ол ... ... ... ... ... ... ... келбеті мен жоспарлануы басқа ортаазиялық қалалардан ерскшеленген жоқ. Орталығында көптеген сауда орындары мен қолөнершілері орналасқан қалада 2-3 мың ... ... ... өзі ... ... ... күнінен бастап, бұрынғы тәртіпті түбегейлі өзгертіп, жергілікті билікті ... ... ... ... ... 1936 ... 10 ... Әулиеата Қазақ компартиясының бірінші хатшысы Мирзоянның құрметіне Мирзоян деп аталды. Ал, 1937 жылы 5 ... қала аты ... ... дүниеге келген қазақтың белгілі ақыны Жамбыл Жабаевтың атымен ... ... оның ... ... 1997 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың қаулысымен қайтарылып, Жамбыл қаласы ... боп ... ... ... ... Мирзоян... Жамбыл... Тараз.
Осылай ғасырлар бойына атауы сан өзгертілген қаланың тағдыры оңай болмаған [5].
1.3 ... ... ... ... потенциал
Жамбыл ауданы - Жамбыл облысының оңтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. 1928 жылы ... Жері 4,3 мың км2. ... 75,6 мың адам ... ... ... ... орталығынан 27 шақырым жерде орналасқан Аса ауылы. Аудан аумағында 45 елді мекен бар. ... жері ... ... мен ... Алатауының түйіскен жері), ауданның орталығы қыратты, ал солтүстікке қарай ... ... ... ең биік жері орта ... (Үлкен Бұрылтау, 1138 м). Климаты континенттік, қысы жұмсақ, жазы ыстық. Ауаның жылдық орташа температурасы қаңтарда - 6-70С ... ... ... ... ... мөлшері 250-400 мм. Аудан жерімен Талас, Көделі, Аса өзендері ағып өтеді. Жері ... сұр, ... ... ... ... ... ... сортаң шөп, қамыс-құрғақ, бұталы өсімдіктер, т.б. өседі. Ақбөкен, ... ... ... ... ... ... т.б. мекендейді. Аудан аумағында 38 ұлт пен ұлыстың өкілдері тұрады. Жамбыл ... ... ... ... ... (95,5%). ... біршама тығыз орналасқан. Халық қоныстануының орташа тығыдығы 1 км2-ге 16 адамнан келеді. Аудандағы ірі елді ... Аса (7,9 мың ... ... (7,6). ... ... 99 ... ... ие. Оның 89-ы археология, 7-і тарихи, 2-уі сәулет және 1-уі ... өнер ... ... ... ... ең ... ... жолдарының бойынан табылған. Олардың ішінде Әулиебастау, Бектөбе сияқты ірі қалалар мен ерте темір және орта ғасырдағы Ақтөбе, Күзембайтөбе, ... ... ... ... ... қарауыл мұнараларының қалдықтары, бейіттер мен қорғандар (қорымдар) бар. Ортағасырлық сәулет өнерінің ғажайып ... Айша бибі мен ... ... ... де мұнда орын тепкен.
"Төменгі Барысхан" - IV-XIV ... ... ... ... ғажайып қала. Қаланың топографиясында бұрыштары мен көлденеңінен орналасқан мұнаралардың ... мен ... ... ... ... бой көрсетеді. Қала екі сатыдан тұратын, төбе неғұрлым жарыққа бағытталған болып келеді. Қалаға кіреберісте мұнаралап көп салынған. Территориясында қауыздардың ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде оның ауылшаруашылық аймағын құрайтын усадьбалардың қалдығы - ... ... ... ... ... ... ... Талас өзенінің жағасына, Тараз қаласының оңтүстік-шығыс бөлігіне, айнала ортадағы биік төбеге салынған ежелгі қаиетті орын. Тектұрмас қасиетті ... ... хан ... жер деп ... ... ... ... Ислам діні енгенге дейін қалана бастады. Ислам дәуірінде салынған кесененің өзі 1935 жылы қиратылған. Қазіргі оның ... ... ... жаңа ... ... ... келтірілді. Дәл қасында қазақтың ұлы батыры Мәмбет батырдың моласы үстіне соғылған кесене бар. Кесене орналасқан ... ... ... ... ... бар ... ... көрінеді. Іргеде ағып жатқан, көне қалаға аты берілген Талас өзені адам әсерін күшейте түседі. Осы ... X-XIII ... ... ... ... асыратын тас көпір болған. Сәулеттік кешен, сондай-ақ ... ету орны ... ... ... ... Ата) ... - XI ғасыр. Тараз қаласынынң орталық бөлігінде, Төле би және Байзақ батыр көшелерінің қиылысында орналасқан. Кесене ортағасырлақ Траза аумағында ... ... ... ... ... кесенесі өзінің әсемдігі Ресей сәулет өнерін бағалаушыларын 1902 жылдың өзінде ежелгі Тараздың теңдессіз жасампаздығы ретінде таңдандырыпты. Археологиялық қазбалар қазбалар ... бұл ... ... үшін өте ... ... 30 ... ... кірпіштер пайдаланылған. Құрылыс қараханидтер дәуірінде, XI ғасырда жасалған. Оның құрылысы Айша бибі мен ... ... ... тікелей байланысты. Оның жерленуін тарих, біздің аймақты X-XII ғасырларда билеген Қараханидтер әулетінің хандығымен байланыстырады. "Әулие Ата" атануы да ... ... ... жер ...
Айша бибі кесенесі. XI-XII ғасырлардағы аса тамаша ескерткіш. Жамбыл ауданында Айша бибі ауылы маңында, ... ... 20 ... ... ... Айша бибі ... тек Қазақстан аумағында ғана емес, бүкіл Орта Азияда толықтай тілінетін ... ... ... ескерткштерінің ерекше бағалылары тізімімен ЮНЕСКО-ға енгізілген. 60 түрлі терракотты плиткаларының барлық ойылуы қолмен, өте шеберлікпен ... ... ... ... өмірінің ерекше құндылығын көрсететін өзіндік мұражайы болып табылады.
Бабажы ... ... - XI-XII ... Айша бибі ... ... ... ауданында орналасқан, XI-XII ғасырдың ең ерекше ескерткіші болып табылады. Қос ... бар 16 ... ... ... ... ерекшелігімен әйгілі. Шатырлы, қабырғалы жабуы орта ғасырлақ сәулет өнері қазіргі ... ... еш ... жоқ. ... ... ... мұнда жерленген әйелдің аты-жөнін бізге жеткізіп отыр. Ол аңыз ... ... ... еді. ... осы бір ... сапарда жолбастаушы болған болатын. Айша қайтыс болғаннан кейін, сүйікті тәрбиеленушісінің моласы басында оның шамын жағып өтті. Екі кесене де тек ... орны ... ... бірге мұсылман әлемінің қасиетті орындары болып табылады.
Әбдіқадыр ... - 20 ... ... ... ... ... ескерткіші. Тараз қаласында Әбдіқадыр атты кісінің қаржысына салынған. 20 ғасырдың ... ... ... беті мен ... ... ғана қалған. Ескерткіш 1975-80 ж. жөндеуден өткен. Оның аумағына жаңа медресе ғимараты салынды. Ә. м. Орта ... осы ... ... ... ... ... қабырғаның дәл ортасында жебе тәрізді арқалы терең ойық жасалып, екі жағында ... ... ... ... ... Күмбезбен жабылған азаншы мұнарасында қарама-қарсы 6 терезе бар. ... ... ... ... [23]. ... ... көп жерін құмды шөл, жазық дала алып жатқанына ... ... ... ... ... ... бар ... ресурстарға бай өлке. Шу өзені, биіктігі төмен ... ... ... ... ... ... беткейлері. Этнопарктер, халықаралық туристік базалар ашуға өте ... ... бар. 4 ... ... алынған қорықшалар бар. Олар: Берікқара, Андасай, Қарақоңыз, Жусандала.
Облыс ... ... ... бай. Бұл ресурстарды емделу үшін қолдануға болады. Тұрар Рысқұлов атындағы шипа жай. ... ... ТМД ... ... ... теңдессіз, 2003 жылы ғана іске қосылған табиғи минералды сумен ваннаға түсіру, ішу асқазанды, өт жолы мен ... ... ... ... ... жуу ... ... емдеуде.
Сол сияқты, бұл табиғи су жүрек-қантамыры ауруларына (жүректің I-II кезеңіндегі гипертония және т.б. ... ... және ... нерв жүйесінің аурулары мен жарақаты зардаптарына; қозғалыс мүшелерінің қабынуына және дегенеративтік өзгерістеріне, әртүрлі себептерден пайда болатын артриттерге, полиартриттерге, остеохондрозға, жатыр мен оның ... ... ... ... ... ... минералды суды үнемі ішіп жүргенде:
* ас қортыу ағзаларының секторлық қызметі қышқылы астам, сақталған және созылмалы гастрит пен асқазанның ас ... ... ... асқынбай бұзылғанда, артқы ішекке, созылмалы шаншуға және энтроколитке, ішектің тамақты әртүрлі себептерден пайда болған созылмалы ауруларына ... ... ...
* ... ... ... ... тас пайда болу, созылмалы пиоленефрит, созылмалы простатит ауруларын емдегенде де пайдалы;
* зат алмасу және эндокрин жүйесінің қант диабеті, дене қозғалысының ... ... май ... ... ... қызметі бұзылуына жеткізбеген подагра, зәр жолына құм, тас ... ... ... ... ... де ... ... су ауыр металмен, фосформен кәсіби уланғандарға да ем.
Алқым бездері ауруларының алдын алуға да мүмкіндік береді. Минералды суда бром, ... йод, ... ... ... ... болуы да бұл шипалы судың емдік қасиетін арттыра түседі.
Сондай-ақ, шипажайды емдік балшықпен:
* қозғалыс ағзаларының буын, ... ... ... ет, ... ... нерв жүйесінің перифериялық аурулары мен жарақаттары, құяң (радикулит), полирадикулит, неврит және полиневрит, ... ... ... ... ... мен ... ... мүшелеріндегі созылмалы қабыну процестері, сальпингофорит, созылмалы метрит, улма инфальтизмі, созылмалы қабыну аурулары салдарынан болған бедеулік емделеді.
Шипажайда сол ... ... ... ... душтың барлық түрлері, қолмен және микрокомпьютерлік биоэлектрмен массаж жасау құралдары қолданылады [24].
Жуалы ауданы - облыстың ... ... ... бөлік. 1928 жылы құрылған. Алғашында Шымкент облысы (Қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы) құрамында болған. 1951 жылы Жамбыл облысының құрамына ... ... ... 5,1 мың км2. ... 48,4 мың адам (2007). ... 533 елді ... бар. Орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылы.
Жуалы ауданы Теріс (Асы) ... ... және орта ... ... ... бөлігін Жуалы таулы үстірті (биіктігі орталығында 900 м) алып жатыр. ... мен ... ... ... ... мен оңтүстік-батысынан Боралдай тауы, оңтүстіктен Талас Алатауы қоршайды. Таулы үстірттің климаты қоңыржай континенттік, қаңтардың орташа температурасы -20С-дан -70С-қа дейін, шілдеде ... ... ... ... ... 400 мм шамасында, оның көпшілігі көктемде түседі. Басты өзендері теріс (төменгі жағы Асы деп ... ... ... ... ... көлі ... ... орналасқан. Адамның таулы үстіртінің сұр топырағында жусан, астық тұқымдас өсімдіктер, боз, сеелу, түрлі шөптер, жуа, кекіре т.б. бидайлық аралас өсімдіктер ... ... ... ... тоғайлар кездеседі. Адамның оңтүстік бөлігінде Талас Алатауының беткейлері - ... және ... ... Бұл өңір Ақсу-Жабағылы қорғанының солтүстік бөлігі саналады. Жабайы жануарлардан қарақұйрық, жабайы ... ... ... ... ... ... бар. ... Сазан ауланады. Ауданда халық біркелкі орналаспаған. Халқының орташа тығыздығы жалпы аудан бойынша 1 км2-ге 14,9 ... ... ... бөлігінде 30 адамнан, солтүстігінде 7 адамнан келеді. Елді мекендер көбінесе ... жол ... ... Ірі ... ... Момышұлы, Қайрат. Жуалы ауданында ұзын ырғасы 75 ескерткіш бар. Оның 65-і ... 5-уі ... 3-уі ... және 2-уі ... ... ... ... ескерткіштерінің көбі Қаратау тауының жотасы мен Билікөл көлінің айналасында шоғырланған.
Қалалар мен қоныстар, қарауыл мұнаралары негізінен орта ғасырға ... ... ең ... , , , . Бейіттер мен мүрделер біздің эрамызға дейін пайда болса, Берікқара, Жосалы, Жетітөбе, Саясу және ... ... орта ... ... пайда болған. Тастағы бейнелердің пайда болуы да біздің эрамызға дейінгі 2 мың ... ... ... 9 ... үйі, ... ... қазақтың хас батыры, аты аңызға айналған Бауыржан Момышұлыға қатысты экспонаттар мен ол туралы деректер жиналған мұражай бар. ... ... ... кешенді қорықшасы. Өсімдіктері жойылып бара жатқан түрлерін сақтап қалу мақсатымен 1971 жылы Жуалы ауданында аудан ... ... ... 30 ... ... ... Кейіннен Қазақстан Республикасы үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы қаулысымен жер аумағы кеңейтіліп (17,5 мың га) ... ... ... ... ... деп ... Жуалы ауданы мемлекеттік орман қоры жерінде орналасқан.
Табиғат қорығында қызыл кітапқа енгізілген ағаш-бұта және шөптердің сирек тұқымдары ... ... ... ... кездесетін түрі, тарэндемикалық түр Берікқара терегі, Грейг қызғалтағы). Жануарлар әлемінен: қаратау ... үнді ... ... ... қоян, сұр құр, қырғауыл, қасқыр, түлкі, жұмақ шыбын аулағышы және ... ... ... оның ... 5 табиғат шатқалы енеді: саясу, жұрынсай, Берікқара, Шымырбайсай, Ақсақалсай.
"Көксай шатқалының" етегі мен Жуалы таулы аймағымен түйісетін ... ... мен ... ... Талас Алатауы.
Шамамен 10 мың гектар жерді алып жатыр. Әкімшілік орналасуы Жамбыл облысының Жуалы ауданы.
Көксай Шатқалының етегі ... ... ... буферлік аймағы болып табылады да, Оңтүстік Қазақстан облысына бағынады. Бұл ... ... ... ... ... арша тоғайлары, таулы альпі шалғындары шалғынды далалармен алмасып отырады. Тоғайларда қайыңның жойылып бара жатқан ... ... және ... қайыңдары), ұсақ жапырақты тас, түркістан рябинасы, ағашты және бұталы аршалар өседі. Таулы далалар мен ... түр ... бай, олар ... ... және дәрілік өсімдіктердің тектік қоры болып табылады.
Мәселен: мыңжапырақ, зверобой, зезифира, сиыршан, ... ... ... ... тмині, шалфей, хвощ эфедрасы, қызғалтақтардың түрлері қоңыр-қауын сушөбі, ятрышник, талас акониті.
Каньон мен шатқал Жамбыл облысының табиғат мұрасының ең бай ... ... ... ... ... қорығына келген туристердің назарын аударып отырады.
Қаратау-Билікөл табиғат аймағы. Шамамен 60 мың ... ... алып ... Жамбыл облысы Жуалы ауданының территориясында.
Қаратау Батыс Тянь-Шанның алдыңғы жотасы. Бұл аласа таулы рементті ... ... ... ... ... ... Жамбыл облысының территориясында Қаратау-Билікөл табиғат аймағы ерекшеленеді. Оған Қаратау жотасының солтүстік шығыс беткейі және оған жақын тау етегіндегі жазықтықтар дала ... ... ... ... ... сирек кездесетін бағалы эндемикалық түрлерге бай, сонысымен ботаника музейі ... ... ... ... биік ... Берікқара терегінін бірнешесі ғана өседі. Ол дүние жүзінің еш жерінде кездеспейді. Жануарлар мен өсімдіктер дүниесі өте бай, тек ... ... ... ... бара жатқан сирек кездесетін түрі өмір сүреді [5].
Қордай ... - ... ... әкімшілк бөлік. Алғашында 1928 жылы Алматы округінің құрамында, кейіннен (1939 жылы) Жамбыл облысына ... ... 9,0 мың км2. ... саны 104,9 (2007). ... 41 елді ... 18 ... әкімшілік округтері бар. Орталығы - Қордай. Қордай ауданының жері, негізінен, таулы. Солтүстік және шығыс бөлігін Шу-Іле таулары алып ... ... ... т.б. тау жоталары ауданның орталық және оңтүстік - шығыс бөлігін алып жатыр. Шу ... ... ... ... ... ... ... Қордай желі соғып тұрады. Ауаның қаңтардағы орташа температурасы -8-100С, шілденікі ... ... ... ... 300-350 мм, олардың басым көпшілігі күз және қыс айларында ... ... ... Шу өзенінің оң саласы саналатын Ырғайты, Қалғұты, Қарақоңыз, Қалқатас пен Жетімжолдан бастау алатын бірнеше кішігірім өзендер ағады. Аудан жерінде жусан, ... боз, ... тал ... ... ... ... елік, қасқыр, түлкі, борсық, қоян мекендейді.
Ауданда негізінен қазақтар (49%) тұрады. Одан ... ... (17,6%), ... (23,1%), ... т.б. ұлт ... бар. Халықтың орташа тығыздығы. Халықтың орташа тығыздығы 1 км2-ге шаққанда 11,6 адамнан келеді. ... ... ... ... және ... ... бөлігінде орналасқан.
Мұндағы халықтың орташа тығыздығы 1 км2-ге 37,2 адамнан ... Ірі елді ... ... (24,9 мың ... ... (10,8), ... (9,0), Отар (4,4) т.б. ... Тараз қаласынан 370 шақырым жерде орналасқан. Қордай ауданында бар-жоғы 225 ескерткіш бар. Оның 138-і археология, 22-і тарих, 3-і ... және 2-і ... ... ... ... ескерткіштер Шу өзенінің бассейіні және биіктеу жерлерде орналасқан суайрықтар мен ... ... ... шоғырланған. Олардың -көпшілігі қола дәуірі және ерте темір ғасырындағы қорғанды бейіттер. 7-14 ғ.ғ. ... ... 7 ... ең ірілері , , , . Қол дәуірі мен ерте темір ғасырындағы тастағы бейнелер мен тас мүсіндер. Сонымен бірге ... 28 ... үйі, 2 ... 38 ... 7 ауыл клубтары бар.
"Қарақоңыз шатқалы" мемлекеттік ботаникалық табиғат қорықшасы.
Іле Алатауының батыс жағын және Қарақоңыз ауданының орталығынан 65 ... ... ... ... ... ... ... 1974 жылы Қордай ауданының мемлекеттік орман қоры жерінде бекітілген. Жер аумағы 3,07 мың гектар.
Ботаникалық қорықшаның құрылуының мақсаты түрлі бағалы ... ... ... ... және ... ... ... күшейту. Қорықшада өсімдіктердің 520 түрі бар. Қазақстанның сирек кездесетін тоғайлары, алма, шие, алша, жүзім отырғызылған участоктар үйеңкі, ... тұт, грек ... ... ... ... мен ... басқа тұқымдары Семенов үйеңкісі, емен, талдар кең таралған. Қазақстанның "қызыл кітабына" ... ... ... ... ... недзвецкий алмасы, жабайы жүзім, гладиолус, күшала, сасыр, жуа, қызғалдақтар мен жанаргүлдердің көптеген түрлері бар. Қорықша ... ағаш егу тек ... ... жүргізіледі.
Тұрар Рысқұлов ауданы - облыстың оңтүстігінде орналасқан әкімшілік бөлік. 1938 жылы Луговой ауданы ... ... 1999 ... ... ... ... атымен аталады. Жерінің көлемі 9,1 мың км2. Халқы 61,1 мың ... ... 44 елді ... және 1 ... ... біріктірілген. Орталығы - Құлан ауылы.
Аудан аумағының басым көпшілігі жазық келген тек оңтүстігі ғана таулы. ... ... ... ... ... Қарақыр, Қайыңды, Сөгеті, Мамай таулары орналасқан. Ауданның солтүстігі Мойынқұм шөліне ... ... ... ... қысы ... ... жазы ыстық, солтүстігі қуаң. Ауаның қаңтардағы орташа температурасы -6-8 0С, шілдеде 22-26 0С. Жауын-шашынның орташа мөлшері 250-350 мм, таулы бөлігінде 500 ... ... ... ... ... Қорағаты, Қарасу, Шалсуы, Жарлысу, Қорғантас, Қайыңды, Сарыбұлақ өзендері ағып өтеді. Олардың барлығы бастауын Қырғыз ... ... ... ... аумақтары шағын келген Белогорка, Байтелі, Шілік, Қосапан, Көккөл көлдері бар. Өсімдіктерінен тау шатқалдарында бұта аралас қайың, терек, жеміс ... ... ши т.б. ... ... ... ... ... басым көпшілігі қазақтар, (87,6%), одан басқа орыстар (7,8), татарлар (1,1) т.б. ұлт өкілдері тұрады. ... ... ... 1 ... шаққанда 6,8 адамнан тұрады. Тұрғын халықтың басым көпшілігі 87-89%-ы ... ... ... ... 1 ... 18 адамнан келеді. Ірі елді мекендері: Құлан (12,3 мың адам), ... ... (9,9), ... ... және ... ... бар.
Тұрар Рысқұлов ауданында 90 тарих және мәдениет ескерткіштері бар. Олардың 77-сі археология, 5-уі тарих, 3-уі ... ... ... ... ескерткіштері негізінен қырғыз алатауының солтүстік сілемдеріенде және Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан. Бұл жәдігерлер біздің эрамызға дейінгі мыңыншы жыл мен орта ... ... ... ... ... Тастағы бейнелер қола дәуіріне жатады, 36 қарағанда бейіттер мен ерте темір ғасыр мен орта ... ... ... 6-12 ғ.ғ. ... ... ... Қорағаты Еңбекші сияқты 5 қала, 5 қоныс, 3 бекініс, төрткүлдер, 7-13 ғ.ғ. ... ... және тағы ... Тарих және монументалды өнер ескерткіштері, олардың біреуі өндірістік іс-әрекетке, 1-уі әскери тарихқа, 2-уі Әбілхайыр хан ... мен ... ... Сонымен бірге 7 мәдениет үйі 5-ауыл клубтары, мұражай бар.
Ауданда орыс, неміс, өзбек, шешен, ... ... ... құрылған.
шатқалы ауданы, Қырғыз Алатауы. Аумағы шамамен 20 мың ... ... ... Рысқұлов ауданының территориясында орналасқан. Шатқал Қырғыз жотасының солтүстік беткейінде. Биіктігі мәңгі қар жататын участоктарымен алғанда 3800 ... ... Тау ... ... - ... ... ... эндемикалық өсімдік эремурустың кең таралғандығы. Таудың етегінен ... ... ... ... ақ ... ... ... басқа еш жерде кездеспейтін тамаша көрініс береді.
шатқалы ауданы, Қырғыз Алатауы. Ауданы шамамен 60 мың гектар, ... ... ... ... ... ... аудан әсем көрінісі мен биологиялық сан түрлілігімен ерекшеленеді. Шатқал тік жарқабақтар, сарқырамалар, жартастар, көлшіктер, мөлдір таза сулары бар тау ... бай. ... ... ... ... ... қар барысы, арқар, қосаяқ, аю. Таулы шыңдармен астасып жатқан әсем табиғат көрінісі, арша ... ... ... ауасы, таза тау суы, биік шөпті тау шалғыны танымдық және сауықтыру саяхаттарын жасауға зор мүмкіндік береді.
шатқалы ... ... ... . ... 20 мың гектар жерді алып жатыр. Жамбыл облысы, Рысқұлов ауданының территоиясында орналасқан.
шатқал Қырғыз жотасының ... ... 2800 м ... ... ... сирек кездесетін эндемикалық түрлер өсетін тоғайларында: талас, тянь-шань қайыңдары, Сиверстің жабайы алмасы, Регель алмұрты, долана өседі. Шатқалдың альпі шалғындарында сирек ... ... және ... өсімдіктердің қызыл кітапқа енгізілген жойылып бара жатқан түрлері кең кездеседі: пион, тмин, мия, ... ... ... ... қызғалдақтардың түрлері (Грейг, Кауфман, Альберт қызғалдақтары).
Байзақ ауданы - облыстың оңтүстігіндегі әкімшілік аудан. 1938 жылы құрылған. 1996 ... ... ... ... ... аталған. Жерінің аумағы 4,5 мың км2. Тұрғыны 76,0 мың адам (2007). ... 43 елді ... бар. ... - ... ауылы.
Аудан жерінің басым көпшілігі жазық, тек оңтүстігінде ғана Қырғыз Алатауының тау алды аласа қыраттары мен қырқалары ... ... ең биік жері ... (1637 м) Солтүстігінде Мойынқұмның қырқалы - ұялы және ... ... ... орта бөлігінде Талас өзенінің аңғары жатыр. Климаты тым континенттік, қысы ... ... жазы ... қуаң, солтүстігі (Мойынқұм) аңызақты. Ауданның орташа температурасы қаңтарда -6-90С, шілдеде 23-26 0С. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 150-300 мм. ... ... ... ... жыңғыл, секседіл, өзен бойында қамыс, құрақ өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, суыр, борсық, ақбөкен.
Аудан аумағынан Талас, Көделі ... және ... ... мен ... ... ... қарай ағады. Өзендерде сазан, алабұға, шортан, шабақтың бірнеше түрлері кездеседі.
Аудандағы халықтың негізін қазақтар құрайды (78,8%). Одан басқа 30-дай ұлт ... ... ... ... ... халықтың тығыз орналасқан аудандарының бірі. Халықтың орташа тығыздығы 1 км2-ге 15,5 адамнан келеді. Ірі елді мекендері: Сарыкемер (15,6 мың адам), ... (5,0) ... ... және ... ... шет ... ... оралмандар саны 2557 адамды құрайды. Мейлінше игерілген, қалың қоныстанған ауданда 114 ... және ... ... Оның 102-і археология ескерткіштері. Олардың арасынан Очхум, Түймекент, Қараторкүлтөбе, Қоңырбайтөбе ортағасырлық қалаларын, Шөлтөбе кесенесін, Құрманбайтөбе ... ... ... ... және 8 ... ... пен 4 ... өнер және сәулет ескерткіштерін айтуға болады. Сонымен қатар 16 мәдениет үйлері мен клубтар бар.
Ақыртас сарай кесенесі Жамбыл облысыныдағы ғана ... ... ... әрі ... ... ... тарихын зерттеу 130 жылдан бері жүргізіліп келеді., бірақ ол өз ғажайыптарын тауысар емес. Тараз қаласынан 40 км ... ... ... жол ... 6 км ... ... алатауының етегінде Т.Рысқұлов ауданында орналасқан.
Қазіргі кезде ҚР Ұлттық ғылым академиясы жанындағы ... және ... ... ... ... аумағында қазба жұмыстары жүргізіліп жатыр. Алдағы кезде республикалық "Мәдени мұра" бағдарламасы аясында ... ... құру ... ... тас және пішімі малға шөп салатын ақырғы ұқсас болуына байланысты Ақыртас деп атаған. Ол ... ... ... үшін ... ... ... ... салынған. Археологиялық зерттеудің соңғы нәтижелерінің деректері бойынша Ақыртас Ұлы Жібек ... орта ... қала ... ... ... ... ... сақталған сілімдері 160, 146 және 140 м шамасында. Қорғанның 4 қақпасы бар, біреуі солтүстігінде, үшеуі оңтүстігінде. Тұрғын үйлер ішкі ... ... ... ... ... көрсететін және шаруаға қажетті бөлмелер кешенінен тұрады. Ауланың түпкі ... ... ... ... және ... үйі орналасқан. Солтүстік есік жақтағы үйлер қызмет ететін адамдар мен күзетшілерге, бір бөлігі ат қораға арналған. ... ... ... ... ... ... тастарды пайдалану шеберлігі таң қалдырады. Сарай кешенінің іргетасы 4 метр тереңдікте қаланған. Сәулетші Т.Бәсеновтың ... ... ... ... бітпей қалған ірі бек сарайының іргесі. 1996 жылғы зерттеулер ... ... және ... ... ... 8-12 ... ... Керуен сарайының орны болуы мүмкін деген тұжырымға келді. өйткені, құрылыс жобасы Ирак пен Сириядағы ортағасырлық ... ... ... кейбір түрлері құрылыстың мақсатын түсіндіріп, оның аяқталмай қалу себептерін ... Оның ... ... ... оны ежелгі египеттік пирамидалармен салыстырады. Ақыртас құрылысының толық аяқталмауына бір кездегі Тараз қаласының күйреуі, шет жерлердің жиі шабуылы мен өзара ... әсер етті ... ... бар ... ... мен Орта Азиядағы сәулет-құрылыс мәдениетіндегі теңдесі жоқ Қараханид дәуірі сәулет өнерінің ескерткіштерінің қызықты және ерекше ескерткіші болып ... ... ... ... ... ғана ... ... аруы Айша мен ержүрек жауынгер Қараханның махаббатын баяндайтын ... ... де ... қызығушылығын тудырады. Аңыздарға сәйкес, шығыстың атақты данагөйі - Зеңгі бабаның қызы Айша ... ... ... бара ... жолында жылан шағып, көз жұмады.
шатқалы ... ... ... ... 20 мың ... ... алып ... Жамбыл облысы, Байзақ ауданының территориясында орналасқан.
және шатқалы Қырғыз Алатауы жотасының орталық таулы бөліктеріне орналасқан. Шатқал әсем ... ... ... ... ескерткіштерімен ерекше. Шатқалдың етегінде үлкен де жұмбаққа бай тарихи-археологиялық ескерткіш Ақыртас қаласы орналасқан, ол өзіне тек ... жүзі ... ... ... ... сонымен бірге тәуап етушілердің де көп баратын жеріне де айналған. Мұнда көптеген суы шипалы ... бар. ... ... ... таулы аймақтық жылы белдеуіне сәйкес тоғайлы ормандарында биік талдар, ... ... ... ... ... кездеседі.
Меркі ауданы, облыстың оңтүстігіндегі әкімшілік бөлік. 26.10.1928 жылы құрылған. Ауданның аумағы 7,1 мың км2. Тұрғыны 71,9 мың адам (2007 ж.). ... ... 43 елді ... және 1 ... қала бар. ... ... - ... ауылы. Ауданның оңтүстігі таулы келеді. Онда Қырғыз Алатауының Мүйіздіқара, ... ... ... таулары орналасқан. Ауданның орталық және солтүстік бөліктері жазық. Солтүстігінде Мойынқұм құмына ұласып кетеді. ... ... қысы ... ... жазы ... Қаңтардың орташа температурасы -6-80С. Шілдеде 20-250С жауын-шашынның жылдық орташа ... ... ... 200-250 мм, ... ... 450-500 мм. ... ... Қайнар, Меркі, Ойтал, Аспара. Өсімдіктерден арша, жабайы жеміс ағаштары, жазық өңірлерде бұта, бетеге, жусан өседі. ... ... ... ... ... суыр, қасқыр, түлкі, жазық жерлерде және өзен-көл маңында қоян, саршұнақ, ... т.б. ... ... ... ... ... бүркіт, сұңқар, қаршыға т.б. мекендейді.
Меркі ауданында негізінен, қазақтар ... (67,4%). Одан ... ... (13,6%), ... (7,2%), ... т.б. ұлт ... тұрады. Ауданда 1 км2 жерге 11 адамнан келеді. Ірі елді мекендері: Меркі (12,9 мың ... ... (6,5) т.б. ... ... 117 ... бар. Оның 89-і ... 17-сі тарих, 8-і сәулет және 3-уі монументалды өнер ескерткіштері. Археология ескерткіштері Ұлы Жібек жолының бойында және Қырғыз Алатауы жотасының ... ... ... 7-12 ғ.ғ. жер өңдеу мәдениетінің 21 екерткіші бар. Олар: қалалар, қоныстар, бекіністер. Ерте темр ғасыры мен орта ғасырға дейінгі 70 ... мен ... бар. ... ... жоғары жағында биік таулардың арасында қоршау мен бейнелі тастар және көкке ұмтылған үшкір тастармен әрленген Алладан тілек, әруақтан медет ... ... ... Меркі әулиесі бар. Меркі ауданында, сондай-ақ, емдік қасиеті адам ... ... ... ... ... ... ... аттас шипажайы бар. Сонымен бірге 7 мәдениет үйі, 5 клуб бар. ... - ... ... ... ... Мерке ауданында, Мерке темір жол станциясының оңтүстігіндегі 14 км ... ... ... 1200 м ... таулы аймақта орналасқан. 1960 ж. жергілікті тұрғындар үшін ... үйі, ал 1981 ... ... ... ... Жыл бойы ... істейді. Қыста - 120, жаз айларында 400 адам ... ... ... ... ... ... - ... ал шілдеде - 23,6оС. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 388 мм-ге жетеді. ... емі - ... ... ... қышқылы бар сульфатты (күкірт қышқылы) гидрокарбонатты-хлорлы натрий тұздары аралас радонды минерал су ванна ... ... ... ... таза ... мен сұлу ... ... емдеу, физиотерапия, емдік дене шынықтыру тәсілдері де қолданылады. Санаторийде гинекологиялық және жүйке жүйесі мен тірек-қимыл, ас қорыту, несеп-жыныс ... ... ... ... ауруларды емдейді.
Мойынқұм ауданы - облыстың солтүстік, солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан әкімшілік ... Оның ... ... жер ... 55,5 мың км2 ... 42% аумағын алып жатыр). Мойынқұм ауданында Бельгия, Израиль, Ливан секілді бірнеше мемлекеттер сыйып кетеді. Тұрғындар саны 32,2 мың адам. ... ... ... ... жері Бетпақдаланың шығыс бөлігін алып жатыр. Шығысында және соған жалғас ... ... ... ... ... ... сияқты аласа таулар құрайды. Климаты тым континенттік, қысы біршама салқын, ... ... жазы ... қуаң ... ... ... су көзі - Шу ... Аудан жерін табиғатына, жер құрылымына, ауа райына қарап, негізінен, 4 аймаққа бөледі. Бірінші аймақ - Шу ... ну ... ... қамысты аңғарлары мен өзектері жатады. Екінші аймақ - Бетпақдала. Оның ауа райы құрғақ. Ол түрлі аң-құстармен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... ... өарсақ, түлкі, қырғауыл, шіл, бұлдырық, бөдене, қаршыға, ... ... қаз т.б. ... ... ... - Сарыарқа жайылымы. Аймақтардың барлығы дерлік шөл және шөлейт белдемде орналасқан. Ауданның шығысындағы Жамбыл тауына дейін ... ... ... ... ... ... қазақтар (84%), орыстар, т.б. ұлт өкілдері тұрады. Халықтың 1 км2-ге шаққандағы орташа тығыздығы 0,6 адам. Ірі елді ... ... (8,7 мың ... ... (3,6), ... ... ... Мойынқұм ауданында 65 тарихи - мәдени ескерткіштер бар. Оның 45-і ... 14-і ... 4-і ... және - уі ... өнер ескерткіштері. Археологиялық ескерткіштер: қалалар, қоныстар, қорғандар және бейіттер негізінен Шу өзенінің ... мен ... ... орналасқан. Бұл қала дәуірі мен орта ғасырдың соңында ... ... ... Бұлардың ішінде 8-14 ғ.ғ. салынған Шу өңіріне тән әртүрлі типтегі 15 қала, 4 қонс бар. ... ... ... ... мен ерте ... ғасырына дейінгі 13 қорған мен бейіті, 6 мыс балқыту пункті, қола дәуірінің тас бейнелері мен ескерткіштердің басқа типтері туралы ... ... ... ... - 20 ғ. ... ... ... Мойынқұм ауданы, Қызылотау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км қашықтықта орналасқан. 1900 ж. Биженей деген ұста салған. Қабырғалары шикі ... ... оның ... мен ішкі жағы ... ... ... Күмбезі екі камералы. Күмбездің жоғары жағы қираған. Күмбезді қалау барысында күйдірілген үлкен кірпіштер ... ... ішкі ... ... сары және ... түстермен ою-өрнектермен түсіріліп, жазулар жазылған. Кесене бастапқыда ... ... ұлы ... ... ... ... ... өзі де осында жерленген.
Айжігіт қалпе кесенесі - сәулет өнерінің ескерткіші. Мойынқұм ауданы Құмөзек елді мекенінен солтүстікке қарай 30 км ... 1902 жылы ... ... ... Айжігіт қалпе - осы өңірге белгілі болған әулие. Жұрт әлі күнге дейін басына түнеп, ... ... ... бетпақдалада сирек кездесетін көлемді құрылыс ретінде архитектуралық маңызы зор. Шикі кірпіштен қос күмбезді етіп тұрғызылған. Солтүстік-шығыс бүйірінен және ... ... екі ... ... ... ... солтүстік-батыс қоршаудың ішіне жерленген, бұл кесенемен байланыспайды, кіретін жағы да бөлек. Күмбезді ғимараттың өзі екі ... ... ... ... ... арқылы кіреді және осы кіші бөлік әулиеге түнеуге келгендер ас-суын әзірлейтін бүйірдегі ... ... ... ... ... ... ... түнейді.
Айса кесенесі - сәулет өнерінің ескерткіші. Мойынқұм ауданы, Құмөзек ауылынан солтүстікке қарай 27 км жерде, 20 ғ-дың басында ... ... ... 18 ... ... ауруынан қайтыс болған Айса есімді қыздың құрметіне салған. Кесене шикі ... бір ... ... ... Көл. ... ... 5,15 м. ... ішкі бөлмесі дөңгелек пішінді. Қабырғаларының төменгі жағы кірпіштермен безендіріле ... ... ... ... ... ... құрылыс ретінде архитектуралық маңызы зор.
Сарысу ауданы - ... ... ... ... ... 1928и жылы ... Жерінің аумағы 31,3 мың км2, тұрғыны 48,6 мың ... ... 29 елді ... бар. ... ... - ... қаласы. Аудан жері, негізінен, жазық, тек оңтүстік бөлігі ғана таулы. Мұнда Қаратау ... ... ... ... Ақтау тауы орналасқан. Ауданның ең биік жері де осы тұста (Айуантөбе тауы, 1024 м). Солтүстігін Мойынқұм және Бетпақдаланың оңтүстік бөлігі ... ... ... ... ... ... ... тән. Мұнда аласа келген Қазанғап (298 м), Аңдағұл (330 м), Көкшетау (325 м) т.б. қоныстар кездеседі.
Ауданның климаты континенттік, қысы ... ... ... ... ... жазы ... ... ыстық, қуаң, аңызақты. Ауданның орташа температурасы қаңтар айында -6-120С, ... 22-27 0С. ... ... ... 150-250 мм. ... ... Шу, ... Бүркітті, Шабақты, Көктал өзендері ағып өтеді. Өсімдіктерден жусан, бетеге, баялыш, көкпек, сарсазан, т.б. шөлдің сораң шөптері, Шу ... ... ши, ... ... ... өседі.Аңдардан: қасқыр, түлкі, қоян, ақбөкен, арқар, таутеке, жабайы шошқа, ... ... қаз, дала ... т.б. ... кездеседі.
Аудан халқының басым көпшілігі қазақтар (86,8%), одан басқа орыс, белорусь, украин, курд, татар т.б. ұлт ... ... ... ... ... 1 ... 1,5 адамнан келеді. Аудандағы халықтың 53,5%-і қалалықтар саналады. ... ... ... ... орналаспаған. Тұрғындардың негізгі бөлігі оңтүстігінде және Шу аңғары бойында. Мұнда 1 км2-ге 10-12 адамнан келеді. Ірі елді мекендері: Жаңатас қаласы (25,9 мың ... ... (2,8), ... (1,4), ... (1,1) ... бар.
Сарысу ауданында 47 иескерткіш бар. Оның 37-сі археологияға, 6-уы тарихқа, 2-уі сәулетке және 2-уі ... ... ... ... ... ... ... тауының жотасы мен Шу өңірінде орналасқан. Бұлардың көбін, 27-ін біздің эрамызға дейінгі 1-3 ғ.ғ. қорғандар мен биіттер ... ... ... 7-12 ғ.ғ. ... үш қала бар, ең ... - Саудакент, Ақтөбе қонысы (6-7 ғ.ғ.). Бұдан кейін көк кесене мен ... ... (11-14 ғ.ғ.), ... ортағасырлық каналы және тағы басқалар келеді. Ауданда 1 мұражай, 2 мәдениет үйі ... ... ... - 1993 жылы ... Дүкенұлының 150 жылдық мерейтойына орай Сарысу ауданында салынған мемориалдық кешені. Мемориал Жаңатас-Тараз-Шолаққорған ... ... ... ... Архитекторлары - Э.М.Байтенов, А.С.Еспембетов, Г.Б.Сахариев. мемориал Дүкенұлының Шудың төменгі ағысындағы қабірінен ... ... ... ... кірпіштен және монолитті темір бетондармен тұрғызылып, сырты мрамор және гранит плиталармен қапталған. Мемориал металды қоршаумен қоршалып, театрлық ... ... ... орын бөлінген [22].
Шоқай Датқа кесенесі - 18-ғасырдың архитектуралық ескерткіші. Сарысу ауданында, Саудакент ауылының ... ... ... ... ... бір күмбезді етіліп салынған. Аумағы 7,4х8,1м. Бас фасады биік порталымен ерекшеленеді. Кіре ... арқа ... ... ... ... ... Екі шеті ... мұнараға ұласады. Мұнараның жоғары жағында жарық түсетін саңылау бар.
Талас ауданы - облыстың ... ... ... аудан. 1928 ж. Құрылған. Жерінің аумағы 12,2 мың км2. ... 51,3 мың ... ... ... 25 елді ... бар. ... ... - Қаратау қаласы. Тараздан солтүстік-батысқа қарай 105 км жерде орналасқан. Аудан ... ... ... тек оның қиыр ... ғана ... ... ... жотасының оңтүстік-шығыс бөлігі орналасқан. Ауданның ең биік жері де осы тұста (1109 м). ... ... ... ... тым ... қысы біршама жұмсақ, жазы ыстық, аңызықты. Ауаның қаңтар айындағы орташа температурасы -10-120С, шілдеде 24-270С. Жауын-шашынның жылдық ... ... 150-250 мм, ... 400 ... жетеді. Аудан жерімен Талас, Аса, Көктал, Тамды өзендері ағып өтеді. Билікөл, Ақкөл, Ақжар, Ащыкөл, Тұздыкөл көлдері бар. Өсімдіктерден: жусан, ... ... ... ... ... ... ... Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, ақбөкен, саршұнақ, аламан, тасбақа, кесірткенің ... ... ... ... ... тұрады (81,4%). Одан басқа орыстар (10,2%), украиндер, курдтар, немістер, т.б. ұлт өкілдері бар. Халықтың ... ... ... 1 ... 4,4 ... ... ... аумағыда халық біркелкі қоныстанбаған. Халықтың басым көпшілігі оңтүстігі мен оңтүстік-батысынды және Талас ... ... ... Бұл өңірлерде 1 км2-ге 13-15 адамнан келеді. Ірі елді мекендері: Қаратау ... (28,3 мың ... ... (3,1), ойық (2,8), ... (1,4) ... ... ... 53,7 %-ы қалада тұрады.
Талас ауданында 81 тарих және мәдениет ескерткіштері бар. Оның 68-і археологиялық, 6-уы ... 5-уі ... және 2-уі ... ... Археология ескерткіштері Қаратау жотасының солтүстік сілемдерінің ескі ... ... ... ... мен ... көлі маңайында орналасқан. Көптеген ортағасырлық қалалар, қоныстар мен бекіністер Шу өңірінде табыған: Атбайлар, Тамды, Төрткүлтөбе, Биназартөбе, палеолит ... қола ... мен ерте ... ғасырындағы Ақкөл көлі мен Теріс өзенінің сағасындағы қорғандар мен бейіттер: Ишан Ноғай мен Илібай кесенесі. Қарақожа мен Ишан Абдулла мешіттері 20 ... ... ... ерекшелігі бар қолөнерші шеберлердің көз тоқтатып қарарлық туындылары боп табылады. Сонымен бірге 1 мұражай, 7 клуб бар. ... - ... ... бірі. Талас ауданы Үшарал мекенінде орналасқан. Алғаш 1896 жылы ... ... ... ... ... көл. ... ... дуалмен қоршалған. Солтүстік-батысында шикі кірпішпен салынған мұнара бар, биіктігі 9м. Қазба жұмысы кезінде табылған заттай деректер мен қалану әдісіне қарағанда дуал 18-19 ... ... ... Ал, ... одан ... 12-13 ... ... Бірақ табылған материалдар өте аз болғандықтан, бұл мерзімдерді дәл деп айту қиын.
Шу ауданы - облыстың оңтүстік-шығысында орналасқан әкімшілік ... 1931 жылы ... ... ... ... Тұрар Рысқұлов аудандарымен және Қырғыз Республиксымен шекаралас жатыр.
Жер аумағы 12.0 мың км2. Халқы 94,6 мың адам, аудан аумағында 36 елді ... ... ... жері ... ... ... таулы. Батысын Мойынқұм алқабының құмды-қырқалы төбелері, шығысын кіндіктас сілемінің батыс бөлігі, орталық және ... ... ... ... ... ... Аңырақай таулары алып жатыр.
Климаты тым континенттік, қысы біршама жұмсақ, жазы ... ... ... жылдық орташа температурасы -6-90С, шілдеде 24-250С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Аудан жерінен Шу өзені және оның алабындағы ... ... ... Майтас, Еспе өзендері ағады. Аудандағы көлдердің аумағы, негізінен, шағын келген. Олар: Қаракөл, Бесқатын, Тоғызкөл, Сарықұдық, Жарқұдық. Өсімдігінде жусан, боз, баялыш, ... ши, ... ... ... ... ... Қасқыр, түлкі, қоян, қарсақ, жабайы шошқа, ақбөкен, саршұнақ, аламан т.б. кездеседі.
Аудан халқы көп ұлтты, мұнда негізінен, қазақтар (66,4%), орыстар (15,5%), ... (4,1%), ... (2,8%) т.б. ұлт ... ... ... ... халықтың орташа тығыздығы 7,9 адам. Аудан халқының 40,2% қалалықтар. Ірі елді мекендері: Төле би ... (17,9 мың ... Шу ... (35,0 мың ... ... ... (3,1) және Балуан Шолақ (1,9) ауылдары. ... ... ... ... 88 ескерткіш белгілі. Оның 68-і археология, 18-і тарих, 1-уі сәулет және 1-уі монументалды ... ... ... 3-уі қола ... ... Бұлар мыс өндірумен тығыз байланысты. Бейнелер салынған тастар учаскелері, ескерткіштердің басым бөлігі: ерте темір ғасырындағы 60 ... мен ... ... пен Айтау тауларының төскейінде шоғырланған. Орта ғасырдың ең ірі деген қалалары Шу өңірінің бойында орналасқан. Олар: Ақтөбе, ... ... ... Тастұмсық және басқалары. Тарихтар қойнауынан сыр тартатын ... ... ... су ... ... ... 6 ескерткіш, мәдениет қайраткерлерінің атымен аталатын 2 ескерткіш, монументалды өнер туындысынан Төле бидің ескерткіші және ... ... ... ... мән бере қарауға әбден лайық. Ең көп зерттеулердің нысаны болған әулиелі ... атап ... ... Сонымен бірге ауданда 2 мәдениет үйі, 1 халық театры, 11 ауылдық клуб т.б. бар.
"Андасай" мемлекеттік табиғат ... 1966 жылы ... 1 ... ... жерді алып жатыр, Шу өзенінің оң жақ жағалауына, Мойынқұм ауылының батыс жағында орналасқан. Қорықша ... ... мен ... ... сақтап, көбейту мақсатында құрылған. Жер бедері ақ сексеуіл өскен тоғайлы төбешік пен құмды қырқалар, беті тегіс, көлемді тақырлар болғандықтан, ... үшін өте ... ... ... балық пен бауырмен жорғалаушылардың 10-нан, құстардың 200-ден, сүтқоректілердің 40-тан астам түрлері (кірпікшешен, қоян, сарышұнақ, борсық, қасқыр, ... ... елік тағы ... Андасай қорықшасы оңтүстік Қазақстандағы ақбөкендердің қыстап шығатын қонысы болып есептеледі. Ондағы бірқатар аң-құстар (қарақұйрық, шұбаркүзен, ... ... ... аққу тағы ... мен ... (Альберт жауқазыны, Бетпақдала сылдыршөбі) Қазақстанның "қызыл кітабына" енгізілген. Қорықша аумағында аң-құстарды аулауға тыйым салынған.
*
* Әлеуметтік - ... ... ... және ... ... ... ... 6,6%-ы (2006 жылғы санақ бойынша) тұрады. Облыс көп ұлтты аймақ болып табылады. Басым ... ... ... ... - ... (18,1%), дүнгендер (3,1%), өзбектер (2,3%), корейлер (1,4%), тағы ... ұлт ... ... ... тұрғындарының 45,1%-ы (450,3 мың адам) қалада, 54,9%-ы (550,2 мың адам) ауылда тұрады (2006 жылғы санақ бойынша). Облыста халық біркелкі ... ... ... ... ... ... ... тығыздығы 1 км2-ге 6,8 адамнан, тау бөктеріндегі өңірде халық тығыз орналасқан. (Тараздың төңірегінде 50 адамнан). Облыстың солтүстік және ... ... ... ... ... Шу ... ... ағысында 1 км2-ге 1-2 адамнан келеді. Қырғыз Алатауының етегінде 1-2 мың тырғыны бар елді мекендер ... ... канл ... ... ... олар ... ... жатады. Шағын елді мекендер (50-100 адам) Шу-Іле ... мен ... ... Шу, ... Өзендерінің сағасында орналасқан, бұлар бұрын, негізінен, мал фермалары болған, қазіргі ... жеке ... ... [18].
Жамбыл облысының ірі қалалары: Тараз, Қаратау, Жаңатас және Шу.
Қаратау - қала (1963 ... ... обл. ... ... ... т. ж. ст. Облыстың оңт. бөлігінде, Тараз қ-нан солт.-батысқа қарай 82 км ... ... ... солт.-батыс сілемі -- Шолақтау баурайында, Жетімшоқы және ... ... ... бұта ... боз жусан, сұлы-бас, баялыш, бетеге, т.б. астық тұқымдас ... ... сұр ... ... ... ... Тұрғыны 28,2 мың адам (2001). Іргесі 1946 ж. Шолақтау кенті болып қаланған. Қала өмірі Қаратау фосфоритті алабымен ... ... ... екеніші алғашқы өнімін 1946 ж. 5 желтоқсанда бере бастады. 1963 ж. флотац. әдіспен байыту фабрикасы іске ... ... 20 ... 60- ... КСРО және республика экономикасының дамуына елеулі үлес қосты. Осы жылдары ауыл шаруашылығына қажет фосфорлы минералды тыңайтқыштарға сұраныс күшейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Оның негізінде Қаратау кен-химия комб. салынды. 1965 - 85 жылдары Қаратауда республикалық деңгейдегі құрылыс ... ... ... ... ... ... ... дамуы оның инфрақұрылымдарының санын жедел өсірді. бөгені салынды (1944, сыйымд. 6 млн. м3). 1948 ж. Кеншілер саябағы ашылды. 1970-80 ... ... ... ... ... ... ғимараттары бой көтерді. 1964 ж. Қазақ политех. институтының (казіргі Қ.И. Сәтбаев атындағы Ұлттық техникалық университет) бөлімшесі ашылды. 1966 ж. ... ... ... ... құрылды (казіргі кәсіптік бағдар беретін мектеп-лицей). Тәуелсіздік жылдары бұрынғы КСРО аумағындағы экон. байланыстардың жаппай үзілуі өндіріс ... ... ... қала ... ... ... ... Қаратау фосфорит кентасын пайдаланатын Самара, Волгоград, Пермь, ... ... ... Чарджев қалаларындағы химиялық кәсіпорындар фосфор шикізатын сатып алуды ... Тек ... ... ғана ... ... ... келе ... 1990 жылға дейін Қаратау 40-тан астам өндіріс орындары болды. Бұрынғы фосфорит өндірістік құрылымдары ... ... ... ... ... химия, қүрылыс материалдары, тұрмыс қажетін өтеу комбинаттары, ет, нан, сүт заттары, т.б. көсіпорындар бар. Аудан ... ... ... ... ... ... аудан электрлендіру жүйесінің мекемесі, Ақкөл су шаруашылығы жүйесінің басқармасы, , кен байыту ... ... ... кен ... Сүлейменсай тері өңдеу фабрикасы, , , акционерлік қоғамдары, 2 жол жөндеу басқармасы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... мектептер, музыка, спорт мектебі, кәсіптік-техникалық мектеп, Қаратау кен құрылысы колледжі, 2 аурухана, емхана, мәдениет ... ... ... ... т.б. ... бар. ... ... алаңының өзіндік архит. ансамблі қалыптасқан. Қаратау қаласының іргесінде ежелгі Тамды елді мекенінің орны (Тамды - кент немесе ... ... ... - ... ... жол станциясы, Шу ауданында, аудан орталығы - Төле би ауданынан оңтүстікке қарай 8 км, ... ... - ... ... ... ... ... 225 км жерде, Шу өзенінің сол жағын ала орналасқан. Тұрғыны 35,0 мың адам (1999). Іргесі 1928 ж. Түркістан - Сібір ... жол ... ... ... 1937 ж. дейін ауыл, 1937 жылдан кент болды. Шу қаласы ... ... жол ... ... ... дами бастады. 1960 жылдан ауд., 1965 жылдан обл. бағыныстағы ... ... 1997 ж. ... ... ... ... сүт ... автокөлік және құрылыс орындары, баспахана, ауыл шаруашылық техника бірлестіктері ... ... ... көпшілігінің атауы мен құзырлары өзгеріп, экономиканың әр түрлі бағытындағы кәсіпорындар мен мекемелерге айналды. Ірілері: Шу тепловоз жөндеу зауыты, Шу ... ... ... АҚ, мыс кен орны АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, ЖШС, т.б. кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... 10 ... ... беретін, 1 кәсіптік мектеп, 2 колледж, 6 кітапхана, 1 ... үйі, 2 ... ... т.б. ... бар. ... ... орындарынан 1 орталық қалалық аурухана, аумақтық емхана, тубдиспансер, отбасылык-дәрігерлік амбулатория, 3 ... ... және тіс ... ел ... қызмет етеді.
Жаңатас - қала, Сарысу ауднының орталығы. Облыс ортадығы - Тараз к-нан солтүстік-батысқа қарай 170 км ... ... ... ... ... ... күйреуік, баялыш өскен таудың сұр топырақты шөлейт белдемінде орналасқан. Тұрғыны 26,0 мың адам (1999). Іргесі ірі ... ... ... байланысты 1964 ж. қалана бастады. 1969 ж. кентке. 1971 ж. ... ... ... ... ... өндірісінің негізінде құрылған акционерлік қоғамдар мен өндірістік кооперативтер жұмыс ... ... ... ... ... үйі, 2 ... спорт мектебі, клуб, аурухана, тубдиспансер, аудан санэпидемиол. ст. бар. Тараз - ... ... жол ... өтеді [50].
Тұрғындардың этникалық құрамы
(2006 ж. 1 желтоқсандағы санақ бойынша)
Ауыл және қала ... ... ... - ... ... - 55%
Жамбыл облысының статистика бөлімшесі
Әкімшілік-территориялық бөлену және халқының ... ... ... ... ... мың кв ... ... хъалқы
Байзақ
14.02.38 ж.
4,5
68,1
76,7
Жамбыл
31.01.66 ж.
4,3
70,3
75,6
Жуалы
27.12.33 ж.
4,2
49,4
51,1
Қордай
23.12.33 ж.
9,0
104,6
108,5
Меркі
27.12.33 ж.
7,1
73,7
71,9
Мойынқұм
31.12.64 ж.
50,4
34,5
32,2
Сарысу
02.01.67 ж.
31,4
48,9
44,1
Талас
27.12.33 ж.
12,2
53,4
52,1
Т.Рысқұлов
31.12.64 ж.
9,1
62,5
60,7
Шу
27.12.33 ж.
12,0
95,2
93,0
Тараз қаласы
14.10.39 ж.
0,1
330,1
335,1
Облыс
14.10.39 ж.
144,2
988,8
1001,0
Жамбыл облысының статистика бөлімшесі
2.2 Экономикасы
Жамбыл ... ... ... ... және ... ... ... ірі аграрлық индустриалдық аймақтардың бңрң.
Облыс фосфориттік және ... ... ... ... ... ... Оның ... республика фосфориттері баланстық қорларының 72%, плавикалық сипаттың 68%, алтынның 9%, мыстың 3%, уранның 0,7% шоғырланған.
Облыс түсті металдарға, баритке, көмірге, ... ... және ... ... құрылыс материалдарына бай. Қорғасын-мырыш минералдану перспективалық кен орындары Шу-Іле аймағында айқындалды. Шу ... ... ... кен ... мыс кенін өндіру жүзеге асырылуда.
Облыс жер асты сулары барланған қорларының саны ... ... 3 ... тұр, ... 4, 5 млн. ... метр бекітілген пайдалану қорлары бар 40 кен орындары анықталды.
Сарысу ауданындағы тұз кен орны ... ... ие. ... және ... ... қорлары 5 млн. Тоннаны құрайды. Тұзды сумен жуу арқылы өңдеу кезінде йодпен ... ... ... ас ... ... ... [6].
Жамбыл облысы республикадағы өнеркәсібі жан-жақты дамыған ірі аймақтың бірі болып табылады. Халық шаруашылығының барлық дерлік салаларының өркендеуіне ... ... ... ... ... ... ...
Облыс өнеркәсібінің негізгі саласы химия өнеркәсібі. Қаратауда ... жоқ бай ... қоры 1,6 ... ... ... кені ... Фосфорит шикізаты қорлары 30 жыл бойы басты сала болып келген фосфор өнеркәсібін дамытуға ықпал етті. ... ... оны ... үлесіне облыстың өнеркәсіп өндірісінің үштен бір бөлігінен астамы тиесілі. Негізгі инвестор болып табылатын жауапкершілігі шектеулі серіктестігімен іске асырылып ... ... ... бағдарламасы қысқа мерзім ішінде облыстың химия кәсіпорындарының жоғалтқан ұстанымын қалпына келтіріп, Еуропа, Қытай, Аргентина және АҚШ рыноктарына шығуға мүмкіндік ... ... ... ... ... игеріліп, химия өндірісінің қалдықтарын кәдеге асыратын және қайт өңдейтін жаңа технологиялар әзірленуде. жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің фирмасы таукен ... ... ... ... өңдеу кешені қымбат тұрмайтын алдын-ала байытусыз әртүрлі өнеркәсіптік қайта өңдеу бағыттары үшін жарамды фосфориттік кен орындары бойынша әлемдік масштабтағы біреегй ... ... ... табылатын Қаратау бассейні қойнауында шоғырланған фосфориттік кенді қайта ... ... ... ... ... тартылған фосфат шикізаты Қазақстан, Өзбекстан, Түркменстан және Ресей кәсіпорындары фосфор кенін тұтынушылар болып табылады.
ЖШС-нің ... ... - сары ... ... жылына 80 мың тонна) және құрамында фосфор бар өнімді ... ... ... 120 мың ... ... ... (жылына 120 мың тонна) шығаратын ірі химия зауыты. Өнімнің негізгі тұтынушылары Қазақстан, Қытай, Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Белорус және ... ... ... ... ... ... ... шығаратын жалғыз кәсіпорын (жылына 14 мың тонна). Бұл кәсіпорын сондай-ақ сары фосфор, ортофосфор қышқылын ... 30 мың ... ... (жылына 360 мың тонна) өндіреді.
Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің амангелді табиғи газ кен орнын - ... ... ... ... ... облыс үшін жаңа сала болып табылатын газ өндіру саласын дамытуға ықпал етті. Амангелді кен орны тобын әрі қарай ... ... үшін ... ... зор. Кен ... газх конденсатын қайта өңдейтін шағын зауытты іске қосу жоспарланып отыр.
Ауыл шаруашылығы өнімін өнеркәсіптік қайт өңдеу облыстың ... ... ... 40%-ға ... ... ... өнеркәсібін дамытудың негізгі бағыттарының бірі. Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасын іске асыру ет, сүт өнімдерінің, қант, дәннен тартылған ұн өндіру ... ... ... ... ...
... ... тұтынатын тауарлардың 50-ден астам түрлерін консервілеу қақпақтарын, су саьындар, спирт, арақ өнімдерін, сусындарды, көкөніс шырындарын, тосап, пластикалық ... және т.б. ... ірі ... ... ... Дәрі-дәрмек препараттарын, табиғи сусындарды, шырындарды, кетчуптарды, тосаптарды, джемдерді шығару игеріліп, кроун ... ... ... кеңейтілген, тәулігіне 150 тонна өндірістік қуаттылықпен ұн шығаратын цех және протеинді азықтарды шығаратын зауыт іске ... ... ... рет ... ... ... сапасын едәуір жақсарту үшін нан пісіру және макарон өндірісінде кеңінен қолданылатын ... ... ... ... ... ... технология енгізілді.
Қант өнеркәсібі тамақ индустриясының алдыңғы қатарлы салаларының бірі ... ... оның ... ... ... ... себудің басталуымен тығыз байланысты. Шикізат ретінде Бразилиядан, Кубадан, Гватемаладан және Сальвадордан әкелінетін қант ... ... АҚ-ы ... орта ... алдыңғы қатарлы технологияларға бейімделе отырып менеджментті жақсарту есебінен сүт өнімдерінің және ірімшіктердің түрлерін кеңінен шығаруды ұлғайтуда. Осы кәсіпорынның ... ... ... ... атты ... ... ... және дипломына ие болды.
Индустриалдық - инновациялық даму ... ... ... ... кредиттік қаржысы есебінен қазіргі заманғы технологияны қолдана отырып АҚ-да көкеніс өнімдерін консервілейтін өндірісті ұйымдастыру жөніндегі жоба іске асырылуда, тәжірибелі ... ... 2004 жылы ... ... қаласында өткен халықаралық тамақ өнімдері мен жабдықтар жәрмеңкесінде ... ... ... өндіретін кәсіпорындар арасында бірінші орын берілді.
Облысымызда металлургия ... мен ... ... ... ... ... істеуде. 1967 жылы құрылған ААҚ-ның Жамбыл металл құрастыру зауыты Қазақстан және жақын шетел рыногында болаттан ... ... ... және ... ... ... позицияға ие. Кәсіпорында шикі мұнайды, мұнай өнімдерін, суды және ... да ... ... ... көлемі 100 текше метрден 20 000 текше метрге дейін жететін болаттан жасалған тік цилиндр түріндегі резервуарлар шығаратын екі ... ... ... ауданында алтынның өнеркәсіптік қорларының кенорны негізінде түсті металдардың өндірісі дамиды. Облысымыздағы алтынның жалпы қорлары мен болжамдық ресурстары 300-350 тонна, олар ... аз ... ... жаңа ... ... есебінен айтарлықтай өсуі мүмкін. ААҚ-ы алтыны бар кенді табумен және құрамында алтыны бар ерітінділерді шығарумен айналысады.
Облыста жуылған жүн, ірі қара мал ... ... ... ... өнеркәсіп тігін, былғары аяқ киім өндірісі (ПОШ ... , ЖШС) ... ... ... ... ... үй құрылысы бағдарламасының іске асырыла бастауымен облыстағы құрылыс индустриясы жандандырылуда. Бұл саланың кәсіпорындары қиыршықтас, малтатас, әк, құрылыс ... ... үшін ... және ... ... асфальтбетон, қоспасын, мингералдық ұнтақ, металл және ағаш құрылымдарын шығарады.
Облыста қолда бар қуаттардың негізінде әйнек өнеркәсібін дамыту үшін барлық алғышарттар бар. ... ... ... ... қуаты 25 млн. шыны-бөтелкелер құрайтын фармацевтикалық және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары үшін шыны ыдыс ... ... ... ... ... сапа ... ... жүйесін өндіру жөніндегі жұмыс жүзеге асырылуда [7].
Ауыл шаруашылығы облыс экономикасында жетекші роль атқарады. Аграрлық секторда жұмысқа қабілетті облыс ... 35% ... ... ... ... дақылдар, қант қызылшасы, көкөністер негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары болып табылады. Табиғи жайылымның кең алқабы мал, қой, тебіндік жылқы шаруашылықтарын ... ... ... ... ... өнімнің жалпы көлемі жыл сайын ұлғаюда, ауыл шаруашылығы дақылдарын егу және жинау алқаптары айтарлықтай кеңейген. Барлық мал басы мен құс ... ... ... ... өнімділігі жоғарылады.
Ауыл шаруашылығы үшін пайдаланатын жерлер облыста ... ... ... өнім көп ... ... ... алқаптарды, тау етегі мен тау белдемдерін алып ... Бұл ... ... 98%-ын ... 2%-ы ғана шөл және шөлейт жерлер.
Облыста күздік бидайдың , , сияқты сорттары егіліп, олардан жоғары өнім ... ... ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етіліп, сыртқа шығарып отыру да жақсы жолға қойылған. Қордай ауданының АҚ-ы облыс бойынша эметалық бидай және ... ... ... ... ... егілетін жер көлемі 20 мың гектардай, ал одан ... ... өнім 70 мың ... ... ... ... тиімділігі 29%, жыл сайын 5 мың тоннадан астамы сыртқа шығарылады. Көкөніс өсірудің көлемі де 20 мың гектарға жуық, оның ішінде 7 мың ... пияз ... ... бұл түрі ... ... орталық аудандарына, сондай-ақ таяу шетелдерге шығарылады. Облыс шаруашылықтарында көкөністерді гелиотеплицаларда өсіру кеңінен етек алып ... ... ... ... ... жылдарға дейін қант қызылшасын өсіруді кеңінен жүзеге асырып келген еді. 42 мың гектардан 1,2 млн тоннаға дейін өнім өндіруге қол ... ... ... ... ... облыста 3 қант зауыты айналысатын. Қазіргі кезде бұл жұмыспен Тараз қаласындағы ... ... ғана ... Қант ... ... мен ... ... қолда қалған техниканы, кадрлардың тәжірибесін пайдалана отырып, Меркідегі қант зауытын қайта қалпына келтіру жұмыстарын жүзеге асырылуда.
20 ... 70-80 ... ... мал ... ... ... Шу мен талас өзендерінің төменгі сағасында Қаракөл қойлары ...
... асыл ... ... ... айналысады. Республикмызда алғашқылардың қатарында аталмыш шаруашылыққа асыл тұқымды ... ... атақ ... Шаруашылық орналасқан жердің табиғатының ғажайып ерекшеліктері арғымақ жылқыларды ұстау және оларды ... ... үшін ... жағдай жасауға әсерін тигізді. Егіншілік дамыған аудандарда ... ... [6]. ... ... түрі ... ... соғыстан кейінгі жылдары қауырт дамыды. Өнеркәсіптің дамуы және географиялық орналасу жағдайы қолда бар көлік - ... ... - ... ... мен ... ... ... және солтүстік-шығыс бөлігімен, көршілес мемлекеттермен байланыстыратын Шу қаласындағы ірі көлік торабы бар темір жол желісін айқындап береді. Темір ... ... 1053 км. ... ең ... ... Шу, ... ... Отар. Осы станциялар арқылы өнеркәсіп және ауыл шаруашылық жүктері Қазақстаннан тысқары таяу және алыс ... ... 2000 ... дейін облыс аумағындағы темір жолдар, негізінен, электрлендіріліп бітті. ... ... ... ірі елді ... ... ... Қырғызстан және Өзбекстан республикаларымен асфальт жолдарымен байланысқан. Облыс ... ... ... ... мемлекетаралық жолы өтеді. Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 4117,5 шақырымды құрайды, оның ... 847 ... жол ... ... Балқаш көлінде кеме қатынасы бар. Әуе қатынасының тарихы 1957 жылы басталды. Сол жылы Қазақстанның оңтүстігінде тұңғыш рет әуежай салынды. 2000 жылы ... ... әуе ... жолы ... ... облысы әкімдігінің жолаушылар көлігі және автомобильдер жолдары қалалық басқармасы 2006-2012 жылдарға ... ... ... ... және ... ... бар ... жолдарын дамыту бағдарламасын жасады. 2006-2012 жылдарға арналған бағдарламаны жүзеге асыруды 126 км жол күрделі жөндеуден, 242 км автомобиль жолдары және 50 ... ... мен ... ... ... өтеді, барлық автомобиль жолдары күнделікті жөндеуден өтіп, ұзындығы 28,4 км жаңа автомобиль жолы ... [19].
3 ... ... даму ... жӘне ... Туризмнің қазіргі жағдайы
Бүгінгі таңда туризм саласы ең тиімді табыс көзі болып табылатыны, ... ... және ... ... бірі ... ... мәлім. Кейбір деректерге қарағанда дүние жүзі бойынша ... ... ... мұнайдан түсетін табыстан кейін екінші орын алады ... ... елде ... ... ... ... ... қоғамды жаңа жұмыс орындарымен қамтамасыз етуіне, сыртқы сауда байланысының белсендірілуіне өте үлкен ықпал етеді.
Біздің ... ... ... ... қызметі арасында енді-енді бас көтеріп келе жатқан сала, сондықтан да, берілген бағыт ... одан әрі ... және ... ... ... ... ... етеді.
Біздің облыс Тянь-Шань тауының оңтүстік-батыс бөлігінде ораналасқандықтан болар, табиғи тарихи ресурстарға бай өлке. Тартымды климат, таза ауа, аса бай табиғи ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, экономикалық және табиғи туризм үшін тартымды аумақ. Туристік ... ... ... жер.
Облыс өзінің ерекше, сан түрлі табиғи жануарлар мен өсімдік ... ... ... ... кітапқа енгізілген ерекше бағалы 50 өсімдік түрімен қатар барлығы 3 ... аса ... түрі бар. ... ... аса тағы жануарлар өмір сүреді.
Облыста 4 мемлекеттік қорғауға алынған табиғи аймақтары бар. Ұлы Жібек жолының бойында орналасқандықтан тарихи ескерткіштері көп, бұл ... тек ... ғана емес ... ... ... ... экологиялық, спорттық, ғылыми түрлерін танып білуге мүмкіндіктер ... ... ... ... туристік ұйымдар ықпалын тигізеді. Қонақ үйлері, демалыс ... ... ... және ... ... дүкен және мұражайлар туристік бизнес саласымен тығыз байланысты. Соңғы жылдары туристік бизнеспен айналысуға бел байлаған азаматтар саны ... ... ... 2006 жылдың 1 қаңтарына дейін облыс бойынша 11 ... ... ғана ... және ... қызметпен айналысуға мүмкіндік беретін мемлекеттік лицензия болатын болса, 2007 жылдың 1 мамырында олардың саны 19-ға ... Бұл ... ... 18-і ... ... ал 1-і Жуалы ауданында орналасқан. Олардың офистері бар. ... ... ... ... ... ... ... алыс және жақын шет елдерден туристерді қабылдау және оларды орналастыру;
* ішкі ... ... ... ... және ... ... ... орындарға тур жасау, шөп тур тағы басқалары.
Облыс шеңберінде орта мектеп базасында жұмыс істейтін 2 экологиялық клуб бар, "Снежный барс", ... ... ... және ... ... ... ... және жасөспірімдер туризмі мен альпинизмімен айналысады, сонымен қатар 9 балалар ... бар. ... ... ... ... даму қарқыны жеке туристік ұйымдардың, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің белсенді ... ... ... жетістіктерге жетті. Ал, негізінен алғанда мемлекет тарапынан жеке компаниялар мен ұйымдарға қолдау ... ... ... ... келеді. 2006 жылы Тараз қалалық әкімиятының қолдауымен қала ішінде бірнеше туристік объектілер ... ... ... ... ... ... ... өзенінің жағалауында жазғы демалыс орны. Тараз қаласында орналасқан туристік ... ... ... ... ... сәулет кесенесінің қасында "Неке сарайы" құрылысы жеке кәсіпкердің өз қаржы есебінен соғылып, іске қосылды.
Облысымызға келген қонақтарға, ... ... ... 14 ... үй бар. ... ... ... "Тараз", "Газовик".
"Жамбыл" - Тараз қаласындағы қонақ үй. Төле би ... мен ... ... қиылысында орналасқан, қала орталығы архитектуралық кешенінің ажырамас бөлігі. Төрт қабатты ғимарат 1961 жылы тұрғызылған, 1995 жылы қайта құрылды. Қонақ үйде 1-3 ... 73 ... ... бар. 20 люкс (1 ... 2 орынды және апартамент), 40 орташа (1 орынды, 2 орынды, 3 орынды) бар. Онда мейрамхана, бар, ... ... ... ... ... ... интернет, факс, конференц-залы, шаштараз, косметологиялық кабинеті, сауна, бильярд, кір жуу, ... ... ... теледидар, тоңазытқыш, шағын бар, ванная, балкондары бар.
"Тараз" қонақ үйі - Тараз қаласында, ... ... ... ... үйде ... аса ... бар. Сонымен бірге мейрамхана, түнгі бары, химиялық тазалау, шаштаразы, көлік тұрағы, теледидар, радио, балкон, душ, ваннасы бар.
2005 жылмен салыстырғанда 2006 жылы ... ... мен ішкі ... туристтер санының 9,4 пайыздан 28,1 пайызға өскені белгіленген. Аса көп барған жерлер: ... - 3444 адам (93,6), БАӘ - 86 адам (2,3), ... - 33 адам (0,9). ... ... ... ... 16 ... елдерінде болды. 2006 жылы ТМД елдеріне 737 турист болып қайтты; Қырғыстанда болғандар - 82,6 ... ... ... ... - 16,7 пайыз, Өзбекстанда - 0,7. шығушылар мен келушілердің негізгі мақсаттары демалу, бос уақыт және коммерциялық қызмет.
Туристтік фирмалар ... жылы 7494,0 мың ... ... ... Бұл төлемнің ең көбін орында броньдау жөніндегі қызмет тұрады.
2005 жылдан 2006 жылға дейінгі кезеңде шетелдің азаматтары мен ... ... ... ... ... ... орын ... жөніндегі теріс сальдо қалыптасты, яғни, келушілерге қарағанда кетушілер көп ... Шығу ... ... - 55 ... ішкі - 51 пайызды, келу - 3 пайызды құрайды.
-38103810 ... - ... - ... - ... ... ең көп баратын мемлекеттері (пайыз бойынша)
-5715072390
Түркия - 93,6%
БАӘ - 2,3%
Германия - 0,9%
Басқалары - ... жылы ... ... фирмалары қызмет көрсеткен туристердің жалпы саны 7131 адамды, көрсетілген қызметтер төлемі - 170796,0 мың теңгені, салықтар мен ... ... ... - 1225,9 мың ... құрады.
Туристік фирмалардың басым бөлігі келу және ішкі туризмін дамыту қажеттілігіне ... ... шығу ... дамыту, сондай-ақ туристік жолдаманың бағасына кірмейтін визалық, экскурсиялық және өзге де ... ... ... жолында жұмыс істеуде.
Мұндай жағдайдың орын алу себебі келесі факторларымен түсіндіріледі: туристік индустрияның өзіндегі де, сонымен сабақтас саладағы да ... ... ... ... ... ... бар объектілерді негізгі қорларының тозуы, мемлекет есебінен, сондай-ақ шетелдік инвестицияларды, кредиттік ресурстарды тарту есебінен ... ... ... ... даму ... ... ... мемлекеттер бірінші кезекте келу және ішкі туризмді ... ... ... ... түрі ... ... ... түсімді - табысты қамтамасыз етсе, ал екіншісі мемлекет ішіндегі қаражатты жинақтайды және ... ... ... ... ... ... тәжірибеде бір шетелдік туристке қызмет көрсету 9 жұмыс орнын құрайды. ҚР-ның статистика жөніндегі агенттіктің деректері бойынша бір шетелдік турист ... ... ... ... ... ... 700 АҚШ долларын әкеледі.
+ Ұсынатын турларға сипаттама
. Автобуспен және жаяу жүретін 1 күндік ... ... ... 100 км, ол 4 ... созылады.
Бұл экскурссияда туристер сәулет өнерінің маржандары Қарахан және Дәуітбек кесенелерімен (10-13 ғ.), Тектұрмыс кесенесімен (15 ғ.), Қали-Жүніс моншасымен, Айша бибі және ... ... ... (12 ғ.) ... ... ... ... аралайды, экспозициялық ауданы 200 м. Бұл жерде туристер қаланың пайда болуы тарихымен танысады, бай археологиялық қазба үлгілерін тамашалайды (тас бейнелер, ... өте ... ... ... ... ... заманғы суретшілердің, мүсіншілердің, қол-өнер шеберлерінің шығармаларымен танысады. Түнгі Тараздың қайталанбас сұлулығын тамашалайды. ... ... орта ... ... ... жеткен сәулет өнерінің тамаша үлгісінің бірі. Кесене XI ... ... ... ... ... орталық бөлігінде Төле би мен Байзақ батыр ... ... ... ... Қарахан әулетінен шыққан белгілі хан Ши-Махмуд Бұғра Қарахан қабірінің ... ... XI ... ... ... 4 ... мен жылтыр кірпішпен өрнектелген қос мұнарасы XIX ғасырдың 90 ... ... ... Оның ... ғана ... 1905 жылы оның құлаған бөлігін түгелдей бұзып алып, орнына 1906 жылы жаңа кесене ... Жаңа ... сол ... ... ... Саид ... ... Кейінгі салынған кесене алғашқысына ұқсамайды. Қас беті Айша бибі кесенесіне ұқсас болғанымен кірпіштерінің өрнектеліп қалануы жағынан Бұқарадағы ... ... ... ... ... бас беті оңтүстікке қараған. Кірер есігі аркалы қуыспен безендірілген. Алдыңғы жағында екі ... бар. ... жаңа ... ... ... ішкі құрылысына келетін болсақ, 4 бұрышты, ортаңғы кең бөлмеден және кіші ... ... ... ... төбесі киіз үйге ұқсатып салынған. Бөлменің нақ ортасында оңтүстен солтүстікке қаратылған қабір бар. Ішкі жағын кесененің ... ... ... ... ... жер ... [14]. ... кесенесі (XIII ғ.) ортағасырлық сәулет ескерткіші. Тараз қаласында Қарахан кесенесінің шығыс жағында орналасқан. Кесене манғолдық ... бірі ұлық ... ... ... ... ... ... Кесене мемлекеттің қорғауына алынған. Кесене орта ғасырдағы аймақтық сәулет өнеріне тән, бүгінгі күнге ... ... аман ... діни ... ... жатады. Кесене күйдірілген кірпіштен салынған, қабырғалары бітеу, төбесі күмбезден жасалған. Кіреберіс бетәлпеті терең қуыстары бар, үстіңгі жағы бәсеңдеу күмбезбен жабылған. ... ... ... ... екі ... ... бар, олар онша биік ... Кесененің ішкі құрылысы крест тәріздес, қабырғаларында терең ... бар. ... қақ ... ... ... үш ... тас ... бар. Оның бетінде арабша жазулар жазылған. Оны 1893 жылы Бартольд аударды. Яғни онда ... ... ... мен ... ... ... ... Зерттеу нәтижесіне қарағанда биікте жатқан адамды 13 ғасырдағы ірі іскер басшысы болған деп ... ... ... ... ... ... үшін ... кесенесі деген атымен белгілі.
Қали Жүніс моншасы - Тараз қаласында 19 ғасырдың ... ... ... ... ... және қазыбек би көшелерінің қиылысында орналасқан. Моншаны Әулие Ата тұрғындары салған. Архитектуралық ескерткішке жатады. Қаланың көне тарихи орталығында тұрғын үйлердің ... ... ... бір қабатты, төбесінде үлкен әрі көлемді күмбездері бар. Беталды кіреберіс жағы Байзақ батыр көшесіне бағытталған. ... ... ... ескі ... әдіс бойынша салынған. Монша 1986 жылы қалпына келтірілген. Моншалық бетәлпет жағы ... ... қуыс ... ... етіп ...
Моншаның ішіне тоқталатын болсақ, монша бірнеше бөлмелерден тұрады. Яғни кіреберіс бөлмеден, вестибюльден, демалатын бөлмеден, ... ... ... ... ... ... бөлмесінен, ыстық су мен суық су сақталатын ыдысы бар орындармен байланысатын ... ... және суық су ... үлкен резервуардан, қабырғаға жапсырына орналасқан су ысыту қазаннан, жуынатын үш ... ... ... үш ... ... ... ... арнайы есігі бар. Жарық беру мен желдеткіш күмбезде қарама-карсы орналасқан тесіктер мен үй ... ... ... ... ... ... ... Үй көне дәстүр бойынша еденнің астынан қыздыратын каналдар арқылы жылытылады. Монша XX ... 50 ... ... ... ... ... моншада реставрация жүріп жатыр. Монша қазір сәулет ескерткіші болып табылады. ... - ... көне ... ... сияқты ертедегі тарихи мұралардың бірі. Тектұрмас тек тұрмайтын киелі орын. Ол қарахандықтар, әулиеаталықтар, Манас, Айша бибі, Бабажан-қатын ... ... ... ... ... бетін қайтарған орын. Ертедегі аңыз бойынша тектурмастан қашан болса да бір дыбыс шығып, әуен естіліп тұрады екен. Ол ... ... таң ... ... күй ... ... ... ғылымының докторы, профессор Жанғара Дәдебаевтың айтуы бойынша Тектұрмас атаның әу бастағы қасиет тұтып қойған аты Сұлтан Махмұдхан екен. Тектурмасты Әулие ата бек ... ... ... ... ... ... ол бек ... бас тартып, жеке, дара әулиелік жолға түседі. Бектіткен бас тартқандықтан, ел оны ... деп атап ... Жұрт ... ... ... қасиет тұтып, оның басына шырақ жағып, құрбандық берген.
Тағы да осындай жорамалдар ... ... ... ... қандай да болмасын жеке тұлғаның есімі емес. Бұл орынның осылайша аталуы мынада: осындай бір халықтың жадында терең із қалдырған адамды жұрт ... ... ... ... ... ... етеді, перзент көрмей жүргендер түнеп жатып, жалбарынып, Алладан перзент сұрайды, ауырғандар жазылып кетуін тілейді екен. Яғни бұл жер ... ... ... тек ... ... ... айтқанда, бұл жерде жерленген адам - атқарған ісімен көзі тірісінде әйгілі болған көрнекті ... ол ... ... ... ... ... ... мемлекетінің патшасы Мұса 960 жылы Исламды мемлекеттік дін деп жариялады. Содан бастап әлгі аты беймәлім ... бар ... осы жаңа ... ... түркі тілдес халықтар арасында таратуға, соны уағыздауға арнаған. Сондықтан да оның іс-әрекеті жұрттың жадында сақталған, оны әулие деп ... ... ... ... оның ... ... XIII ғасырда сол қарахандықтардың билеушілері кесене орнатқан. Кесене Тараз қаласының шығыс жағында Талас өзенінің оң ... төбе ... ... ... XIII-XIV ... ... Кесене 1935 жылы толық қирап қалған, ол тек 19 ... 80 ... ... ... арқылы ғана белгілі. Күйдірілген кірпіштен салынған, күнбезі болған, іргесі төртбұрышты басып келген. Кіретін арқа ... ... ... ... ... қарай қараған. Қазір оның орнына 2002 жылы ортағасырлық үлгідегі жаңа ... ... ... ... ... орналасқан төбеден төменде жатқан Тараз қаласының бар көрінісі жақсы көрінеді. Кесененің дәл қасында қазақтың ұлы батыры ... ... ... ... салынған кесене бар. Тектұрмас - сәулеттік кешен, сондай-ақ зиярат ету орны болып табылады [11].
Айша бибі ... - XI-XII ... Айша бибі орта ... өмір ... ару қыз. Ол ... ... ... Айша бибі Тараздан келген жас батыр Қараханның өнеріне ғашық болған. Жігіт те қызды ұнатқан. Бірін-бірі ұнатқан екі жас бас ... ... ... ... ... Алайда, аяқастынан еліне жау шапқанын естіген Қарахан дереу еліне аттанады. Әуелі кезде хабар болмаған соң, ... Айша бибі ... ... ... барып бір хабарын білейін, аман болса алдыңызға келіп ақ ... алып ... деп, ... ... ... ... қыз ... келісімін бермейді. Айша бибі әкесі Зеңгі бабаны тыңдамай 40 қыз ... ... ... ... өз бетімен аттанады. Әкесі Айша бибіге теріс батасын береді. Айша бибі Қараханның еліне таяғанда дем ... ... су ... ... ... Сол кезде жерде тұрған сәукеленің ішіне жылан кіріп кетеді. Айша бибі оны ... ... ... ... ... ... алады. Қыздардың хабарын естіп Қарахан да келеді. Бірақ Айша тілге келмейді. Ең болмаса о дүниеде қосылайық деп Қарахан сол ... ... ... қидырады. Қарахан сол Айша бибі қабірінің үстіне күмбез тұрғызады. Кесенені 12 ғасырда, қазіргі ... ... Айша бибі ... салдырған. ... ... өзі ... болғанда сүйгенінің күмбезі көрініп тұратындай биік жерге жерлеуін аманат етеді.
Міне Айша бибі ... ... ... болған. Кесене өткен ғасырдың алғашқы жылдарына дейін әжептеуір бөлігі аман жеткен. Оның қалған бөлігін жауын-шашыннан ... үшін ... ... ... ... ... ... аралығында реставрация жұмыстары жүрді. Кесенені жаңарту үшін бірнеше нұсқалар жасалды. Белгілі сәулетші - Әбен Итеновтың жобасын қабылдады. Ал, ... іске ... ... ... ... ... ... шеберлері. Кесенеге қажетті құрылыс материалдары Түркістанға кірпіш зауытында дайындалды.
Кесенеге тоқталатын болсақ, Айша бибі күмбезі өзінің ішкі әрленуінің әсемділігімен айырықша ... ... Бұл шары ... ... ... 7,6х7,6 метр күмбезді мавзолей. Оның барлық қабырғалары күйдірілген қызғылт сары қаптамамен қапталған. Батыс беті күйдірілген ... ... ... оның ... ... дейінгі төменгі бөлігі геометриялық ою өрнегі бар шаршын қаптамамен қапталған. Қабырғалардың үстінгі жағында ою өрнек көп, ромба бітімдес әр түрлі ... ... ал ... ... ... ою ... бар шығыңқы және оның формадағы қаптамаларымен безендірілген. Кесенеде 60-тан аса ою-өрнектер кездеседі. Кесене бір бөлмелі, тік бұрышты төбесі күмбезден жасалған. ... ... орта ... ... ... ойық ... Есігі шығыс қабырғасында. Кесене ортасында шағын құлпытас бар.
Кіршіксіз махабаттың символына айналған Айша арудың қалпына келтірілген мазары бүгінде жас жұбайлардың ... етер ... ... ... ... ... кесенесі - XI-XII ғасыр. Тараз қаласынан 18 шақырым қашықтықта Айша бибі ... ... ... ... жинақы да, әсем сағана тұр. Бұл Бабажы қатын кесенесі.
Аңыз бойынша Бабажы қатын Айшаның ... ... ... осы бір ... ... жол ... болған болатын. Айша қайтыс болғаннан кейін өзінің қалған ... ... ... ... ... оның ... ... өтіпті. Бабажы қатын дүниеден озғаннан кейін айша бибінің ... ... ... ... ... ... ... тік бұрышты қызыл кірпіштен тұрғызылған ескерткіштің ауданы 6,8х6,8, ал биіктігі 5 метрден астам, ... ... ... көлемі 24х24,5 сантиметр.
Қасбеті мен екі қапталы бір-біріне ұқсас ... ... ... күн ... ... ... ... жағы аркалы, ішке кірер есік шығыс жағында. Қабырғаларында сегіз қырлы ... ... ... ... Оның ... ішкі ... 16 қырлы күмбезі басталады. Ал сыртқы күмбезі биіктігі 86 см. қырлы призманың үстіне орнатылған. Арада өткен 7-8 ... бойы сыр ... ... ... ... ... ... он шақты-ақ жыл бұрын салынғандай күйде тұр. Олардың құпиасын әлі де зерттеуде. Кірпішті қымыз ... ... ... ... ... да бар.
Екі кесене де тек зиярат ету орны емес, сонымен бірге мұсылман әйелінің қасиетті орындары болып ... [14]. ... ... ... ... облыстық тарихи - өлкетану музейі 1931 жылы 23 тамызда ашылған. Мұражай бүгінгі күні Тараз жұртшылығы мен ... ... шет ... ... қызыға тамашалайтын танымдық әрі тәрбиелік мәні зор мәдени орнына айналып отыр.
Музей комплексі 2 мың шаршы метр ... ... 14 зал бар. Және бұл ... ... ежелгі дәуір заманынан бастап, бүгінгі күнге дейінгі тарихымыз туралы сыр шертеді. Музей қоры жылдан жылға артуда, қазіргі таңда олардың саны 40 ... ... ... ... археологиялық жинақтамалар, тарихи-тұрмыстық заттар, қолжазба мен баспалық құжаттар және т.б. жәдігерлер кездеседі [21].
1-2 зал. Табиғат залы. Облысымыздың табиғаты біздің ... екі ... - тірі және өлі ... ... ... ... оң жағымдағы диарамада геологиялық кезеңдер орналастырылған. Бұл Чехияның ғалымы Буриннің кітабы бойынша орындалған. Ал ... ... осы ... ... ... ... ... қойылған.
Төменгі палеозойда континентті бірнеше рет теңіз басуы ... Бұл ... ... көтерілуімен таудың жасалуы жүріп отырады. Жер бетінің барлық бөлігінде жылы климат басым болды. Ешқашан болмаған биологиялық ... ... ... ... ... ... әкеп ... Көбірек дамығандары - трилобиттер, археоцеаттар, грантолиттер, маржандар болды. Карбонның аяғында жылы ... ... ... зор ... белдеуге бөлініп, суық кезеңмен алмасты. Өсімдіктер мен жануарлардың материктерді белсенді түрде игеруі басталды. Теңіздерде жоғарғы палеозой фауналары ... ... көне ... мен бауырмен жорғалаушылар пайда болып кеңінен тарады.
Ал екінші залда өңіріміздің ландшафты аймақтары, яғни флора мен фаунасымен танысыңыздар. Мұнда сіздер ... үш ... ... ... ... сулы ... және шөлді аймақ флора мен фаунасымен ... ... ... ... таулы аймақтарда кездесетін емдеік қасиеті бар және қызыл кітапқа ... ... ... ... ... ... аймақ жануарлар мен құстар әлеміне өте бай. Таулы аймақта мекендейтін жануарлар борсық, қасқыр, қоңыр аю, ал құстардан: қаршыға, бөктергі, ... үкі, ... ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлар жоғары температураға, шөлге бейімделген. Өсімдіктер көбінесе жапырақты емес, керісінше тікенекті болып келеді. ... ... дала ... ... дала ... ... бүркіт, дала тасбақасы, ақбөкен мекендейді.
3-4 зал палеолит залы. ... ... ... ... таныса аласыздар. Мұнда ежелгі дәуірден көрініс бершетін карта макет бар. ... ең ірі ... ... ... ... ... тәңірқазған және Бөрікқазған.
Б.з.д. III мыңж. аяғы мен II мыңж. басында Қазақстан ... ... ... ... ... Адам ... ... кейін мыс пен қалайының балқымасы қоланы пайдалануды үйренді. Мыс пен ... ... ... және қару ... ... Қола дәуір тайпалары шаруашылықта қола пышақтарды, кейін түрлі қола және қалайы орақтарды пайдаланған. Бұл кезеңде керамикалық ... ... ... орын ... Құмырашылар негізінен әйелдер болды. Бұл залда суреттемесін көре ... Ол ... о ... ... ... ... қазіргі континеттер мен мухиттардың алғашқы сүлбесі қалыптаса бастады. Континенттің тропикалық және субтропикалық фаунасы шапшаң өсті. Құлықты алып диназаврлар, ... ... ... мен ... ... пайда бола бастады. Теңіздерде сүйекті балықтар, теңіз кірпілері басым болды. Палеогенде климаттың біртіндеп салқындауынан ашық ландшафтар - ... ... дала және ... ... ... тұқымды өсімдіктер кең тарай бастады. Кәдімгі шөппен қоректенетін сүтқоректілер, мүйізтұмсықтар мен жылқылардың алғашқы ата тегі және ... ... ... дамыды. Теңізде жіп тәрізді балдырлар пайда болды. Неогенде ашық ландшафтар жедел дамыды. Дала, орманды дала, тайга және тундра ... ... ... бөлінді. Сүтқоректілер ішінде бұғы, жираф басым болды. Бұл территорияда ірі омыртқала жануарлар да ... ... ... бұл залдан бірнеше миллион жылдардан кейін тасқа айналған өлі омыртқасыз жәндіктердің, ағаштардың діңгектерін көре аласыздар. Алдарыңыздағы мына картада ҚР-ң ... оның ... ... ... ... ... ... Облысымыздың территориясы солтүстіктен оңтүстікке қарай 400 км, ал батыстан шығысқа дейін 500 км, жалпы алғанда аймақ территориясы 145,2 мың шаршы ... алып ... ... облысышығысында Алматы облысымен, оңтүстігінде Қырғызстан Республикасымен, Солтүстігінде Қарағанды облысымен, ал батысында Оңтүстік Қазақстан облысымен шектеседі. Жамбыл облысында 10 аудан және төрт қала бар: ... ... Шу және ... ... ... ... орталығы.
Ата-баба аруағына сыйыну кең тараған. Олар қайтыс болған адамды ыдыс-аяқ, киім, еңбек құралдары, қару-жарақ, ... ... ... ... етіп жерлеген. Өлген адам қабірден шығып кетпесін деген оймен мәйітін тас дуандармен қоршаған.
Бұл зая экспозициясынан сіздер көне ... ... оның ... ... ... аласыздар. Тараз - Қазақстан қалаларының ... ең ... ... ... ... IX ғасырда яғни, Таразды арабтар жаулап алғаннан кейін ислам діні бар жұртшылығына ... Осы ... ... ... арбау, тіпті күшпен мойындату арқылы басқа діндер бір-бірімен қатарласып жүрді. Олар зараостризм, будда, христиан. Ұлы Жібек бойындағы ... ... ... ... ... ... ... жасап келуші елдердің мәдениетінің бір ұшқыны болса да белгісін қалдырып отырды. диарамасынан сіздер базар - ... көп ... ... алып қана ... ... ... ... жер екендігін, дамылсыз жұмыс жасап жатқан қолөнершілердің тіршілігін ...
5-6 ... Бұл ... ... ... ... ... мағлұмат аласыздар. 15 ғасырдың 60-70 жылдары Орыс хан ұрпақтары Жәнібек пен Керей сұлтанның басқаруымен Қазақ хандығы ... ... ... ... ... бұлар Шу өзені Қозыбасы жеріне қоныстанды. 1468 жылы Әбілхайыр хан қайтыс ... ... оның ... үлкен бөлігі Керей мен Жәнібек ханға қарады. Аз ғана уақыт ішінде Қазақ хандығы халқының саны 200 ... ... ... ... ... нығая бастады.
17 ғасырдың аяғы мен 18 ғасырдың басында қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясаты ауыр күйзеліске ұшырайды. 1718 жылы ... хан ... ... ... төнген ең үлкен қауіп бұл Жоңғария хандығы еді. Жорық кезінде жоңғар әскерлерінің саны 100 мыңға жетті. Олар қазақтың ... ... ... ... ... және ... жолдарына қызықты. Бірінші шайқас 1635 жылы болды. Қазақ әскерлері ... ... ... шайқас 1643 жылы болды. Бұл кезде Жәңгір ханның ... ... ... ... ... 1652 жылы болды. Бұл жерде қазақтар қайта жеңіліс тапты. Осылайша қазақтар мен жоңғарлар арасындағы күрес ұзаққа созылды. Жоңғарлар ... ... ... ... ... жеңген үстіне жеңіп, адамдарын, малдарын айдап әкетіп, жерлерін, кейде ... ... ... ... 1723 жылы ... 4 ... ... жасады. Халықтың мал мүлкін алып, қырды, аман қалғандары көшуге мәжбүр болды. 1724-25 жылдары ... ... ... ... отырықшы ауылдар мен қалаларды қырып, талан-таражға түсірді. Бұл ауыр оқиға қазақ тарихында деп ... ... ... себебі, әбден шаршаған халық Алакөл жағасына келіп сұлап жатқанда, көп ішінен бір қария тұрып: - деп ... ... бір ... депті. Мәнісі: Атамекенінен, мал-мүлкінен айырылған жаяу, аш-жалаңаш босқын ел шұбыра-шұбыра табаны ағарып, азып-тозды ... сөз. Зор ... ... ... ... ... аянышты ауыр халімен көңіл-күйін бейнелейтін мұңды әнін ... ... ... тұрған зор күйзелушілікке, мал-мүлкінен қырылуына қарамастан, халық тәуелсіздік үшін күресін тоқтатқан жоқ. Үш жүз бірігіп жоңғар шапқыншылығына қарсы ... бере ... 1728 жылы ... ... ... теңіз көлінің маңында Бұланты өзенінің жағасында жоңғар әскерін күйрете соқты. Бұл ұрыс ... ... ... ... өте келе үш жүз хандары арасында бір-бірін түсініспеушілік пайда болды. Олардың басының бірікпеуінің салдарынан ... ... ... құтыла алмады. Осының бәрі Әбілхайыр ханның орыс мемлекетімен одақтасу жөніндегі саясатының негізі болды. Сондықтан, қазақ хандығы, оның ішінде бірінші болып кіші жүз ... өз ... ... Бұл заяда 1731 жылғы кіші жүз ханы Әбілхайырдың Ресейге қосылуы туралы Ресей императрицасы Анна Ионновнаға жазған өтініш хатының ... Ал 6-шы ... ... ... ... ... Ата ... болған өзгерістермен таныстырады. Қазақстанның оңтүстік аудандарындағы ұлы жүз халқы 1734 жылы Ресейге қосылғаны қағаз жүзінде бекітілгенімен, ... XIX ... ... жартысына дейін толық кірген жоқ еді. Қоқан ханы Әлім ... ... ... қалалары мен айналасындағы аудандарын, Ұлы жүздің Ұзынағаш жеріне дейінгі батыс жағын, Талас ... және орта ... ... пен Арыс ... ... көші-қон жерлерін жаулап алды. Қоқан бекінісінің төңірегін жайлаған қазақтар жылана үй басы 6 қой, 24 қап ... 4 өгіз ... ... ... ... ... орындамаған ауылдың ойранын шығарып, жанұяларын, әйел, бала-қыздарын базарға сататын болған. 1864 жылы патша үкіметі ......қарсы ... ... Олар 2 ... ... ... Атаны алады. Одан кейін Шымкентті жаулап алады. XIX ... ... орта ... ... ... қосылуы аяқталды. Экспозицияның басым бөлігін осы уезге қоныс тепкен ұлттардың киім ... ... ... ... Ал келесі сөреден сіздер жұмысшы топтың еңбек құралдарын көресіздер. Сонымен бірге бұл залда капиталистік қоғамның айналымға енген алғашқы ақша банкноттарының ... ... ... ашу үшін ... ... ... ... [17].
7 зал. Этнография. Этнография залында сіздерді ... ... ... - киіз үй және қазақ халқының қолөнер туындыларын көре аласыздар. Киіз үйді тез ... тез ... ... және ... ... ... ыңғайлы. Киіз үй ағашы 4 басты бөліктен тұрады: ... уық, ... ... Киіз ... ... ақ, қара не сұр ... киізбен жабылған және ол киіз жоғарғы сапалы жүннен жасалған. Киіз үй көшпелі өмірге бейімделген, көшіп-қонуға ыңғайлы ерте ... келе ... ... ... бір ... Бұл ... мен Азия ... жартылай отырықшы халықтардың арасында кеңінен тараған және бүгінгі күнге дейін өзінің көне фирмасын сақтап қалған. Қазақтың киіз үйі өзінің ... ... ... ... ... негізінен төрт түрге бөлінеді: жаздық тұрғын киіз үй, мереке, не қадірлі қонақтарға арналған, жорық кезінде тіркеуге ... ... ... ... тігілетін киіз үй. Киіз үй екі-үш қанаттардан бастап он екі, отыз қанатқа дейін түрлері бар. Киіз ... ... ... ... ... ... ... өнерінің үлгілері көрсетілген. Үй тұрмысында қолданылатын мүлік жинау - атадан балаға тараған ежелгі дәстүр. Халқымыз өз ... ... ... ... ... көп қолданған. Ағаштан әшекейлі суреттер, оюлар жасаған. Ағаш төсек, кебеже, ыдыс-аяқ, сандық бәрі оюланып жасалған. ... ... ... сақтау үшін қолданған. Абдырамен сандық киім-кешек, басқа да бағалы бұйымдарды сақтауға арналған.
Қазақ халқының ертеден келе ... ... бір түрі - ... ... ... өрнек түсіру. Ер тұрман, музыкалық аспаптар, үй мүліктерін әшекейлеу үшін көбінесе түйе, жылқы малының жақ, қабырға сүйектері жиі ... ... ... қазақ халқының өмірінде киіз басу кәсібінің маңызы зор. ... ... ... ... бұйымдар жасалынады: еденге төсейтін текемет, сырмақ, үзік, ер-тұрманға қажетті тоқым, жабу, қалпақ, аяқ қап, тағы ... ... ... ... ... қойдың жүнінен басқан. Қазақ әйелдері жүнді иіріп, оны қажетті түске бояп, ... ... ... алаша, кілем тағы басқа тоқыған. Қазақ кілемдері тоқылуы жағынан - түкті, тықыр, ал ... ... ... ... ... білеш болып бөлінеді.
Аяқ-қап - ыдыс-аяқ салуға арналған қапшық, ыдыс әрі таза, әрі сынбайды, түр жағы дөңгелек ... ... Аяқ ... ... ... алаша енінен жасайды.
Экспозицияда киім бұйымдары, сонымен бірге шаруашылық-тұрмыстық заттар орын алады. Зергерлер шеберліктерінатадан балаға мұра етіп қалдырып, ... ...
8-9 зал. ... ... Бұл зал ... ... ... өлкеде Кеңестік Үкіметтің орнауы туралы тарихымыздан сыр шертеді. 1916 жылы таптық және ұлттық қанаудың өсу қарқыны, соғысқа деген өшпенділік жер ... ... ... ... ... және Орта ... барлық аймақтарын қамтыған ұлт-азаттық көтеріліске әкеліп соқты. Көтерілістің негізгі себебі: элеуметті-экономикалық және саяси сипаттағы жағдайлар ... ... ... күшеюі, жерлерді алу, салықтардың өсуі, еңбекшілерді қинау болды. 1916 ... ... ... ... - ... ... осы ... дейін бостандық және тәуелсіздік үшін жүргізген барлық күрестерінің ... ... ... және ... азат ету ... ... аса ірі ... Жетісу мен Торғай жері болды.
Сонымен бірге бұл залда үлкен бөлім Түрксіб Темір жолының құлысына темір жол ... ... ... ... ... Құрылыс 1927 жылы басталып, уақытынан ерте 1930 жылы ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... Ұлы Отан Соғысы 1941 ж басталып, 1945 жылы бітті. Фашистік Германияны тойтаруға Жамбылдықтар да өз үлестерін қосты. Кеңес Одағының ... ... 500 ... ерен ... үшін ие ... оның 21 ... ... болды. Бұл 4 жылға арналған соғыс жеңіспен аяқталды. ... зал. Ауыл ... ... 50 ... ... жер игеру кезеңі басталды. Бұл жылдары біздің облыста негізінен аграрлық ірі өнеркәсіп орны болмады. Бірақ ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірісі тез қарқынмен дамыды.
Соғыстан кейінгі кезеңде облыстық халық шаруашылығының барлық салаларының тез өрлеуі басталды. Жамбыл былғары тері - аяқ киім ... ... және ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындардың қатарына қосылды.
Фабриканың өнімдерін осы ... көре ... 1930 ... ... Жамбыл қант өнеркәсіп бірлестігі облыстағы жеңіл өнеркәсіптің бастысы болып табылады.
Кенесі залдан облысымыздың 1990 жылдан кейінгі өнеркәсіп, зауыттарының өнімдерін көре ... ... ... ... жылдары Қазақ геология басқармасының қызметкері Машкари осы жерден фосфориттер тапқан. 1950 жылы алғашқы кезде шеттен ... ... ... ... істеген бірінші суперфосфат цехі іске қосылды. Мұнда шетелдерге жіберілетін әр түрлі өнімдердің 20 жуық түрі шығарылды. Олар - ... ... ... ... ... бар. ... ... тек облысымызға ғана емес, республикамызға тіпті шет ел мемлекеттеріне де танымал компаниясының өнімдері ... ... зал. ... ... Бас ғимараттағы соңғы зал - достығы. Мұндағы экспонаттар ... ... ... ... сақтау, спорт саласындағы жетістіктерін көре аласыздар. Облысымыздағы бірінші жоғарғы оқу орындары - Гидромелиоратистік құрылыс институты (1962 ж), ... және ... ... ... ... (1963), ... институты (1967).
Облысымызда 20-дан аса ұлттық-мәдени орталықтар бар. Бұл залдан әр түрлі ұлттық киімдерін көре ... ... ... ... күрт, неміс, еврей, славян [21].
Көне түркі тас мүсіндері және көнетүркі жазулары. Бұл ғимараттың киіз үй ... ... Бұл ... тас ... ... орта ... Түркі қағанаты, қарлұқ, оғыз, қыпшақ, қараханид сияқты түркі тілдес мемлекеттерде өмір сүрген тайпалардың ... ... ... ... ...
Орталық залда ту шаңырағында түркі хылқының қадір тұтып, сиынатын күші - көк аспан бейнеленген. Орнатылған мүсіндер ... көк ... ... Көк ... аясында ежелгі түріктердің құдыретті әйел тәңірісі, ананың анасы, отбасының қорғаушысы, ... ... ... ... салынған суреті. Ол еліміздің Жуалы ауданы Билікөл ауылынан табылған. Одан төмен қазақ халқының тәнімен ежелден бері келе ... ... ... ... ... ... бар тас бетінде бейнеленген бақсының суреті қойылған. Ортадағы сұр жұмыс тастың төрт шегінде адам келбеті көрсетілген, яғни сол ... ... адам ... ... төрт ... ... ... талпынғандығын байқауға болады. Талас бойынан табылған бірнеше көне түркі жазуы бар тастар көне-түркі ... VI ... ... бар ... ел екенін растайды. Тас мүсінінің бүйірінде деген сөз бар. 2 бүйір таста шапқыншылықтан кейін еліне аманат етіп ... ... жазу бар. ... ... діні ... ... тас ... соғды жазуларымен бірге, араб жазулары да кездесе бастады. Осы залда Жетісу өлкесіндегі Есік обасынан табылған патша ... ... ... мен қару ... көшірмесі қойылған. Киімде 4000 мыңан астам өте көркем алтын әшекейлер бар. Бәрі ақ стилінде ... Сақ ... ақ ... ... ... тайпа болып саналады. Жауынгермен бірге жерленген ыдыстардың ішінен күміс қорытпақ табылды. Ол күміс қорытпақша 26 әріптен тұратын көне жазу ... ... сол ... ... ... болған. Алтын адам қойылған сөренің екі жағында өлкеміздегі сақ және қола дәуірінің жарғабақ тастарындағы таңбалар мен төрт түлік малдың ... ... ... Бұл ... жалпы облыс көлеміндегі көне түркі дәуірінің тас ... ... мен ... ... карта. Тас мүсіндер негізінен Шу, Іле, Жамбыл, Қырғыз Алатауы бөктерлерінде түркілер ... ... мен ... ... ... ... ...
6-8 ғасырлардағы түрік қағанатының өмірден өткен батырлары, билері, абыздарының ерліктерін ... есте ... ... ... ... ескеркіш тастарды орнатқан. Оларды жасау барысында ешбір пропорциялық заңдылық сақталмаған. Ол кезде көбінесе бұндай тас ... ... ... ... ... ... гранит - мәңгі тас. Сонымен бірге қайтыс ... ... ... дене ... ... және ... өмірінде айналысқан кәсібін көрсеткісі келген. Кейбір тас мүсіндердің бір қолына құс ұстатып қойған. Олардың түсінігінше құс - ... ... Адам ... болған соң оның жаны құсқа айналып ұшып кетеді делінген. ... ... ...
8-10 ғасырлардағы қарлұқ қағандығындағы тас мүсіндер астыңғы алаңшадағы тас ескерткіштерден ерекшелене бастаған. Яғни бұл кездегі тас безендірушілері тас ... ... ... ... ... ... және ... қол, аяқ, мұрын, көз, құлақ формаларын рельефті бере бастаған. Көп тас мүсіндерде құмыра ұстаған әйелдер бейнеленген. Бұл халықтың ... ... ... ... бұл ... ... бойынша ең алғашқысы және жалғыз [17].
Тараз 2000. Жамбыл облысының тарихи өлкетану мұражайының Тараз қаласының 2000 жылдық торқалы ... ... ... мұрағаттар залы. Мұнда Қазақстандағы ең ежелгі қалаларының бірі ... ... көне ... осы өңірде өмірге келген түрік қағанаты, Түркеш, Қарлұқ және ... ... аты ... ... ... ... және ... орталығы болғанын растайтын археологиялық және қазба деректермен танысасыздар. Ал мына ғұндардың басшысы Чижи-Чижи. Ол көне Тараздың негізін қалаған. Б.з.д. III-ғасырдың ... ... Орта ... хунну қаһарлы мемлекеті құрылды. Чижи-Чижи бастаған мемлекет Жетісу арқылы бетпақдаланы кесіп өтіп Арал көліне барады да, жолда Үйсін ... ... ... ... ... ... ... жағына көшіп, сонда қала салуға кіріседі. Қала салуға 500 адам қатысқан. Екі жыл ішінде айналасы екі ... ... ... ... қала ... ... қала салып билігінің күшеюі қытай мемлекетін қатты қобалжытып, қаланы қоршап алуға алып келді. Б.д.д. 36 жылы олар ... ... ... ... Бұл тарихта Талас қырғыны деп аталады. Келесі бөлімде орта ғасыр дәуіріндегі Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу ... ... ... Ұлы ... ... ... Бұл Ұлы Жібек Жолы арқылы қытайлық жібек пен асыл тастар, Ирандық зергерлік бұйымдар, Византиялық қару-жарақтар, Сібірдің бағалы терілері тиелген ... ... ... ... ... ... ... шабдалы, көк мәуелер тәрізді мәдени өсімдіктерді өсіру мәдениет пен өнердің дамуына әсер етті. Келуші ... тек ... ... қана қоймай сонымен бірге өздерінің мәдениетінің, өркениетінің бір ұшқынын қалдырып кетіп ... Ол ... ... ... ... ... қыш ыдыстардан байқауға болады. Бұл қаламызда зараостризм, ... ... ... ... ... ... ... Олар қала тұрғындарын алдау, арбау, қорқыту арқылы мойындатқан. 1932-1939 жылдары Тектұрмас жотасынан жер астынан адам сүйегі ... қыш ... ... ... ... өзге ... ... бойынша адам қайтыс болғаннан соң, етін сүйегінен ажыратып жертлейтіні анықталды. Тараздың ... ... ... су ... ұзындығы 15метр бөлігін тапты. Өлшемі 0,7м, диаметрі 0,25м. Қыш құбырлары өзара қыш муфталармен жалғастырылған. ... ... ... бұл ... ... ... ағысының екпінімен суды қаланың барлық түкпіріне жеткізіп отырған. Келесі сөрелерден сіздер өсімдік суреттерімен және геометриялық өрнектермен бай безендерілген құйма керамикадан ... ... көре ... ... ... ... құмыра жасау, сәулет өнерімен қатар ұсталық, зергерлік сондай-ақ шыныдан бұйым жасау өнері кең ... ... ... ... ... I ... ... бүгінгі Тараз қаласының өмірінен сыр шертетін экспонаттарды көрдіңіздер.
Достық алаңы ансамблі
Достық алаңы ... - ... ... 20 ... ... соңында құрылысы аяқталған сәулеткерлік кешен. Төле би көшесінің Абай даңғылына келіп түйілісетін жеріндегі қоғамдық ... ... ... 19 ... ортасынан бері бұл жер үлкен базардың орны болған, бірақ ол ... ... ... ... ... ... шығыс жағына 1965 жылы облыстық қазақ драма театры салынған. Ал 1974 жылы саяси ... үйі ... ... ... ... ... ... бетіне Жамбыл облыстық өлкетану мұражайы, Байланыс үйінің ... ... ... ... ... арқа ... ... жалғасқан 3 қабатты 2 үй бар. Олар: қалалық налоговый бар. Ал алаңның орталығында Бәйдібек бабаның ескерткіші орналасқан. Бәйдібек бабаға тоқталатын ... - ол ... 6-7 ... кей деректерде 10-11 ғасырларда өмір сүрген. Бәйдібек қазақтың елі мен жерінің тұтастығын қалыптастыру жолындағы аты аңызға айналған тарихи тұлға. Оның үш ... ... ... әйел ... ... ... әйелі Зеріптен Шапырашты, Осмақты, ал үшінші әйелі елге әулие Домалақ ана деген атпен белгілі ... ... ... Суан ... ... бидің балалары, немерелері 7 жылдан мемлекет басқарып, ел билеп, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... шалқыған байлығымен ұлысты басқарған парасаттылығымен белгілі. Ол Жетісуды, Арыс өзенінің алабын, ... пен ... ... ... елді ... ... ... есімі жазба деректерде аз кездескенімен, халық жадында жақсы сақталған. Соған орай 2002 жылы ... ... ... ... Бұл ... жиын ... мен мейрамдардың ордасы [12].
2 бағыт
қорығы бойынша атпен және жаяу жүретін бір ... ... ... ... ... ... ең ірі әрі байырғы, елімізде тұңғыш құрылған қорық. Мұнда Орта Азия тауларында кездесетін аң-құс та, өсімдік те түгелімен бар. Тау ... інжу ... осы ... ... ... ... Ақсай және Көксай өзендері қорық аумағындағы мұзарттардан ... Бұл ... ... әрі ... суы ... ... бөлесе, тәніңізге қуат беретін саф ауасының шипалық қасиеті өте зор.
Қорық Жамбыл облысының Жуалы және Оңтүстік Қазақстан облысының Түлкібас, Бәйдібек ... ... алып ... Қорық 1100 метрден басталып, биіктігі 4236 метр болатын Сайрам шыңына дейін созылған тау қыраттарында орын тепкен. Ауа райы ... Бір ... ... төрт ... ... өткізуіңіз әбден мүмкін. Найзағайы шатырлап, құйындата, селдете жауын жауса, артынша жарқырап күн ... Көп ... ... ... қар жауа ... Ғажап! Сонымен бірге ыстығы мен суығы тез алмасып отырады. Жаз айларында 38 градуске ... ... ... ... 41 ... дейін аяз болады. Соған қарамастан әлемнің және еліміздің қызыл кітабына енген, тау ... пана ... ... ауа ... ... өсімдіктер өте көп. Мұнда жануарлардың - 52, құстың - 267 түрі кездеседі. Сонымен бірге 1200-ден аса ... ... Оның ... ... ... де өте көп. ... ... облысымызға тесілі аумағында , , , деп аталатын табиғаты ... ... ... ... тұрған жерлері бар. Құстардан ең сирек кездесетін бүркіт, қара ... көк ... ... 55 арқар, 40 бас марал, Тянь-Шань аюлары бар [1].
3.3. Туризмнің болашағы және 2006-2008 жж. арналған бағдарлама
Біздің облысымызда ... ... ... ... ... ... бас ... келе жатқан сала. Сондықтан да, берілген бағыт өзінің одан әрі дамуын және ... ... ... кө рсетуді қажет етеді. Департаментте туризмді дамыту бойынша белсенді жұмыстар атқарылуда. Басты ... ... ... ... ... - ... ... өткізу, зерттеудің қорытындысы негізінде Жамбыл облысында кластерлік ... ... даму ... ... ал бұл туризм инфрақұрылымының дамуына, сонымен қатар, аумақтағы туризмнің материалдық базасын модернизациялауға әсерін тигізетін кешенді іс-шаралардың өңделуіне, жаңа ... ... ... ... ... өнімдерді республикалық және әлемдік туристік қызмет рыногына алып шығуға, аймақтық туризм саласына инвестиция тартуға, сала ... ... ... ... ... консалтингтік компаниясымен бірлесе отырып Кластерлікті дамыту ... ... ... ... ... даму перспективасына маркетингтік -сараптамалық зерттеу жүргізді. Өткізілген маркетингтік-сараптамалық зерттеу қорытындысы бойынша туризм инфрақұрылымы қызметінен облыстық бюджетке жылына кем ... 500 ... ... ... ... ... ... Департамент аталған зерттеудің қорытындысы негізінде Жамбыл облысындағы туризмнің даму ... ... ... жоспарлап отыр, онда туристік перспективасы бар аудандар, бағыттар және туристік объекттер соғылатын орындар анықталады.
Туризм саласына инвестицияның көлемін ... ... ... ... іске ... шеңберінде Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті консалтингтік компаниялармен аймақтағы туристік сала бойынша инвест-жобалардың ... ... ... ... ... байланыста жұмыс істеуде.
Сонымен қатар 2007 жылдан Жамбыл облысында 2 туристік база құрылысы ... ... ... ... ... ... базасын соғуды жоспарлап отыр, аталған базада 2 аң ... ... ... үйі, ... 20 ... ... қонақ үйі бар.
О. Сарафинов деген жеке кәсіпкер Жуалы ауданында Терс-Ащыбұлақ су қоймасының аймағында ... ... ... аяқтауға тамамдап қалды. 2007 жылдың маусым-шілде айларында туристік зонаның ашылуы ... ... ... ... саласын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы іс-шаралар жоспарының 41 ... ... ... ... ... ... және ... қалашығының жанынан 2* және 3* категориялы қонақ үйлерінің салынуы жоспарланған,
2006 жылдың 30-шы ... № 89 ... ... ... ... құру және дамыту бойынша Облыстық Үйлестіру кеңесі құрылды.
Үйлестіру кеңесінің басты міндеті - бизнес пен мемлекеттік органдар арасында мәселені бірігіп шешу үшін ... ... ... ... және инновациалық сала, сол сияқты ғылыми мекемелер, зерттеу орталықтарымен шаруашылық субъектілері арасында ынтымақтастық болуына ықпал ету.
Аймақтағы туризм саласының жарнамалық-имидждік жұмысына ... ... ... ... және ... Жамбыл облысының туристік брэндін құру (жасау) мүмкіндігі ... ... ... ... ... Жамбыл облысы туралы туристтерге арналған анықтама жорналын өңдеп, шығарды.
Департамент аумақтағы туризмді дамыту ... ... ... ... ... ... жиі ... отырады.
Жамбыл жерінің табиғи-климаттық, тарихи-этнографиялық құндылықтары ішкі және сыртқы, халықаралық деңгейдегі экономика лық, экологиялық-экстремалды туризмді дамытуға мүмкіндік береді. ... ... да, ... ... ... ... - бай туристік ресурстарымыздың әлемдік деңгейдегі и нфрақұрылымы мен жабдықталмауы, сонан соң оның ақпараттандырылмауы. ... ... бар ... жұмысының мәнсіз болуының басты себептерінің бірі де осыған тікелей байланысты. Қирап ... ... ... кө ... ... табиғат аясына жақын орналасқан асхана, кафелердің шексіз түрлері, тау беткейлеріндегі ормандар ішінің ластығы, ... ... кіру ... тым ... - бұл ... ... бір нақты құрылымның жоқтығын көрсетеді. Шетелдік турист ... ... ... ... ... жайлылық, әлемдік сапа стандарт және ыңғайлы көліктер жүйесі деп қабылдаған ... ғана ішкі ... ... Ал іс ... ... ... ... инфрақұрылымдар дамымаған, қалыпты сервистік қызмет, біліті қатынас жоқ. Оның ... ... ... алу мен ... ... бол ған соң, оның ... қайтып келуі қиын.
Осы мәселеге жан- жақты және көлемді түрде ... ... ... ... ... ... мемлекет дәрежесінде шешіп, оның әрі қарай дамуына барлық жағдай ... ... ... ... біз ... ... ... арналған келесі критерийлер мен қызметтерді ұсынамыз:
Туристік қызметті дамыту мен қолдаудың негізгі бағыттары.Бұл бағытта келесі ... іске ... ... ... ... есепке алу мен есеп беру жүйесін жетілдіру бойынша ... ... ... ... ... және шет елдермен туризм саласындағы ынтымақтастықты дамыту;
туристік қызметті стандарттау, сертификаттау, лицензиялаудың талаптарына сәйкес туристерге қызмет көрсетудің сапасын ... ... ... ... және олардың біліктілігін арттыруды қамтамасыз ету;
саланы қаржыландырудың, оның ішінде кредиттік ресурстарды тарту есебінен қаржыландырудың жеткілікті ... ... ... ... ... ... және ... аймақтарын сақтау және дамыту.
Бұл бағытта келесі шараларды іске асыру қажет:
мәдени-тарихи және табиғи-рекреациялық ресурстарды сақтау және ... ... ... ... ... ... ... насихаттауды және қоршаған ортаға ұқыпты қарауды қамтамасыз ету;
қоршаған ортаны және өзге де туристік ресурстарды қорғау ... ... ... ... ... ... ... мен топтары арасында әлеуметтік туризмді дамыту үшін қолайлы жағдайлар ... және ... ... ... ... бағытта мыналарды қарастыру қажет:
аймақтық туристік брендті кұру және сыртқы және ішкі рынокқа жылжыту;
Республикалық және халықаралық туристік жәрмеңкелер мен көрмелер өткізу және ... ... ... жіктерінің туристік ресурстарға қол жетімділігі туралы ақпараттандыру, туристік қызметке қажеттіліктерін барынша қанағаттандыру;
облыста туризмнің мамандандырылған ... ... ... және ... ... ... және тағы ... түрлерін дамытудың жоспарларын әзірлеу;
ішкі және сыртқы рыноктарда облыстың туристік өнімінің ... ... ... ... ... ... анықтау және оның алдағы уақытта дами түсуі үшін іс-шаралар қолдану.
Ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету, кадрлар даярлау және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдармен бірлесіп, мамандардың кәсіби даярлығының сапасын жақсарту, ... ... ... мен ... ... ... ... белгілеу;
облыста туристік индустрияны дамытудың түйінді проблемалары бойынша семинарлар, ғылыми-практикалық конференциялар ... және ... ... туристік оқиғаларға қатысуын қамтамасыз ету қажет.
Туризм индустриясының материалдық-техникалық базасын дамыту
Осы бағытта:
туристік объектілерді ... мен салу үшін ... және шет ... ... тарту;
облысқа келген туристтер үшін ақпараттық ;
облыс аумағына туристік объектілерді перспективалық орналастырудың және ... ... ... ... ... үй-сервистік кешенін, сонымен қатар туристік кешендердің, этнографиялық мұражайлардың және демалыс аймақтарының желісін әлемдік стандарттарға сәйкес құру;
қолданыстағы және ... ... ... ... электрмен жабдықтау, кәріз желісі мен қатты қалдықтарды жоюдың жүйесін дамыту;
туристік объектілерді, оның ... ... орта және ... ... ... әзірлеу және оның құрылысын салу шараларын олардың жыл бойы пайдаланылуын ... ... ... отырып қабылдау қарастыры
Туризмнің қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Бағдарлама туризм саласындағы зққауіпсіздіктің деңгейін көтерудің келесі басым бағыттарын ... ... мен ... ... құқықтарын қорғау;
орналасу мен тамақтану орындарындағы қауіпсіздік;
көліктегі қауіпсіздік;
турист кадрларын арнайы ... және ... ... ... жөнінде туроператорлар мен турагенттердің қызметінде техника қауіпсіздігі жөніндегі нормалар мен ережелердің сақталуын бақылауды жүзеге ... ... ... және қорғау;
қорғау және қауіпсіздік мәселелері жөнінде ақпараттандыру;
ұйымдасқан қылмыспен және терроризммен күрес;
туристерді және ... ... ... және ... ... ... етудің жергілікті жүйесін құру.
Туристік саланы ақпараттық қамтамасыз ету
Бұл бағытта:
облыстың табиғи және мәдени-тарихи әлеуетін неғұрлым тиімді пайдалану мақсатында ... ... ... және ... ... талдау жүргізу;
көлік жолдары, инженерлік және инфрақұрылымдық объектілерді бірге ала отырып, туристік индустрияны аумақтық аймақтарға бөлудің моделін ... ... іске ... үшін ... ... - ... ... Бағдарламаны іске асыруға арналған негізг техникалық-экономикалық шарттары:
саладағы бірыңғай ақпараттық ... ... ... ... ... қажетті қарқынына сәйкес инвестициялардың оңтайлы көлемдерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... дамытудың негізгі бағыттары мыналар болып табылады:
туризм саласында бұрын қол қойылған республикааралық келісімдерді іске асыру және жаңаларын жасасу;
халықаралық туристік көрмелер мен ... ... және ... ... туристік саланы дамытудың
2006-2008 жылдарға арналған
БАҒДАРЛАМАСЫ
Мақсаты: Қазіргі заманғы тиімділігі жоғары, бәсекеге қабілетті туристік кешен кұру және оны жоғары ... ... ... ... ... ... туризмнің материалдық базасын жаңғыртуға, жаңа нысандар құрылысын жандандыруға ықпал ету жөніндегі шаралар кешенін әзірлеу;
облыстың ... ... ... ... республикалық және элемдік рыногтарға жылжыту;
шағын және орта ... ... үшін ... ... сала ... ... ... тарату үшін жағдайлар жасау.
Іске асыру 2006-2008 жылдар.
мерзімі:
Қажетті Бағдарламаны іске асыру үшін болжаланып отырған
ресурстар шығыстар мынаны құрайды:
және ... ... ... - 7600,0 мың ... ... жылға - 6750,0 мың теңге;
2008 жылға - 5200,0 мың теңге. ... іске ... ... ... ... шаралар туризмнің ішкі және келу түрлері бойынша туризм ағымының едәуір ұлғаюына әсер ... ... ... әлемдік туристік рынок жүйесінде Қазақстан интеграциясы мен ұлттық өнімінің маңызды көтерілуіне әкеліп соқтырады, халықаралық сауда қызметі шеңберінде халықаралық ... және ... ... ... ... ... ... қабілетті туристік индустрия құруға және мемлекет экономикасының кірісті секторына айналуына әсерін тигізеді. ... ... ... ... асқан жағдайда Жамбыл облысы Орталық-Азия аймағының туризм орталығына айналуына мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... ішкі және келу түрлері бойынша туристердің жалпы ағынының тұрақты өсімін ... ... ... және ... көрсету саласында халықтың жұмыспен қамтылуын ынталандыруға ықпал етеді.
8. Жамбыл облысында ... ... ... ... ... ... бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары

Іс-шаралар
Аяқтау ныцсаны
Орындалуына (іске асырылуына) жауаптылар
Орындау ... ... ... ... (мың тенге)
Қаржыландыру көзі
1
2
3
4
5
6
7
* Туристік қызметте мемлекеттік реттеу және қолдау жүйесін дамыту
2006
2007
2008
1.
Қазақстан ... ... және ... Министрлігінің туристік саны жетілдіру мәселелері жөнінде әзірленетін нормативтік-құқықтық актілеріне ұсыныстар енгізу
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті
2006-2008 жылдар
Қосымша қаржыландыру талап ... ... ... ... ... ... ... заңды актілерді түсіндіру жұмысын жүргізу
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының ... және ... ... ... ... (келісім бойынша)
2006-2008 жылдар
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
+ Аумақтық тарихи-мәдени және табиғи реакциялық аймақтарын сақтау және ... ... ... ... ... ... аналитикалық зерттеу және туристік саланы дамыту үұшін ұсыныстар ... ... ... ... ... ... әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті, аудандар мен Тараз қаласының әкімияттары, консалтингті компаниялар (келісім бойынша)
2006 жылдың 3,4 ... ... ... ... инфрақұрылымына тікелей инвестициялар тарту жөнінде жұмыстар жүргізу
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті
2006 жылдың 2,3 тоқсандары
Қосымша ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
5.
Аймаққа келген туристерге медициналық қызмет және дәрігерлік шұғыл жәрдем көрсету бойынша тиісті талаптарға сай келетін медициналық мекемелерді анықтау
Бірлескен ... ... ... облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті
2006 жылдың 2 тоқсаны
Қосымша қаржыландыру талап ... ... және ... ... ... ... ... вакцинацияның, алдын алу фагированиясын, зертханалық зерттелімді қамтамасыз ету.
Ақпарат
Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау департаменті, Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті
2006-2008 ... ... ... ... ... ... мен техникалық жағдай қолаңсыздығы туралы облыстың туристік ұйымдарын, карантиндік және аса қауіпті жұқпалы аурулар, ... және ... да ... ... аурулар бойынша қолайсыз елдер туралы облыстың туристік ұйымдарын хабардар етіп тұру
Ақпарат
Жамбыл гидрометереология ... ... ... әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп, денсаулық сақтау департаменттері, мемлекеттік санитарлық-эпидемииологиялық бақылауының аумақтық басқармасы
Ай сайын
Қосымша ... ... ... ... ... ... және ... даярлау мен қайта даярлаудың мәселелері
8.
Қазақстан Республикасында туристік саланы дамыту мәселелері бойынша өтетін республикалық семинар-кеңестер іс-шараларына қатысу
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және ... ... -- 2008 ... ... ... ... ... санитарлық-эпидемиялық жағымды жағдайын қамтамасыз ету үшін мамандардың білім деңгейін жоғарылату курстарымен ұйымдастырылған лекциялар ... ... ... кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті, мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы
2006-2008 жылдар
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
10.
Тараз ... ... оқу ... бірінде туризм саласы үшін қажетті мамандар дайындау және оқыту курстарын құру мәселесін өңдеу: гид-экскурсоводтар, гид-жүргізушілер, жөнсілтерлер, туристік маршруттар ... ... ... ... және ... білім беру департаменттері
2007-2008 жылдар
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
* Туризм инфрақұрылымын дамыту
11.
Аймақтағы туристік объектілер ... ... ... құру, әлеуметтік, экологиялық және тарихи-тану туризмін дамыту жөнінде іс-шаралар әзірлеу
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... басқармалары, аудандық және Тараз қаласының әкімияттары, музей-қорығы (келісім бойынша)
2006-2008 жылдар
2,3 тоқсандары
Қосымша қаржыландыру ... ... жол ... ... және сервистік қызмет көрсетуді, сонымен бірге облыстық тас жолдарын қайта жаңартуға қатысу
Ақпарат
Облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп, қаржы, жолаушылар ... және ... ... ... ... ... аудандар және Тараз қаласының әкімияттары
2006-2008 жылдар бойы
Қосымша қаржыландыру ... ... ... ... ... жоспарын жасау: Жуалы ауданындағы көлінің базасында
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының ... және ... ... ... ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары департаменттері, аудандық және Тараз қаласының әкімияттары, ... ... ... ... ... 2, 3 ... қаржыландыру талап етілмейді
Жуалы ауданындағы су қоймасының базасында
Жуалы ауданындағы шатқалы туристік базасының негізінде
Меркі ауданындағы санаториясының базасында
Облыстың ... ... ... ... ... туралы мәселені қарастыру
14.
Облыстың курорттық сауықтыру объектілерінің материалдық техникалық базасын нығайту және ... ... ... ... ... ... ... әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп, қаржы департаменттері, Тараз ... мен ... ... ... -- 2008 жылдың тамыз айлары
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
* Маркетинг және облыстың туристік ... ... ... ... беделін нығайту және халықаралық ынтымақтастықты кеңейту
15.
Қағаз және электронды ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер туралы CD бейнефильмдері, облысты мекендейтін жануарлар дүниесі, ерекше өсетін өсімдік ... ... ... мен ... ... дәстүрлері, қорықтар, табиғат ескерткіштері, табиғи-қорықтық қорының басқа да объектілері мен туризмнің дәстүрден тыс түрлері бойынша (жаяу, атты, тау, аң ... ... ... ... және тағы басқа) фотоальбомдар мен буклеттер шығару.
Есеп
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті, Тараз қаласы және аудандар әкімияттары, теледидарлық және ... ... ... ... ... ... жылдар
2,3 тоқсандары
1000,0
1000,0
Облыстық бюджет
16.
Аймақтық туристік брэнд құру үшін облыстық конкурс ұйымдастыру және ... және ... ... рынокқа жылжу
Есеп, ақпарат
Жамбыл облысы кәсіпкерлік және өнеркәсіп ... ... 3, 4 ... ... орыс және ағылшын тілдерінде аймақтағы туристік мүмкіндіктер туралы интернетте Web-сайтын ашу.
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімияты, облыс ... ... және ... ... ...
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
18.
Туристік компанияларды алда болатын халықаралық және ... ... ... ... ... және қатысу
Есеп
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті
2006 -- 2008 жылдар ... және ... ... ... ... ... туристік саланың даму мәселелерін жариялау
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп, ішкі саясат департаменттері, БАҚ
Тұрақты
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
20.
Сан,итарлық қызмет ... тау ... атты ... және аң аулау үшін тоқтау жерлерін келісу
Ақпарат
Жамбыл облысы кәсіпкерлік және өнеркәсіп, ... ... ... ... ... ... Тұрғындар арасында туризм құндылықтарын және қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... құру мәселесін қарастыру
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті, ... ... ... ... ... 3 ... қаржыландыру талап етілмейді
22.
Туризм саласында адам сатумен айналасуға жол бермеу бойынша ... ... ... ... ... және ... ... Жамбыл облысының құқық қорғау органдары
2006-2008 жылдардың 2 тоқсаны
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
23.
аймақтық фольклорлық-этнографиялық фестиваль мен ... ... ... ұйымдастыру және өткізу
Ақпарат, есеп
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті, мәдениет басқармасы, Қазақстан ... кіші ... ... хатшылығы
2007 жылдың 3 тоқсаны
Облыстық бюджет
24.
Қордай, Жуалы, Меркі, т.Рысқұлов аудандарында аттылы, тау туризмінің және аң аулау туралы ... ... ... ... ... ... атындағы аудандардың әкімдері, Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті
2006-2008 жылдың 2,4 тоқсандары
150,0
300,0
Облыстық бюджет, жергілікті бюджет
1
2
3
4
5
6
7
25.
Облыс жастары мен ... үшін ... ... объектілері бойынша тақырыптық автобус және жаяу экскурсиялар ұйымдастыру
Есеп
Жамбыл облысы әкімияты, ... ... ... және ... ... беру, ішкі саясат департаменттері, туристік фирмалар, оқу орындары (келісім бойынша)
2006-2008 жылдардың 2, 3 тоқсандары ... ... ... ... ... ... ... атты облыстық фотосурет және сурет конкурсын, конкурсын, тақырыбына аймақтық семинар-кеңес ұйымдастыру және өткізу
Есеп, ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының ... және ... ... ... ішкі ... ... -- 2008 ... қыркүйек айлары
200,0
300,0
Облыстық және жергілікті бюджеттер
27.
Облыстың барлық аудандарында балалармен жасөспірімдер туризмінің орталықтарын құру жұмыстарын жүргізу
Ұсыныстар
Тараз қаласы мен аудандар әкімияттары, ... ... ... ... және ... ... ... ішкі саясат департаменттері, дене шынықтыру және спорт басқармасы ... ... ... 4 тоқсаны
Қосымша қаржыландыру талап етілмейді
28.
Облыстық олимпиада ұйымдастыру
Ақпарат
Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... ұйымдар (келісім бойынша)
2006-2008 жылдарының шілде-тамыз айлары
300,0
400,0
500,0
Облыстық бюджет, басқа ... ... ... ... ... ... Бағдарламаны іске асыруға жұмсалатын шығын әр қаржы жылына сәйкес жергілікті бюджетті қалыптастыру және бекіту ... ... ... ... ... ... ... бар туристік фирмалардың тізімі

Туристік фирмалардың аты
Қызметтің түрі
Мекен жайы
Келісім жасаған мемлекеттер
1
2
3
4
5
1
ТОО ... 6 ... ... ... би 91/16 тел: ... ... рейстер
3
ТОО
Турагенттік
Жамбыл проспектісі, 75 Тел: 434-490
Шығу
4
ТОО
Туроператорлық
Ул.Толе би 53/17
тел: 433-362, 433-549
Турция
5
ТОО
Туроператорлық
Мкр. Жайлау 21/37
тел: 71-861, 455-568
Уақытша ... ... ... ... ... 453-295,
факс: 450-797
Шығу
7
ТОО
Туроператорлық
Пр. Абая 129/52
тел: 457-263
факс: 456-668
БҰӘ
8.
ТОО
Туроператорлық
Пр.Жамбыл 123
Тел: 344-269
Ф:346-136
Паспорттық визалық қызметтер
9.
ТОО
Туроператорлық
Ул.Капал

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жамбыл облысындағы туризм саласының дамуы және болашағы57 бет
Кологиялық туризмнің Қазақстандағы дамуының алғышарттары мен перспективалары45 бет
Экологиялық туризм географиясы20 бет
Биогеография туралы түсінік8 бет
Биогеография ғылымының қалыптасу тарихы3 бет
Физикалық географияның бастауыш курсын оқытудың білімділік, тәрбиелік, дамытудың мақсаттары10 бет
Қазақстан, ресей және дүни жүзі елдерінің географиясында халықтардың зерттелуі8 бет
21 – ғасырдағы туристік фирмалардың қызметі23 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
«атакент» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь