Қазақстан Республикасындағы инвестициялық процестері

Кіріспе

1 Тарау. ТАРАУ ИНВЕСТИЦИЯ ТАРТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Инвестициялардың әлеуметтік.экономикалық мәні.
1.2 ҚР инвестициялық қызметтің қалыптасу деңгейі
1.3 Шетел инвестициясын мемлекеттік реттеудің шетелдік іс . тәжірибесі

2 Тарау. Қазақстан Республикасындағы инвестициялық процестерге экономикалық баға беру
2.1 Шетел инвестициясын тартудың нысандары және олардың тиімділігі
2.2 Шетел инвестициясын пайдалануды талдау

3 Тарау. Жаһандану кезіндегі Қазақстандағы инвестициялық ресурстарды жетілдіру проблемалары мен даму болашағы.
3.1 Инвестициялық институттарын жетілдіре отырып
ұлттық экономиканы дамыту
3.2Қазақстанда шетел инвестицияларын мемлекеттік реттеу
3.3Шетел инвестициялары және ұлттық экономикалық қауіпсіздік.
Қазіргі экономикалық әдебиеттерде инвестиция термині әртүрлі түсіндіріледі. Кейбір авторлар инвестиция мен капитал салу арасында ешбір айырмашылық көрмесе, енді біреулері инвестиция деп кез-келген салуды түсінеді.
Өз заманында Дж.М.Кейнс инвестицияға классикалық анықтама берген. Оның пайымдауы бойынша, алғашқы инвестицияланған ақша сомасы бастапқы кірістерге айналады. Бұдан соң ол қаражаттың белгілі-бір бөлігі жеке және инвестициялық тұтыну қажеттіліктеріне жұмсалады да, екінші тараптағы кірістерге айналып отырады, яғни, тұтыну көлемін ұлғайту арқылы кіріс көлемін ұлғайтуға инвестициялардың өсуі ықпал етеді. Қазіргі заманғы шарттарды ескере отырып анықтама берген Пол Хейн, оның жазуы бойынша: “Инвестициялау – болашақта табыс алу үшін алдын-ала белгілі-бір затты сатып алу керек. Осыдан, фирма станоктар сатып алған кезде инвестициялайды, дәл осылай сізде акциялар сатып алған сәтте инвестор боласыз”.
Көптеген анықтамаларда инвестицияларды ақшалай салымдарға теңестіреді. Мұндай түсінікпен менімше келісуге болмайды. Себебі, капиталды инвестициялау тек ақшалай түрде ғана емес, сонымен қатар басқа да нысандарда қозғалатын және қозғалмайтын мүлік түрінде, әр түрлі қаржы құралдары түрінде (бағалы қағаздар түрінде бірінші кезекте), материалды емес активтер түрінде, лицензия түрінде, ноу-хау және т.б.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Тарау. ТАРАУ ИНВЕСТИЦИЯ ТАРТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ... ... ... ... мәні.
1.2 ҚР инвестициялық қызметтің қалыптасу деңгейі
1.3 Шетел инвестициясын мемлекеттік реттеудің шетелдік іс - ...
2 ... ... Республикасындағы инвестициялық процестерге экономикалық баға беру
2.1 Шетел инвестициясын ... ... және ... ... ... инвестициясын пайдалануды талдау
3 Тарау. Жаһандану кезіндегі Қазақстандағы инвестициялық ресурстарды жетілдіру проблемалары мен даму болашағы.
3.1 Инвестициялық ... ... ... ... экономиканы дамыту
3.2Қазақстанда шетел инвестицияларын мемлекеттік реттеу
3.3Шетел инвестициялары және ұлттық экономикалық қауіпсіздік.
1 ... ... ... ... ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
* 1.1 Инвестициялардың әлеуметтік-экономикалық мәні
Қазіргі экономикалық әдебиеттерде инвестиция термині әртүрлі түсіндіріледі. Кейбір авторлар инвестиция мен капитал салу ... ... ... ... енді біреулері инвестиция деп кез-келген салуды түсінеді.
Өз заманында Дж.М.Кейнс инвестицияға классикалық анықтама берген. Оның ... ... ... ... ақша сомасы бастапқы кірістерге айналады. Бұдан соң ол ... ... ... жеке және ... ... қажеттіліктеріне жұмсалады да, екінші тараптағы кірістерге айналып отырады, яғни, тұтыну көлемін ұлғайту арқылы кіріс көлемін ұлғайтуға инвестициялардың өсуі ... ... ... ... ... ескере отырып анықтама берген Пол Хейн, оның жазуы бойынша: "Инвестициялау - болашақта табыс алу үшін алдын-ала белгілі-бір затты ... алу ... ... фирма станоктар сатып алған кезде инвестициялайды, дәл осылай сізде акциялар сатып алған сәтте инвестор боласыз". ... ... ... ақшалай салымдарға теңестіреді. Мұндай түсінікпен менімше келісуге болмайды. Себебі, капиталды инвестициялау тек ақшалай түрде ғана емес, сонымен қатар басқа да ... ... және ... мүлік түрінде, әр түрлі қаржы құралдары түрінде (бағалы қағаздар ... ... ... материалды емес активтер түрінде, лицензия түрінде, ноу-хау және т.б.
Көптеген ... ... ... мен ... ... ... жоқ деп көрсетсе, ал кейбіреулері инвестицияны мақсатты ... ... ... қаражат салымының кез-келген түрі деп есептейді. Мәселен, Ресей ғалымдары Г.П.Журавлева, И.Ю.Малышева инвестицияны жаңа ... ... және ... да ... ... енгізе отырып, өндірісті кеңейту және жаңарту ісіне жұмсалатын ... деп ... Бұл ... ... және ... ... аралығындағы айырмашылықтар, сондай-ақ, ғылыми-техникалық прогресс, еңбек ресурстары және тағы да басқа факторлар есепке алынады.
Тек нарықтық экономика жағдайына өту жоспарлы экономикаға ғана тән ... ... ... санатында құнды қағаздары және басқа да қаржылық активтері бар "инвестиция" ... ... ... жоқ, ... ... ... ... тұрғыда өркендеуі жалпы мәдениеттің алға басып, өркен жаюы жағдайында олардың жоғары индустриялық жүйелерінің қалыптасуы және де қоғамымыздың жалпы ұлттық ... рөлі мен ... ... ... және ... ... қаржыландырудың, еліміздің материалдық байлықтары мен қоғамдық құндылықтарына салынатын салым екендігін танытып мойындатуға ықпалды әсерін тигізді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... "инвестиция" ұғымына жаңа анықтама беру арқылы, оны күрделі қаржыдан бөліп тастауға ... Онда : ... деп- ... (табыс) табу мақсатымен барлық мүліктік құндылықтар мен оған құқықтарды, және де ... ... ... ... ... ... ... Алайда бұл анықтама дәл айтылмаған. Сонымен қатар, бұл түсініктеме тек кәсіпкерлік қызметке құйылатын және коммерциялық пайда әкелетін инвестициялар жайында ... ... ... ... практика және теорияда инвестициялардың тиімділігін анықтаған кезде тек коммерциялық ... ғана ... ... жағы да ... ... ... мақсаттары, қоғамдық материалды емес құндылықтар (мысалға, денсаулық сақтауға, білім беруге, кадрлар біліктілігін жоғарлату және ... ... ... ... өмір сүру ... көтеруге кететін экономикалық шығындары). Осыдан Қазақстан Республикасы "Шетел инвестициясы туралы" ... ... ... ... ... емес деп ... ... Өйткені, онда инвестициялардың барлық түрлері қарастырылмаған.
Менің ойымша, күрделі салымдарға қарағанда инвестиция түсінігі анағұрлым ауқымырақ, себебі күрделі қаржы тек негізгі капиталды ... ... ... инвестиция материалды активтерге, портфельді инвестиция және материалды емес активтерге инвестиция түрінде болуы мүмкін. Инвестициялау процесін келесі ... ... ... ... ... 1).
Инвестициялаудың соңғы нәтижесі материалды байлықты құру және көбейте түсу, сонымен ... ... ... ... түсу ... ... түсінігі кең ауқымда айтылуы қажет: инвестициялау процесі - бұл инвестициялық ресурстардың материалдық байлыққа және материалды емес қоғамдық құндылықтарға ... ... ... ... ғылыми-техникалық дамуы, нарықтық экономикаға өту жоспарлы экономикаға тиесілі күрделі салымды инвестициямен алмастыру қажеттілігін туындатты. Сондықтан, күрделі қаржы инвестицияның негізгі капиталға ... бір ... ғана ... ... отыр.
Әртүрлі инвестициялардың қозғалысында айырмашылықтар болуы мүмкін. Сондықтан оларды айыра білу ... ... ... яғни ... ... ... ... яғни қаржы құралдары арқылы салынатын.
Аталған екі инвестициядан ... ... ... ... ... яғни патенттерді, лицензияларды, ноу-хау сатып алу, персоналды дайындау және қайта дайындау.
Инвестициялардың типтері
Материалды активтерге инвестиция
Қаржылық активтерге инвестиция
Материалды емес активтерге ... ... ... ... емес және ... қорлар
Акциялар, мемелекеттік және корпоративтік облигациялар, басқа да бағалы қағаздар
Патенттер, лицензиялар, ... ... ... ... өнім және ... ... денсаулық сақтау, мәдениет және т.б.
Пайдалану салалары
Экономиканың нақты секторы
Қаржы-банк ... ... ... ... мақсаты
Жаңа материалды активтерді құру
Шығып қалып отырған материалды активтердің орнын толтыру
Материалды активтерді модернизациялау және ... ... ақша ... инвестицияға трансформациялануы
Материалды активтердің ғылыми техникалық, сапалық және бәсекелестік деңгейлерін көтеру
өмір сүру, жалпы білімділік, ұлттық денсаулық, ... ... ... және т.б. ... көтеру
Инвестициялаудың негізгі мақсаты
Материалдық байлықты және материалдық емес сипаттағы қоғамдық құндылықтарды көбейте ... 1. ... ... ... ... және тікелей (нақты) инвестицияларды салыстырып көрсек:
* Нақты инвестициялар экономикаға капитал салымының тікелей және ұзақ ... ... әсер ... ... және ... ... ұйымдастыру кезіндегі жарналық қатысулары, оларды тиімді пайдалану мақсатымен біртіндеп немесе толығымен сатып алу және т.б.). Ал ... ... тек ... және ... мінезде болады;
* Нақты инвестициялар тек салынған капиталдан табыс таппай және де сол фирманы дұрыс басқарудан келетін табысқа ... ... ... ... капиталдан тұрақты табыс тауып отырса, және мүмкіндігінше акциялар бағамының өсуіне үміт етеді;
* ... ... ... ... болып саналады, себебі уақыт өткен сайын алынған пайданы кәсіпорынға ... ... ... ... ... мүмкіндік береді;
* Нақты инвестициялар портфельдікке қарағанда жұмыспен қамтылуға, ішкі нарыққа көп мөлшерде әсер етеді;
* Нақты инвестициялар мемлекеттің халықаралық еңбек ... ... және ... ... әсер ... Шетелдік фирмалардың мемлекеттегі позициясын бекітуге әсерін тигізеді.
Инвестициялардың мақсатты ... және ... ... 3 типін бөліп көрсетуге болады:
+ Материалды активтерге инвестициялар, яғни капиталдың ғимараттарға, қызмет ету мерзімі бір жылдан ... ... ... мен құрылғыларға және материалды запастарға салынуы;
+ Қаржылық активтерге инвестициялар, яғни ... ... ... ... ... жұмсалынуы;
+ Материалды емес активтерге инвестиция, яғни қаражаттың ... ... ... ... ... жаңалықтар жасауға, персоналдың біліктілігін арттыруға, денсаулық сақтауды жақсартуға және т.б. ... ... ... ... ... шаруашылығының дамуына өз үлестерін тигізеді,оларды атқаратын рөльдеріне қарай:
* Жиынтық инвестициялар;
* Таза инвестициялар, яғни ... ... ... ... ... ... ... деп бөлуге болады.
Жиынтық инвестициялар жаңа құрылысқа, өндіріске қажетті ... ... және ... қордың өсуіне бағытталады.
Ал, таза инвестициялар, белгілі-бір мерзімдегі жиынтық инвестициялардан амортизациялық аударымдарды алып тастағандағы соммаға тең. Таза инвестициялар көрсеткішінің динамикасы ... ... ... деңгейін көрсетеді. Егер де таза инвестициялар соммасы теріс мәнге ие болса (жиынтық ... ... ... ... аз болса), онда ол өндіріс потенциалының төмендегенін көрсетеді, ... ... ... өнім ... азаяды. Мұндай жағдайдағы мемлекетті "өз капиталын азайтушы" деп атауға болады. Егер, таза инвестициялар соммасы нольге тең болса (жиынтық инвестициялар соммасы ... ... тең ... онда ол ... ... жоқ екндігін көрсетеді.
Ал егер таза инвестициялар соммасы оң мәнге ие болса, онда ол ... даму ... ... ... Таза инвестициялар көлемінің өсуі табыстардың өсуіне әкеледі. Және де бұл жағдайда табыстардың соммасының көлемінің өсу ... таза ... ... көлемінің өсу қарқынынан әлдеқайда жоғары болып келеді.
Барлық қарастырылған типтерді топтастырып келесідей жіктелінім түрінде көрсетуге болады ... 2). ... ... ... ... келесідей тәуелділікке әкеледі: инвестициялар - жиынтық ішкі өнім - ... ... Егер де таза ... өндірістің ұлғаюына бағытталады десек, онда олар ЖІӨ-нің ... ... яғни оның ... ... ... ... ... теорияда мұндай құбылыс мультипликатор деген атпен белгілі.
Инвестициялар типі
Инвестициялау обьектісіне әсер ету ... ... ... және пайдалану сферасы бойынша
Негізгі капиталды қайта құру бойынша
Пайда болу көздері
Нақты инвестиция
Портфельді ... ... ... ... инвестиция
Материалды емес активтерге инвестиция
Жиынтық инвестиция
Таза инвестиция
Шығындарды жабуға арналған инвестиция
Мемлекеттік инвестиция
Меншікті инвестиция
Қарыздық инвестиция
Шетелдік инвестиция
пппп
Сызба 1.Ивестициялардың жіктелінімі
*Фишер С.,Дорнбуш Р.,Шмалензи Р.
Мультипликативті нәтиженің мәні ... ... ... ... ... ұлғайту болып табылады. Қосымша инвестициялау өндірістің және табыстың өсуін көтере келе жинақ ақшаның өсуіне алып ... ... ... ... тек ... ... мен өндіріс көлемінің өсуі арасындағы байланыстылықты білдіріп қоймай, сонымен қатар олардың экономикалық өсудің деңгейін білдіретін факторлар екендігін, ол өз ... ... ... ... ... болады.
Инвестициялық қызметті активтендіруде тікелей шетел инвестициясы үлкен рөл атқаруы мүмкін. ... ... ... ... ... ... деп түсінеді, және де инвестордың кәсіпорынды толық бақылауда ұстау мүмкіндігі туады. ... ... ... ... ... компаниямен басқа мемлекеттегі компанияның 10 немесе одан да көп дауыс беруге ие акцияларды сатып алуына кеткен ... ... ... ... деп ... болады. "Нақты шетел инвестициясы инвестордың бөгде экономикада жұмыс істейтін кәсіпорынға капитал салымы және оны ... ... ... ие ... шетел инвестициясы жаңа құбылыс болмағандықтан (АҚШ-да олардың тарихы 19 ғасырдан ... ... ... жайт, олардың қозғалысындағы өзгерістер. Бұл ретте көзге ... ... ... он жылдардағы мұндай өзгерістердің бүкіл дүниежүзіндегі абсолютті өсуі. Егер де 80-ші жылдарға дейін нақты шетел инвестициясының жылдық өсімі 1,3-1,6 % ... одан ... ... ол 20 % ... дүниежүзілік сауданың даму ырғағынан 5 есеге асып түсті. Нақты шетел инвестициясының 2004-2009 ж.ж. ... 1 ... ... ... инвестициясының 2005-ші жылғы ағымы, олардың кейінгі дамуымен сипатталады. Шетел инвестициясының негізгі ағымы дамыған елдерге тиесілі. 2005-ші жылы ... ... ... 58 % тартылған немесе 233,1 млрд. $. Олардың ішіндегі көп бөлігі АҚШ-қа (90,8 ... ... (36,9 ... долл.), Францияға (18,3 млрд.долл.), Бельгия және Люксембургқа (12,5 млрд,долл.) тартылған.
Кесте 2
Нақты шетел инвестициясының ... ... ... ... көлемі
53,7
86,0
131,0
154,0
189,3
202,8
АҚШ
13,2
18,7
31,0
16,2
31,7
36,4
Жапония
6,5
14,5
19,5
34,2
44,1
48,0
ЕЭО
23,1
40,6
62,4
76,0
89,1
96,0
Франция
2,3
5,3
8,8
12,7
18,1
26,6
Германия
4,9
10,0
9,1
11,4
14,2
22,5
Ұлыбритания
10,7
17,2
31,4
37,3
35,6
17,5
НШИ-ның жалпы импорттық көлемі
33,4
58,7
92,0
120,5
155,0
114,0
АҚШ
19,0
34,1
46,9
58,4
72,2
25,9
Жапония
0,6
0,2
1,2
0,5
1,1
1,8
ЕЭО
12,2
17,1
34,0
49,5
69,8
72,2
Франция
2,2
2,8
4,7
7,2
9,7
8,1
Германия
0,5
1,1
1,9
1,0
6,8
1,5
Ұлыбритания
4,7
7,3
14,1
18,3
28,8
31,6
*Bank for international settlements ... ... ... ... ... ... ... өсуіне қарамастан, ондай елдерге Қазақстанда кіреді, олар дүниежүзілік шетел инвестициясы ағымында өз орындарын ешкімге бермейді. Мысалға, дамушы ... ... ... ... 1993 ж. 17 % ... 2008 ж. 62 % дейін өсті.Азиялық мемлекеттер арасында Қазақстан ... ... ... Мұндай шетел инвестициясы ағымының өсуін капиталды экспорттаушы және импорттаушы ... ... ... ... ... Яғни, тұрақты инвесторлар қатарына (АҚШ, Жапония,Германия ) жаңадан ... ... бар, ... Оңт.Корея, Қытай, Тайван. Мысалға, кореялық фирмалардың инвестициясы 1988 ж. 75 ... ... бұл ... 2003ж. 412 ... 610 ... ... ... шетел инвестицияларына мойын бұруы, оның стратегиялық және өтпелі кезеңдегі ағымдағы міндеттерді шешуі үшін қажет. Олардың ішіндегі негізгілері мыналар ... ...
* ... ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық дамуындағы диспропорцияларды жою;
* Мемлекеттің экспорттық потенциялын нығайту;
* Импорт алмастыру өндірісін дамыту;
* Экономикадағы бәсекелестікті дамыту;
* Нарықтық инфрақұрылымды ... ... ... ... және ... іс-тәжірибені тарту және т. б.
Қазіргі таңда шетел инвестициясын тарту процесін, Қазақстан Республикасындағы және басқа да мемлекеттердегі экономисттер зерттеумен айналысуда. Осы ... ... ... ... ... ... ... қаржылық келісімдерден келесідей артықшылықтарының бар екенін көруге ... ... олар ... ... қажетті тауарлар мен қызметтер өндірісін қаржыландыруға қосымша капитал көзі болып келеді. Және де білімнің, іс-тәжірибенің, ... ... ... және маркетингтің алмасуын қамтамасыз етеді. Екіншіден, шетелдік қарыздар мен несиелерден айырмашылығы, олар сыртқы қарызға ауыр ауыртпашылық болып жатпайды, тіпті керісінше оны ... өз ... ... ... олар ... халықтың жұмыспен қамтамасыз етілуіне, жұмыс күшінің, инженерлік және басқарушылық кадрлерінің біліктілігінің артуына әсер ... ... ... ... ... ... және оның әлемдік нарыққа шығуына көмектеседі. Елге валюталық кірістің деңгейі өседі. Бесіншіден, отандық экономика мен әлемдік шаруашылықтың арасы өндірістің және ... ... ... нығая түседі. Алтыншыдан, бәсекелі нарықтық ортаның пайда болуына және монополизммен күресте өз әсерін тигізеді. Менің ойымша, ... ... ... ... ... ... ... несиелерді болашақта нарықтық қатынастардан ығыстырады.
Нақты шетел инвестициясы ... ... ... ... ... ... ... сыртқы қарыздарға қарағанда көп пайдасы бар. Қазақстан экономикасының нарықтық және құрылымдық қайта құрулары кезінде нақты шетел инвестициясы қажетті шетел капиталының ең ... ... ... табылады. Себебі олар тек өндіріске салынатын капитал көзі ғана емес, сонымен қатар технологиялардың, ноу-хау, басқару әдістерінің алмасуына және де ... ... ... шаруашылыққа енуіне әсер етеді.
Нақты шетел инвестициясының шетелдік несиелермен салыстырғандағы тағы да біраз артықшылықтары бар. ... ... ... ішкі ... монополиямен күресте және бәсекелестіктің дамуына септігін тигізеді. Олардың көмегімен мемлекеттегі өндіргіш күштердің қуаттылығын және ... ... ... ... ... инвестициясын дұрыс пайдаланған жағдайда, ол экспорттың диверсификациялануына, жаңа жұмыс орындарының пайда болуына, шетелдік несиемен салыстырғанда ... ... ... валютаның сыртқа кетуіне кері әсер етеді.
Нақты шетел инвестициясының өсімі бір-бірімен байланысты проблемаларды шешуге мүмкіндік береді, нарықтардың ... ... ... және ... ... саясатты атқарғанда. Ол үшін мемлекеттік реттеуді дұрыс сараптап, оны жүзеге асыру қажет. Мұнда трансұлттық корпорациялардың (ТҰК) әлемдік, мемлекеттік және ... ... рөлі өте зор. ... бағалауы бойынша, 2005 ж. нақты шетел инвестициясының көлемі 3,7 трлн. долл. құраса, ТҰК - дың ... ... 9,3 ... ... ... ... инвестицияны қабылдаушы мемлекет отандық экономикаға тиімді болатындай етіп ... ... ... жасап және оларды жүзеге асыру қажет.
Нақты шетел инвестициясының негізгі мақсаты - экономикалық өсудің жоғарылауы және халықтың әл-ауқатының ... ... ... ... тек қана ... ... жаңа ... ноу-хау және т.б. емес, сонымен қатар ұлттық нарықтар мен салалардың ... ету ... ... ... да байланысты, әсіресе ТҰК-лар қызмет атқаратын жерлерде. Олардың қызмет ету тиімділігі нарықтарға шығу және одан кету, бәсекелестік дәрежесінің мүмкіндіктерімен ... ... ... ... жою ... ... нарықтарға енуіне және ондағы бәсекелестікті көтере түсуге жол береді. ТҰК-лардың филиалдарының өндірістік тиімділігі жоғары екенін білеміз, алайда оның қабылдаушы мемлекет ... ... әсер ... ... нарықтардың тиімді жұмыс істеуімен және бәсекелестіктің болуымен де ... Егер де ... ... ... және де ... ... арасында бәсекелестік жеткілікті түрде болмаса, онда тұтынушылар алатын артықшылықтарынан айырылып қалулары мүмкін, яғни төмен бағадан, өнім ... ... және ... өсуінен, нарықта жаңа тауарлардың пайда болуынан.
Шетел инвестициясының рөлі өндірістің материалдық және материалдық емес ... ... ... ... төрт ... ... ... болады: өндірістің материалды факторларына ену мүмкіншілігін қамтамасыз ету; өткізу нарығына енуді қамтамасыз ету; халықаралық өндірісті ұйымдастыру; макро және ... ... ... ... ... ... ... адаптациялануы. Тек осындай шетел инвестициясының көп функционалдығын пайдалана отырып, оны экономиканың құрылымдық қайта ... ... ... ... ...
Қытайдың іс-тәжірибесін мысалға келтірсек. Шетел инвестициясын тарту көлемі бойынша Қытайдың тек ... ғана жол ... ... ... ... инвестициясының көп бөлігі еңбекті қажет ететін шаруашылықтарға келеді (электроника, тігін заттары, аяқ киім және т. б.). Қытай ... ... ... ... ... тауарларды импорттау және дайын болған өнімді экспорттау. Осындай атқарылатын операциялардың тең жарымы ТҰҚ-ға тиесілі, яғни Қытай ... 55 %-і. ... бір ... ... ... және ... ... сыртқы саудадағы негізгі күш, және ҚХР-нің экспортынан валюталық түсімдердің негізгі көзі болып отырса,екінші жағынан, Қытай экономикасының ... ... ... ие болып отыр.
Нақты шетел инвестициясын талдау объектісі ретінде ... ... ... ... Нақты шетел инвестициясы инвестициялық ағымның үлкен бөлігін алып жатыр. Ол шетелдік капитал ... 1/3 ... ... ... ... ... инвестициясының кешенділігі. Расында да ол тек қаржы ағымы ғана емес, сонымен қатар басқадай ресурстардың, технологиялардың, менеджмент және ... ... ... тигізеді. Мұндай жағдайдағы экономикалық қатынастар жүйесі көп аспектілі және ұзақ мерзімді сипатта болады.
Жүргізілген талдаудан байқағанымыздай, Қазақстан экономикасында нақты шетел инвестицияларына ... ... ... ... ... жұмыс істеткізе алатындай кәсіпорындар құру қажет.
1993 ж. бастап Қазақстанға қарыз, несиелер түрінде және де біріккен кәсіпорындардың жарғылық қорына ұзақ ... ... ... капитал ағымы келе бастады. Сонымен бірге тартылған шетел инвестициясының көлемі ғана өспей, олардың құрылымы да сапалы түрде жақсарды. Егер де ... ж.ж. ... ... ... жарымынан астамын халықаралық қаржы ұйымдарының қарыздары құраса, 2005 ж. нақты ... ... ... ... инвестициялар көлеміндегі үлесі 85,8 % құрады (кесте 4).
Кесте 3
Қазақстандағы ... ... ... және ... ... ... ...
850,2
279,2
3182,5
4312,6
%
19,7
6,5
73,8
100
*Қазақстанның инвестициялық мүмкіншілігі. Алматы 2009
Сонымен шетел инвестициясын тартудың жағымды ... ... ... ... да кездеседі. Үкімет инвесторларды тарту мақсатымен, ТҰК-ларға нарықта жұмыс істеуі үшін жеңілдіктер қарастырады. Оларға ... ... және ... ... ... ... Шетелдік фирмалардың өндіріс қуаттылығы және де үлкен мүмкіншіліктері ... ... ... ... ... ... ... тәуелді болуына әсер етеді. Сондықтан нарықта шетелдік фирмалардың пайда болуымен пайда болатын ... де ... ... ... ... өндірушілерді қолдайтын бағдарламалар міндетті түрде болуы керек.
Өнімді немесе пайданы бөлу шартындағы қатысушылық (ӨБШҚ), ... ... ... ... ... ... ... және концессиялар нақты шетел инвестицияларына тиесілі. Алғашқы екеуі ортақ кәсіпорын түрінде келсе, соңғысы ... ... ... болады (кесте 4).
Кесте 4
Нақты шетел инвестициясын тартудың параметрлері*
Қатысушылықтың түрі
Капитал ... түрі ... ... ... ... ... табысының түрі
Инвестордың үкімет стратегиясына әсер етуі
Концессия
НШИ
Тікелей
Р+Нп
100%
ӨБШҚ
НШИ
Тікелей
Дпр/Дп:Р+Пн
*
МТИЖ
НШИ
Тікелей
П-Пу
*
*Қазақстанның инвестициялық мүмкіншілігі
Шартты ... Нп- ... ... ... Дпр- ... үлесі;
Дп- пайдадағы үлесі; Пн- табыс салығы;
*- қатысушылық түріне ... ... ... үшін төлемдер.
Концессия
Концессия - ұзақ мерзімді жалдың ерекше түрі, яғни ... өз ... ... ... ... ... (мысалға, жер қойнауын пайдалану) атқаруға өз құқығын толығымен ... ... ... ... шетелдік заңды тұлғаға беруі. Әдетте концессиялық келісімдер, көп жағдайда, ірі ... ... ... бұл бір ... ... ... ... тәуелді мемлекеттер арасында жасалады. Бұл келісімдер қабылдаушы тарапқа ... ... ... ... ... ... келісімдер кейбір елдерде әлі де болса бар, бірақ өзгертілген түрде, яғни ... ... ... тең. ... ... ... мемлекетке, ал өндіріс құралдары және өндірілген шикізат шетелдік компанияға тиесілі. Концессионер - ... ... ... ... құнынан 12,5 % кем емес мөлшерде) және табыс салығын төлейді.
Концессиялық келісімдер жер қойнауы толық зерттелмеген, болжамданған ресурстар ... қиын ... ... және ... артта қалған мемлекеттерде қолданылады. Мысалға, мұнай өндіру сферасында 70-80 ж.ж. концессиялық типтегі келісімдер Тропикалық Африкадағы мемлекеттермен көп қолданылған.
Сондықтан ... ... ... тек зерттеу мекені қиын жердегі және табиғи-климаттық жағдайы ауыр жерлерге қолдану қажет.
Өнімді немесе пайданы өзара бөлу шартындағы келісім (ӨБШҚ) ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп қаржыландыру және де ағымдағы шығындарды шетелдік инвестордың жабуымен сипатталады. Өнімді немесе пайданы бөлу пропорциясы тараптардың келісілген қатынасында ... ... Ол бір ... ... 90%-ке ... де ... мүмкін.
Алғашқы кездері қабылданып жүрген келісім шарттарда, шетелдік тараптың роялти және ... ... ... ... ... ... тиесілі немесе алынатын пайда өздеріне тиесілі үлесті сату есебінен ... деп ... ... ол ... ... де ... ресурстық жағдайы жақсы, бірақ қаржылық жағдайы нашар мемлекеттер үшін өте тиімді. Бұл келісімде қабылдаушы мемлекет ... ... ... ... ... ... салық режимі есебінен түскен пайданың біраз бөлігін алуға ... бар. ... ... ... ... ... осындай келісім түрі басымырақ.
Мүмкінді тәуекелдің инвесторға жүктелуі бойынша келісім (МТИЖ)
Мұндай келісім пайдалы қазбалар жерін зерттеген кезде кең ... ... ... ... сол, инвестор зерттеуге және мекенді құруға кететін шығындарды және осыған байланысты тәуекелді өз мойнына алады. Егер ... ... ... ... ... онда келісім тоқтатылады және де кеткен шығындар қайтарылмайды.
Ортақ кәсіпорын (ОК)
Сыртқы экономикалық байланыстың перспективті түрі болып ортақ ... ... ... ... ... шетелдік фирма және қабылдаушы тараптың болуы шарт.
Ортақ ... ... ... ... ... ... серіктестік ретінде болады. Тараптардың қосқан жарналары болып ақшалай ... ... ... ... ... ... ... мүліктік құқықтар (патент, ноу-хау және т.б. интелектуалды құндылықтар) болуы мүмкін. Кәсіпорын қызметіне бақылау, пайданы және шығындарды бөлу ортақ бекітіледі.
Аталған барлық ... ... ... ... өмір сүру ... ие. Сондықтан кең ауқымды территориялы Қазақстан сияқты мемлекетте ... ... ... ... ... ете ... және ол солай болуға тиіс.
1.2 Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қызметтің қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... табыс алу және меншік капиталын өсіру мақсатындағы қаражат жұмсалымы. Инвестициялық қызмет ерекше маңызды мағынаға ие, себебі экономиканы ... оның ... да ... ... субъектілерінің тұрақты дамуына негіз болады. Инвестициялық қызметтің субъектілері ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық қызметтің объектісін пайдаланушылар, сонымен қатар жабдықтаушылар, заңды тұлғалар және басқа да инвестициялық қызметтің қатысушылары. Тапсырыс берушілер ... және ... ... ... ... ... ... етілген кез келген заңды және жеке тұлғалар, соның ... ... ... және де мемлекет немесе халықаралық ұйымдар болуы мүмкін. Инвестициялық қызметтің объектілерін пайдаланушылар инвесторлар және басқа да жеке және ... ... ... және ... ... инвестициялық қызметтің объектісі арналған шетелдік мемлекеттер және халықаралық ұйымдар болуы мүмкін. Инвестициялық ... ... ... іске ... ... түрде жүзеге асырылып жатқан инвестициялық сферада іс-әрекет жасайды. Инвестициялық сфера құрамына ... ... ... ... яғни ... негізгі және айналым өндірістік қорларына инвестицияның салынуы;
* инновациялық сфера, яғни ғылыми-техникалық өнім және ... ... ... ... ... ... ... сферасы.
Инвестициялық қызмет Заң, Заң күшіне ие, , Заң және , , , және де ... да ... ... ... ... ... ... және нормативтік актілермен сәйкес Қазақстандағы шетел капиталын тартудың негізгі мақсаттары экономиканы инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету, өзінің ішкі ... ... ... ... ... ... прогрессивті нысандарын енгізу және өндірісті басқару, , Қазақстанның халықаралық еңбек бөлінісіне қатысуын күшейту, ... ... ... өз ... интеграциялық процесін жандандыру, серіктестер мен шетел инвесторларының қазақстандық ... ... ... бойынша сенімді қамтамасыз ету. Жүзеге асыру процесінде шетел инвестицияларын тартудың негізгі мақсаттары келесі экономикалық - ... ... шешу ... ... ... өзгерістерге және нарықтық қатынастардың дамуына жәрдемдесу, өндірісте бәсекелік сфераны дамыту, ... ... өсуі мен ... ... ... ... ... экспасияны күшейту, өз позициясын ішкі нарықта нығайту, ғылыми-техникалық деңгейін жоғарлату және жаңа ... мен ... ... ... қабілетті үлесті үлкейту, өндірістік және өндірістік емес тұтынуға шығарылған өнімнің дайындылығы жоғары дәрежедегі толық және аяқталмаған ... ... ... депрессивті, алыстағы, экологиясы нашар аудандарға жәрдемдесу, жаңа жұмыс орындарын жасау. Қойылған ... шешу ... ... ... ... алдағы 10 жылдағы Қазақстан экономикасына шетел инвестицияларының қажеттілігінің болжамын жасау және нақты құйылуын жүзеге асыру;
* ... ... үшін ... ... ... бағытталған тұрақты режимді құру және заң арқылы бекіту;
* тікелей және қоржындық инвестициялардың ... ... ... ... ... ... ... бағытталған қажетті және тұрақты құқық негіздерін жасау;
* жүзеге асырудың ұйымдастырушылық механизімін жасау, бағдарламалық ... ... және ... ... ... менің ойымша, елімізде тартымды инвестициялық климатты жасауға және шетел инвесторларының инвестициялық қызметін күтуге мүмкіндік береді. Егер де инфляцияның ... ... ... ... ... ғана бұл нақты факт болады. 2009 жылы Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қызметтің нәтижесі қаржы емес активтерге ... 101.2 ... ... ... ... ... Қаржы емес активтерге жұмсалған инвестициялардың жалпы көлеміндегі негізгі капиталға ... ... ... 84,2% ... Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар көлемі 2009 жылмен салыстырғанда 10,6% 2008 жылы 44,7%, 2007 жылы 48,5% 2006 ж 33% ... ... ... ... инвестициялар көлеміндегі ірі кәсіпорындардың үлесі 47,0% құрады, бұл 2009 жылғы көрсеткіштен 9,6 ... ... ... ... ... ... үлесі 0,6 проценттік пунктке өсіп, 408% құрады. Машиналарға, жабдыққа, құрал-сайманға, керек ... ... ... ... 1,6 ... ... төмендеді. Негізгі капиталға жұмсалған басқа шығындар 131 млрд теңгені құрады, оның 89,7 ... ... ... ... ... капиталға жұмсалған инвестициялар көлемінің жартысынан астамын меншіктің ... ... ... ... ... 54,2%. ... меншік кәсіпорындарының үлесі 2008 жылмен салыстырғанда 0,5 проценттік ... ... ... кәсіпорындардың үлесінің 0,6 проценттік пунктке өсуі, басымды экономика салалары: көлік коммуналдық кешенді нығайту және дамыту, аграрлық ... ... ... және ... ... ... ... экология, әлеуметтік сектордыдамыту жекеше бизнес үшін тартымсыз болып табылады. Мемлекеттік инвестициялар бағдарламасын іске асырумен байланысты. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... бастауына мүмкіндік бар.
1.2 Шетел инвестициясын мемлекеттік реттеудің шетелдік іс- ... ... ... шетелдік инвестициялардың қызметін реттейтін арнайы заңдар және органдар бар. Мысалға, Португалияда "шетелдік инвестициялар кодексі" және арнайы мемлекеттік ұйым - ... ... ... және ... жөніндегі институты" жұмыс істейді.
Көптеген дамыған мемлекеттерде шетелдік ... ... ... ... ... ... жоқ. Осылайша, АҚШ-ғы шетел инвестициялары жөніндегі комитеттің ірі шетелдік капитал салымын тексеруге, тіпті оларға рұқсат бермеуге құқығы бар. ... осы ... ... ... ... жағдайлар тіркелмеді. Ал қалған федералды органдар шетел инвестициясына тек статистикалық талдау жасаумен шұғылданады. АҚШ-та волюталық шектеулер де жоқ. Сол себепті ... ... ... ... ... компанияларды реттейтін заңдармен және органдармен реттеледі.
Құрама Штаттарындағы шетел инвестициясы жөніндегі комитет (Comitte on Foreign ... in the US) - ... ... ... ... ... ірі ... шетелдік капитал салымын қарастыруға құқылы. Қажет болған жағдайда оларға рұқсат ... ... осы ... ... ... әрекет тіркелмеді.
Ал, шетелден басқарылатын компаниялар үшін келесідей шектеулер бар: мұндай компаниялар мұнай құбырларын және көмір ... ... ... құқықтары жоқ; ұқсас шектеулер, яғни басқа мемлекетте қандай шектеулер болса, американдық компанияларға, сол елдің компанияларына да ... ... ... ... ... және ... ... әсіресе жерді сатып алуға; ондай компанияларға авиациалық және су көлігі қызметтерінде, ... және ... ... ... ... және ... саласында қызмет атқаруға шектеулер қарастылған.Шетелдік инвестициялар үшін шетелдік кәсіпорынның бөлімшесі ретінде тіркелгені оңай. Ол заңды тұлға ... оған ... ... ... ... шектеулер жоқ, салықты бас компания төлейді, және әрдайымғы міндетті ревизиялар қажет емес.Алайда шетелдік инвестициялар үшін еншілес компания түрінде тіркелгені тиімді ... ... Ол ... ... ... ... сондықтан корпорациялар туралы заңдағы барлық шарттар ескеріле отырып тіркеледі.1993 жылдан бастап корпорациялар мен ... ... ... ... құрылған жауапкершілігі шектеулі корпорациялар пайда болды: оларда ... ... және де ... ... табыс салығы салынбайды (салық қатысушылардың қосқан жарналары бойынша жеке табыс салығы ретінде төленеді).
Сауда ... "Invest in the USA" атты ... ... ... ... нарықтар жайлы, қаржы жайлы және т.б. мағлұматтар беріп отырады, ... ... және ... ... қатынас орнатуға көмек көрсетеді.Басқадай инвестициялық жеңілдіктер штаттық деңгейде беріледі. Олар - ... салу ... ... ... ... ... ... тегін салу, амортизациялық ставканы жеңілдету, ғылыми эерттеулерге және жұмыспен қамтуға қарыздар беру. Сонымен бірге, экспорттық бағытта жұмыс істейтін корпорацияларға ... ... ... 15% ... ... ... ... аймақтар жұмыс істейді, оларға тіптен шетелдік банктердің бөлімшелері де мүше бола ... Ол ... ... еместермен операциялар жасауға бағытталған. Шағын бизнестер жөніндегі ... ... ... ... ... көмек көрсетеді. Яғни тегін мәліметтерден, консультациялардан бөлек жеңілдетілген қарыздар ( 150 мың $ дейін ) және банктен несие ... ... ... ( 350 мың $ ... ... инвестицияларына мәліметтік және кеңестік көмек көрсететін бірнеше ұйымдар бар. Оларға: АҚШ сауда Министрлігінің экономикалық ... ... ... ... жөніндегі әкімшілік; Штаттар дамуының ұлттық ассоциациялар агенттігі.Шетел инвестициясын реттеуде жапониялық іс-тәжірибе де қызығушылық тудырады. Жапонияда шетел ... ... ... ... және ... жоқ. Жапонияның үкіметтік ұйымдары Жапония экономикасына немесе қандайда бір салаға келтіретін шетел инвестицияларына мүлдем шек қоюларына құқықтары бар. Бірақ ... ... ... әлі тіркелмеген, тек кеңес берген жағдайлар бар. Жапонияда кейбір өндіріс салаларына инвестицияға тиым салынған: ауыл және орман шаруашылығы, балық ... ... ... ... Елде ... ... ... жоқ, барлығы жекешелендіруді өткерген. Қозғалмайтын мүлікті шетелдік азаматтың ... ... тиым ... ... ... ... ... қоғамының президенті бола алмайды.
Шетел инвестициясын ынталандару мақсатымен Жапонияның даму банкісі шетелдік кәсіпкерлерге құрылыстық және басқа шығындардың 40% жуығын жабатын жеңілдетілген ... ... ... 15-25 жылға беріледі.
1993 жылдан бастап жартылай мемлекеттік шетел инвестициясын дамыту корпорациясы жұмыс істейді. ... ... ... ... ... және ... ... көрсететін Жапонияның сыртқы сауда ұйымы қызмет етеді (ДЖЕТРО).
Европалық одаққа мүше елдердің іс-тәжірибесіне назар аударсақ.Францияда шетел инвестициясына ... ... заң жоқ. ... ... реттеумен Франция Банкі және экономика, қаржы және бюджет министрлігі айналысады.
Егер компанияда шетелдік капитал 20% астамын құраса, онда ол ... ... ... ... ... ... президенттері капитал салымын ешбір шектеусіз жүзеге асыра алады.Францияға келетін барлық шетел инвестициялары алғашында шетел ... ... ... немесе Франциядан қарыз алу есебінен қаржыландырылуы шарт. Компанияны құрып және оны тіркегеннен кейін, шетел инвесторы қаржы саласындағы ... ... ... ... ие болады.Алынған пайданы басқа жаққа аударған кезде және сырттан қарыз алу кезінде ешқандай шектеулер болмайды. Жалғыз ғана ... ... ... жойылған кездегі қалған 10млн франктен астам сомманы басқа жаққа аудару үшін арнайы органдардан рұқсат алу. Мұнда да ... ... ... қызмет атқаратын компанияларға үлкен жеңілдіктер қарастырылған. Бұл аудандарға Францияның батыс және ... ... ... ... ... ... көмір, тігін және металлургия салалары кіреді.Жергілікті әкімшіліктерден тыс, жеңілдіктер берумен елдің экономикалық даму ... жаңа ... құру ... ... агенттік және де ғылыми зерттеуге көмектесетін Ұлттық агенттік атсалысады.Шетелдік инвестор субсидияларды сол кезде ... егер ... ... құйылған капитал көлемі 20 млн. франктен асса немесе, егер де ... ... ... экспорттаудан түскен пайда 300 млн. франктен асса.Мемлекеттің экономикалық даму Агенттігі шетел инвесторларына көмек ретінде Invest in France Network (IFN) атты ... және ... ... ... ... ... орталық кеңсесіне экономика, қаржы және бюджет министрлігі; жергілікті сауда-өнеркәсіптік палаталар; жаңа кәсіпорындар құру жөніндегі Ұлттық ... ... ... да ... ... ... ... заң және орган жоқ. Елде тек компаниялар жайлы заң бар, ол қазірдің өзінде даму үстінде. Ұыбританияда валюталық шектеулер жоқ. ... ... ... ... ... ...
* Капитал салымын құптау, оның ішінде: жалпы ұлттық мағынаға ие жобалар (500 мың.фт. стерлингтен кем емес); ... ... ... ... түрінде (80 %-ке дейінгі шығындар) және персоналды оқыту; кәсіпкерлерге қаланың ... ... емес жер ... және ... ... беру, және ұзақ мерзімді қарыз бен субсидиялар беру. Европалық инвестиция банкінен жеңілдетілген шарттағы ... ... ... ... салынған салымның 50 % дейін);
* Экспортты құптау, яғни Британиялық сыртқы сауда кеңесі мен экспорттық ... ... ... және ... ...
* Жұмыспен қамту және қызметтер жөніндегі комиссияның персоналды оқытуға субсидиялар алуына болады;
* Солтүстік Ирландияның дамуын құптау, онда ... үшін өте ... ... ... және ... көмекті шетел инвесторларына Invest in Britain Bureau атты ұйым көрсетеді.Шотландияда ол ұйымға ұқсас Scottish Enterprise, ал Солтүстік Ирландияда Northern Ireland ... Board атты ... ... ... ... шетел инвестицияларын тартудағы іс-тәжірибесі назар аударарлық. Шетел инвестициясын реттейтін ... ... ... ... ... ... және сыртқы сауда министрлігі; өнеркәсіп және сауда бойынша мемлекеттік әкімшілік табылады. ҚХР-ның конституциясында шетелдік ... ... ... ... қарастырылған. Шетел инвестициясын реттеумен орталық органдармен бірге ... ... да ... ... ... салаларда қызмет атқаруларына жол берілмейді: газеттік және ... ... ... ... кино ... ... және ішкі саудада, байланыс және почталық қызметте, сақтандыруда. Ал келесі салалар тек мемлекетке тиесілі: коммуналды қызмет, көлік, ... ... ... ... ... көрсетулер.Сонымен бірге ортақ кәсіпорындарды шетел инвесторының үлесі жарғылық капиталдың 25 % аса ... ... ... Шетел капиталы бар компанияларға жерді және басқа да қозғалмайтын ... ... ... ... ... Олар тек оны ... құқығына ғана ие бола алады.Қытайда валюталық қадағалау өте қатаң түрде жүргізіледі. Шетелдік капиталы бар жергілікті ... ... ... несие алуға мүмкіндіктері бар, алайда оның ұзақ мерзімді түрін алу өте қиын. Шетелдік инвесторлар үшін салық жеңілдіктері, жеңілдетілген қарыз және ... ... ... ... ... ... қатарлы технологиясы бар және экспортқа көзделген кәсіпорындар үшін. Шетел инвестициясының қатысуымен ... ... ... ... ... энергетика, химия, металлургия, машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы ... ... ... ... Кез-келген шетелдік инвестициямен құрылған кәсіпорын Қытайда 10 жылдан артық ... ... ... ... онда ол ... 2 ... ... салықтардан босатылады және де кейінгі 3 жылда ... тек ... ... 30 ... аймағы және 52 салық салу деңгейі төмен технологиялық парктері бар.Алайда негізгі жеңілдіктер болып, арнайы экономикалық зоналардағы ... ... ... ... ... ... ал ... құн салығын мүлде төлемейтіндігі саналады. Ондай жерлерде жұмыс істейтін кәсіпорын экспортқа тауар шығаратын болса (70 % ... ), онда ... да ... салықтар екі есе азайтылады. Осындай жердегі кәсіпорындар тауарға салынатын экспорт және ... баж ... ... ... ... ... ... реттеу келесі бағыттарда жүргізіледі:
* Жұмыспен қамтудың кеңеюіне және жергілікті ... ... ... ... ... ресурстардың пайдалану дәрежесін көтеруге;
* Жергілікті инфрақұрылым деңгейін көтеруге;
* Қабылдаушы экономикалардың технологиялық потенциялының дамуына;
* Төлем балансының жағдайын жақсарту.
Мемлекеттік реттеу шетел ... ... ... ... ... оның ... құрылымына және территорияларда бөлінуіне, және инвестициясының келуімен байланысты пайда болған сыртқы сауда ағымына және технологияларды беру процесіне әсер ... ... рөл ... Сонымен бірге мемлекеттік реттеу әртүрлі әдістер және құралдарды пайдалану арқылы араласуды меңзейді:
* әкімшілік-тіркеулік шаралар, яғни шетел инвестициясын құюға ... алу, ... ... ... ... ... ... минималды деңгейін белгілеу және т.б;
* шетел инвестициясын бақылау және ... ... ... ... ... валюталық қадағалау және табыстардың шетелге аударылуын қадағалау шаралары;
* бағаларды қадағалау шаралары;
* қоршаған ортаны қадағалау ... ... ... ... ... ... ... табыстар саясатындағы шаралар;
* сыртқы сауда саясатындағы шаралар.
Алғашқы бес құрал шектеуші сипатқа ие болса, соңғы төртеуі ынталандырушы ... ... ... ... Аталған шаралар шетел инвесторының шешіміне әсер етеді. Мысалға, потенциалды ... ... ... ... онда оған ... ... ... және олардың салалық құрылымын қадағалау шаралары, әкімшілік-тіркеушілік шаралар шектеуші ... ... ал онда ... ... ... бюджет, сыртқы сауда саясаты және табыстар саясатындағы шаралар табылады.ТҰК-дың ... ... ... ... ... ... бюджеттік және сыртқы саудадағы шаралар әсер етеді. Және де ... ... ... ... мен ... мемлекет арасындағы сәйкесінше бөлінуіне септігін тигізеді.
Қорытындылай келе, шетел инвестициясын мемлекеттік реттеудің тиімділігі, олардың инвестициялық жобаларға қандай шаралар және ... ... ... және ... инвестицияны тартудың әрбір этапына сәйкесінше тиімді пайдалануымен түсіндіріледі. Мұндай жүйенің тиімділігі салалардың бағытталуына қарай әртүрлі болып ... ... ... ... ... ... ... ТҰК-лар ол елдің жеңілдіктеріне қарамастан, алдымен шикізат шыққан жердің дүниежүзілік көлік комуникацияларына жақындығын ... ... ... ... ... ынталандырушы шаралар аз ойландырады. Ал қайта өңдеу салалары үшін бұл өте ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің мақсаттарына сәйкес үш топқа бөлуге болады:
* қабылдаушы мемлекет экономикасындағы ресурстардың бөліну құрылымын өзгерту;
* ... ... ... ... қабылдаушы елдегі резиденттерге ТҰК-дан келетін инвестиция есебінен түсетін табысты қайта бөлу
Қабылдаушы мемлекет экономикасындағы ресурстардың бөліну құрылымын өзгерту мақсатында ... ... ... ... арқылы елге келетін инвестицияларды қажетті салаларға бағыттап отырады. Және керісінше, белгілі-бір ... ... ... ТҰК-дың кейбір салаларға немесе нарықтарға енуіне кедергі жасауға болады.Шығыс Азияның дамыған мемлекеттері шетел инвестициясын жоғары технологиялы және ғылыми өндіріске, ... ... ... ... ... ... ... мәлім. Гонконг үшін мұндай процесс шетел инвестициясының электронды өнеркәсіпке, атап айтсақ, микрокомпьютерлер өндірісіне, алдыңғы қатарлы жүйелерге, телекоммуникациялар саласына ағылуымен ... Ал ... ... үшін ол ... ... ... химия өнеркәсібіне және онымен байланысты басқа да салаларға, электрлі ... ... ... және ... да көлік құралдарын жасауға келуімен сипатталады. Мысалға, жоғарыда аталған салалардың жалпы шетел инвестициясындағы үлесі 1980-1990 ж.ж. аралығында 76 % (577 млн. ... ... ал ... ... ... бұл көрсеткіш 83 % (2,291 млн.долл.) құрады. Сингапурда тамақ және жеңіл өнеркәсібіне келетін шетел инвестициясының ... 1990 жылы 10 %-тік (65 ... ... 2002 жылы 2,2 %-тік (31 млн.долл.) деңгейге түсіп кетті. Алайда, шетел инвестициясының басқа салаларға келуі, атап айтсақ, химия өнеркәсібіне, ... ... ... автокөлік жасау салаларына 1990 жылғы 49 %-тен (323 млн.долл.), 2004 жылы 80 %-ке ... ... ... Аталғантабыстар шығыс азия елдерінің, шетел инвестициясын мемлекеттік реттеудегі ынталандырушы ... ... және ... ... алып ... сипатталады.
2 Тарау Қазақстан Республикасындағы инвестициялық процестерге экономикалық баға беру
* 2.1 ... ... ... ... және ... ... ... барынша тиімді пайдалану, олардың нысандарын дұрыс тактикалық жолға ... ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдау барысында, олардың кең ауқымды спектрі белгілі-бір шаруашылық саласына қажетті оптималды нысанын таңдап алуға мүмкіншілік береді.
Шетел инвестициясын ... ... ... ... ... критерияларды басшылыққа алу керек:
* Қызмет атқару сферасы және өнім түрі ... ... ... ... ... және т.б.);
* Жобаның масштабы (ұсақ, орташа, ірі);
* Шетел инвестициясын тартудың стратегиялық мақсаты ... ... ... ... пайдалануға дейін).
Шетел инвестициясын тарту практикасын анықтай келе, Қазақстан ... ... ... ... ... негізгі нысаны болып ортақ кәсіпорындар (ОК) есептеледі. Олардың саны әрдайым өсіп келеді, егер де 1991 жылы ОК-дар саны тек 184 ... онда 2006 жылы ... саны ... ... жетті, яғни он жыл ішінде 9 есе өскенін көруге болады. Бірақ олардың ... тек ... ... ғана бар, ... 995-і (37 %) ғана ... істейді. Сондықтан да, республика бойынша өнім өндірісіндегі олардың алатын үлесі тек 2 ... ... ... ... ... ... ... бөлуге болады. Бірінші этапта (1991-1995 ж.ж.), көп жағдайда жарғылық қоры ... ... құру ... Олар тек ... қызметпен, яғни банктік секторға консалтингтік қызметтер көрсетумен шұғылданды. Екінші этапта (1995-1997 ж.ж.) экономиканы либерализациялаудың ... ... ... ... экономикасындағы басты салаларға енуіне жол ашылды. Шағын және жаппай жекешелендіру бағдарламалары, экономикалық қайта құрулар шетелдік капиталдың ... ... ірі ... ... болуына әсер етті, мысалға, "Филипп Моррис"-тің қатысуымен ... ... ... және ... Үшінші этаптың жүру барысында (1998-1999 ж.ж.), ірі кәсіпорындардың жеке жобалары бойынша жекешелендіру процессі ... ... ... ... шетел капиталының қатысуына байланысты, ҚР-ның мемлекеттік саясаты түгелімен өзгерді. Бастапқы кезде, тек мемлекеттік органдармен таңдалған кейбір ірі ... ғана ... ... сату жоспарланған болатын. 1993 жылы ондай кәсіпорындар тізімінде 38 обьект болған. Олардың ішінде тек тамақ және темекі кәсіпорындары ... ... ... тудырды (кесте 5).
Кесте 5
1993-1994 жылдар аралығындағы ҚР-ның жекешелендіру процесіне шетел фирмаларының ... ... ... ... долл.
Әкелуге тиісті инвестициялар
Млн. долл.
Алматы темекі фабрикасы
Philip Morris
96
200
Шымкент кондитер фабрикасы
Nabisko
25
48
Алматы және ... ... ... ... ... ... бойынша құрастырылған. Алматы 1995ж.
1994 жылдан бастап шетел капиталын жекешелендіру қорларына салуға рұқсат етілсе, 1995 ... ... ... ... және жеке ... ... сату ... жіберілді, онда олар валютамен есеп айырысуға және жекешелендірілетін кәсіпорындардың 31% акцияларын сатып алуға мүмкіншілік алды.
Шетел инвесторларына келесідей талаптар ... ... ... ... ... және негізгі өндіріске бағытталуы тиіс. Бағдарламада мерзімдер, ... және ... ... ... ... болуы керек; шығарылатын өнім өндірісінің көлемінің ұлғаюын, белгілі-бір уақыттарға бөлінген этаптармен көрсетілуі шарт; жалақы ... ... ... және ... ... ... ... төлеу туралы міндеттемелерін алу. Осы талаптар инвестормен келіссөздер жүргізудің негізгі пәні ... ... ... ... ... бірі ... "ИспатҚармет"АҚ мысалға алсақ. Қарметті сатып алғанға дейін, онда өндіріске теріс әсер етіп ... ... ... ... ... және ... құрылғылар; ішкі нарықтағы жеткіліксіз сұраныс; жоғары көлік шығындары; комбинат тек ... ... ... өндіруге ғана жоспарланған. Сол кездері, комбинат қажетті жылдық қуаттылығы 6 млн.тоннаның орнына, тек 3 млн.тоннадан шығарып ... 1995 ... ... айында Қарметті сатып алғаннан кейін, шетелдік инвесторлар комбинат жұмысын қайта құруға арналған нақты ... ... ... Онда ... ... ... салымның, құрылғыларды жөндеу және модернизациялаудың стратегиялық жоспарлары қарастырылған болатын.Шығындарды азайту үшін металлургиялық комбинатты ... ... ... және көмірмен қамтамасыз ету үшін, "ИспатҚармет" жылу ... ... ... және 15 ... щахталарын сатып алды. Ол кездері ТЭЦ-2 435 ... ... тек 90 ... ... оырған. Көмір шахталарында 1,57 млрд. тонна көмір қорлары болатын, онда тек айналым қорлары ... ... ... ... тұрақты жұмыс жүргізу мүмкіншілігінен айырылып, жойылуға жақын тұрған.
Өндіріс тиімділігін арттыру мақсатымен ... ... ... ... ... өндіріс цехтары қайта құрылып немесе жабылды, қажет емес заттар жойылып және күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Комбинатқа модернизациялау бағдарламасына ... 633 млн. ... ... ... ... ... қуаттылығын көтеру;
* энергияға қатысты комбинаттың тиімділігін арттыру;
* экологияны жақсарту;
* сапалы ... ... ... ... ... пайдалану;
* көлік шығындарын азайту мақсатымен қымбат өнім өндірісі ... ... өнім ... ... ... ... ... іске қосылған. Атап айтсақ, өндірістің жаңа түрін енгізу, өндіріс қуаттылығын арттыру, сапасын арттыру және экологиялық стандарттарды пайдалану. Мысалға, өнім ... ... және ... ... ... құнмен өткізу көлік шығынының көлемін азайтуға ықпал етуі.Күрделі жөндеу және құрылғыларды қалпына келтіру бағдарламаларын іске қосу нәтижесінде ... ... ... және өнім сапасының артуына қол жеткізуге болады. ... және ... ... енгізу қосылған құны жоғары өнімнің үлесін арттырады. Өзіндік көмір және энергия көздерінің, жалпы шикізаттың болуы өндіріс ... ... ... ... ... ... шығу жоспары негізінде тұтынушыларға тауарды алуға кедергі болатын жайттарды ... ... және де өнім ... ... ... көп ... бөлудің нәтижесінде дайын металл өнімдерінің сату көлемі 2005 жылы 3,2 млн. ... ... 2008 жылы бұл ... 5,6 ... ... ... көлемінің артуымен қоса өнімді өткізу құрылымының нарығы түгелімен өзгерді. Егер де 1995 жылы ... ... 61%-і ТМД ... ... ... онда ... ... тек 11%. Яғни, "ИспатҚармет"АҚ өз өнімдерін әлемнің 50-ден астам елдеріне сатумен айналысады."ИспатҚармет" қызметінің негізгі ... ... ... ... және ... алу саясаты табылады. Жұмысшылар іс-тәжірибемен алмасу үшін дүниежүзінің бірқатар металлургия ... ... ... ... ... және ... жүйелерін біртұтас қылатын ақпараттық жүйелер енгізілген. Тағы да бір табысты ... ... ... Алматы темекі компаниясы (АТК) қарастыруға болады (сурет 1). 1994 жылғы АТК-сың сатып алу келісіміне сәйкес, "Филипп Моррис" компаниясы 340 ... ... ... ... қылып алған. Ол келісім-шарттың талаптары келесідей: құрылғыларға күрделі салым ... ... ... ... ... бөлу; темекі өсіруді дамытуға инвестиция; жұмыс капиталы.
112,5
142
218
196
172
0
50
100
150
200
250
2001 ж.
2002 ж.
2003 ж.
2004 ... ... 1 ... ... ... АТК -сымен жүзеге асырылған инвестициялар*
* АТК компанияның мәліметтері ... ... ... ... өз ... ... міндеттемелерге сәйкес атқарып келеді. Жаңа құрылғылар орнату және шығарылатын темекі маркалары ассортиментінің кеңеюі нәтижесінде компанияның өндірістік және өткізу көлемі 1995 ... ... 2007 жылы 80 % ... 6 ... ... көлемі (млн.дана)*
1995
2004
2007
Ішкі нарыққа арналған жергілікті маркалар
9536
11357
13522
Ішкі нарыққа арналған халықаралық маркалар
-
2645
4067
Экспорттқа арналған халықаралық маркалар
-
-
381
Барлығы:
9536
14002
17970
*АТК-ның ... ... ... ... АТК Қазақстандағы ірі инвесторлар қатарына қосылғанымен қатар ірі салық төлеушінің бірі ... ... ... ... ... АТК ... ... 140 млн.долл. көлемінде салық төледі (сурет 2). ... 2. 2004 - 2009 ж.ж. ... АТК ... ... АТК ... ... шешіміне байланысты инвестициялық конкурстар негізінде мұнай-газ саласындағы бірқатар кәсіпорындар жекешелендірілген болатын:
* "Шымкентнефтеоргсинтез" АҚ-ның 90% акциясын "Виол-Мунай" (Швейцария) фирмасы;
* "Южнефтегаз" АҚ-ның 90% ... ... ЛТД" ... фирмасы;
* "Актюбемунайгаз" АҚ-ның 60% акциясының Қытай Ұлттық мұнай корпорациясы;
* "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ-ның 60% акциясының Central Asia ... ... ...
* ... АҚ-ның 95% акциясын "Тритон" (Канада) фирмасы сатып алған.
Жылдамдатылған жекешелендіру ... ... ... және өндірісшілердің наразылығын тудырды. Олардың айтуынша, отандық өндірушілердің және мемлекеттің қызығушылықтарын толығымен ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... және ... құрудың, басқа салаларға қарағанда өзіндік ерекшелігі бар. Біріншіден, онда технологиялық-өндірістік комплекстердің бірегейлі сақталуы қажет. Екіншіден, өтпелі кезеңде мемлекеттің ірі ... ... ... оның ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс.
Қазақстандағы көптеген кәсіпорындарды шетелдік және отандық инвесторлар емес, алаңдаушылық ... ... ... ... ... ... ... жоқ, басқа фирмалардан қарыз алып, сол қарызын жекешелендірілген кәсіпорынның ... ... беру ... ... Және де ... ... ерекшелігі, яғни қорлардың және технологиялардың моральды және физикалық тозуы, толығымен қайта құруды ұсақ инвесторлар жүзеге ... ... ... ... мемлекеттік бюджетке ірі көлемді табыстар әкелетін, ұлттық мәнге ие объектілерді мемлекеттік қадағалауға ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, кейбір жағдайларда жеке меншік иелігінен алу ... ... ... ... бұл инвестициялық климаттың нашарлауына септігін тигізеді, алайда ыңғайлы ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Жекеменшік иелігінен алу нысандары әр түрлі болуы мүмкін: жекешелендіру келісім-шарттарын соттық негізде бұзу, қосымша акциялар пакетін шығару және оны ... ... ... ... ... ... иелігіне алу, мемлекетпен акцияларды сатып алу және т.б.
Біздің елде шарттағы талаптарды орындамаудың салдарынан келісім-шартты бұзу іс-тәжірибесі бар. 1999 жылы 27-ші ... ... ... ... ... "Trans World Group" (TWG) ... компаниясы елдің ЖҰӨ-нің 20% беретін "Қазақстан аллюминиі" және "Қазхром" кәсіпорындарының акцияларынан ... ... ... ... ... ... 2000 жылы 1997 жылмен салыстырғанда 216% өскен, ал импорт 148,3% артып, сәйкесінше 188,3 млн.долл. және 89,2 млн.долл. құрады. ... ... ... Ұлыбритания, Ресей және Швейцария елдеріне экспорт көлемі бірден ұлғайған.
Қазақстанда шетелдік капиталдың ... ... ... ... ... бар: ... ... "Бритиш Газ" (Англия), "Аджип" (Италия) және т.б. 1998 жылы "Тенгиз" ... ... ... ... ... ... ірі ... бірі "Mobil"-мен келісім-шарт жасалған.
Ортақ кәсіпорындарда өндірісті диверсификациялау дәрежесі өте жоғары, яғни ... ... ... ... шамамен 4 салада жұмыс істеуге құлшыныс білдіреді. Шетел инвесторларының қызығушылығын тудырып отырған Қазақстан экономикасының шикізат салалары болып отыр. ... ... пен жеке ... ... ... ең ірі жоба ... ... консорциумы (КТК) болып табылады, яғни қазақ Каспийінің жағалауында орналасқан ... ... ... ... ... ... ... арналған жер асты құбыр жолын салу. Жобаның жалпы құны 1,4 млрд.доллардан 2 млрд.долларға дейін.
Консорциумның қатысушылары "үкіметтік" және ... деп ... ... ... - ... (24%) және ... (19%) ... ал корпоративтікке - "Шеврон" және "Мобил" (15% және 7,5%), Ресейлік "Лукойл" (12,5%), "Роснефть" (7,5%), Оман ... (7%) ... ... ... "Шеврон" корпорациясы "Тенгиз" мұнай мекеніне 25-30 млрд.долл. алдағы 40 жыл ... ... ... ... Бұл ... мемлекет кәсіпорын тапқан табыстың тең жарымына ие болады.
Айта кету керек, ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асыру елге максималды пайда әкелмейді. Одан да мемлекет үшін тиімді "продакшен-шеринг" келісім-шарттарын пайдаланған дұрыс. Бұл келісім-шарт түрінің ... сол, ... ... ... алу механизмінің тиімділігі және қарапайымдылығы, келісім-шарттағы салықтық және құқықтық ... ... ... ... ... бөлу келісіміне (продакшен-шеринг) қатысушы Қазақстан республикасы мен халықаралық консорциумға қатысушы "Аджип", "Бритиш Газ" компанияларының, "Бритиш Петролеум/Статойл", "Мобил", "Шелл", ... және ... ... ... егер де ... жұмыстары табысты аяқталса, онда мұнайды теңізден алғанға 28 млрд.долл. көлемінде шетел инвестициясы құйылады. Мұнда Қазақстанның алатын үлесі, жалпы табыстың 80% ... ... ... ... ... ... пайда болады, кадрлерді дайындау деңгейі арта түседі. Үкіметпен 2002 жылы жер қойнауын пайдалану ... 35 ... ... Бұл ... ... елге ... шетел инвестициясының көлемі 5,3 млрд.долл. құрайды. Ол келісім-шарттардың ірілері ... ... ... яғни ... ... 15 ... мекендерінен көмірсутек шикізатын өндіру үшін. Келісім-шарт мерзімінің 20 жылында елге 4,1 ... ... ... ... оның ... 270 млн.долл. аймақтағы экологиялық жағдайды жақсартуға, 30 млн.долл. Маңғыстау облысының инфрақұрылымының және әлеуметтік сфераның дамуына, 19 млн.долл. персоналды оқытуға және ... ... ... ... ... Петроллери Аноним Ортаклыгы" (ТПАО) түрік компаниясымен келісім-шарт, яғни Каспий маңы ойпатының шығыс бөлігіндегі ... ... ... ... Бұл ... бойынша елге 750 млн.долл. көлемінде шетел инвестициясының келуі жоспарланып отыр.
Алайда, көптеген келісім-шарттар жасалғанменде шетел инвестициясының көптеп келуі болмады. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... іс-тәжірибенің болмауымен, келісімдерге қол қоюдың асығыс жасалуымен, шетел ... ... ... ... зерттелмегендігімен байланысты. Шетел инвестициясын тарту саясатының дұрыс жолға қойылмауының салдарынан ұлттық мұнай компанияларының мұнайды экспортқа шығару мүмкіншілігі кеміді. ... ... ... экономистердің берген пайымдауларымен келіспеуге болмайды, яғни болашақта мұндай практика ұлттық компаниялардың ... ... ... ... ... ... алып ... мүмкін. Нәтижесінде республика онсыз да дамыған қызмет ... ... ... ... ... ... құрылыс және жөндеу жұмыстары. Сонымен, шетел инвестициясын тарту ұлттық капитал салымын шеттететін емес, толықтыратын фактор ... ... ... ... құрудың өзіндік ерекшеліктері бар: қатысушы тараптар кәсіпорынның табыстарға жетуіне көп ... ... ... бөлуге мүмкіндік береді. Алайда, ортақ кәсіпорындардың алғашқы құрылу жылдарында-ақ, олардың жарғылық қорды қалыптастырудағы кемшіліктері анықталды. Мүліктерді (жер ... ... ... және т.б.) ... ... ... болмады. Және де, шетелдік тараптың пайы ретінде әкелген құрылғылар мен технологиялардың бағасы асыра сілтеумен болды. ... ... ... ... қызығушылықтарына қайшы. Сонымен, шетел инвестициясын тартудың мына нысанында шетелдік қатысушылардың нақты қосқан үлестерін дұрыс ... ... ... ... ... мүлікті бағалаумен байланысты сұрақтарды заңдастыру қажеттілігі туындап отыр.
Қазақстандағы ортақ және шетел кәсіпорындарының қызметінің негізгі көрсеткіштері 6 кестеде берілген. Одан ... ... ... ... ... ... ... санының артқанымен, олармен тартылған капитал көлемінің аз болуы.
2008 ... ... ... ... ... ... ... 57482 млн.теңгені құрады. Бұл шетелдік кәсіпкерлердің үлкен соммамен тәуекелге бармайтынын, тек өзінің кәсіпкерлік қызметінің ... ... ... онымен Қазақстан экономикасы түзелгеннен кейін дайын құжаттармен жұмыс істеп кетуіне ... ... ... ... ... Қазақстандағы шетел капиталы бар кәсіпорындар қызметінің негізгі көрсеткіштері* ... ... ... және ... кәсіпорындарының саны, дана
260
736
1388
1677
Жыл соңындағы жарғылық қор, млн.теңге
222
14808
57482
93055
Капитал салымын пайдалану, млн.теңге
41
7762
46284
9402544,3
Өнім өндірісінің көлемі, млн.теңге
352
28823
16572
181418
Экспорт, млн.долл.
164
371
1510
1503
Импорт, млн.долл.
83
218
796
986
*ҚР-ның статистика агенттігінің мәліметтері ... ... ... шетел инвестициясының қатысуымен құрылған кәсіпорындардың көбісі жарғылық қоры төмен шағын және орташа кәсіпорындар. Олар өз ... аз ... ... мол ... ... ... ... яғни делдалдық, сауда, қаржылық операциялар жүргізу, телекоммуникация, кеңселік және қонақ үй ғимараттарының құрылысы және т.б. Көп ... ... ... ... құрылған кәсіпорын өз қызмет бағытын диверсификациялауға тырысады.
8 кестедегі мәліметтерге сүйенсек, инвесторлардың қызығушылығы өндіріске қарағанда ... ... ... ... ауып ... Энергетика кешенінде, металлургия және химия өнеркәсібінде, машина жасау саласында Қазақстандағы барлық ортақ кәсіпорындардың 24%-ғана ... ... ... тек 2%-ті ғана ... және ... ... саласында болған. Ал қалғандары импортталған тауарларды, ЭЕМ және оргтехника, машина, құрылғыны және автокөліктерді сатумен айналысып келеді. ... ... ... 50% көп ... ... көрсету саласында.
Кесте 8
ҚР-ғы шетел инвестициясының қатысуымен құрылған кәсіпорындардың қызмет істеу сфералары (2003)*
Ортақ кәсіпорындар
Шетелдік кәсіпорындар
Делдалдық және кеңестік қызметтер
14,2
11,6
Сауда, ... ... ... ... ... және ...
10,5
9,6
Химиялық және нефтехимиялық
3,9
3,2
Қара және түсті металлургия
4,2
11,4
*ҚР-ның статистика ... ... ... ... република экономикасына жағымсыз жағдайдың қалыптасып келе жатқанын көруге болады:
- шетел инвестицияларының көп бөлігі жекелеген инвесторлар есебінен болуы, яғни аз ғана ірі ... ... ... ... ... ... ... инвестициясының жалпы көлемінің 80-90%-не дейін) салуы.
- ... ... ... ... сәйкес елдің басыңқы салаларына және аймақтарға келетін шетел инвестициясын мемлекеттік реттеуді, кәсіпорын статистикасына және тіркеуге ... ... ... ... Және де ... саясатын дамыта түсу, мысалға, жақын маңдағы шет ... ... ... ... өнімдерге ҚҚС салмау және т.б.
Шетел инвестициясының қатысуымен құрылған кәсіпорындар жұмыспен қамтамасыз ету мәселесіне жөнді әсер етіп отырған жоқ, себебі ... мен ... ... ресурстарының арасындағы қарым-қатынасты реттейтін заңнамалық база жоқ.
1994 жылдан бастап шетел инвесторларының өз ... 100 ... ... ... ... байқалуда, яғни 1994 жылғы 4,3%-тен 2008 жылғы 85%-ке дейін. Бұдан шетел инвесторларының ... ... ... ... ... толық бақылауды жүргізу қызықтыратындығын аңғаруға болады. Көп жағдайда бұл кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... Және де, ... ... тартудың бұл нысанында жарғылық қорға қосқан үлестерін дұрыс бағалаудың қажеттілігі болмайды. ... ... 100 ... ... ... ... ортақ кәсіпорындарға қарағанда басымырақ болып келеді. Алайда бұл ... ... сол, ... таза пайда шетелге кетеді. Сондықтан да мемлекеттік реттеу ортақ кәсіпорындарға қарай ыңғайланады. ... да бір өте ... ... айта ... Қазіргі кездері шетелдік агенттіктер, бюро және өкілеттіктердің көптеп пайда болып жатқанын көруге болады. ... ... ... ... ... ... қызметті жүргізе алмайды. Олар тек коммерциялық емес операциялармен айналысады, яғни ... ... ... ... потенциалды әріптестер іздестіру. Алайда оларға қазақстандық заңды тұлғалармен шаруашылық жүргізу туралы келісім-шарт жасасуға ешкім ... бола ... ... өкілеттік ашқан шетел фирмасының есеп шоты бойынша шетелдік банкте есептесулер заңды түрде жүргізіледі, салықтар шетелде төленеді, ... ... сол ... қалады. Бірақ жұмыс істеп тұрған заңнамалар бұзылмайды.
Шетел капиталы бар кәсіпорындардың жоғарыда ... ... ... ... ... үшін заңды болып отыр. Біріншіден, республика кең масштабты шетел капиталының келуіне дайын ... Бұл ... ... ... ... ... дамымағандығы және қаржылық-несиелік көмек берудің мүмкінсіздігі айтылып отыр. Осындай ... ... ... ірі ... ... жыл бойы даярлау және келісімдеу сатысынан шыға алмай келеді. Екіншіден, қазақстандық экономикаға капитал салымының тәуекел дәрежесінің ... ... ... ... ірі ... ... ... отыр.
Республиканың экспорттық потенциалын арттырудың бірден-бір жолы концессиялар, яғни шетелдік кәсіпкерлерге табиғи ресурстарды өндіруге және тағы да ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді жал ретінде беру. Алайда шетел инвестициясын тартудың бұл нысанын ... ... осы ... ... ... ... ... және құқықтық қамтамасыз етуді жетілдіру керек.
Сонымен, шетел инвестициясын мемлекеттік реттеу тиімсіз болып шықты: ол шетел инвестициясын тарту нысандарын тиісті арналарға ... ... ... ... көрсеткендей, экономикалық саясат шараларының мықты инвестициялық-инновациялық потенциалы бар ірі ... және ... ... ... ... ... ... экономиканың кризистан шығуына және тұрақты түрде дамуына жол ашылады. Сондықтан да Қазақстан жағы дамыған және ... ... ... ... ... және т.б. байланыс орнатуды алғашқы орындарға қою керек. Қазақстанның ірі кәсіпорындарына, қаржылық-өнеркәсіптік топтарға, ғылыми-зерттеу орталықтарына ... ... ... фирмалармен қатынас орнатуға жәрдемдесу қажет. Мұндай әріптестік тек ортақ кәсіпорындар құру ... ... ... ... ... ашылуымен қоса, болашақтағы әріптестіктің тиімді нысандары болып: келісім-шарттар негізінде ... ... құру және ... ... құру арқылы орнатылуы мүмкін.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, шикізат саласы есебінен ғана көтерілген экономика түбінде ... ... ... ... даму ... ... өзі ... Жоғарыда атап көрсетілгендей шикізат саласын жедел дамытуға бағытталған инвестициялық салымдар өндірістің өңдеуші саласының күйреуіне ... ... ... жағдайда өңдеуші сала ішкі нарықта энергия құны мен жұмысшы күшінің бағасының өсуіне байланысты өзінің бәсекеге қабілеттілігін жоғалтады. Отандық өндірістің жоқтығы не ... ... ... шеттен алуға мәжбүр етеді. Бұл мемлекетке елеулі шығын алып келеді, валюта шетке кетеді. ... ... ... ... ... барлық жағымсыз жағдайлар қазіргі экономикамызда орын алып отыр. Ынталандырушы шараларды (қаржылық, несиелік, ... және ... ... ... ... инвесторларды экономикадағы біз үшін маңызды басқа да салаларды игеруге ... ... ... инвестициясын пайдалануды талдау
Қазақстанда қазіргі таңда қажетті ішкі ресурстар көлемі жеткіліксіз. Экономикалық кризис инвестициялық ... ... ... ... Бар есептік мәліметтерге сәйкес, өнеркәсіптегі барлық негізгі қорлар тұрақты түрде ескіріп жатыр. ... ... ең жас ... ... кеміп, 15 жылға толғандарының үлесі артып барады. Егер де 1986 жылғы машиналар мен құрылғылардың техникалық ... ... ... ... 33 ... ... ... мен ведомстволарының мәліметтеріне сүйенсек, сол кездің өзінде ... ... ... машиналар мен құрылғылардың 28% көбісі талаптарға сай келмей ауыстыру қажеттілігінде тұрған, ал 56% алғашқы жылдары-ақ ауыстыру керек еді. Өндірістік ... ... ету ... 28 ... ... нормативтен 2,2 есеге асып түсті. Сол кездерден бері жаңарту деңгейінің өте төмендігінен жағдай одан әрі ... ... ... ... ... ... және өнім ... төмендеуі пайда болды.
Инвестициялау деңгейінің төмендігіне байланысты өнеркәсіптің көптеген салаларындағы өндірістік аппарат деградацияға ұшырады. Жалпы өнеркәсіп бойынша 2008 жылы ... ... ... 42,7%, оның ішінде электроэнергетикада 48,7%, түсті металлургияда 46,5%, химия және мұнайхимия өнеркәсібінде 52,6% және метал өңдеу саласында 44,1% ... Және де ... ең ... ... (58,5%) машиналар мен құрылғыларға тиесілі. Инвестициялардың аз және ... ... ... негізгі қорлардың моральдық және физикалық тозудың мұндай көлемдері, олардың қызмет ету мерзімдерін күшпен 2-3 есеге созуға мәжбүр етті. Соның салдарынан ... ... ... қаупі туды.
Жалпы айтқанда, бұл жағдайда қорытынды өздігінен шығады: ел ... жаңа ... мен ... ... ... ... келетін ірі көлемді инвестициялар қажет болып отыр. Қазақстандағы ... ... ... ... ... 19,7% ... ... мысалға, инвестициялардың ЖҰӨ-гі үлесі 2008 жылы 22,2%, ал ... 28,3% ... ... экономистердің пайымдауынша экономикалық өсуге сол уақытта жетеміз, егер де ЖІӨ-ге қатысты негізгі қорға инвестициялар 17-18% құраса.Әр түрлі нысандағы ... ... ... ... ... ... инвестициялық капиталды алуға және өз еркімен жұмсауға көбірек құлшыныс білдіреді. Олар мұндай қаржыны кез-келген ... ... ... ... өз ... ... кету ... негізгі қорға арналған қаржының өзі мақсатына сай жұмсалмайды. Өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... орай жұмсамайды. Оның көлемі уақыт өткен сайын өсуде. Қазірдің өзінде мұндай ... ... ... ... және ... ... кеткен шығынның біраз бөлігін жабуына мүмкіншілік бар. Алайда, ол болмай отыр. Сондықтанда негізгі қорларға бөлінген ... ... ... ... қадағалау механизмін енгізу туралы ойлар айтылып жүр. Сосын, егер де амортизациялық аударымдар мақсатына сай жұмсалынбаса, олардан пайдаға салынатын салық алынуы ... Бұл ... ... ... оң және ... ... құралдары ретінде пайдалануға теріс әсер етеді.
Мәліметтерге сүйенсек, амортизациялық ... ... сай ... ... ... болады. Осылайша, инвестициялық жинақтарға қатысты амортизациялық аударымдар 2001 жылғы 41,2%-тен 2008 жылы 15,5%-ке төмендеп кеткен, бұл негізгі ... ... ... айтпағанда, оларды күрделі жөндеуден өткізуге жеткіліксіз.
Егер де өз инвестициялық потенциалын пайдалануды бағаласақ (оған амортизация және салықтарды шегергеннен кейінгі ... ... ... онда капиталдың өнеркәсіптен "қашуының" қаншалықты ірі көлемді екенін және өндіріс потенциалының қирауына аз қалғандығын көруге ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ... ресурстардан 1,7 есеге аз болған. Көптеген салаларда ішкі инвестициялық ресурстар мен капитал салымының қатынасы кәсіпорындардың өзіндік қорларының көп ... ... ... көрсетеді. Химия және мұнай химия саласында инвестициялық потенциал мен нақты қазіргі шығындар көлемінің арасындағы айырмашылық 8 есеге дейін ... ... ... кәсіпорындардың инвестициялық ресурстарды пайдалануы тек 50% көлемінде деп айтуға болады.
Айта кету керек акцияларды сату арқылы қосымша қаражат тартылған, және де ... ... ... кең ... ... ... ... көздері болды, бірақ қаражат өнеркәсіптің дамуына және мақсатына сай пайдаланылмады. Бұл қаржылық жоғалтуларға, ... ... ... және ... да ... алып келді.
Қазақстан өнеркәсібінің салалық құрылымы минералды-шикізат ресурстарын өндіруге және ... ... ... ... ... Ел ... жанармай өнеркәсібі, электроэнергетика, қара және түсті металлургия салалары алдыңғы қатарларға шықты, олар жалпы өндірілген өнімнің үштен екі бөлігін ... ... ... ... ... өте көп мөлшерде кеміп барады (өндірістің әлсіреуі, өткізудегі кризис және басқа), ал ... ... бере ... ... ... үлесі артып барады. Осыған байланысты республика өнеркәсібінің импортталатын тауарларға деген тәуелдігі ұлғая түсуде. Мысалға, 2007 жылы ҚР-сы ... ... ... ... сала бойынша: энергетикалық машина жасау 56%, металлургия үшін ... ... 71,7%, ... құрылғылары 96,4%, электротехникалық өнеркәсіп өнімдері 50,8%, химия және мұнайхимия 81,7%, металл кесетін және ағаш өңдеу станоктары 64%, коммуналды ... үшін ... 81,5%, ... ... үшін 93,5%, ... ... 74,3%, сауда жасау үшін құрылғылар 64,7% құрады.
Сонымен, ішкі инвестициялар дефицитіне алып келген негізгі себептер болып:
* Несие ставкаларының ... ... яғни ұзақ ... ... ... ... маңында;
* Жоғары тәуекелділік және инфляция жинақтау процесін ынталандырмады;
* Негізгі қорларды қайта бағалау өз уақытында жүргізілмеді;
* Амортизациялық қордың жинақтау көзі ретіндегі ... ... ... ... ... жинақтауды қабылданған салық жүйесінің ынталандырмауы табылады.
Осылайша, инвестициялардың құрылымдық созылмалы құлауы республика экономикасының құрылымдық өзгеруіне алып келді. Осындай диспропорцияларды жоюға ішкі ... ... ... ... ... жолдары қандай? Біріншіден, ішкі инвестициялық ресурстардың азаюы нәтижесінде жоғалтылған инвестициялық активтілік шетел инвестициясын тарту есебінен қалыптастырылуы керек. Және де оны, ... ... ... ... ... ... сфераларға бағыттау қажет. Екіншіден, инвестициялау процесін дұрыс жолға қою керек.
Шетел инвестициясын тарту тенденциясын талдау көрсеткендей, тікелей ... ... ... ... ... өсіп 2008 жылы ... ... инвестициялсының жарымына жуығын құрады (кесте 10)
9 кесте мәліметтері көрсетіп отырғандай, барлық шетел инвестициясы нысандарымен салыстырғанда ... ... ... ... ең ... ... ... болады. Олардың өсу қарқыны сыртқы қарыздық капиталдың өсуінен әлдеқайда жоғары, сондықтан да шетел инвестициясын ... ... ... ... ... жолда деп айтуға болады. Қазақстандық экономистердің бағалауынша, егер де тікелей шетел инвестициясының барлық көлемі мемлекеттік бағдарламада ... ... ие ... ... онда Қазақстанда ЖІӨ-нің тұрақты өсуіне әлдеқашан қол жеткізер едік.
Кесте 9
ҚР-на ... ... ... ... бойынша құрылымы*
Қазақстан республикасы
Барлық шетел инвестициясы
100
Оның ішінде:
-
Тікелей
49,0
Портфельдік
1,0
Халықаралық қаржы ұйымдарының қарыздары
22,0
Несиелік құралдар
28,0
*Қазақстанның инвестициялық мүмкіншілігі" мәліметтері ... ... ... ... инвестициясын пайдалану тиімділігін бағалау үшін экономиканың қазіргі заманғы салалық ... және ... ... ... ... сипатын талдасақ (кесте 10).
Тікелей шетел инвестициясын салалар бойынша пайдалану және олардың ЖІӨ өндірісіндегі үлесін талдау, белгілі-бір диспропорцияның бар ... ... ... ... ... тікелей шетел инвестициясының үлесінің өсу тенденциясын байқауға болады. Ол барлық ... ... 3/4 ... ... ... инвестициялау нормасының жағымды екенін көре тұра, ЖІӨ-дегі өнеркәсіп үлесі жыл ... ... ... ... ... анықтағандай, тікелей шетел инвестициясын өнеркәсіпте пайдалану өндіріс ... ... ... ... ... ... ... себептерін анықтау қажеттілігі туындап отыр.Шетел инвестициясының құрылымы, масштабы, тарту және пайдалану тиімділігі елдегі инвестициялық климаттың жағдайына байланысты. Инвестициялық ... ... ... ... ... ... Елге капитал ағымын реттейтін заңнама сипаты;
* Ортақ немесе шетел кәсіпорындарының қызметі үшін табиғи шикізат қорларының бар болуы және оларды ... ... ... ... ... ... тікелей шетел инвестициясын пайдалануы (млн.долл.)*
ТШИ-ның көлемі
ЖІӨ-гі саланың үлесі,%
ТШИ-ның көлемі
ЖІӨ-гі саланың үлесі,%
ТШИ-ның көлемі
ЖІӨ-гі саланың үлесі,%
Өнеркәсіп
991,0
23,4
1278,2
21,3
1200,6
20,1
Құрылыс
20,1
6,1
36,4
3,4
79,9
4,1
Ауыл шаруашылығы
10,1
Көрсеткіштер
2003
2004
2005
10,0
Көлік және байланыс
49,1
10,6
30,7
9,4
5,4
12
Сауда
0,0
16,1
36,7
17,1
5,4
18,5
Басқада ... ... ... ... ... ... және банк ... несиелер, халықаралық ұйымдардың қарыздары жайлы мәліметтер кірмеген.
ҚР-ның статистика жөніндегі агенттігі ... ... ... даму ... және біліктілігі жоғары жұмыс күшінің болуы;
* ішкі нарықтың сыйымдылығы және ... ... ... ... ... жергілікті тауар өндірушілермен еркін нарықтық қатынастарға бару мүмкіншілігі;
* жергілікті валютаның басқа валютаға оңай айналуы және ... ... ... ... беру.
2007 жылы Халықаралық салық және инвестициялар орталығы (ITIC) батыс компанияларына Қазақстанның инвестициялық климаты жайлы сұрастырма жүргізген (сұрастырма 1). Бір ... ... яғни 2008 жылы ІТІС ... ... ... ... білу мақсатымен екінші сұрастырма жүргізген болатын (сұрастырма 2). 2007 жылғы жүргізілген сұрастырмаға сәйкес, шетел инвесторларының ойынша, Қазақстандағы инвестициялық климат ... ... ... ... ... шетел инвесторларының айтуынша, оларды болашақта инвестициялардан алатын пайда коэффициенті қызықтырады, ал енді ... ... 12 айда ... ... ... кері шегінді деп айтады. Сонымен сұрастырмаға қатысқан потенциалды инвесторлардың 40% жағымды, 35% ... ал 25% ... ... ... ... ... Сұрастырма-2 нәтижесі көрсетіп отырғандай, шетел инвесторлары Қазақстан нарығын келесідей себептерге ... ... деп ... ... ... өндіруге жолдың болуы; басқа ұқсас нарықтармен салыстырғанда Қазақстан нарығының көлемділігі және стратегиялық маңызды жерде орналасқандығы ... ... ... ... ... ... нормасын алуға болатындығы. Сұрастырылғандардың жартысы Қазақстанда басқа әлемдік нарықтармен ... ... ... ... ... деп ... Алайда, Қазақстанның бюрократиялық саясатының тәртіпсіздігі және әкімшіліктердің тез ауыспалылығы потенциалды инвесторлар үшін тәуекелдің басым бөлігін құрайды.
11 кестеде инвестициялық активтілік бар және ... ... ... ... ... 1-дей ... мұнай және газ салалары шетел инвесторларының негізгі ... ... ... Ал, ... бар және ... ... инвестициялары экономиканың барлық салалары бойынша бірдей дәрежеде.
Сұрастырма-2 көрсеткендей, қазір бар және болашақта келетін ... ... ... ұйым ... ... мемлекет қатысуымен құрылатын ортақ кәсіпорындар саналады. Сонымен қатар инвесторлардың жаңа ... ... ... және ... ... ... ыңғай танытып отырғандығын көруге болады (кесте 12).
Кесте 11
Шетел инвестицияларының Қазақстан экономикасы ... ... ... ... ... инвестициялар
Мұнай және газ
52,0%
52,0%
Қызмет көрсету, кеңес беру және аудит (заң және бухгалтерлікті қоса)
16,0
12,0
Таулы өндіріс/геология
12,0
16,0
Транспорт
12,0
12,0
Өндіріс/қайта өңдеу
8,0
12,0
Телекоммуникация
8,0
4,0
Тұтыну ... ... және ... ... ... ... ... Инвестиционный комитет Казахстана.Ежегодный опрос инвесторов
Кесте 12.
Қазақстан Республикасындағы қазір бар және ... ... ... инвестицияларының типтері*
Ортақ кәсіпорындар
Бар инвестициялар
Болашақтағы инвестициялар
Жаңа еншілес кәсіпорындар
16,0
24,0
Сауда байланыстары (дистрибьюторлар/жабдықтаушы-лар)
12,0
12,0
Жергілікті компанияларға инвестициялар
8,0
8,0
Біріктендірілген ұйымдар
4,0
0,0
Портфельдік ... ... ... ... ... ... ... инвесторларының Қазақстанға инвестициялау шешіміне әсер ететін стратегиялық факторларды атауын сұраған. Сұрастырма нәтижесі шетел инвесторларының Қазақстанға тек іскерлік себептермен ... ... ... мол ... ... және оның үлкен нарықтық потенциалы стратегиялық факторлардың ... ... ... ... ... ... шетел инвесторларының 45%-і шикізат материалдарына және табиғи ресурстарға кірер жолдың болуын алдыңғы орынға ... 41%-і ... ... потенциалын бірінші орынға қойып отыр.Алынатын пайданың потенциалды коэффициенті шетел инвесторларын Қазақстан экономикасына тартатын елеулі фактордың бірі болып отыр. Сұрастырмаға қатысқандардың ... бұл ... ... үш ... ... Одан кейін кәсіпкерлік үшін стратегиялық орын және бәсекелестерден бұрын ... ... еніп алу ... жүреді. Сұрастырма-1-дей үкіметтік субсидиялар және арнайы салық режимдері стратегиялық деңгейдің төменгі орындарын иеленді.
13 кестеде инвестициялау кезінде кедергі болатын ... ... ... ... ... пункт "негізгі кедергі", "жартылай кедергі" немесе "кедергі келтірмейтін" фактор ретінде белгіленуі мүмкін. Сұрастырма-2 нәтижесіне көз жүгіртсек, Қазақстанға ... ... ... ... ... ... ... Сұрастырмаға қатысқандардың 54%-і оны негізгі кедергіге жатқызса, 95%-і ... ... ... ... ... ... Қазақстанның салық және қаржы режимдерін 46%-і негізгі кедергіге ... 50%-і ... ... ... ... ... төрт фактордың ішінде тек қаржылық тәуекел Қазақстан үкіметінің бақылауынан тыс, алайда, ол басқа мемлекет қадағалауындағы факторлармен тығыз ... ... ... ... ... ... ... сақталынса деген ой білдірген. Келісім-шарт талаптарын орындамау сұрастырмалар 1 және 2-гі негізгі тақырып болды. Сұрастырма-2-ге қатысқан кейбір респонденттердің айтуынша "инвестициялық ... жиі ... ... енді ... ... ... ... "өте қиын жағдайда болуы әліде жалғасуда - әріптестікке деген сезім жоқ" деп ... ... ... ... ... ... туралы" сескенетіндігін және де "үкіметтік шенеуніктердің тұрақты түрде жұмыс істемеуі қарым-қатынас орнатуға кедергі келтіретіндігін" білдірді.
Сұрастырма 2-де шетел инвесторлары ... ... ... алу ... де ... Тек 4%-ке ... ... алу мақсатымен Қазақстан үкіметінің немесе өз елінің үкіметінің көмегіне жүгінген. Шетел инвесторларының көбісі жеке ... және ... ... ... ... ... ... ІТІС жүргізген сұрастырмаға сәйкес, шетел инвесторларының Қазақстанға деген қызығушылығын тудыратын себептер келесідей: ірі нарықтық потенциал; табиғи ресурстардың молдылығы; ... ... ... ... ... ... бұрын ену; инвестициялардан алынатын потенциалды пайданың көлемі. Ал келесідей салалар әлдеқайда тартымды екенін көрсетті: мұнай және газ ... ... ... сферасы (бухгалтерлік және заңдық қызметтер); тұтыну кооперациясы.
Кесте 13
Қазақстандағы шетел инвестицияларына негізгі кедергілер деңгейі, % есебімен*
Инвестициялауға/дамуға кедергілер
Негізгі кедергі
Жартылай кедергі
Кедергі келтірмейтін ... ... ... ... ... ырғағы
45,8
45,8
8,3
Қаржылық тәуекел
37,5
50,0
8,3
Инфрақұрылым (телекомм.,көлік және т.б.)
25,0
58,3
12,5
Жергілікті қолсұғушылықтар
20,8
58,3
16,7
Тарату каналдарының аздығы
20,8
16,7
50,0
Тарифтік кедергілер
12,5
45,8
33,3
Коммерциялық ақпараттың жоқтығы/жергілікті нарық туралы ақпарат
8,3
54,2
33,3
Айырбас бағамын реттеу
4,2
54,2
37,5
Саяси ... ... ... еліндегі салық/қаржы режимдері
8,3
16,7
75,0
Жергілікті валютаның инфляциясы
4,2
50,0
41,7
Нақты жекешелендіру бағдарламасының жоқтығы
4,2
58,3
33,3
Ішкі инвестициялауға шектеулер
4,2
41,7
47,8
Патенттер/технологияларды қорғау
4,2
29,2
58,3
Басқалар
25,0
0,0
0,0
* Инвестиционный комитет ... ... ... ... шетел инвесторларын келесідей факторлар тежейді: іскерлік сұрақтардың бюрократиялық әдіспен шешілуі; қаржылық тәуекел; заңнамалық актілердің жиі ауысуы және ... ... ... ... ... ... ... шектеулер; тарату каналдарының аздығы. Үкімет инвестициялық климатты жақсарту арқылы ғана шетел инвестициясын ірі ... ... ... ... ... ... экономикасына тікелей шетел инвестициясы келеді? Донор-мемлекеттер арасында 2005-2007 жылдар аралығында Ұлыбритания, Оңтүстік Корея, Жапония, АҚШ елдері алдыңғы қатарлы орындарды иеленген. ... ... ... ... ... ... қайнар көздері болып кәсіпорынның меншікті капиталдары болады. Бұл 2009жылы негізгі ... ... ... ... көлемінің 65,2% -н құрады. Маңызды үлесті шетел инвестициялары алып жатты (2009 жылы ... 14 ... ... ... ... капиталға салынған инвестициялар*
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Негізгі капиталға инвестициялар,барлығы (млн.тг.)
264204
369084
595664
943398
1099986
1327864
1530628
Оның ішінде келесілердің есебінен қаржыландырылатындар:
Республикалық ... ... ... қаржылары
4034
8039
25668
48450
56466
61817
45215
Кәсіпорындардың, ұйымдардың меншік қаржылары
176374
232776
409575
595028
683966
875642
998439
Шетел инвестициялары
62478
110431
148198
273081
311825
287745
345830
Негізгі капиталға инвестициялар,барлығы (%)
100
100
100
100
100
100
100
Оның ішінде келесілердің есебінен қаржыландырылатындар:
Республикалық бюджет қаржылары
8,1
4,8
2,0
2,9
4,4
7,7
9,2
Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... агенттігінің мәліметтері бойынша құрастырылған.
Екінші топқа Түркия, Қытай, Ұлыбритания, Германия, Индонезия елдері кірді. Олардың ... ... топ ... ... ... шетел инвестициясындағы үлесі 17,8% құрады. Ал сонау 1993 ... ... ... бірінші орында АҚШ (29,1%), одан кейін Корея Республикасы (18,5%) және Ұлыбритания (13,3%).Шетел инвестициясының ... ... ... көз ... көп бөлігі Оңт.Қазақстан, Павлодар, Қарағанды облыстарына, Алматы және Астана қалаларына тиесілі. Аталған бес субьектінің жалпы ... ... ... ... ... 77,3% (кесте 15) құрады.
Кесте 15.
Шетел капиталының қатысуымен құрылған кәсіпорындардың Қазақстан облыстары бойынша таратылымы (2010 ж. 1 қаңтарына)*
Облыстар
Ортақ меншік
Шетелдік меншік
ОК ... ... ... ... ... ... ... агенттігінің мәліметтері бойынша құрастырылған.
15 кестенің мәліметтері шетел инвестициясының аймақтар арасында қанағаттанарлықсыз деңгейде бөлінгендігін көруге болады. Мұндай деформацияның ... ... бірі - ... ... инвестициясын тарту саясатының әлсіздігі болып табылады. ... ж.ж. ... ... ... салынған инвестициялардың жалпы көлемінің 50% астамы жеке меншік формасындағы кәсіпорындармен жүзеге асырылды, 2004 жылы олардың үлесі 68,3%-ті ... ... ... ... ... үлес салмағы 8,2%-тен 31,2%-ті құрады. 2003 жылы мемлекеттік сектор ... ... ал 2009 жылы 14%-ке ... ... ... ... ... негізгі капиталға салынған инвестициялар*
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Негізгі капиталға инвестициялар,барлығы (млн.тг.)
264204
369084
595664
943398
1099986
1327864
1530628
мемлекеттік
68818
69747
67293
136932
166193
198348
214566
жеке меншік
168232
269126
357017
512584
596417
831617
1045615
шетел инвестициялары
27154
30211
171354
293882
3377376
297899
270447
* ҚР-ның статистика агенттігінің мәліметтері бойынша құрастырылған.
Қорытындылай келе айта кету керек, жоғарыда ... ... ... ... және ... потенциалының құлдырауының себептерін ашуға және инвестициялық қызметті мемлекеттік реттеудің қажеттілігін анықтауға септігін тигізді. Шетел инвестициясы көлемінің өсуі олардың салалық құрылымының ... ... ... ... ... ... өздерінің қызмет ету сферасын өздері таңдап келеді. Біздің мемлекет бұл процесске әсер ... ...
3 ... Жаһандану кезіндегі Қазақстандағы инвестициялық ресурстарды жетілдіру проблемалары мен даму болашағы.
3.1. Инвестициялық институттарын жетілдіре отырып ұлттық экономиканы ... ... ... қаржыландыруда сенімді серіктестік Қазақстанның Инвестициялық қоры Қазақстан Республикасының мемлекеттік даму институттарының бірі болып табылады. Қордың қызметі 2003 ... 11 ... ... Ұйымдық-құқықтық нысаны - жарғылық капиталына мемлекеттің жүз пайыздық қатысуы бар акционерлік қоғам. Жарғылық капиталының мөлшері - 37,8 ... ... ... 300 миллионнан астам АҚШ доллары, кейіннен оны кезеңдеп арттыру жоспарланған. Қордың мақсаты - ... ... емес ... ... қабілетті өндіріс орындарын құру жөніндегі жеке сектордың бастамаларына жаңадан құрылған немесе бұрыннан жұмыс ... ... ... ... ... ... жолымен қаржылық көмек көрсету. Қазақстан Республикасының Инвестициялық қорының ... ... пен ... ... ... ... жаңа технологияларды қолданып бәсекеге қабілетті өнімдер шығаратын, сондай-ақ келешегі бар ұйымдарға өндірістік қызмет көрсететін, өзінің ... ... ... асыратын жаңадан құрылған, сондай-ақ жұмыс істеп тұрған ұйымдардың жарғылық капиталдарына инвестицияны жүзеге асыру;
* инвестициялық жобаларды Қазақстанның Инвестициялық қорының қосымша ... ... ... шикізаттық емес секторындағы жеке инвестицияларды ынталандыру (ұйымдардың жарғылық капиталына инвестицияны жүзеге асыру) және осы жобаларды басқаруға қатысу;
* ... ... ... ... отандық және шетелдік ұйымдар арасындағы өндірістік кооперацияны қамтамасыз ететін, Қазақстан Республикасынан тыс жердегі инвестициялық жобаларды ... ... ... ... ұйымдардың инвестициялық белсенділіктерінің шетелдерде көтерілуіне ықпал ету. Қор қызметінің тұжырымдамалық ережелері: Қор акциялардың 49 пайызға дейінгі бөлігін сатып алуымен, ... ... ... ... ... ... табысты іске асуы мақсатында Біз жобаның орындалуына тиісті ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін маркетингілік және технологиялық жеткілікті тәжірибесі бар және акциялардың 50 пайыздан астамын бақылайтын стратегиялық инвесторлары (бір инвестор ... ... ... бар, ... ... капиталына қатысқанды неғұрлым тиімді болады санаймыз. Қор және басқа акционерлердің тараптарынан кәсіпорынның ... ... ... ... ... іске асырудың түрлі сатыларында қаржыландырудың басқа көздерімен де ... ... ... ... ... облигациялар, банктік займдер, бірлестірілген займдер, лизингілер және мерзімі ұзартылған төлеммен сатып алу, ... ... ... ... ... ... Қор инвестор ретінде кәсіпорынның жарғылық капиталына қатыса отырып, ... іске ... ... ... мен тиімділіктерге ортақтасады. Қор қатерлерді барынша азайтуға ықпал ете отырып, осы өңірдегі мемлекеттік мекемелермен және басқа да инвестицияға қатысушыларымен өзара ... ... Жоба іске ... ... өтіп, сатылым мен өндіріс тұрақты деңгейге жеткен кезде Қор өзінің үлесін стратегиялық серіктестеріне, басқа акционерлерге және портфельдік инвесторларға сату ... ... ... ... және ... ... басқа елдеріндегі салаларды дамыту беталысын талдау негізінде, бәсекеге қабілетті салалар мен кластерлерді құру мақсатындағы инвестициялаудың басымды ... ... атап ... шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу консервілік, жүнді және мақтаны қайта өңдеу өнеркәсібі мен басқа салаларды есептегенде агроөнеркәсіптік кешен, ... ... ... ... ... құрылыс материалдарының әрлеу мен қаптауына дейінгі өндірісіне шейін, әйнек өнеркәсібі, химия және мұнай химия өнеркәсібі, металлургия, ... ... ... және ағаш ... ... балық өнеркәсібі, инфрақұрылым энергетика және көлік. Қазіргі уақытта Қор қызметінің түйіні құрылымды құрайтын мәні бар және экономикалық кластерлерді жаңадан құру мен ... ... ... ... ірі және келешегі бар маңызды жобаларды кезеңмен қаржыландыруға ... ... ... ... бағыттары "Қазақстанның Инвестициялық қоры" АҚ 2006-2008 жж. арналған дамуының ... ... ҚИҚ ... жж. арналған инвестициялық бағдарламасы ҚИҚ-ты кейіннен капитализациялауды қарастырады және түрлі масштабтағы отандық және шетел инвестициялық ресурстарының 40-50-ден кем емес ... ... ... оның ... шоғырландыру, Қазақстанда, сонымен бірге шетелде бәсекеге қабілетті ірі және тиімді өндірістерді құруға ерекше ... ... ... жж. ҚИҚ ... жж. ... мына ... жобаларды, қара және түсті металлургия, негізгі химия, микробиология, фармацевтика, медициналық өнеркәсіп, ауыл ... мен ... ... ... ... және ... материалдар, цемент, әйнек өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп және тағы басқаларды іске асыруды жалғастырады. ҚИҚ-ң 2006-2008 жж. арналған инвестициялық (инновациялық) ... ... үш ... ... ... ... жж. ... қабылданған жобаларға сай еншілес және тәуелді ұйымдардың акциялары үшін сенімді төлеу ағынын қолдау қажеттілігімен. Мұндай ... ... ... ... ... бойынша бекітілген сметалар шеңберінде шығын төлеуінің қажеттілігі туындаған шараларда ғана жүргізілетін ...
- жаңа ірі ... ... дайындығымен. Аса ірі, қиын жобалар бойынша қаржыландыру жоба алдындағы құжаттамаларды әзірлеуге қатысу жолымен жүргізілетін болады. Осылай кейінгі жылдары жобаларды дамыту үшін ... ...
- ... жарғылық капиталында ҚИҚ-ң қатысуын ұйымдастыруымен. 2006-2008 жж. ҚИҚ жылсайын 20-дан кем емес жаңа инвестициялық жобаларды қаржыландыруды ... ... ... отыр. Бұл жобалар жаңа өндірісті құрумен, немесе мына салаларда жұмыс істеп тұрғандарды ... ... ... ... өнеркәсібі, агроөнеркәсіптік кешенде, химялық, жеңіл, металлургиялық өнеркәсіпте, машина жасау және басқа салаларда;
ҚИҚ 2006-2008 жж. ... ... ... ... бойынша жобаларға қатысу үшін 850 млн. аса АҚШ доллары қажет. Жоғарыда аталған есептеулер ... ... ... ... ... ... және ... валютаны сатып алу қабілеттілігімен жүргізілген. Егер инвестициялық жобалар бойынша халықаралық есептеуде пайдаланылатын доллар, еуро және басқа ... ... ... ... болған жағдайда, ҚИҚ жарғылық капиталын толтырудың бағдарламасы бойынша 2006-2008 жж. арналған республикалық ... ... ... ... ... ... инвестициялық қорының (ҚИҚ) мақсаты Қазақстанда да, шет ... де ... ... капиталына үлестiк және бақылаусыз қатысу арқылы жеке сектордың экономиканың шикiзаттық емес секторындағы бастамаларына ... ... ... ... табылады. ҚИҚ құру қажеттiлiгi қор рыногының дамымауымен, отандық компаниялардың капиталдану төмендiгiне, отандық рынокта өңдеушi өнеркәсiпке келiп түсетiн ... ... ... ... ... ... ... болмауымен байланысты болып отыр. ҚИҚ құру қаржы секторы үшiн қызмет етудiң сапалы жаңа деңгейiне көшу ... ... ... табылады. Банктермен және басқа да қаржы агенттерiмен ҚИҚ әрiптестiгi жаңа өндiрiс пен қаржы рыногының дамуы үшiн белсендi ... ... Жеке ... ... ... ... мемлекеттiк қаржы институты ретiндегi ҚИҚ рөлi қысқартылатын болады. Қаржы рыногында үш-бес бiрдей жеке ... ... ... ... ... болады. Қаржылай қолдау көрсету туралы шешiм ҚҚТ әдiснамасы бойынша кешендi талдау жасалып, тiзбенiң неғұрлым маңызды элементтерi анықталғаннан кейiн жүзеге ... ... Егер ҚҚТ ... ... ҚҚТ ... өндiрiс құру қажеттiгiн көрсететiн болса, онда барлық қажеттi негiзгi өндiрiстi құру ... ... ҚҚТ ... ... ... ... әрi жоба үшiн ... өзге де сипатта жүзеге асырылуы тиiс. Бұл ... ... ... ... ... ... бiрi ... коммерциялық қайтарымдылығы болып табылады. Бағалаудың басқа өлшемдерi жобаның экспортқа бағдар ұстануы немесе импорт алмастыру бағыттылығы ... ... мәнi ... ... ... ... жеке ... барлық бастамалары болуы тиiс. Жобаларды қаржыландыруды жеңiлдету үшiн, жеке секторда қаражат жетiспеген жағдайда ҚИҚ жарғылық капиталға (акцияларды сатып алуда) бақылау ... ... ... ... ... қаржыландыруға қатысатын болады. Сонымен қатар мемлекеттiк пакеттiң жобасы iске асырылғаннан кейiн сатылатыны жөнiнде нақты ереже белгiленуi тиiс. Бұл ҚИҚ-қа жаңа ... оның ... ... ... өндiрiстер құруда ғана емес, сондай-ақ бағалы қағаздар рыногын дамытуда да ықпал ету мүмкiндiгiн бередi. ҚИҚ Қазақстанның Даму Банкiмен тығыз ... ... ... тиiс. Бұл екi ... банк желiсi бойынша жобаларды қаржыландыру және капиталды бастапқы ... ... ... толықтыруы тиiс. Таяу және орта мерзiмдi перспективада шетелдiк маманданған қаржы ұйымдарын ҚИҚ қызметiне тарту туралы ... ... ... ... ... ... тарту бағытымен қатар ҚИҚ жарғылық капиталына қатысу бағытында да жүзеге асырылатын болады.
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы 24 желтоқсандағы № 1383 қаулысымен бекітілген "Қазақстанның ... ... ... ... ... ... "Қазақстанның инвестициялық қоры" акционерлiк қоғамының (бұдан әрi - Қор) инвестициялық ... ... ... қоры ... ... ... ... сәйкес әзiрленген және инвестициялаудың мақсатын, стратегиясын, бағыттарын, тәуекелдердi басқару саясатын, бағалы қағаздардың әр түрi бойынша бағалы қағаздар портфелiн әртараптандыру ... және ... ... ... қатысуын тоқтату шарттарын айқындайды. Қор жүзеге асыратын инвестициялаудың мақсаты жаңадан құрылатын және жұмыс ... ... ... ... ... ... ... шикiзаттық емес секторындағы бәсекеге қабiлеттi өндірiстердi құру жөнiндегi жеке ceктордың бастамаларына ... ... ... ... ... Қор ... iстеп тұрған өндірістерді кеңейтуге, қайта жаңартуға және техникалық қайта жарақтандыруға, сондай-ақ тауарлар шығару және қызметтер көрсету жөнiндегi перспективалы жаңа өндiрiстердi ... ... ... және ... инвестициялық жобаларды қаржыландыруға қатысады. Қор, егер инвестициялық жоба:
* Қазақстан ... ... ... ... бағыттарына сәйкес келсе;
* экономикалық және қаржылық параметрлерi бойынша тартымды болып табылса;
* ұйымдардың технологиялық ... ... өнiм ... және қызметтер көрсетудiң сапасы мен көлемiнiң өсуiн арттыруға, шикiзат пен материалдарды қайта өңдеудi тереңдетуге, жоғары технологиялық өнім шығаруға ... ... ... ... ... ... қарау мен iрiктеу тәртiбi Қордың Директорлар кеңесiнiң шешiмiмен бекiтiледi;
* қордың инвестицияларын ... ... ... ... ... ... акционер ретiнде жобаны орындауды ұйымдастырудың тиiстi деңгейiн қамтамасыз ететiн, жобаның техникалық-технологиялық жағын жүзеге асыру үшiн жеткiлiктi тәжiрибесi бар ... ... ... ... ... ... бiр инвестор да, сол сияқты инвесторлар тобы да қатыса алады ... ... iске ... ұйым қызметiнiң аясына немесе саласына салым салу тәжiрибесi бар институциональды инвесторлардың қатысуы орынды болып табылады. Қор бәсекеге қабiлеттi салалар мен ... ... ... ... ... ... бағыттылығы басым қосылған құны жоғары өнiмдер өндiрiсiне және халықаралық еңбек бөлiнiсiнде қазақстандық ұйымдардың қатысуын ұлғайтуға ... ... ... ... ... ... салынған акциялар құнының өсiмi мен ұйымдардың жарғылық ... ... ... ... ... табуының негiзгi нысаны болып табылады. Дивиденд нысанындағы ағымдық кiрiстердiң өсуiн Қор өз қызметiнiң басымдығы ... ... Қор ... бос ... iшкi және сыртқы рыноктардағы мемлекеттiк және мемлекеттiк емес бағалы қағаздарды қоса алғанда, Қордың осы инвестициялық декларациясы айқындайтын шекте және ... ... ... ... ... асырады. Қор уақытша бос ақшаны дербес не сенiмдi басқарушы арқылы басқаруға ... ... бос ... ... ... ... ... шарттары Қор мен сенiмдi басқарушы арасында жасалатын шартпен айқындалады. Қордың уақытша бос ақшасын орналастыру уақытша бос ақшаның жалпы ... ... ... ... ... Директорлар кеңесiнiң шешiмi бойынша жүзеге асырылады: Қазақстан Республикасының ... ... ... - 10 пайызға дейiн; халықаралық қаржы ұйымдары шығарған бағалы қағаздар - 100 пайызға дейiн: Халықаралық Қайта құру және Даму банкi, ... ... құру және Даму ... Азия Даму ... ... Даму Банкi, Еуропа Инвестициялық Банкi, Халықаралық қаржы ... ... Даму ... ... Есеп ... ... ... Даму Банкi. Standard & Poor's шәкілi бойынша ВВВ-дан немесе Moody's шәкiлi бойынша Ваа3-тен төмен емес немесе Fitch Ratings шәкiлi бойынша ... ... емес ... ... бар ... ... бағалы қағаздары - 70 пайыздан аспайды, өз қызметiн Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын қор биржасының ең жоғары санатының тiзiмiне ... ... ... ... емес бағалы қағаздары - 25 пайыздан аспайды, ... ... ... қағаздарын қоспағанда - 50 пайыздан аспайды, Қазақстан Республикасының егемендiк рейтингінiң бiр деңгейiнен төмен емес ... ... бар ... эмитенттердiң шетел мемлекеттерiнiң заңнамасына сәйкес шығарған мемлекеттік емес ... ... - 25 ... ... Standard & Poor's шәкiлi бойынша ВВВ-дан, Moody's шәкiлi бойынша Ваа3-тен төмен емес немесе Fitch Ratings шәкiлi бойынша ВВВ-дан ... емес ... ... бар ... ... ... емес ... қағаздары - 20 пайыздан аспайды, осы тармақтың ... ... ... құралдары базалық активтер болып табылатын туынды құнды қағаздар - 20 пайыздан аспайды, шетел банктерiндегi (Standard & Poor's шәкiлi бойынша ... ... Moody's ... ... ... төмен емес немесе Fitch Ratings шәкiлi бойынша BBB-дан төмен емес кредит рейтингi бар) ... ... және ... ... шығарған депозиттiк сертификаттарға - 50 пайыздан аспайды, тазартылған қымбат бағалы ... ... ... ... ... ... ... - 20 пайыздан аспайды, екiншi деңгейдегi банктердiң депозиттерi. Қор ... ... ... депозиттерге уақытша бос ақшаны кемiнде 3 (үш) екiншi деңгейдегі банктерге орналастырады. Олардың әрқайсысының депозит ... ... бос ақша ... 30 ... пайызынан аспауы тиiс. 5000 (бec мың) айлық есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшердегі уақытша бос ақша екiншi деңгейдегі бiр ... ... ... ... Қор ... ... ... саясатына сәйкес экономиканың шикiзаттық емес секторындағы отандық және шетелдiк ұйымдар арасындағы өзара ... ... ... дамыту үшiн шетелде инвестициялауды жүзеге асырады. Шетелдiк инвестицияларды жүзеге асыру кезiнде Қор өздiгiнен ... ... ... ... ... ... ... елдiң заңнамасына сәйкес олар қабылдаған шешiмдi және/немесе ... ... ... ... ... ... беретiн шетелдiк заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы үлестi сатып алады.
Тәуекелдердi басқару ... қор ... ... тұрақтылығын және олардың бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыруға ықпал ететiн инвестицияларды салалық және аумақтық әртараптандыру негiзiнде инвестициялық ... ... ... ... ... Қордың Директорлар кеңесi тәуекелдердi басқару саясатының өзекті мәселелерiн ашатын құжатты бекiтедi. Қор өзiнiң инвестициялық қызметiнде инвестициялық жобаларды дамытуға (қаржыландыруға) мынадай ... ... ... ... ... бойынша ақпараттарды алдын ала талдау, жинау және өңдеу, техникалық-экономикалық ... ... ... ... ... ... маркетингтiк, инжинирингтiк және өзге де зерттеулер жүргiзу, жарғылық капиталға қатысу, инвестицияларға бақылауды ұйымдастыру және ... ... ... ... ете ... ... ... қатысуын тоқтату.
ҚР Үкіметінің 2005.28.03 № 270 Қаулысымен 13 ... ... ... ... ... Қордың бақылаусыз қатысуы 49 пайыздан аспауы тиiс. Бұл ретте ұйымның жарғылық капиталына Қордың 700 млн. теңгеден ... ... ... ... ... Қордың Директорлар кеңесi қабылдайды. Қор басқармасы ұйымның жарғылық капиталына 700 млн. теңгеден аспайтын мөлшерде қатысуы туралы шешiм ... ... Қор ... ... ... өзiнiң қатысу үлесiн 49 пайыз шегiнде ұтымды етуге құқылы, бұл үшiн Қор басқа акционерлермен жасалған келiсiмдердiң және инвестициялық жобаларды iске ... ... ... ұйымның акцияларын портфелдi инвесторларға және қолданыстағы заңнамаға сәйкес басқа да сатып алушыларға ... ... ... ... ... дамыту үшiн стратегиялық маңызы бар iрi инвестициялық ... үшiн ... ... ... ... үшiн жоба бастамашысының қаражаты жеткiлiксiз болған кезде техникалық экономикалық негiздеменi (ТЭН) әзiрлеу, Қор стратегиялық инвестордың жобаға қатысуы басталғанға дейiн Қордың ... ... ... ... кеңесiнiң шешiмi бойынша бастапқы кезеңдердiң жұмыстарын орындау үшiн жобаның бастапқы кезеңдерiн қаржыландырудың негізгi бөлiгін уақытша өзiне қабылдай алады. Қор iрi ... ... iске ... үшiн ... ... одан әрi қалыптастыру кезiнде осы Декларацияның 13 тармағының ... ... ... ... TЭH ... байланысты шығыстары инвестициялық жоба бойынша шығындарға күрделендiруге жатады және орналастырылатын акцияларға ақы ... және ... ... және жұмыс істеп тұрған ұйымдардың жарғылық капиталындағы үлестер ретiнде ескерiледi.Ұйымдардың акцияларына Қордың ақы төлеу мерзiмдерi мен мөлшерi ұйымдардың ... ... ... ... және ... ... ... кестелерiн ескере отырып, ұйымдармен жасалған Инвестициялық жобаларды бiрлесiп iске асыру туралы шарттарға сәйкес ... Қор ол ... ... ... ... ... ... сондай-aқ электрондық түрде ұсынылатын есеп беру негiзiнде жүйелi және жоспарлы байқау арқылы инвестициялық жобалардың мониторингiн жүзеге асырады. Мониторинг ... ... ... ... іске ... және ... ... тиiмдi пайдалану туралы ақпаратты жинау және жүйелі таңдау, ұйымдардың қаржы-экономикалық және өндiрiстiк-техникалық жай ... және ... ... саланы, өңiрдi және республиканы тұтастай дамытуға әсерiн талдау, ұйымдардың басқару сапасын бағалау және олардың ... ... ... ... шараларды әзiрлеу.
Портфельдi әртараптандыру нормалары: инвестициялардың салалық және ... ... ... бағалы қағаздар портфелiн әртараптандыру нормаларының негізiнде инвестициялық портфельдiң ... ... ... талаптарды ескере отырып айқындалады: Қазақстан Республикасының резидент ... ... ... ... ... капиталының кемiнде 70 пайызын құрауы тиіс. ЭҚЖЖ (экономикалық қызмет түрлерiнiң ... ... ... ... ... ... инвестициялардың үлесi Қордың меншiктi капиталының 25 пайызынан аспауы тиiс. Қорды 50 млрд. теңгеге дейін күрделендiру ... бір ... және ... ... құрылымға инвестициялар үлесi меншіктi капиталдың 20 пайызынан, 100 млрд. теңгеге дейiн ... ... 15 ... ... ... ... инвестициялық жобаға қатысуын тоқтату шарттары: ұйымдардың жарғылық капиталдарындағы акциялар мен қатысу үлестерi ... ... ... ... ету ... ... Қор оларды басқа ұйымдарға сатудан алынған капиталды кейіннен қайта инвестициялау үшiн ұйымдардың акционерлерiне де, сол ... ... ... ... рыногына да оның иелiгіндегi акциялар мен қатысу үлестерiн сатуды жүзеге асыратын болады. Қордың ... ... ... тоқтату шарттары әрбiр жекелеген жағдайда ұйымдармен жасалатын Инвестициялық ... ... iске ... ... ... ... ... инвестициялық жобаға қатысу мерзiмі жобаның бизнес жоспарына сәйкес айқындалады. Қор акционерлердi және инвестициялық жобалардың өзге де ... ... ... ... ... сату ... туралы алдын ала хабардар етедi. Қордың Директорлар кеңесiнiң шешiмiне сәйкес Қорға тиесiлi қаржы құралдарын сатудың мерзiмдерi мен ... ... ... қарастыру тәртібі айдаланады. Жобалар бастамашыларынан инвестициялық жобалар бойынша ... ... ... Қордың веб-сайтында орналасқан, белгіленген нысан бойынша өтінімдерді ұсыну жолымен ұйымдастырылған. Нысанды сонымен бірге Қордың тікелей ... ... ... ... ... ... ... танытқан жағдайда, Қордың қызметкерлері инвестициялық жобалардың мақсаттарымен, міндеттерімен, тәртіптері және талаптарымен алдын ала танысуды жүзеге асырады, сондай-ақ ... ... ... ... ... жүргізеді. Қордың менеджері жобаның экономикалық тиімділігіне, шығарған өнімнің нарықтағы перспективасына, бастамашының тарабынан жобаның қамтамасыз етілуіне, жобалардың Қордың мақсаттары мен ... және ҚР ... ... ... ... ала ... жүзеге асырады. Инвестициялық жобаларды қарастыру процессінде құпиялылықты сақтау мен коммерциялық құпияны жарияламау және жоба бойынша құжаттамаларды одан әрі ... ... Қор мен ... ... емеуріні туралы Шарт (хаттама) жасалады. Алдын ала ... ... ... ... бастамашысы Қордың менеджерімен бірлесіп инвестициялық жобаның презентациясын өткізеді, мұның мақсаты жобаның мазмұнын талқылау және ... одан әрі ... ... ... ... шешім қабылдау болып табылады. Презентация қорытындысы бойынша оң шешімінен кейін бизнес-жоспарды, технико-экономикалық негіздеуді (ТЭН) бірлесіп әзірлеу үшін ... тобы ... ... ... шарт негізінде тартылған тәуелсіз сарапшылар мен кеңесшілер (соның ішінде инжинирингілік ұйымдар) нақты тұтынушыларды, шикізатты жеткізушілерді, жиынтықтаушы және электр қуатын, ... ... ... ... және т.б. ... өндірістің егжей-тегжейлі жоспарын дайындайды. Жұмыс істейтін кәсіпорындарды кеңейту, қайта қалпына келтіру және техникалық қайта жарақтандыру жобалары үшін ... ... ... ... жоба ... аудитті, заңды және техникалық сараптауды, сонымен қоса қордың мамандары жүргізген жобаның ішкі қаржы-экономикалық талдауын енгізе алады. Қор ТЭН ... ... ... ... ... ... құжаттамаларды әзірлеуге қатысады. Осы сатыда сонымен бірге жобалық ... ... және ... қатысатын стратегиялық инвесторды анықтауға болады.
Қордың жобаға қатысуы жөніндегі шешімін қабылдау: қордың басқару органы ... ... ... ... құжаттамаларды әзірлеу қорытындысы бойынша және сараптау жұмыстарының табысты аяқталуынан кейін жобаны қаржыландыру туралы шешімді ... ... ... ... ... №1383 қаулысымен бекітілген инвестициялық декларациясының ережесіне сәйкес, инвестициялық ... ... ... ... ... ... құзіретіне сай қабылданады: Қордың қатысуымен Директорлар кеңесімен 700 000 000 (жеті жүз миллион) теңгеден асатын мөлшерде ұйымның жарғылық капиталында, ... ... ... 700 000 000 ... жүз миллион) теңгеден аспайтын мөлшерде ұйымның жарғылық капиталында.Қор органдарының оң шешімі ... ... қор ... ... ... ... ... кіріседі. Осы ұйымдастыру-құқықтық нысаны заңмен анықталған және ірі, стратегиялық маңызды, ... ... ... іске ... үшін аса сай ... табылады. Жобаның бастамашысы мен Қор жоба үшін жаңа заңды тұлғаны құрылтайшылыққа ала алады немесе жұмыс істеп тұрғанға қатысу жөнінде келісуге ... ... ... қаржыландыратын кәсіпорынның жөнелтілуін қамтамасыз ету үшін, Қор өзі ... ... ... ... ... басқаруды (бұдан әрі-мониторинг обьектісі) жүзеге асырады. Ұйымдарды мониторингілік басқару электрондық құжаттама нысанында ақпаратты ұсынуды қарастыратын электрондық ... ... ... және ... негізінде жүргізіледі және мыналарды кіргізеді:мониторингі нысандарының жағдайын және басқарудың тиімділігін қадағалау, инвестициялық жобаны іске асыру ... ... ... ... ... ... ... зерттеу және басқарудың тиімділігін бағалау, мониторинг обьектісінің әлеуметтік-экономикалық, қаржылық, ... ... ... ... ... ... дамуына мониторинг обьектісі қызметінің әсерін бағалау және ... ... ... жобаны жылжыту бойынша барлық шешімдер Қордың жобадан шығу процедураларын есепке алады, бұл бір жолғы немесе акцияларды және Қордың жеке ... ... ... ... ... адымды сату жолымен жүзеге асырылады. Кәсіпорын өзінің коммерциялық дәулетін көрсеткен кезеңі ішінде жобадан шығуға жол ... ... ... ... нарыққа оның өнімінің және сауда маркасының шығуы кәсіпорын репутациясының тұтынушылар арасында ғана ... ... ... қаржы институттарының (соның ішінде халықаралық), және жеке меншік инвесторлар арасында да көтерілуіне жағдай жасайды. Сатудың тұрақты көлемі және жақсы ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығына шығару үшін алғы шарттын құрады. Ірі, ... ... қор ... ... ... мен акцияларын ("А" және "Б" категориялары) листингілеу талаптарын айырықша жеңіл қанағаттандыра алады. Кәсіпорын өзінің коммерциялық дәулетін көрсеткен ... ... ... ... жол ашылады.Инвестициялық құжаттар жинақтамасына мыналар кіреді:инвестициялық декларация, инвестициялық өтінім.
Қазақстан ... даму ... ... ... - инвестициялау еліндегі саяси тəуекелдіктер салдарынан болған залал ... ... ... ... - 3
* ... Корпорациямен сақтандыру шартына отырады.
* бұдан əрі Инвестор шетелге ... ... ... асырады.
* егер сақтандыру жағдайы туындаса (саяси тəуекелдіктер салдарынан болған ... онда ... ... ... ... ... ... асырады.
Инвестицияларды сақтандыру тек саяси тәуекелдіктерден ғана жүзеге асырылады. Сақтандыру кезеңі - 10 жылға дейін. Сақтандыру ... ... ... үлесі сақтандыру объектісінің 90 пайызынан аспайды. Тек жаңа инвестициялар, яғни Корпорациямен сақтандыру шартын жасағаннан ... ... ... ... ғана ... ... қаржылық сенімділігінің рейтингісі Халықаралық > рейтингілік агенттігі Корпорацияның қаржы көрсеткіштері мен жүргізіп ... ... ... ... ... ... ... қаржылық сенімділіктің деңгейін берді. Рейтинг бойынша болжам - . Moody's Investors Service 2005 жылдын ... ... ... ... ... Республикасында қаржылық сенімділік деңгейді алған алғашқы сақтандыру ұйымы болып табылады. Рейтинг компанияның жоғары деңгейде капиталдануын, біз жүргізіп ... ... ... ... ... ... 100%-ның мемлекетке тиістілігін көрсетеді. Корпорацияға берілген рейтинг бүгінде ТМД елдеріндегі сақтандыру ұйымдарының рейтингілері ... ең ... ... ... 2006 ... 11 тамызында Халықаралық > агенттігі рейтингтік есепті жариялады, қайсысында АҚ-ның (одан әрі ) ... ... ... ... ... ... Strength Rating) ... рейтинг бойынша болжам - "тұрақты" екенін растады. Халықаралық рейтингтік

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Инвестициялық жобалар және олардың жіктелуі28 бет
Қазақстан Республикасындағы инвестициялық саясатты талдау36 бет
Қазақстан Республикасына шетел инвестицияларын тарту: мәселелері және шешілу жолдары59 бет
Қазақстан Республикасының инвестициялық қорлардың қызметін жүзеге асыруы мен оның маңызды мәселелері 23 бет
«Қазақстан Даму Банкі»АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ПОРТФЕЛІН ҚАЛЫТАСТЫРУ ЖӘНЕ БАСҚАРУ ПРОЦЕСІН ТАЛДАУ36 бет
Альянс Банк33 бет
Банктiң инвестициялық қызметтерінiң жалпы сипаттамасы және ерекшелiктерi68 бет
Банктердің инвестициялық портфелін қалыптастыру және басқару әдістерін зерттеп, оның жетілдіру жолдарын іздеу73 бет
Бағалы қағаздар портфельдік инвестицияның объектісі ретінде35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь