ҚР банктердің шағын бизнес саласындағы несиелік саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6


1 БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ

1.1. Несиелік саясат түсінігі, мәні және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2. Коммерциялық банктің стратегиясы мен тактикасы ретінде несиелік саясаттың мақсаты және оны анықтайтын факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3. Несиелік саясатты оңтайландырудың принциптері мен критерийлері ... .19

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН БИЗНЕС САЛАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ

2.1 Қазақстандағы шағын бизнес саласындағы несиелік саясаттың ағымдағы жағдайына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.2 «Темірбанк» АҚ мысалы негізінде 2010.2012 жылдар аралығындағы шағын бизнес саласындағы несие саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
2.3 «Темірбанк» АҚ шағын бизнесті несиелеу процесінің ұйымдастырылу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51

3 ҚР БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН БИЗНЕС САЛАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 85

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДИЕБЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 88
Диплом тақырыбының өзектілігі. Несие саясаты нарықтық экономикада маңызды орын алады. Оларқылы банктер өзінің стратегиясы мен тактикасын анықтайды, сол арқылы кәсіпорындар мен ұйымдар, халықтың ақшалай есеп айырысулары мен төлемдерінің едәуір бөлігі жүргізіледі, уақытша еркін ақша құралдарын, халықтың жинақ ақшалары мен табыстарын белсенді әрекет етуші капиталға айналдырады. Несие саясатының мақсаты банктердің несие үрдісіндегі принциптерді анықтау арқылы экономиканы және халықты несиелендіру. Бұл қызмет банктік қызмет көрсету аясындағы маңыздыларына және банктің актив операцияларына жатады. Несиелік операциялар - бұл несие беруші мен қарыз алушының арасындағы біріншісінен екіншісіне төлемдік, мерзімділік, мақсаттылық және қайтарымдылық шарттарында белгілі ақша қаражаттары сомасын ұсынуы бойынша қатынастар. Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ете отырып, несие берушілер мен алушылардың арасындағы қатынасты бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос қаражаттары мен табыстары экономикалық жүйе төңірегінде жинақтала отырып, уақытша және ақылы негізде пайдалануға беретін ссудалық капиталға айналады.
Сонымен қатар шағын бизнестің мәселесін жеделдетуді ҚР Президенті өзінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы ««Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына жолдауында ең негізгі міндет ретінде қарастырды. Әрине бұл мәселелер Қазақстандағы шағын бизнесті несиелеудің қазіргі жағдайына байланысты туындап отырғандығы анық. Онда нарық заманында Қазақстандағы банктердің несиелері қарқынды дамуы, былай айтқанда бизнесті несиелеу, оның ішінде шағын бизнесті несиелеуді дамыту мәселелері айқын қарасытырылған.
Қаржылық сектордың тұрақтылығымен, халықтың кірісінің өсуімен және экономикалық өсудегі кәсіпорындардың несие бәсекелестілігінің артуымен, халықаралық нарық капиталындағы қаржы қорларының арзандауымен байланысты. Ескеретін бір жайт, шағын бизнесті несиелеу әлемдік тәжірбиедегі банк операцияларының ішіндегі ең көп тараған түрінің бірі. Шағын бизнесті несиелеудің қолдану аясы анағұрдым кең. Қазіргі кезде шағын бизнесті несиені қосқанда,екінші деңгейдегі банктердің қызмет көрсету аясы кеңіген.
Қазіргі кезде елімізді банктік шағын бизнесті несиелеуге байланысты жақсы шарттары бар. Атап айтсақ, біріншіден,бұл – инфляцияның төмен деңгейімен, теңге курсының тұрақтылығымен, нақты Жалпы ішкі өнімнің өсуімен және мемлекеттік бюджеттің көбеюімен байланысты макроэкономикалық шарттардың елеулі жақсаруы. Екіншіден, ел тұрғындарының жеке бизнес дағдыларын үйреніп, дәстүрдің тұтынушыдан кәсіпкерлікке өзгеруі болып табылады. Қазақстанда нарықтық экономиканы білетін және басқару тәжірбиесі бар менеджерлердің қалыптасуы да өзіндік ықпал етеді.
1. 2012 жылғы 14 желтоқсандағы ««Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты ҚР Президентінің Қазақстан халқына жолдауы.
2. Искакова З.Д. Банк ісі. Оқу құралы. Қарағанды, 2003.
3. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. 2-шi басылым, - Алматы: ИздатМаркет, 2005.
4. Жуков Е.Ф., Максимова Л.М., Печникова А.В. «Деньги, кредит, банки»: Учебник для студентов вузов, обучающихся по экономическим специальностям.: М., ЮНИТИ, 2006г.
5. Ажитов С.О. Функции, порядок организации и ликвидации коммерческих
банков // Право и государство 2008 г. №2
6. Давлетова М.Т. Современное состояние банковской системы и перспективы развития рынка банковских услуг в Казахстане// Финансы Казахстана Каржы Каражат. -Алматы, 2009. -№ 9-10.
7. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, № 1,2- 2011 г.
8. Садвакасова Ж. «Кредитная политика коммерческого банка». // Вестник КазНУ, Серия экономическая. №2. – 2010 г.
9. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің 1999 ж. 16 тамызындағы «Екінші деңгейлі банктерді несиелендіру бойынша құжаттарды жүргізу ережелерін бекіту туралы» № 276 Қаулысы
10. Банковские учреждения в развивающихся странах. Том 1. Укрепление руководства и повышение чувствительности к переменам. – Вашингтон: Всемирный банк, 1994.
11. «Темірбанк» АҚ-ның 2010 - 2012 жж. жылдық есебі
12. Веб-сайт. АО «Темірбанк»: www.temirbank.kz.
13. Методика расчета финансового состояния заемщика и определение его рейтинга (при текущем мониторинге), утвержденная решением СД-ов АО «Темірбанк». // Алматы: АО «Темірбанк». – 2003.
14. Л.А. Шоманова, С.Б. Мақыш «Қазақстан экономикасының нақты секторын несиелеу жағдайы». // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. №6 – 2009 г.
15. Қазақстан Ұлттық банкінің ресми сайты www.nationalbank.kz
16. ҚР Статистика Агенттігінің ресми сайты www.stat.kz
17. «Kazakhstan Today» ақпараттық агенттігінің ресми сайты www.kt.kz
18. Ұлттық банк жанындағы Қаржы нарығының қызметін қадағалау және реттеу комитеті сайты www.afn.kz
19. Алматы қаласы аймақтық қаржы орталығының рейтингілік агенттілігінің сайты www.rfcaratings.kz
20. "Положение о классификации активов банка условных обязательств и расчете провизий по ним банками второго уровня РК" , 2003.
21. Парламант Республики Казахстан. Закон РК № 2444 от 31.08.1995 года. О банках и банковской деятельности в РК.// Алматы: Жеті -Жарғы,2001.
22. Ахметова К.А. Зарубежный опыт финансирования малого и среднего бизнеса. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №2(54). г. Алматы 2006г.
23. Ким Г. Особенности кредитования малого и среднего бизнеса. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №4(44). г. Алматы 2004г.
24. Капанов А.К. Проблемы развития малого базнеса в Казахстане «Вестник КазНУ» журналы. Экон. серия. №4(44).2006г.
25. АО «Темірбанк» Кредитная политика. Утверждена решением совета директоров АО «Темірбанк» (протокол заседания от 29 августа 2012 года №139 ). г. Алматы 2012г.
26. Альпари, Экономический журнал, № 4 2009г. Байбулекова Л.А. Каженбаева Р. Особенности кредитования малого и среднего бизнеса в современных условиях. 111-114 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..............................................................................................................6
1 БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1. Несиелік саясат түсінігі, мәні және ... ... ... ... мен ... ... ... саясаттың мақсаты және оны анықтайтын факторлар........................................16
1.3. Несиелік саясатты оңтайландырудың принциптері мен ...
2 ... ... ... ... ... БИЗНЕС САЛАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы шағын бизнес саласындағы несиелік саясаттың ағымдағы жағдайына ... АҚ ... ... ... ... аралығындағы шағын бизнес саласындағы несие саясатын талдау......................................................38
2.3 АҚ шағын бизнесті несиелеу процесінің ұйымдастырылу тәртібі...................................................................................................................51
3 ҚР ... ... ... САЛАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ..........................................................75
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................85
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДИЕБЕТТЕР ТІЗІМІ........................................................88
КІРІСПЕ
Диплом тақырыбының өзектілігі. Несие саясаты нарықтық экономикада маңызды орын ... ... ... өзінің стратегиясы мен тактикасын анықтайды, сол арқылы кәсіпорындар мен ұйымдар, халықтың ақшалай есеп айырысулары мен төлемдерінің едәуір ... ... ... еркін ақша құралдарын, халықтың жинақ ақшалары мен табыстарын белсенді әрекет ... ... ... ... ... мақсаты банктердің несие үрдісіндегі принциптерді анықтау арқылы экономиканы және халықты несиелендіру. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... актив операцияларына жатады. Несиелік операциялар - бұл несие беруші мен қарыз алушының арасындағы біріншісінен екіншісіне төлемдік, мерзімділік, ... және ... ... ... ақша ... ... ... бойынша қатынастар. Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ете отырып, несие берушілер мен алушылардың ... ... ... Несиенің көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос қаражаттары мен табыстары экономикалық жүйе ... ... ... уақытша және ақылы негізде пайдалануға беретін ссудалық капиталға ... ... ... ... ... мәселесін жеделдетуді ҚР Президенті өзінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы атты Қазақстан халқына жолдауында ең негізгі міндет ретінде ... ... бұл ... ... шағын бизнесті несиелеудің қазіргі жағдайына байланысты туындап отырғандығы ... Онда ... ... ... ... ... қарқынды дамуы, былай айтқанда бизнесті несиелеу, оның ішінде шағын бизнесті несиелеуді дамыту мәселелері айқын қарасытырылған.
Қаржылық сектордың ... ... ... ... және экономикалық өсудегі кәсіпорындардың несие бәсекелестілігінің артуымен, халықаралық нарық капиталындағы қаржы қорларының арзандауымен байланысты. Ескеретін бір ... ... ... ... ... ... банк операцияларының ішіндегі ең көп тараған түрінің бірі. Шағын бизнесті несиелеудің қолдану аясы анағұрдым кең. Қазіргі ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің қызмет көрсету аясы кеңіген.
Қазіргі кезде елімізді банктік шағын бизнесті несиелеуге байланысты жақсы ... бар. Атап ... ... - инфляцияның төмен деңгейімен, теңге курсының тұрақтылығымен, нақты Жалпы ішкі ... ... және ... бюджеттің көбеюімен байланысты макроэкономикалық шарттардың елеулі жақсаруы. Екіншіден, ел ... жеке ... ... ... ... ... ... өзгеруі болып табылады. Қазақстанда нарықтық экономиканы білетін және басқару тәжірбиесі бар менеджерлердің қалыптасуы да ... ... ... ... ... ішкі сұраныс қазіргі жағдай үшінжақсы болып отыр. Елімізде төлем жүйесі ... ... ... ... жұмыс істейтін қаржылық жүйе қызмет етуде. Сол уақытта Қазақстан Республикасы әрі қарайғы тұрақты дамуы екінші деңгейлі банктерде несиелік ресурстардың болуымен ... Бұл ... даму ... ... жүйе ... ... ... банктер несиелік қызмет нарығында монополистер болып табылады. Қаржылық ... ... ... озып келе ... ... ... банк ... рөлі мен мәні ерекше болып отыр. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі банктер активтерінің ... 60%-ын ... емес ... ... берілген несиелер құрайды. Осы көрсеткіш бойынша олар АҚШ және ... банк ... ... ... Алайда, несие көлемінің Жалпы ішкі өнімге қатынасы жағынан Қазақстан жоғарыдағы елдерден артта қалған.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... базасының қазіргі жағдайын сипаттай келе, банктерде жинақталып қалғанын атап өту керек. Ал, экономиканың нақты секторына 3 жыл және одан да ұзақ ... ... ... ... ... ... Республикасының коммерциялық банктері беретін несиелерінің валюталық құрлымы мен мұнай бағалары арасындағы байланыстылықты көруге ... ... ... ... ... ... несиелердің үлес салмағы өседі.
Қолайлы макроэкономикалық жағдайлар мен ресурстық база өсіп отырған кездешағын бизнесті несиелік нарық қаржы ... ... даму ... ... бірі ... табылады. Коммерциялық банктердің дәстүрлі базалық қызметі - ... және ... ... Бұл ... ... ... көрсету аясындағы маңыздыларына және банкінің актив операцияларына жатады. Несие, бұл пайыз ... ... ... ... ... яғни ... ... ссудалық капитал қозғалысына ие. Несие - банктің қаржысын құрайтын көзі ретінде барлық несиелік қатынастарды ... әр ... ... ... ... - ақ олардың жұмсалымдарының бір формасын білдіреді. Несие - нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық ... ... ... ... ... ... категория ретінде несие, кәсіпорындар, ұйымдар және бірлестіктер, сондай - ақ ... ... ... ... құру және ... ... ... төлеу шартында белгілі бір мерзімге уақытша пайдалануға беру негізінде қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығын және тауарлар мен ақшаның сатылмай, ... ... таза ... ... берілуін сипаттайды.
Диплом жұмысының мақсаты - шағын бизнесті несиелеу саласындағы банктің несиелік саясаты және шағын бизнесті ... ... ... жан - ... танысу. Шағын бизнесті несиелеу операцияларының бүгіні мен ертеңін дәлелдеу. Коммерциялық банктің шағын бизнес саласындағы ... ... ... барысында несиеге байланысты өзекті мәсәлелерді талқылау арқасында ... ашу ... ... ... ... диплом жұмысының міндеттері төмендегідей:
- банктің несиелік саясаты түсініктерінің ... ашу, ... ... ... маңызын айқындау;
- коммерциялық банктің стратегиясы мен тактикасы ретінде ... ... ... және оны ... ... ... бизнес саласындағыкоммерциялық банктердің несиелік саясатын оңтайландырудың принциптері мен критерийлерін қарастыру;
- Қазақстандағы банктердің несиелік ... ... ... ... ... ... банк ... өзекті мәселелерді анықтап, баға беру;
- АҚ жалпы ... ... ... ... оның шағын бизнес саласындағы несиелендіру саясатының ерекшеліктеріне талдау жасау;
- банктердегі ... беру ... ... ... ... банк секторындағы несиелік саясатты жетілдіру жолдарын қарастыру.
Зерттеу пәні - коммерциялық банктердің несиелік саясаты ... ... ... ... ... - Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің несие нарығындағы ... АҚ ... ... филиал мысалында.
Зерттеу жұмысының әдістемелік және теориялық негізі. Қазіргі кездегі отандық және шетелдік экономистердің коммерциялық банктердің несиелік саясаты аясындағы қызметтерді дамытуда орын ... ... ... мен банктің несиелік саясатының теориялық тұрғыда экономикалық маңызын, ролін сипаттайтын зерттеулері пайдаланылды.
Диплом жұмысын даярлау барысында сүйенген негізгі ... ... ... - Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, Заңы, Заңы, АҚ ішкі ... ... ... ... ... мерзімді басылымдар, отандық әдебиеттер, әдеби-статистикалық мәліметтер.
Диплом жұмысының зерттеу әдістері. Қазақстан Республикасындағы несие жүйесіне теориялық сипаттама беру, шағын бизнесті несиелеу ... ... ... ... ... ... олардың қажеттілігі мен мәніне, несиенің формалары мен ... ... мен ... толық анықтамалар жасалды. АҚ-на экономикалық сипаттама оның ... АҚ ... ... ... мысалындашағын бизнес саласындағы несие саясатын, атқаратын операциялары туралы мәліметтер жасалды. Коммерциялық банктің несиелік ... ( АҚ ... ... АҚ ... ... саласындағы несиелердің түрлері мен мәнін ашу, несиелендіру тәртібі мен жүзеге асыру жолдарына зерттеу жүргізілді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Диплом жұмысы 92 бет ... ... ... кіріспеден, бөлімнен, қорытындыдан, сонымен қатар қолданыған әдебиеттер тізімінен, тұрады. ... 20 ... және 18 ... ... ... ... ... мен міндеттері, объектісі мен пәні және зерттеу әдістері қарастырылған.
Бірінші бөлімде шағын бизнес саласындағы ... ... ... мәні мен ... ... деңгейлі банктердегі шағын бизнесті несие саясатының принциптері мен критерийлері көрсетілген.
Екінші бөлімде АҚ-ның шағын бизнес саласындағы несиелендіруіне, қаржылық көрсеткіштеріне, ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнеске несиенің қазіргі мәселелерімен толықтырылды.
Үшінші бөлімде шағын бизнесті ... ... мен даму ... ... ... ... ... қорытындыда жинақталған.
1 БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Несиелік саясат ... мәні және ... ... - бұл жеке және ... ... ... ссудалық капиталды орналастыратын кредитор ретінде банктің қызметіндегі іс шаралардың жиынтығы.
Несие ... ... мен ... ... ... ...
* несиелік операцияларды қалыптастыру технологиясы;
* несиелендіру үрдісін бақылау жатады. ... ... ... ... ақша ... түсуінде клиенттердің қажеттілігін қанағаттандыру бағытында банк қызметінің соңғы қорытындысын көрсетеді. Қайтару негізінде түскен бұл қаражаттар кәсіпорынның, ұйымның, басқа да ... және жеке ... ... ... ... өндірістік процестердің үздіксіздігіне жағдай жасайды. Банк өзінің клиенттерінің болашақ ... ... жаңа ... ... жаңа және әрекет етуші ұйымдардың дамуына, жаңа өндіріспен аймақтардың, халық шаруашылығының ... ... ... ... бағдарламаның дамуына көмектеседі. Мұнда банктер коммерциялық кәсіпорын ретінде өздерінің жеке мақсаттары - пайда табу ... ... ... ... тапсырмалары :
* Банктік несие құрамының жақсаруымен байланысты болуы мүмкін, айналымдылық жылдамдығының қажеттілігіне қамтылғани ссудалардың ... ... өсуі және ... ... бағытын таңдау несие саясатының мақсатынан шығады,оның орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл элемент банк стратегиясының бөлігі болып табылады. Банктер халық шаруашылығының белгілінген ... ... ... ... өз күшін салады, несиелендіруде негізінен жеке тұлғалар ... ... банк ... ... ... ... ... несие операцияларын және т.б дамуы керек.
* Несие саясатында несие ... ... ... басты орын алады. Тәжірибе көрсеткендей банктер белгіленген ережелерді бұза алмайды, экономикалық және заңдық нормалардың қатынасында ... ... ... бұл ... жағдайларға әкеліп соқтырады.
Банктер бұндай жағдайда өздерінің несиелерін талап ете алмайды, ссудалық пайызды өз уақытында ала алмайды және т.с.с.Несие саясатында тағы бір ... ... ... несиелендіру үрдісінде банктердің жүргізетін бақылауы табылады. Аталған элементтердің барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Олардың ішінен біреуін бұзсақ несие ... ... ... Банк ... несиелендіруді , оның жүзеге асуын бақылап алмай мақсат қоя алмайды. ... алу үшін ... ... ... тұрса да, егер несиелендіру бағытымен мақсаты дұрыс таңдалмаса онда несие операциясының тиімділігіне негативті әсер етеді.
Банк өз бетімен несиелік ... бола ... ... ... ... ... ... несие саясатын жүзеге асырады. Несие саясатына әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп бөледі.
Сырткы факторларға саяси және экономикалық ... банк ... даму ... ... ... жағдайы; банктік инфрақұрылымның даму дәрежесі және т.б. жатады. Елдегі саяси жағдайлардың тұрақсыз жағдайы, банктердің несиелік салымдарын ұстап қалуы мүмкіндігі,шекарадан ... ... ... ... ... несие операциясының дамуын шешуші болып табылады. Өндірістің құлдырауы ... ... ... ... қаражаты сияқты өседі, бұл мезгілде несиені қайтармау тәуекеліде өседі. Экономикалық құлдыраудың артында жүретін инфляция кенеттен ұзақ мерзімді несиелік салымдарды қысқартады, ... ... мен ... ... ... ... ... капиталдардың құйылуына әкеліп соқтырады.[26]
Елдің ішіндегі экономиалық жағдайлар келесідей әсерлерге байланысты болады; ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда кәсіпорын пайдасына салықтан жоғары)
- Банктердің меншікті ... ... ... резервтеу нормасының мөлшерін талап етеді (мысалы несие операциясының дамуы үшін банктер тартылған қаражаттардың 20%-ын ... алып ... ... ... ... ... ұлттық дәстүрлерден тұратын жұмыс ортасы.
Банктердің несие саясатына заңдылық базасының да әсері өте зор. Банктік заңдылық жалпы банк - ... ... мен ... ... қорғауынан оның жетілдіру дәрежесін, банктік қызметтің ережелерін анықтайды. Заңдылық базасы ... ... ... ... ... да банктік операциялардың түрлері дами алмайды.
Мысалы, ипотека туралы заңның болмауы несиелік қатынастарының, яғни ... ... ... ... ... (үй ... және ... бизнестің құрылыс саласының артта қалуына әкеліп соғады. Алайда банктердің ... ... ... ... ... орын алып ... проблемаларына қарамастан құрылыс саласын несиелендіру саясаты ынталандырушы фазасында.
Несие операциясының дамуының ... ... ... ... ... ... ... әсер етуші сыртқы факторларға банктік инфрақұрылым жатады.Бұдан банктің өмірлік қызметін қамтамасыз ететін жүйе түсінігі анықталады. Бұл ақпараттық, әдістемелік, ғылыми және ... ... ... пен ... ... құралдары.
Несиелік саясат банктің стратегиясын оның тәуекелді басқару облысындағы саясаттарын ескере отырып жасалады. Несиелік саясат несиелік қызметтің төмендегідей негізгі ... ... ... ... берілуіне және несиелік портфельді басқаруға жауап беретін банк қызметкерлері жетекшілікке алатын ... ... мен ... облысындағы стратегиялық шешімдерді қабылдайтын тұлғалардың басты іс - әрекеттерін;
- сыртқы аудит қызметтерінің ... және ... ... ... ... ... қағидаларын.
Несиелік саясат банк қызметін диверсификациялаудағы (әртараптанды-рудағы) іс - ... ... ... ету үшін және ... ... ... міндеттерін анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске асырудың белгілі бір ... ... ... біртұтас ережелерін тәжірибеге енгізу мүмкін емес. Сондықтан да, жазбаша түрде жазылған несиелік саясат пен оны іске ... ... ... ... ... процесті жүргізудің негізін құрайды.
Нарық жағдайында жалпы экономиканың, салалардың, кәсіпоріндардың ... ... жеке ... ... туралы кең көлемдегі ақпараттық агенттік жұмыс жасайды. Бір жағдай болып қалғанда Орталық банктер клиенттерге жүргізеді, Коммерциялық банктерге олардың мүліктері, ... ... ... қаржы жағдайы туралы мәліметтерді береді.[3]
Арнаулы агенттер өздерінің банктерін бағалауды қалыптастырады. Бұл елдерде көптеген ... ... ... ... жобаларды несиелендіру туралы сұрақтарды шешуге банктерде пайдаланылатын оперативті мәліметтер жинақталады.
Несие саясатына әсер ететін ішкі ... ... ... ... және оның ... ... ... өтімділігі; банктің мамандандырылуы; арнаулы оқылған персоналдың болуы жатады.
Банктердегі ресурстардың болуы несие саясатын ... ... ... табылады. Егер несие операциясының кірістілігі жоғары және тәуекелділігі төмен болса, банк несиелендіруге арналған ақша қаражттарының көлемін көтереді; егер тәуекелдер ... ... онда ... ... ... ... саясатында банктерінің ережесіндегі ақша қаражаттарынан тұратын құрылымы әсер ... Егер оның ... ұзак ... ... ... ... көлемді алса, онда банк ұзақ мерзімді үшін үлкен мүмкіндіктерді қолданады.
Несие саясаты банктің өтімділігінен, банктердегі шоттарда ақша қаражаттарын сақтандыру, ... және жеке ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне байланысты.
Орталық банк коммерциялық банктің сақтауға тиісті ... ... ... ... ... ... ... оның мамандандырылуының сипаттамасын анықтайды. Банк несиелікке емес, басқа (мысалы, валюталық) операцияларға мамандануына болады. Сонда несие саясаты кең көлемді болады, егер банк ... ... ... ... көрсетуге маманданса, онда оның несиелері басқа саланың ұйымдарымен емес, сол саламен өте ... ... ... ... ... ... ... персоналдардың болуы да әсер етеді. Коммерциялық операциялардағы ... тек оны ... ... білу ... ... Ол ... қатар клиенттердің несие қабілеттігін экономикалық талдаудың әдістерін, несиелендіретін шараның тиімділігін, ... ... ... да ... ... қамтамасыз ететін нысандарды білуі керек. Борышкерлермен жұмыс жасайтын персонал несие операциясын жүргізу технологияларымен стандарттарын, арнаулы оқу ережелерін оқыған ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикаға көшуінде қызмет ету тиімділігінің өсуі, инфрақұрылымды қалыптастыруы несиелік қатынастарынсыз жүзеге асырылмайды.
Банктердің ақша қаражаттарын орналастыру ҚР ... ... ... ... банк пен клиенттер арасындағы несиелік келісім болып табылады. Егер несие Қазақстан Республикасының заңнамасының шарттарына сәйкес келсе, онда ол ... ... ... негізінде беріледі.
Несие - өндірістік күштерді ынталандырады, ғылыми - техникалық прогресстің негізінде өндірісті кеңейту үшін ... ... ... ... ... капитал мен ресурстардың ағымы жүзеге асырылады және жаңа құн қалыптасады. Қазақстан ... 1995 ... 31 ... № 2444 ... және 1997 жылғы коммерциялық банктерді қадағалаудың Базельдік стандарттарына сәйкес қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ететін комплекстік ... ... ... сияқты банктік реттеу мен қадағалауды тиімді жүзеге асыру ҚР екінші деңгейлі банкттердің несие портфелінің сапасының жоғарылауында ерекше орын алады.[21] ... ... ... ... несие саясатын анықтауы (өзінің басқа да қызметтеріне бағытталуы керек, яғни депозиттік, пайыздық, тарифтік, техникалық, кадрлық, клиенттерге ... ... ... және тағы басқа), сонымен қатар несие саясатының тәжірибелік қызметіне ... ... ... банктің несие саясаты - анықталған қаржылық қорытындыларға жету үшін банкпен жүргізілетін ақша - несие шараларының жүйесін ... және ... ... бір ... ... ...
Несиені беру мен алу сферасындағы банктің стратегиясы мен ... оның ... ... ... ... ... ... саясаты стратегия бөлімінде несие нарығындағы нақты банктің мақсаттары мен принциптерін, приоритеттерін қосады, ал тактика бөлімінде несие мәмілелерін жүзеге асырғандағы оның ... ... ... банкпен қолданылатын қаржылық және тағы басқа құралдары, несие процесін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... кеңесімен бекітілген стратегияны анықтау, екіншіден, банктің стратегиялық бағытталған қызметін ... ... ... ... ... ... ... асыру.[8]
Несиелендіру сферасында банктің алдына қойған жеке мақсаттарына келесі шарттар негізгі рөлді атқарады:
а) Келешек периодқа банк қызметінің жалпы мақсатын белгілеу, табыстылықпен және ... ... ... бойынша орталықтандырылған несие ресурстарын несиелік салымдардың жалпы сомасына қатынасымен қоса, несие нарығын дұрыс талдау;
б) Банктің ... ... ... ... ... Несие портфелінің сапалығын дұрыс бағалау;
г) Персонал квалификациясының динамикалық деңгейін есептеу.
Коммерциялық банктердің несие ... ... бір - ... ... ... ... ... Клиентпен ұзақ мерзімді ... бір ... ... ... ... ... қатынас принципі (клиенттерге қызмет көрсету сапасын жоғарылату, олардың сұраныстарын қанағаттандыру).
2) ... ... банк ... яғни ... ... ... ... - ақ несиені қайтарудағы қамтамасыз ету ... ... ...
3) ... ... ... оның ... тәртіптілік, өзара сенімділік, шындылығы.
Несие саясатын қалыптастырғанда банк объективті және ... ... ... алуы ... Ақша - ... ... ... болып табылатын несие саясатын қалыптастырудың бірінші сатысында банктің аналитикалық және маркетингтік қызметтері жүргізеді. Онда мемлекеттегі ... ... ... ... қарыз алушылардың қызметін бағалау, таңдап алынған несиелендіру бағытының жүйелі динамикасын талдау, ссуда алушылардың әр ... ... банк ... ... ... ... ... нормативті құжаттарын есепке алу жүзеге асырылады.
Коммерциялық банктердің несие саясаты несиелік потенциалдың көздерінен және экономикалық ... ... ... Оны ... ... ... үшін ... несиелік потенциалдың қаражатының ағымына әсер ететін факторларды есепке алуы керек. Несиелік потенциал көздеріне ... ... ... ... Банк ... ... ... Банктегі клиент пен қатысушылардың қаражаттарының өсуі;
- ... ... ... ... ... банктің клиенттері мен қатысушылардың қаражатының бірігуі.
Банктің несиелік потенциалының тұрақтылығына ұйымдар мен кәсіпорындардың қаражаттарының өтімділігі, оны қолдану тиімділігі ... ... ... ... рәсімдегенде, оны басқарғанда, ұсынғанда банк қызметкерлерімен басқарылатын процедураларды, параметрлерді, стандарттарды анықтайды, яғни несиелендіру ... ... ... ... ... ала ... ... регламенттейтін тұрақты құжатты жазбаша рәсімдегенде жүзеге асырылады. Несие нарығында банк қызметтерінің аспектілерін регламенттейтін ... ... ... ... (1 жылға дейін) меморандумын және келесілерді өзіне қосады:
1) Келешек периодқа банктің ... ... ... ... ... ... ... және рентабельділігінің деңгейін қамтамасыз ететін несиелік қызметтің көрсеткіштерін.
2) ... беру ... ... беру мен алу ... ... ... мен ... несие саясатының негізін құрайды және келесі элементтерді қосады:
- Банктің несие портфелі қалыптасатын мақсатты анықтау (қамтамасыз етудің ... ... ... және ... ... ... беру процесіндегі банк бөлімдерінің уәкілеттілігін суреттеу;
- Қажетті құжаттар тізімі;
- Несиені қамтамасыз ететудің ... ... мен ... ... ... ... ... лимиттеу;
- Несие бойынша пайыздық мөлшерлемені қалыптастыру саясаты;
- Несие өтінішін бағалау методикасы;
- Қиындық туғызатын несиелерді сипаттау, оларға талдау жасау.
Несие саясатын ... ... ... құрылымымен байланысты, ал несие саясаты банктің өтімділігімен ... ... ... ... ... ... олардың қамтамасыз етілуі болып табылады, яғни гаранттың бар болуы кредиторға ссуданы қайтаруды және қарыз алушыдан белгілі бір ... ... ... ... ... операциялардың нақты түрлерін реттеу және несиелендіру көлемін нормативтік шектеулер көлемімен жүргізіледі және де коммерциялық банктердің өзі өз келешек қарыз ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме көлемін таңдайды.[6]
Несие операцияларының табыстылығының жоғарылауы және олар бойынша тәуекелдің төмендеуі - екі қарама - ... ... ... ... ... сферасындағыдай, жоғары тәуекелді операциялар инвесторларға тән ережені ұстауы керек - несиелендірудің жоғарғы табыстылығын және жеткілікті тәуекелді салымдарын аз ... ... ... ... ... несиелеудің нәтижелілігі үшін маңызды болып банктің өзінің ... ... ... ... банктің несие беруге дейінгі белгілі бір қаржылық нәтижеге жету үшін жүргізетін несиелік саясатын анықтау болып табылады. Банктің ... ... ... ... ... мен ... несиелерді басқару және оларды несиелік саясат түрінде анықтайды. Несиелік саясатты қалыптастыру мен оны ... ... ... ... ... ... банктік портфельдің жағдайын қамтамасыз ететін банктік несиелеу ұйымдары банк операцияларын несиелеудің әр түрі бойынша және қолданылатын қаржы құралдарын ... ... ... әдістері, түрлері тәсілдері ретінде есепке алады.
1.2 Коммерциялық ... ... мен ... ... ... саясаттың мақсаты және оны анықтайтын факторлар.
Коммерциялық банктердің несие саясаты нарықтық қа - ... ... ... беру ... ... банк ... ... қамтамасыз ету, банк - тер - дің тәуекел шығындарын жоюы мақсатында жасалады.
Коммерциялық банктер ... ... ... қа - ғи - ... (меморандум) әзірлеп-жасайды, оның басты мақсатын және несие берудің негізгі бағыттарын қалып - тас - ты - рады. Банктер тәуекелге жол ... ... ... қоржынын қалыптастыруға мүдделілік танытады.
Несие саясаты несие беру және ресімдеу, оны ... ... ... стандарттар мен параметрлерді анықтайды. Ақылды несие саясаты несие қатынастарын дамытуға арналған несие стратегиясы мен тактикасын ... ... ... мен ... бөлімі қызметкерлерінің дұрыс әрекетін атап көрсетеді. Банктің айқын несие саясаты ... ... ... ... ... ... ... болып саналады.[8]
Коммерциялық банктер ішкі несие саясатын жасау кезінде белсенді болуға тиісті, өйткені несие операциялары банктердің негізгі қызметі ... ... ... ... ... несие стратегиясын клиенттердің құрамы ретінде, сол сияқты оларға берілетін ссудалардың (көрсетілетін қызметтердің) спектрі ретінде ұйымдастыру көзделеді. Банктің несие саясатының мақсаты ... ... ... бір ... ... алу мүмкіндігін, рұқсат етілетін тәуекел дәрежесін, несие қоржынының балансын қамтуы тиіс.
Банк тәжірибесінде несие саясатына мыналар өз ... ... ... ... ссудалардың жекелеген түрлерінің тәуекел дәрежесі, депозиттердің тұрақтылығы, ... ... ... ... ... банк ... ... банктен қарыз алушы - лар - дың несиені қажетсінушілігі, банкті басқарудың сапасы және т.б. ... ... ... кезінде директорлар кеңесі мен банктің жоғары деңгейдегі қызметкерлерінің ... жол ... ... тәуекел деңгейі мен банктің кірістілігін анықтау қажеттілігі туындайды. Кез келген коммерциялық банктің несие ... өзі ... ... ... (аймақтың) несиеге деген қажеттілігін қанағаттандыруы аса маңызды болып табылады, олай болмағанда банк өз мағынасын өзінен өзі жоғалтады.
Коммерциялық банктің несие саясатының ... ... ... ... жасау ауданы (жағра - пия - лық бағыты), несие ... мен ... ... ... ... ... ... ету мен несие төлеу қа - бі - леті, ссуданы қайтару мерзімдері және ... ... - мен ... ... өтімдігі, несие берудің ең жоғары шектен асып кетуі, есеп шоттағы өтемақы қал - ды - ғы, қарыз алушыға ... ... банк ... ... ... ... ... несие саясаты банк ме - недж - ментінің маңызды бағыттарының мазмұнын ашатын мынадай жағдайлар арқылы қалыптасады:
1. Несие қоржынын қалыптастырудағы банктің ... ... ... ... ... ... ... несиелердің сапасы);
2. Несие комитетінің (қызметкерлердің) несиенің ең жоғары ... мен ... ... ... Қызметкерлердің міндеттері және ақпараттар беру, тексеру, бағалау және клиенттердің несиеге тапсырыстары бойынша шешімдер қабылдаудағы олардың құқығы;
4. ... ... үшін ... құжаттардың жиыны (қаржылық есеп, шарттар, кепілдіктер, міндеттемелер және ... ... ... ... және ... қам - та - ма - сыз ... ... асыру;
6. Пайыздық ставкалар саясатын сипаттау, ставкалар мен комиссияларды белгілеу, несиелерді қайтару жағдай - ла - ры;
7. Несиелер ... ... ... ... - да - ры - ның ең ... ... сипаттау, проблемалық несие - лерді анықтау және талдау.
Комерциялық банктің жалпы мақсаты табыстылық, рентабельділік, өтімділік тәуекелді азайту, портфельді оңтайландыру ... ... ... ... ... ... ... несие пайызы саясаты жәнет.б. ) тұрғысынан оның саясатының басымдық бағыттарын анықтау болып ... Банк ... жүйе ... ал ... өз әрекетінде жеке мақсатын, мүддесін басшылыққа алатындықтан банк мақсаты оның иелерінің, басшыларының, қызметкерлерінің, сондай-ақ банк клиенттері мен ... ... ... жеке ... ... Әлбетте қожайындар үшінмаңызды мақсат - банктің өсуі (активтің, ... ... ... ... ең ... ... пен ... бағасының артуы).Басқарушылар мазмұны мен мерзімі әрқилы мақсаттарды ... ... олар ... тиімділігі мен пайданың өсуіне жауап береді. Банк клиенттері үшін (несиеорлар мен ... ... ... ... мақсаттары әр түрлі болады, олардың мүдделері қарама-қайшы, бірақ олардың сенімді банкті серіктес еткісі ... ... бір. Банк ... ... ... - ... табыстылық деңгейін жоғарылату, ал мемлекет банктің қызметін талдай отырып, оның сенімді әрі орнықты болуын қалайды.[3]
Банк мақсатын анықтау үшін ... ... ... да ... ... ... ... бойынша банк басшылары қабылдаған банк дамуының түпкілікті мақсаты банктің клиенттер мен әріптестерге қатысты ... ... ... ... банк ... ... ... және даму тәжірибесіне байланысты шағын бизнестік мәдениетке, банктің нарықтағы орны мен роліне, ресурстардың ... мен ... ... ... және т.б. айрықша ықылас бөледі.
Аталған жеке мақсаттарды келістіру нәтижесінде мүдделі тараптардың арасында уағдаластыққа ымырашылдыққа қол ... ... ... үйлестірудің көп факторлы күрделі міндеті туындайды. Сондықтан коммерциялық банктің негізгі ... - кең ... ... оның ... ... ... ... дамуы және интенсивті дамуы (сапалық сипаттамасы), яғни әрекет ету тиімділігінің артуы сондай-ақ, банктің әлеуметтік институт ... ... ... ... банк қызметкерлерінің мүддесін қамтамасыз етуі тұрғысында және банктік қадағалау органдары жағынан дамуы сөз болады.[25]
Банктің несие саясатын банк ... бір ... ... ... ... несие саясатының мақсаты банктің жалпы стратегиялық мақсатымен органикалық ... ... атап өту ... ... банктің банк саясаты мен несие ... ... ... жұмылған - салымшылардың ақша қаражатынан пайда табу, сондай-ақ банктің орнықтылығымен пайдасының өсуіне кепілдік беретін қызмет түрін ... және ... ... бағытында банктің үздіксіз дамуы. Бұдан шығатыны: несие саясатының мақсаты тартылған қаржыны тиімді орналастыру үшін жағдай жасау, банк ... ... ... ету (несие операцияларының табысын көбейту және депозит операцияларының шығынын азайту, сондай-ақ ... ... ... шығынын болдырмау.
Талдау нәтижесі бойынша мынадай қорытындыға келуге болады: комерциялық банктің несие саясатының мақсаты мына ... ... ... ... талдау және несие тәуекелін азайту мақсатында мақсатты рынокты анықтау; несие беру және қаржыны депозитке ... ... ... ... ... депозиттік және несие портфелін басқаруды оңтайлагдыру; проблемалық несие үлесін кеміту; несиеті басқару ... банк ... ... ... ... ... үшін ... бірыңғай несие саясаты болмайтынын білу қажет. әрбір нақты банк өзінің несие ... ... оның ... ету ... ... ... жағдайды ескереді немесе осы банктің жұмысына әсер ететін сыртқы және ішкі ... ... ... ... алады. Банктің жиынтық тәуекелі жоғарылайды, болмаса, несие ... ... ... ... ... ... негізгі ережелерін нақты атқарушыларға жеткізе білмеген - ... ... бәрі оны ... асыруға кедергі келтіреді.
Банктер несие саясатын әзірлеген кезде өздерінің қызметіне тікелей әсер ететін бірнеше факторларды талдайды. Олардың ... ... ... ықпал ететін макроэкономикалық факторлар және нақты бір банктің ... әсер ... ... ... ... ... ... және комерциялық банктің несие саясаты ішінара нарықтық қатынастардың қазіргі қалыптасу кезеңінде екі түрлі факторға тәуелді. ... ... ... ... ... ... ... (нарық жағдайы, тәуекелдер, инфляция деңгейі, бәсеке, банктік операциялар мен қызметтерге сұраныс және т.б.) олардың ішінде ең маңыздысы деп ... ... ...
* ... жалпы экономикасының күйі, инфляция деңгейі, ішкі жалпы өнім өсімінің қарқыны, бюджеттің ... және ... ҚР ... ... мен ҚР ... ... ақша-қаржы саясатының ықпалы.
* Орталық банктің тәуелсіздік дәрежесі, банктердің еліміздің саяси ... ... және ... Халық табысының деңгейі, банк қызметін пайдалану деңгейі, әлеуметтік жеңілдіктің болуы және т.б.
* Банк қызметінің өңірлік еркшеліктері.
* ... ... Банк ... мен қызметінің бағасының деңгейі.
* Қоғамның саяси деңгейі.
* әлеуметтік шиеленіс.
* Клиенттердің банк ... ... ... ... ... елміздің жалпы экономикасы сондай-ақ банк орналасқан аймақтың жағдайы әсер етеді. Бұл сыртқы әсерлердің, яғни банк жұмысымен оның ... ... ... ... ... саяси, әлеуметтік). Әдетте дағдарысты экономика кезінде банк жүйесі күшті бола алмайды. Ол инфляцияның бүкіл қиындығын, төлем ... ... ... ІЖӨ, ҰТ және т.б. құлдырауын бастан кешеді.
1.3 ... ... ... ... мен ... ... ... принциптерінің өзара ықпалы арнайы зерттеудің тақырыбы болған емес. Сонымен бірге ... ... ... ... ... жүйесін ғылыми игеру, олардың әрекет етуін, қолданылу нысанын түсіну несие процесін жетілдірудің алғы шарттарының бірі болар ... ... ... ... процесінің негізі болып табылады, яғни оларды игерген сайын комерциялық банктің өтімділігі мен табыстылығын қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... ... ... арнайы зерттеу тақырыбы болмағандықтан және экономикалық баспасөз бетінде талқыланбағандықтан банктің несие саясатының жалпы және өзіндік ... атап өту ... ... ... ... ... деп орталық банктің мемлекеттік несие саясаты үшін макроэкономикалық деңгейде жүргізілетін, сондай-ақ әрбір нақты комерциялық банктің несие ... үшін ... ... ... ...
Банктің несие саясатының принциптері несие қатынастарының субьектілерінің экономикалық мүдделілігін ынталандырады және ... ... ... ... несие саясатын жүзеге асыруда маңызы зор. Банктің несие саясатының негізгі міндеті несиеті өзінің мәніне қарай ... ... ету ... ... ... ... саясаты өзінің принциптерін жүзеге асырудың тәсілі ретінде көрінеді. Несие ... ... оны ... ... ... ... ... несие саясатының маңызды жалпы принциптері деп біз ... ... ... ... ... несие саясаты элементтерінің үздіксіз тығыз байланысын бірлігін ... ... тек ... ... несие саясаты ғана өмірдің объективті шындығы мен субъективті факторларын ескере отырып, мемлекеттің банктің (институттық құрылым ретінде) оның ... мен ... оның ... халықтың мүддесін неғұрлым толыққанды білдіреді. Осылайша тек ғылыми негізделген несие саясаты ғана банктің дамуының ... бір ... ... ... ... ... ... келеді. Бұдан шығатыны, тек ғылыми негізделген несие саясаты ғана банк үшін (орталық және комерциялық) оңтайлы, неғұрлым тиімді басымдық ... ... ... ... ... несие саясатының өзіндік принциптері төмендегідей: табыстылық, пайдалылығы (кез келген комерциялық банк үлкен пайда табуды көздейді), ... ... ... ... ... да ... емес, нарық ақиқатын ескеріп, табыс табуға тырысады).
Коммерциялық банктің несие саясатының негізгі принциптері:
* ... - ... ... ...
* ... ... ... саясаты элементтерінің тығыз байланысы, бірлігі Табыстылық, пайдалылық
* Қауіпсіздік, сенімділік
Жалпы жоғарыда аталған принциптерді сақтау банктің несие ... ... ... үшін ... шарт ... ... комерциялық банктің оңтайлы несие саясатын жалпылай алғанда банктің шығынын жауып, белгілі бір пайдасын таза табысын ... ... деп ... ... ... ... банк қызметінде табыстың немесе тіпіті шығынның болмауы тиімсіз несие ... ... ... ... ... ... несие саясатын әзірлегенде стратегиялық және тактикалық мақсаттар есепке алынады. Шынында да банк қызметіндегі және оның несие ... ... ... ... ... операцияларының пайдасын, сенімділігін, қауіпсіздігін қамтасыз ететін болу қажет. Жалпы алғанда коммерциялық банктің ... ... дәл осы ... ... ... және ... несие саясатының критериі болып саналады.
Теориялық тұрғыдан келгенде статикалық және динамикалық оптимум деп ... ... ... ... банк дамуының деңгейін, жүргізілетін операциялар мен қызмет санын, банктің еңбек, материалдық, қаржылық ресурсын ... Ал ... - ... ... ... ... отырып, осы параметрлерді болашақ жоспарда әзірлейді. Статистикалық оптимум әдетте есеп балансы бойынша ... ... ... ... мен ... ... құрылымы пропорциясы туралы қажетті ақпарат алады. Алайда озық нұсқа таңдау үшін бұл жеткіліксіз, өйткені есеп балансында бұған балама жоқ. Сол ... ... кез ... ... банктердің қызметінің негізі болып табылатын жоспарлы құжаттар (бизнес-жоспар, маркетинг жоспары, несие саясатының ... ... ... ... банк ... ... ... оның жұмысын талдаудың мынадай бағыттарын анықтайды. 1) клиент сапасын, оның несиетік төлем қабілетін бағалау; 2) несие беру кезеңі ... беру және ... 3) ... ... пайыздық ставка деңгейі; 4) арнайы шарттар мәселен жеңілдіктер; 5) ... ... ... шығын деңгейі.
Коммерциялық банктің оңтайлы саясаты дегеніміз банк табысы мен пайдасы шексіздікке, ал шығындары мен тәуекелдері ең төменгі шекке ... ... ... ... ... ... ... күрделі экономикалық және қаржы мәселелерінің біртұтас ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізу критериін әзірлеуден бастап, қоғамдық ұлғаймалы өндіріс құрылымын жетілдіруге дейін.
Банк несиесі кәсіпорының, яғни несие алушының есеп ... ... ... ... қарамай-ақ беріледі және қолма-қол емес тәртіппен несие алушының қарыз шотынан оның есеп айрысу шотына ақша аудару арқылы жүргізіледі. ... ... өтеу ... ... мерзімі, әдістері несиелік келісімшартта қарастырылады. Егер несие алушы ... ... ... ... несиелік борышын өтей алмайтын болса, банк мекемесі алдын ала несие алушының рұқсатынсыз кепілдік ... ... ... ... ... жайлы талап қояды.
Несие құрылымы несие беруші мен қарыз алушыдан, сондай-ақ қарыз ... ... ... несие беруші мен қарыз алушыларды несиелік мәмілеге қатысушы тараптар ... ... ... ... ... деп ... болады. Осы тараптардың біреуі болмаса несиелік меміле жасалмайды. Несие берушілерге мемлекет, банктер (орталық және коммерциялық), банк ... ... мен ... ... ... ... ... ұйымдары да жатады. Кейбір жағдайларда, несиенің коммерциялық формада берілуіне байланысты несие берушіге өнім өндіруші кәсіпкерлер де ... ... Ал, ... ... ... деген уақытша қажеттілігі бар кез-келген заңды және жеке тұлғалар жатады.
Несиелеу ... - бұл ... ... ... яғни ... іске асырылу аясы деп түсінуге болады. Несиелеу объектісі материалды құндылықтар, өндіріс және айналыс шығындары түрінде, сол сияқты, егер ... ... ... ... ... ... банк алдындағы шаруашылық ұйымның міндеттемесі ретінде де болады. Материалды ... ... ... ... өндірістік шикізат қорларын, негізгі және көмекші матариалдарды, жанармай, ыдыстар, сатып алынатын ... ... ... ... және ... да материалды құндылықтардың маусымдық жинағын және өнеркәсіптегі дайын өнімдердің және сауда ұйымдарындағы тауарлардың маусымдық қорлары жатады. Мұндай қорларды ... ең ... ... жөне ... сату ... тығыз байланысты.
Несиелеу обьектісіне, экспортты және импортты тауарлар мен қызметтермен жабдыктау, экономикалық ... ... ... ... ... ... занды және жеке тұлғалардың сатып алынған шикізаттары, материалдары, құралдары және басқа да мүліктері, ломбардтық операциялар, шаруашылық субъектілсрдің кірістері мен ... ... ... жатады.
АҚ несиелерді ұйымдастыру принциптері.
Несиелеу ... ... ... және ... ... ... ... ұйымдастыру барысындағы объективті экономикалық заңдардың талаптарын бейнелейді.
Несиелеу припциптері негізінде несиелік процесс, яғни ... ... ... ... және ... ... асырылады.
Несиелеу принциптеріне байланысты ... ... ... ... ... ... мақсаты және мерзімі, олардың қаражаттар айналымы шеңберінде ... ... және т.б. ... ... несиелік қатынастарды ұйымдастыру принциптері екі топқа бөлінеді.
1 топқа - жалпы экономикалық тәртіптегі ... ... ... - ... ... ... принциптер
Несиенің мерзімділігі;
Несиенің қайтарымдылығы;
Несиенің төлемділігі;
Несиенің қамтамасыз етілуі;
Қазіргі несиенің ... ... ... ... десе ... ... ол ... принципімен байланысады, яғни несиені ... ... ... ... ... ... ... да несиелеудің дифференциалдануы тек несиелік ... ... ... ... ғана ... ... ... бұл принцип несиелік келісім жасалғанға дейін және банктер ... ... ... ... оқып ... ... потенциалды қарыз алушылардың несиелік қабілетін және сұралып отырған ссуданың қамтамасыз етілу ... және ... банк үшін ... ... ... ... ... жетекшілікке ала отырып, бастапқы несиені орналастырғанға дейін іске ... ... ... ... ... ... ... оның өткен жүйедегі вариантымен салыстырғанда, қаталдау болып табылады.
Мерзімділік ... ... ... ... мәніне негізделген несиенің ерекше бір бөлігі.
Несиенің қайтарымдылығы оның ... ... ... ... да ... ... қатынастардың экономикалық категорияларынан ажыратылатын ерекшелегімен сипатталады.
Шаруашылықтың ... ... ... ... ... бұл принципіне ерекше мән берілген. ... оның ... ... ... өндірісте ақшалай қаражаттармен бірқалыпты қамтамасыз ... ... ... бұл принципті сақтау коммерциялық банктердің өтімділігін ... ету үшін ... ... әр жекелеген қарыз алушы үшін бұл ... ... ... жаңа ... ... ... ...
Несиенің төлемділігі - бұл несие беруші қарыз алушыға ... ... ... барысында бастапқы сомадан өсіп қайтарылатындығын білдіреді.
Несиеге қойылатын сыйақы ... ... ... деп те атайды. Еркін реттелетін нарық жүйесі тұсында несие үшін ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс негізінде қалыптасады.
Қазіргі ... ... үшін ... мөлшерлемесінің белгілеуде ескеретін басты факторларына мыналар жатады:
Орталық банктің ... ... ... ... ... ... ... базалық мөлшерлемесі;
Банкаралық несие бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі;
өз клиенттеріне ... ... ... ... ... ... ... несиелік ресурстарының құрылымы тартылған (қаражаттар үлесі қаншалықты жоғары ... ... ... ... ... ... ... деген сұраныс;
несиенің сұралатын мерзімі мен түрі, жалпы айтсақ, банк үшін оның ... ... ... тәуекел дәрежесі;
еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы.
Несиелеудің ... бір ... - ... ... ... ... қамтамасыз етілуі. Бұл принциптің пайда болуы негізінен несиенің экономикалық категория ... ... ... ... ... та, уақыт өте келе, бұл принциптің ... ... ...
... және ... да ... несиелік саясаттарының маңызды принципі -қамтамасыздықтың сенімді принципі. Несиенің сенімді қамтамасыздығы кезінде төлем қабілеттілігі жоқ ... ... өтеу ... бар ... саналуы мүмкін.
Нақты принцип Қазакстандық банктердің қазіргі несиелік саясатының маңызды бір жетіспеушіліктерін көрсетеді. Несие қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... карыз алушының несиелік келісімдегі жағдайға сәйксс талаптарын ... үшін ақша таба ... ... ... потенциялды банкроттыққа ұшырауынан кредиторды тәуекелден қамтамасыздык куралы арқылы корғауға кеп аударылуы тиіс.
Берілетін несие ... ... ... ... қозғалыстағы ақша құралдарына, оның табысы мен мүлкіне (активтеріне); кепіл құнына карай анықталады. Сонымен қатар, тағы бір айта ... ... ... ... ... ... мен құрылымын де бөліп қарастыру қажет.
Анық жағдай, егер қандай да бір өнімділігін жоғалтуға ... ... ... ... және ... қүрылым бар бола отырып, банкке несие алуға келетін болса, яғни бүл ... ... ... ... ... және ... ... жақын екендігін білдіреді. Яғни бұл жағдайлар нарықтық экономиканы қалыптастырылған ... ... ... ... ... ... яғни бизнесін келешекте дамытатын, келешегі бар кәсіпорындар мен келісім жүргізуге бағытталуын көрсетеді. Бір қарыз алушыға немесе бірнеше қарыз ... ... ... ... ... ... ... беретін несиенің максималды көлемін бекіту кезінде банк міндеті экономикалық нормативтерді басшылыққа алады. Әрбір ... ... ... ... ... айналым құралдарын толықтыруға есептелген және инвестициялық жобаларды несиелеу барысында капиталсалымдарының ... ... ... ... анықталады. Несиеге сыйақылық орташа ставка ҚР ҰБ қайта қаржыландыру ставкасын ... ... Бұл ... ... ... ... ... ақша құралдарын қолданғаны үшін қойылған ставка болып ... ... үшін ... ... ... ... ... қаржыландыру ставкасының 2/3 көлемінде бекітіледі. Қайта қаржыландыру ставкасынан төмен ставка деңгейінде несиені беру ... ... тек қана ... ... ... ... несиені өтеуі бойьшша және ол бойынша процентті өтеу мүмкіндіктерін несиенің мақсатына, түріне, өтеу мерзіміне және өтемеу тәуекелі деңгейіне қатысты жан-жақты ... ... ... ... ... ... ставка бойынша инвестициялық несиелерді беру жүзеге асырылады, әсіресе кәсіпорын және экономиканы, сонымен қатар вексельдік ... ... ... ... беру барысында банк қарыз алушылардан банктің шығындарын жабатын комиссиондық төлем алады және ... ... ... байланысты проценттік қатынаста тағайындалады.
Банктің несиені қамтамасыз етудегі негізгі талаптары болып оның жүзеге асырылуы бойынша шығындарды жабу үшiн ... ... қүны мен ... табылады. Яғни қамтамасыздықтың түрлері болып келесілер табылады:
* кепіл (депозиттік салымдар, өтімділігі жоғары бағалы кағаздар, ... ... ... ... ... ... ... және төлем қабілеттілігі бар ... ... ... ету ... алушы несиені қолданбастан бұрын дайындалуы қажет және неснелік келісім әрекетте болған ... ... ... ... ... Кепілге қойылған заттың жағдайы нашарлаған жағдайда немесе оның құны төмендеген ... ол ... банк ... сол ... ... керек.
Несиені кепілдікке беру кезінде банк үшінші жақтан кепілшіден жүйелі негізде қаржылық және бухгалтерлік есеп беруін ... ... ... Айта ... ... егер де несие тұрақты айналымы мен табысы жоғары күшті, тұрақты кәсіпорынға несие беретін болса, онда банк ... онша көп ... ... ... бағасы тәуелсіз эксперттердің болашаққа тәуекелдің жоғарулау мүмкіндігін есксргендегі бағасы ... оның ... күны ... ... де банк ... ... ... талаптар бекітпеген жағдайда, кепіл бағасы екі жақтың (кредитор мен карыз алушының) келсуі бойынша шығынды ескергендегі ... ... құны ... ... ... қою арқылы берілетін несиенің максималды сомасы, кепілдін нарықтық құны несие сомасын және ол бойынша процентті жабуы керек жағдайында ... ... ... ету ... кепіл құны келісімде бекітілген несиелеудің шекті лимитін және несиеге ... ... ... ... ... ... портфелін талдау берілгсн ссудаларды төмендегілер бойынша жіктейді:
-қарыз алушы типтері бойынша;
-берілген несиелердің мерзімі бойынша (3 айға ... 3 ... 6 ... дейінгі, 6 айдан 1 жылға дейінгі, 1-3 жылға дейінгі, 3 ... ... ... ... ... ... (орташа, аз, ірі жәие т.б.);
-қамтамсыз етудің және қамтамасыздықтың нақты қүнының түрі
бойынша;
пролонғацияланған несиелер бөлектеніп көрсетіледі;
-мерзімі өтіп кеткен несиелер;
-проблемалы несиелер;
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ... ... ... ... БИЗНЕС САЛАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы шағын бизнес саласындағы несиелік саясаттың ағымдағы жағдайына талдау.
Қазақстан ... ... ... уақыттан бастап, еліміздің әр түрлі экономикалық секторларында өзгерістер байқалуда. Мәселен, банктерде ... ... ... ... ... ... көздеріне тікелей байланысты болып, келешекте банк активтерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Банк активтері бұл - ... табу ... ... ... әр ... активтер бойынша орналастырылған қаражаттары.Қаражатты шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін ... ... үшін ... ... банктерге келісіп орналастыру бағдарламасы. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі бірінші кезектегі іс-қимылдар ... ... ... ... ... Үкіметінің 2007 жылғы 6 қарашадағы № 1039 қаулысына сәйкес, Қор 2008 жылдың басынан бастап, кейіннен шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктерге келісіп орналастыру Бағдарламасы бойынша мемлекет қаражатын ... ... ... ... ... келісіп орналастыру Бағдарламасы Қазақстан Респуб-ликасындағы шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін қаржылай қолдау жөніндегі ... ... іске ... бірден-бір құрал болып табылады.
Бағдарлама Қордың қаржы ресурстарын ... ... ШОК ... ... ... ... ... белгілі бір шарттармен (мақсатты және шектеуші) екінші деңгейдегі банктерге ұсынуы арқылы жүзеге асырылады. Әріптес-банктермен жұмыс істеудің негізгі қағидаттарының бірі ... ... ішкі ... және ... ... ... ... сонымен қатар олардың қабылданған шешімдерінің тәуекелдігіне толық жауапкершілігі болып табылады.
Бағдарлама ШОК ... ... ... мемлекет шараларының тиімділігін арттыру мақсатында әзірленген. Әріптес-банктердің осы Бағдарлама бойынша ШОК субъектілерін қаржыландруы Қазақстан Республикасының заңымен тыйым салынбаған қызмет түрлерін ... ... ... шектеусіз жүзеге асырылады.
2012 Қазақстан Республикасындағы банктердің активтерінің жалпы сомасы - 13 879 975 779 мың ... ... Ал ... ... 11 874 638 817 ... капитал жиынтығы: 2 005 336 962 теңге, пассив жиынтығы: 13 879 975 779 мың теңгеге тең болды. Алдыңғы жылмен ... 2011 ... ... бойынша активтер жиынтығы: 12 817 876 849 мың теңгені құрады. Ал осы ... ... ... ... ... 1,1 ... артқанын, яғни 8%-ға көбейгендігін байқаймыз.
Кесте 1
ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙДЕГІ БАНКТЕРІНІҢ ЖИЫНТЫҚ БАЛАНСЫ 2012-2010 жылдар
(соңғы айналыммен) (мың.теңгемен)
Шоттар топтарының атаулары
2012
2011
Өзгерісі
2010
Өзгерісі
1
2
3
4
5
6
Ақша
331 936 651
298 297 039 ... 869 ... ... ...
6 911 ... 713 662 ... 400 499
97%
Корреспонденттік шоттар
1 140 468 855
1 091 455 847 ... 305 ... ... Ұлттық Банкіне қойылатын талаптар
58 900 000
93 100 000
-37%
429 050 000
-78%
Айналысқа ... ... ... ... ... ... шығын арқылы әділ құны бойынша ескерілетін бағалы қағаздар
216 783 227
306 973 060 ... 790 ... ... ... ... ...
461 735 ... 911 474
-10%
574 961 718
-11%
Басқа банктерге берілген заемдар
44 433 534
32 932 911
35%
7 175 460
359%
Банктік ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдарға берілген заемдар және қаржы лизингі
56 969 ... 703 283 ... 393 ... филиалдармен есеп айырысуы
Банктің клиенттерге қоятын талаптары
7 757 943 468
6 843 758 643
13%
6 137 017 ... да ... ...
882 964 877
796 661 638
11%
712 768 029
12%
1 кестенің жалғасы.
1
2
3
4
5
6
Бағалы қағаздармен "Кері РЕПО" операциялары
57 680 145
31 500 021 ... 774 ... ... ... және реттелген борыш
209 086 536
276 244 643 ... 223 ... ... усталатын бағалы қағаздар
92 470 332
175 024 652 ... 568 ... және ... ... ... ... да ... құралдар
645 000 000
529 229 212 ... 486 ... ... есеп ...
3 536 ... 300 758 ... ... қорлар
60 831 286
41 624 828
46%
36 397 ... ... ұзақ ... ...
93 638 ... 678 925 ... 520 ... құрал-жабдықтар және материалдық емес активтер
272 644 265
251 339 974
8%
241 416 ... ... ... ... кірістер
1 212 675 217
1 149 201 425
6%
1 053 548 635
9%
Сыйақының және ... ... ...
27 091 ... 927 670 ... 821 478
0%
Есептелген комиссиялық кірістер
8 837 477
10 118 536
-13%
10 873 286
-7%
Мерзімі өткен комиссиялық кірістер
4 202 ... 817 571 ... 780 ... ... да ...
162 116 535
164 596 869
-2%
162 682 539
1%
Секьюритилендірілетін активтер
331 682
Туынды қаржы құралдарымен операциялар жөніндегі талаптар және дилингтік операциялар
70 785 ... 764 208 ... 023 ... ... 879 975 ... 817 876 849 ... 031 489 ... топтарының атаулары
Сомасы
Сомасы
Өзгерісі
Сомасы
Өзгерісі
1 кестенің жалғасы.
1
2
3
4
5
6
Корреспонденттік шоттар
21 909 052
16 647 775 ... 254 ... ... ... ... ... ... атқарушы органдарынан және ұлттық басқарушы холдингтен алынған заемдар
329 392 789
81 179 053 ... 368 ... ... ...
33 834 ... 944 240
-38%
76 932 280
-29%
Басқа банктерден және банктік операциялардың жекелеген түрлерін ... ... ... алынған заемдар
245 665 946
482 307 756
-49%
514 393 ... ...
5 952 ... 487 520
-100%
Мерзімді салымдар
141 517 877
89 816 744 ... 766 ... есеп ... ... ... ...
8 620 064 774
7 883 846 731
9%
6 910 574 086
14%
Бағалы қағаздармен "РЕПО" ...
640 043 ... 033 288 ... 231 ... шығарылған бағалы қағаздар
996 506 790
1 498 055 729 ... 522 646 ... ...
422 415 ... 162 586 ... 193 587
2%
Төлемдер бойынша есеп айырысулар
1 660 270
269 409
516%
147 076
83%
Сыйақыны төлеуге байланысты есептелген ...
110 259 ... 883 997 ... 367 ... ... бойынша есептелген шығыстар
11 186 716
5 616 193
99%
4 597 223
22%
Сыйақы және кірістер бойынша алдын-ала төлемдер
14 575 ... 005 941 ... 930 ... ... ...
537 490
530 495
1%
451 944
17%
Мерзімі өткен комиссиялық ...
1 ... ... кредиторлар
207 350 078
191 105 720
9%
126 046 619
52%
Секьюритилендірілетін активтер бойынша ... ... ... ... ... ... ...
71 434 267
57 232 127
25%
64 772 394
-12%
Міндеттемелер жиынтығы:
11 874 638 817
11 514 637 784 ... 715 161 ... ... атаулары
Сомасы
Сомасы
Өзгерісі
Сомасы
Өзгерісі
Банктің жарғылық капиталы
2 788 189 443
2 564 269 304
9%
2 448 605 567
5%
Қосымша капитал
157 680 325
16 022 522 ... 319 ... ... ... ... 495 ... ... (провизияларды) түзетудiң шоты
297 521 117
- 119 442 775 ... ... және ... ... ... ...
-1 238 237 ... 1 157 791 481 ... 141 984 ... ... ... ... (шығыстардың) шығыстардан (кірістерден) асып кетуі
222 111 177
- 37 649 764 ... 420 031 ... 005 336 ... 303 239 065 ... 316 328 ... ... 879 975 779
12 817 876 849
8%
12 031 489 896
7%
Дерек көзі: ҚР Ұлттық банк жанындағы Қаржылық Қадағалау комитетінің ... ... ... ... негізінде жасалған.[18]
1 кесте Қазақстандағы жалпы банк секторындағы ахуалдың оң өзгерісін көрсетеді. Соңғы жылдардағы Қазақстандағы жалпы банктердің активтерінің өсу ... 8% ... ... ... ... ... 2013 жылы 7 757 943 468 мың ... құрап отыр.Бұл жалпы активтердің 56 %-ын құрайды және алдынғы жылмен салытырғанда 13% немесе 914 184 825 мың ... ... ... ... ... ... үлес ... 80%-ға дейін көтеру керек. Қазіргі таңда бұл көрсеткішті 83%-ға жеткізуге болады. Алайда, Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі банктерінің ресурстық ... ... ... - ақ ... жобалардың болмауы осы мәселені шешуге мүмкіндік бермей отыр. Жалпы Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің несие саясатының икемді болуы және ... ... ... ... ссудалық портфельдің сапасының жоғарлауының нәтижесінің көрсеткіші.
Сурет 1 ЕДБ активтерінің өсу қарқыны.
Дерек көзі: 1 кесте мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
ҚР екінші ... ... ... 2012 ... 1 ... ... ... қарыздар және операциялары бабының 1 168,8 млрд. теңгеге немесе 11,2%-ға, сондай-ақ ... ... ... ... металлдар және корреспонденттік шоттар бабының 82,8 млрд. теңгеге немесе 5,9%-ға, сондай-ақ өзге ... 106,8 ... ... ... ... ұлғаюы есебінен 1 062,1 млрд. теңгеге немесе 8,3%-ға ұлғайып, 2013 жылғы 1 ... ... ... 13 880,0 ... ... ... ... жылғы желтоқсанда ҚР екінші деңгейдегі банктері активтерінің ... 172,0 ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктер активтерінің құрылымында елеулі өзгерістер байқалмады. Активтер құрылымындағы негізгі үлесті банктік қарыздар мен операциялары алады - 64,6%, ... ... ... ... ... ... шоттарға 8,2%, ал портфельдегі бағалы қағаздарға 10,5% тиесілі. Жылдың басында тиісінше банктік ... мен ... - 62,5%, ... ақша, тазартылған қымбат металлдар, корреспонденттік шоттарға - 8,3%, ал портфельдегі бағалы қағаздарға - 11,1% ... ... ... 2 ЕДБ займдарын экономикалық қызмет салалары бойынша үлестіру
Дерек көзі: ҚР ҚҚК 2010-2012 жылдардағы есептерінің мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.[18]
Шағын бизнес ... 2 ... ... ... ... ... ... бойныша үйлестіру бейнеленген. Байқап отрығанымыздай ең ірі бөлігі құрылыс, жеке ... ... және ... ... ... Бұл ... ... сол салалырдың экономикалық дағдарысқа икемді екіндігінің дәлелі болып отыр.
Республикамыздың экономикасында ағымдағы жылдың тіркелген шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны 6,4% артқан. Республикамыздағы ... ... ... 233 417 ... ... 2012 ... сәйкес мерзімімен салыстырғанда 6,4%-ға артты. Сонымен қатар, ол заңды тұлғалардың жалпы саны өткен жылдың сәйкес ... ... ... ... 321 617 бірлікке жетті. Айта кету керек, адам саны 50-ге жетпейтін субъектілер саны 302 020 бірлікті ... ... ... ... ... ... ... саны ағымдағы жылдың ақпанына жасалған мәлімет бойынша 161 276 бірлікті құраған.
Шағын және орта бизнестің банктің ссудалық порфеліндегі ... ... ... 14,8% ... ал ... ... 1870,7 млрд теңгені немесе 16,05% құрады. Жалпы өсім 20 % шамасында.
Кесте 2
Қазақстан Республикасындағы банктік сектордың ссудалық ... ... ... ... ... сомасы, млрд. Теңге
Жиынтығына %-бен
Негізгі борыш сомасы, млрд. Теңге
Жиынтығына %-бен
Өзгерісі ... ... ... ... ... %-бен
Өзгерісі %-бен
Жалпы ссудалық портфель
9 065,90
100,0%
10 472,80
100,0%
15,5%
11 658,00
100,0%
11,32%
Банктерге және банктік операцияларының жекелей түрлерін жүзеге асыратын ұйыдарға ... ... ... ... ... ... ... 813,18
20,0%
2 018,50
19,3%
11,3%
2530,5
21,7%
25,37%
Шағын және Орта бизнес субъектілеріне қарыздары
1 ... ... ... ... ... ҚР ... банк жанындағы Қаржылық Қадағалау комитетінің 2010-2012 жылдарының есептерінің мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.[18]
2 ... ... ... ... ... ... ... көп бөлігі заңды тұлғаларға берілген қарыздары болып табылады. 2010 ж. заңды тұлғаларға қарыздары жалпы жиынтығының 59,0% ... 2011 ж. ... ... ... қарыздары, жалпы жиынтығының 64,0%-ынқұрап,25,4%-ға немесе 1 356,32 млрд. теңгегеөсімін байқап отырмыз. 01.01.2013 күнге заңды тұлғаларға берілген қарыздары, жалпы ... ... ... ... 345,70 ... ... алдыңғы жылғы өсіммен салыстырғанда -20,20%-ға кем, бұл банктердің несие саясатының ірі заңды тұлғаларды несиелеуден шағын және орта ... ... ... ... ... ... және орта ... несиелеу бойынша жалпы банктердің ссудалық портфеліндегі үлесі 2010 ж.15,0% немесе 1 ... ... ... ... 2011 ... ... ... өсім 14,3% құрап отыр, ал 2012 жылмен салыстырғанда жалпы өсім 20,33% құрады. Шағын және орта ... ... ... ссудалық порфеліндегі үлесінің өсімі тұрақты жылына 10-15% шамасында. Бұл жалпы банктердің ... ... ... ... ... 3 ҚР банк ... ... портфелінің құрылымы
Дерек көзі: 2 кесте мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... соңғы үш жылда оң өзгерісін байқатып отыр. Сонда да банктердің ссудалық портфеліндегі шағын және орта ... ... әлі де аз ... ... ... себебі шағын бизнесті несиелеуле банктер бизнесті тек ұлғайтуға ... ... ... ... ... ... ғана көңіл аударуында. Жаңадан бизнес бастайтын тұлғаларға несиелік саясаттың консервативті және банктердің тәуекел басқаруындағы принциптерін негізге ала отырып, банктер жаңа ... ... ... Ондағы басты себеп жаңа бизнес ашушы тұлғаның несие қабілеттілігінің төмен деңгейімен ... ... 3 ... Республикасындағы банктік сектордың ссудалық порфелінің сапасы
Көрсеткіш атауы/ күні
2010
2011
Өзгерісі %-бен
2012
Өзгерісі %-бен
Негізгі ... ... ... Теңге
Жиын-тығына %-бен
Негізгі борыш сомасы, млрд. Теңге
Жиын-тығына %-бен
Негізгі борыш сомасы, млрд. Теңге
Жиын-тығына ... ... ... ... ... 657,9
100,0%
11,32%
Стандартты
2 389,4
26,4%
2 686,7
25,7%
12,4%
3 302,0
28,3%
22,90%
Күмәнді, соның ішінде:
4 858,2
53,6%
5 479,3
52,3%
12,8%
5 069,9
43,5%
-7,47%
1 категория
1 598,8
17,6%
1 599,5
15,3%
0,0%
1 600,9
13,7%
0,09%
2 категория
573,3
6,3%
685,7
6,5%
19,6%
729,8
6,3%
6,43%
3 категория
954,3
10,5%
1 301,1
12,4%
36,3%
1 364,5
11,7%
4,87%
4 ... ... ... ... ... ... 306,8
22,0%
26,9%
3 286,0
28,2%
42,45%
Дерек көзі:ҚР Ұлттық банк жанындағы Қаржылық Қадағалау ... ... ... ... ... ... автормен құрастырылған.[18]
3 кестеге сәйкес 2010ж. 2011 жылмен сылыстырғанда жалпы ссудалық порфельдің өсімі 15,5% ... ... ... өсімі тек 12,4% бұл дегініміз 2011жылға жалпы берілген несиелердің 3,1 % қайта сапасыз болуының көрсеткіші. Күмәнді несиелер ... ... ... ... өту процессі орын алды. Үмітсіз несиелер 2011 ... ... ... ... ... 22,0% алдыңғы жылмен салыстырғанда жалпы өсім 26,9% құрады. 2012 жылы жалпы жағдай дұрыстала бастады. Жалпы ссудалық ... ... 11,32% ... стандартты несиелер жалпы жиынтық ссудалық портфельге қатынасы 28,3%-ды құрап, стандартты порфельдің жалпы өсімі22,90% құрады.Сссудалық портфельдің сапасының өсуі жалпы екінші ... ... ... ... қайта профильденуіне негізделеді. Ірі заңды тұлғаларды несиелеуден банктер шағын және орта бизнесті несиелеуге ... ... ... ... ... жақсаруына оң әсерін тигізуде.
Сурет 4 Қазақстан Республикасындағы банктік сектордың ссудалық ... ... ... 3 кесте мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
ҚР банк секторының несие портфелі жылдың басымен салыстырғанда 1 185,1 млрд. теңгеге ... ... ... есепті күні 11 657,9 млрд. теңге болды.
Заңды тұлғаларға ... ... ... 345,7 ... ... ... ... ұлғайып, 7 050,9 млрд. теңге болды. Жеке тұлғаларға қарыздар 512,0 ... ... ... ... ұлғайып, есепті күні 2 530,5 млрд. теңге болды. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне қарыздар 1 870,7 ... ... ... ... ... ... несие портфелінің құрылымында ең көп үлесті заңды тұлғаларға қарыздар алады - 60,5%, бұл ... жеке ... ... ... - 21,7%, ... және орта кәсіпкерлік субъектілеріне қарыздар - 16,0%, операциялары - 0,5%.
Жұмыс істемейтін қарыздар* үлесі - 36,7%, 90 ... ... ... ... ... бар ... үлесі - 29,8% болды. Бұл орайда, жылдың ... ... ... ... ... - 36,7%, 90 ... астам мерзімі өткен берешегі бар қарыздар үлесі - 30,8% болған еді.
Стандартты емес қарыздарға қарсы қалыптастырылған провизиялар (резервтер) ... ... ... 642,4 ... ... ... 19,1%-ға ұлғайып, 4 008,1 млрд. теңге немесе ЕДБ жиынтық несие портфелінің 34,4%-ы болды.
Сурет 5 ҚР ... мен ... ... ... ... ҚР ҚҚК ... ... ҚР банктерінің активтерінің ішіндегі несие портфелінің динамикасын байқатып отыр. Соңғы 5 жылда несие портфелінің активтер ішіндегі үлес салмағы ... өсіп ... ... отырмыз.
Сурет 6 ҚР банк секторының міндеттемелерінің динамикасы.
Дерек көзі: ҚР ҚҚК сайтынан. [18]
6 cурет ҚР екінші деңгейдегі банктерінің жиынтық міндеттемелері 2012 ... 1 ... ... 360,0 ... ... немесе 3,1%-ға ұлғайып, 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 11 870,6 ... ... ... ... жылдың басынан бастап клиенттер салымдарының ұлғаюы 735,4 млрд. теңге немесе 9,4% ... Банк ... ... ... ... ... ... 501,6 млрд. теңгеге немесе 33,5%-ға төмендеді. 2012 жылғы желтоқсан айында ҚР екінші деңгейдегі ... ... 1 335,0 ... ... ... ... ...
Екінші деңгейдегі банктердің жиынтық міндеттемелерінің құрылымындағы ең көп үлесті клиенттердің салымдары - 71,9% және ... ... ... ... ... - 8,4%. ҚР ... ... алдындағы ҚР екінші деңгейдегі банктерінің міндеттемелері 1 637,2 млрд. теңге немесе ЕДБ жиынтық міндеттемелерінің 13,8%-ы болды.Клиенттердің салымдары жылдың басынан бастап 735,4 ... ... ... ... ұлғайып, 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 8 532,9 млрд. теңге (ЕДБ жиынтық міндеттемелерінің 71,9%-ы) болды. ... ... ... 2012 ... 1 ... салыстырғанда 84,49 млрд. теңгеге немесе 1,7%-ға ұлғайып, 5 117,8 млрд. теңге болды. Жеке ... ... 651,0 ... ... ... ... ұлғайып, есепті күні 3 415,1 млрд. теңге болды. Клиенттердің шетел валютасындағы салымдары қарастырылып ... ... 119,4 ... ... ... ... ұлғайып, 2013 жылғы 1 қаңтарда 2 671,9 млрд. теңге болды.
2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша ЕДБ-ның қорландыру құрылымындағы клиенттер салымдарына 61,5% ... ... ... 20,1%, ... ... ... қағаздар 7,2% болды.
Сурет 7 ҚР банк секторының ... ... ... ... 1 ... мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.[18]
Клиенттердің салымдары жылдың басынан бастап 735,4 ... ... ... ... ... 2013 ... 1 ... жағдай бойынша 8 532,9 млрд. теңге (ЕДБ жиынтық міндеттемелерінің 71,9%-ы) болды. Заңды ... ... 2012 ... 1 ... салыстырғанда 84,49 млрд. теңгеге немесе 1,7%-ға ұлғайып, 5 117,8 млрд. теңге болды. Жеке тұлғалардың салымдары 651,0 млрд. теңгеге немесе 23,6%-ға ... ... күні 3 415,1 ... ... ... АҚ ... ... 2010-2012 жылдар аралығындағы шағын бизнес саласындағы несие саясатын талдау
Темірбанк (ҚҚН: ТЕБН, ФҚН: Т3М) -- активтерінің көлемі жағынан ... ... ... ... ... ... ... атауы -- акционерлік қоғамы>>. Қысқаша арнайы ... -- АҚ. ... -- ... ... Абай даңғылы 68/74 үйде.
Тарихы
АҚ 1992 жылдың 26 наурызында негізі қаланды. Алғашқы ... ... банк ... теміржол банкі ретінде дамыды. Уақыт өте келе Темірбанк экономиканың түрлі салаларындағы клиенттерге кең қызмет көрсететін, әмбебап ... ... ... жылы АҚ менеджменті бөлшек қызмет нарығына үдемелі өту ... ... ... және ... несиелендіру бағдарламасы өңделіп, іске қосылды. VISA International халықаралық төлем жүйелерінде ассоцацияланған мүшелігін алып, жеке карточкаларын шығаруға кірісті.
2006 жылдың желтоқсанында АҚ ... ірі ... ... 2007 ... 1 қаңтарында АҚ дауыс құқығын беретін акциялардың 51,54% иемденді.
2008 жылдың 3 ... ... ... қызметі қосылды, интерфейс жаңартылды, Интернет пен мобильді банкинг арқылы барлық төлемдерді төлеу мүмкіндігі пайда болды.
2009 жылдың тамызында АҚ ... ... ... ... ... ... ... жылдың 11 мамырында Ұлттық әл-ауқат қоры>> АҚ дауыс құқығын беретін акциялардың 79,93% иемденіп, банктің негізгі акционеріне айналды, ал сол ... 30 ... АҚ ... қарыздарын қайта құрылымдауды аяқтады.
2011жылдың 23 мамырында VISA International Халықаралық төлем жүйелерін енгізді. 2010 жылдың қаржылық есебі нәтижесі бойынша АҚ ... ... ... ... ... ... жылдың сәуірінде мобильді төлемдер жүйесі іске қосылды.
Стандард&Поор'с халықаралық агенттігінің шешімімен, АҚ-ның ұзақ және ... ... ... ... , ... шкаласы бойынша , рейтингтер болжамы бойынша деп танылды.
Меншік иесі мен ... ... ... ... ... ... шешімімен банктің Басқарма төрағасы болып Ержан Шайкенов тағайындалды.
2010 жылдың мамырында Ұлттық әл-ауқат қоры>> АҚ дауыс ... ... ... 79,93%-ын иемденіп, банктің негізгі акционеріне айналды.
АҚ Директорлар кеңесінің 2011 жылдың 11 шілдедегі шешімімен, Мұрат Байсынов банктің Директорлар ... ... ... ... ... ... ... көрсететін қызмет түрлері.
Қазіргі таңда банк тұрғындарға мынадай қызметтер көрсете алады:
* корпоративті несиелердің барлық түрлері;
* тұрғындарды және корпорация жұмысшыларын жеке ...
* ... ... және ... ... әр ... ... көрсету операциялары;
* клиенттерден салымдарды ұлттық және шетел валютасында қабылдау;
* жинақтаушы ... ... ... ... ... ... валюталық, құнды қағаздар және депозиттермен операциялар;
* лездік ақша аударымдары;
Жеке тұлғаларға:
Кассамен есеп айырысу қызметтері:
* Комуналдық төлемдер
* Кассалық операциялар
* Шетел ... ...
* Жеке ... шоттарымен жүргізілетін операциялары
* Ақша аударымдары
* Салымдар
* Несиелендіру
* Жол ...
* ... ...
* ... ... ... тұлғаларға:
Кассамен есеп айырысу қызметтері:
* Сейфтік қызметтер
* Электроды клиент
* Аударымдар
* Кассалық операциялар
* Шетел валютасын конвертациялау
* Сауданы қаржыландыру
* ...
* ...
* Банк ...
АҚ 2007 ... 19 ... № 107 банк ... жүзеге асыруға арналған бас лицензиясына ие. Банк желісін ... ... ... ... және халық саны 50 000 адамнан астам қалаларда ұсынылған 21 филиал мен 120 астам сауда нүктелері ... ... ... ... өзінің бөлшектік бағытын сақтай отырып, VISA және MasterCard (Cirrus/Maestro) халықаралық ... ... ... және ... карточкаларын шығарады.
Активтер мен пассивтер
2001 жылдың 1 шілдесінен "Темірбанк" ААҚ жария етілген жарғылық капиталы 1,4 млрд ... ... ... ... ... ... ... есептемегенде) - 1,38 млрд теңгені құрайды.2007 жылы ҚР Қаржылық бақылау агенттігінің талаптарына сай, коммерциялық банктердің ... мен ... ... ... АҚ ... капиталының көлемі 19,9 млрд-тан 38,9 млрд теңгеге дейін, ал банктің жеке капиталы 2007 жылы 26,7 млрд теңгеден 54,1 млрд теңгеге ... ... екі ... ... ... 1 ... Банк ... 325,9 млрд теңгені құрады. 2007 жылдың нәтижесі бойынша банктің таза табысы 8,6 млрд теңгені құрады.2009 жылдың басында меншікті капиталы - 44,6 млрд ... ... ... ... ҚБА мәліметі бойынша АҚ активтерінің көлемі бойынша Қазақстан банктері арасында сегізінші орынды иеленді. 2009 ... ... Банк ... 299,9 млрд ... ... меншікті капиталы - 25,7 млрд теңге. Көрсетілген кезеңдегі жабылмаған шығыны 23,9 млрд ... ... 1 ... - ... ... капиталы 40,8 млрд теңгеге дейін төмендеді. ҚР Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын бақылау және ... ... ... сай ... ... ... ... көлемі жағынан оныншы орынға ие.
2009 жылдың қазанында банк ... 204,7 млрд ... ... ... ... - 61,17 млрд ... ... 2009 жылдың қаңтар-қазан аралығы үшін жабылмаған шығыны 110,8 млрд ... ... ... 6 ... мен 2009 жылдың 9 қарашасында өзінің негізгі акционері - АҚ депозитті келісімдер бойынша төлемдерін жүзеге асыра алмады.
2010 жылдың ... ... ... ... АҚ ... хұқығын беретін акциялардың 79,93%-ын иемденіп, банктің негізгі акционеріне айналды.
2010 жылдың 30 ... ... ... ... ... құрылымдауы аяқталып, АҚ жарғылық капиталы 18.2 млрд. теңгеге дейін өсті, барлық мәжбүрлік нормативтер ... ... ... ... 1 ... банк ... 256,8 млрд теңгені құрады.
Ұйымдастырылу нысаны: Акционерлік қоғам
Лицензиясы: 2010 жылдың 16 ... ... № 107 ... Банк қызметінің барлық түрі
Ұраны: Біз әрқашан жаныңыздамыз
Құрылған жылы:1992
Орналасқан жері:Қазақстан: Алматы
Тірек тұлғалар: Шайкенов Ержан Блокұлы ... ... ... ... Байсынұлы (Директорлар кеңесінің төрағасы)
Жарғылық капиталы ▲ 59,5 млрд. теңге (01.04.2013)
Меншікті капиталы ▲ 60,9 ... ... ... ... 288,2 ... теңге (01.04.2013)
Таза кіріс ▲ 564,9млн. теңге (01.04.2013) Аудиторы Ernst&Young
Кесте ... ... ... ... ... ... атауы
Жай акциялар
Саны
Үлесі
әл-ауқат қоры>> АҚ (Астана,ҚР)
15 980 933 000
79,90 %
BANK OF NEW YORK MELLON (DR) ... ... 909 062 ... ... АҚ ... ... ... таңда, банк мынадай ұйымдардың қатысушысы болып табылады:
* Қазақстан Республакасының жеке тұлғаларының салымдарын депозиттерін міндетті сақтандыру қоры;
* Қазақстанның ипотекалық ... ... ... ... қор ... Қазақстан қаржыгерлерінің ассоциациясы;
* Халықаралық банкаралық S.W.I.F.T ЖӘНЕ REUTER телекоммуникация жүйесі;
* Қазақстанның сауда-өндіріс палатасы;
* VIZA International.
Сурет 8 АҚ ... АҚ ... ... ... қатынаста өз қызметінде ол функционалды түрде операциалық ... ... ... ... мен ... банк ... банк қызметін сату,
* операциалық жұмысты дұрыс ұйымдастыру,
* клиент ... ... ... ... ді ... бойынша шаралар жүргізу,
* құрылымдық бөлімше келесі банк қызметтерін орындайды.
* заңды тұлғалардан ... ...
* жеке ... депорт қабылдау;
* жеке тұлғаларға банк шоттарын ашу, жүргізу.
* шетел валютамен операция;
* кассалық ... ... пен ... ... сақтау;
* коммуналдық төлемдер мен бюджетке төлемдер қабылдау;
* чектерді сату және алу;
* Қазақстан территориясында және одан тыс жерлерге аудару
* жасау;
* ... ... ... ... ... қабылдау.
Сурет 9 АҚ Филиал құрылымы.
Дерек көзі: АҚ мәліметтері негізінде құрастырылған.
Қаржылық жағдайына талдау.
Кесте 5
АҚ 2010-2012 жылдардың ... ... ... % ... % ... 840 ... 838 ... 321 086
10,70%
Қолма қол валюта
5 940 276
6 142 973
3,41%
6 911 519
12,51%
КР ҰБ ... 673 ... 732 ... 053 ... ... ... салымдар және овердрафт, овернайт
1 734 ... 696 ... 704 ... айға ... ... ... және қарыздар, соның ішінде: овердрафт, овернайт, Банкаралық салымдар және қарыздары, соның ішінде: ... ...
992 ... 036 ... 006 972
64,87%
1 айдан асқан Банкаралық салымдар және қарыздары
761 439
5 156 513
577,21%
3 199 178
-37,96%
Саудадағы бағалы қағаздары
30 741 297
35 814 ... 261 ... РЕПО ...
1 339 ... 200 ... ... 245 ... 617 612
3,05%
238 960 887
10,83%
Басқа заңды тұлғалардың капиталына инвестиция
301 648
428 ... ... ... мен ... ... 533 ... 568 ... 497 201
42,22%
Метериалдық емес активтер
278 603
489 926
75,85%
606 161
23,73%
5 кестенің жалғасы.
1
2
3
4
5
6
Алуға есептелген ... 121 ... 753 ... 106 ... және мерзімі өткен комисиондық табыстар
2 024
2 165
6,97%
1 792
-17,23%
Басқа да активтер
14 558 951
14 218 322
-2,34%
15 943 ... ... ... ... 816 ... 474 548
-35,90%
-73 538 122
7,39%
Дебиторлық қарыздар бойынша провизия
-559 616
-539 ... ... да ... қызметтен провизия
-7 027
-5 127
-27,04%
-5 127
0,00%
Пассив
198 840 190
256 838 ... 321 ... 997 ... 532 ... 054 ... ... 847 911
16 338 900
17,99%
19 964 553
22,19%
Картшоттар
3 002
4 236
41,11%
3 322
-21,58%
Сұранымға дейінгі депозиттер
213 046
219 410
2,99%
191 ... ... 461 ... 775 ... 704 ... ... ... 620 013
1602,50%
ҚР ҰБ алдындағы міндеттемелері
5 937
5 937
0,00%
5 937
0,00%
Банкаралық корршоттар,сұранымға дейінгі салымдар
4 ... ... ... құралдар 1 айға дейінгі
0
0
27 133
Банкаралық құралдар 1 айға аса
2 539 ... 996 ... 351 ... ... және ... 470 ... 860 ... 077 011
-11,71%
Төлемге есептелінген пайыздар
1 333 490
5 295 960
297,15%
4 995 282
-5,68%
Есептелген және мерзімі ... ... ... ... ... 385
-30,02%
Басқа да міндеттемелер
1 879 685
2 897 630
54,16%
2 848 ... ... ... провизия
3 266
5 159
57,96%
23 470
354,93%
Меншікті капитал
21 843 175
67 305 997
208,13%
65 266 408
-3,03%
Акционерлік жарғылық қор
64 076 362
64 076 281
0,00%
63 289 061
-1,23%
Резервліленген ... 373 ... ... 311 ... ... ... таза табысы
81 140 632
3 827 375
-95,28%
8 288 806
116,57%
Дерек көзі: АҚ 2010-12 жылдық есептерініңмәліметтері негізінде ... Банк ... ... ... ... 27,4 ... ... немесе 10,70%-ға өскен. Басты өсім банктің ссудалық портфелінің өсімі (23,3 млрд. тенге немесе 10,83%) және Алуға ... ... ... (8,3млрд.тенгеге немесе 30,10%) негізде орын алды.Сонымен қатар ... ... ... ... және ... овернайт бабы бойынша 1,7 есе немесе 3 млрд. теңгеге өсіп, 4,7 млрд. ... ... ... Алайда ҚР ҰБ депозиттері бабы бойынша3,7 млрд. тенгеге немесе -37,79%-ға азайды. Активтердің басқа баптары бойынша айтарлықтай өзгерістер байқалмаған.
Банк міндеттемелері 15,58%-ға ... 29,5 ... ... өсіп ... Банк ... өсімі РЕПО операцияларының айтарлықтай өсімімен негіздеуге болады(16 есе немесе 12,8 млрд. тенгеге өсім). Мерзімді ... ... ... 17,9 ... ... ... 14,97%. ... субордиленген қарыздары және облигациялары бойынша -11,71% немесе 4,7 млрд. теңгеге азаю байқалады. Ағымдағы шоттардағы ақша ... 3,6 ... ... немесе 22,19% өсім байқалды. Міндеттемелердің басқа баптары бойынша аса өзгерістер жоқ.
Банктің меншікті ... ... 2 ... азайған. Алайда банктің ағымдағы жылдың бөлінбеген таза табысы 116,57%- ға немесе 4,4 млрд теңгеге өсіп отыр.Бұл банктің жалпы несие саясатының ... ... оң ... ... ... 2010 ... банктің қарыздарын қайта құрылымдаудан бері банк табыстылығы да ... ... ... талдау:
мың. теңгемен
2010
2011
Өзгерісі %-бен
2012
Өзгерісі %-бен
Пайыздық табыстар
27 421 206
25 471 420
-7,11%
26 128 196
2,58%
Пайыздық шығындар
23 369 048
15 362 ... 473 ... ... табыс
4 052 158
10 108 547
149,46%
11 655 057
15,30%
Провизияға шығындар
69 552 ... 331 ... 403 ... ... ... байланысты табыстар
57 526 253
53 885 098
-6,33%
78 632 382
45,93%
Провизияға шығындарды шегергендегі таза пайыздық табыс
-7 974 296
16 661 ... 883 ... емес ... 976 ... 123 452
-91,63%
16 803 968
84,18%
Пайыздық емес шығындар
28 891 ... 857 ... 781 ... пайыздық емес табыс (шығын)
80 084 549
-6 734 064
-108,41%
-5 977 ... да ... ... ... ... 557
-64,24%
377 340
145,73%
Басқа да банктік қызметтерге провизияны қалпына келтіруден табыс
18 212
34 082
87,14%
41 148
20,73%
Салықтық шегерімдерге дейінгі таза табыс
71 699 046
9 808 291
-86,32%
4 570 ... ... 440 ... 865 ... ... пайда
81 139 519
7 943 195
-90,21%
4 541 350
-42,83%
Дерек көзі: АҚ 2010-2012 жылдық есептерінің мәліметтері негізінде құрастырылған.[11]
Банк 2012 жылдың қортындысымен 4,54 ... ... ... оң ... ие ... ... коэфиценттер:
Коэфиценттер
2010
2011
2012
Сипаттама
Таза табыс мың. теңгемен
81 139 519
7 943 195
4 541 350
01.01.2013 күнге банк табысты
ROA %
40,81%
3,1%
1,6%
Рентебельділік көрсеткіштері оң
ROE %
371,46%
11,8%
7,0%
Провизия/Ссудалық ... ... ... 1% ... ... ... көлемі 3,2% азайған
Дерек көзі: АҚ 2010-2012 жылдық есептерінің мәліметтері негізінде құрастырылған.[11]
Кесте 8
Банктің ссудалық порфелінің классификакациясы:
Категория
2010
2011
Өзгерісі % бен
2012
Өзгерісі % ... мың. ... % ... мың. ... % ... мың. ... % ... 793 827
17,81%
40 983 524
18,60%
8,44%
63 691 355
26,02%
55,41%
1- ші санатты күмәнді
51 348 119
24,20%
47 815 683
21,70%
-6,88%
61 583 142
25,16%
28,79%
2- ші санатты күмәнді
1 321 ... ... ... ші ... ... 241 679
1,53%
9 215 583
4,18%
184,28%
6 939 470
2,83%
-24,70%
4- ші санатты күмәнді
3 728 633
1,76%
193 543
0,09%
-94,81%
133 300
0,05%
-31,13%
5- ші санатты күмәнді
19 429 745
9,16%
18 362 ... 206 ... 338 ... 657 ... 214 329
44,61%
5,36%
Сомасы
212 202 401
100,00%
220 374 331
100,00%
3,85%
244 809 525
100,00%
11,09%
Дерек көзі: АҚ 2010-2012 жылдық есептерінің мәліметтері негізінде құрастырылған.[11]
2012 ж ... ... ... 11,09% ... 24,5 ... ... өсіп отыр. Сонымен қатар банктің стандартты несиелерінің ұлғайюы байқалуда. Стандартты ... үлес ... 26,02% ... 63 ... ... ... отыр. Ол алдыңғы жылмен салыстырғанда 55,41%-ға ұлғайды. Банктің ссудалық портфеліндегі 5- ші ... ... ... үлес ... ... орта есеппен алғанда 82,54%-ға немесе 15 млрд. теңгегеазайған. Алайда банктің несиелік порфеліндегі үмітсіз несиелердің үлесі бірқалыпты, оның ... орта ... ... 45% ... әлі де банктің несие портфелінің сапасының нашар деңгейде екенінің көрсеткіші.
Сурет 10 "Темірбанк" АҚ ссудалық порфелінің ... ... ... ... негізінде құрастырылған.
Кесте 9
Банктің ҚР ҰБ-нің пруденциалды нормативтерін орындауы 01.01.2013:
Көрсеткіш
Орыдалуы
k1-1
0,070
+
k1-2
0,084
+
k2
0,171
+
k4
1,418
+
k4-1
2,180
+
k4-2
2,240
+
k4-3
1,543
+
k4-4
8,403
+
k4-5
5,168
+
k4-6
1,683
+
Дерек көзі: ҚР ҚҚК мәліметтері ... ... ... Банк ... ... ... орындаған.
АҚ қаржылық жағдайына талдау жасау барысында келесі мәселелер бар:
* Банк барлық пруденциалды нормативтерді орындаған.
* 2012 ... ... ... банк ... ... ... ... тек банк ссудалық портфеліндегі үмітсіз несиелердің үлес салмағының үлкен болуы.
Кесте 10
АҚ жалпы банк филиалдары бойынша ссудалық ... ... ... ... жиынтығы
Жиынтығына %-бен
2011 жылға жиынтығы
Жиынтығына %-бен
2012 жылға жиынтығы
Жиынтығына %-бен
Актау
3 812 515
1,80%
4 277 789
1,82%
4 799 844
1,96%
Актобе
7 667 037
3,61%
8 602 ... 652 ... 756 ... 313 ... 059 ... 582 832
9,23%
21 972 692
10,56%
24 654 207
10,07%
Атырау
2 754 163
1,30%
3 090 276
1,21%
3 467 ... ... ... ... 156 122
3,84%
9 151 483
4,16%
10 268 316
4,19%
Каскелен
339 699
0,16%
381 156
0,14%
427 671
0,17%
Кокшетау
3 375 125
1,59%
3 787 020
1,49%
4 249 183
1,74%
Костанай
3 626 ... 069 ... 565 ... 302 ... 583 ... 898 916
1,18%
Отеген
2 659 970
1,25%
2 984 588
1,04%
3 348 823
1,37%
Павлодар
4 508 761
2,12%
5 059 ... 676 ... 434 ... 609 ... 806 ... 308 ... 834 779
1,95%
5 424 808
2,22%
Тараз
1 607 265
0,76%
1 803 413
0,80%
2 023 499
0,83%
Уральск
1 269 921
0,60%
1 424 ... 598 ... 187 ... 942 449
2,82%
7 789 695
3,18%
Шымкент
1 052 043
0,50%
1 180 433
0,49%
1 324 ... ... ... ... 637 460
2,19%
5 203 408
2,36%
5 838 425
2,38%
БАС ОФИС
101 589 748
47,87%
113 987 610
54,77%
127 898 490
52,24%
Свод БО-сіз
92 862 415
43,76%
104 195 207
45,23%
116 911 035
47,76%
Жиынтығы
212 202 ... 374 ... 809 ... ... "Темірбанк" АҚ мәлімметтері негізінде құрастырылған.[11]
АҚ тағы бір мәселе шағын кәсіпкерлікке қаржылық көмек көрсетуде ... ... ... ... ... басым бөлігі Алматы (52%), филиалдар бойынша ең үлкен үлесті бас офис иемденеді. Жалпы банктің ссудалық портфеліндегі үлесі 2012 жылға ... Ол ... ... ... ... ... 13 910 879 мың. ... жоғары. Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе облыстарында жергілікті органдардың шағын бизнеске көңіл аударуы мен қолдауына байланысты жалпы ... ... (1,5%). Ал, ... ... ... ... банктік несиелердің 6,5%, Шығыс-Қазақстан аймағында - 6%, Шымкеттің үлесіне небәрі 1%. Шымкент ... ... ... банк бойынша үлесі 0,54% немесе 1 324 491 мың. теңге. Ол алдыңғы ... ... 144 058 мың. ... ... Ал, ... қалалар мен ауылдың шағын және орта кәсіпорындары несиелік ресурстарға өте зәру болып отыр, яғни несие ... ... ... тыс ... ... ... коммерциялық банктердің аймақтармен байланысы және аймақтық кіші және орта жобаларды қаржыландыруға ... ... жоқ. ... ... ... нормативтер де шағын бизнесті қаржыландыруға олардың ынтасы төмен. Қазіргі кезде аймақтарда: ұсақ сауда орнын, тамақтандыру саласы ... өте ... ... ғана ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің тиімді дамуы үшін қызметі инновацияны енгізумен, өнім экспортымен байланысты, ШОБ ... ... ... ... ... түрін әрі қарай тарату және кейбір жағдайларды іске асыру механизмін құру қажет, франчайзинг, венчурлік бизнесті субмердігерлік және лизингті белсенді қолдану үшін ... ... ... ... қолдаудың нәтижесінде шағын және орта кәсіпкерлік ұлттық экономикада елеулі рөл атқара бастайды.
Кесте 11
"Темірбанк" АҚ ссудалық порфелінің құрылымы
Көрсеткіш атауы/ ... ... ... мың. теңге
Жиынтығына %-бен
Негізгі борыш сомасы, мың. теңге
Жиынтығына %-бен
Негізгі борыш сомасы, мың. теңге
Жиынтығына %-бен
Өзгерісі %-бен
Жалпы ... ... 202 ... 374 ... 809 ... және ... ... жекелей түрлерін жүзеге асыратын ұйыдарға қарыздары
4 880 655
2,30%
3 427 830,05
1,6%
4 406 571,45
1,8%
28,55%
Заңды тұлғаларға қарыздары
127 321 441
60,00%
141 094 450,79
64,0%
148 063 774,22
60,5%
4,94%
Жеке ... ... 347 ... 871 ... 138 660,41
21,7%
26,91%
Шағын бизнес субъектілеріне қарыздары
33 315 777
15,70%
32 712 735,37
14,8%
39 283 340,06
16,0%
20,09%
"Кері Репо" Операциялары
1 339 ... 200 ... ... АҚ ... жылдық есептерініңмәліметтері негізінде құрастырылған.[11]
11 кестеге сейкес АҚ ссудалық портфелінің ... ... ... және орта ... субъектілеріне қарызыдары соңғы 3 жылда айтарлықтай өзгеріссіз. Бұл ... ... ... саясатындағы өзгерістерінің болмауымен түсіндіріледі. 2010 жылы шағын бизнес субъектілеріне қарыздары33 315 777 мың. теңгені немесе жиынтығының 15,70%құраған болса, 2011 жылы 32 712 735,37 ... ... ... 14,8% ... 603 041,59 мың теңгеге азайды. Ал 2012жылы алдыңғы жылмен салысытырғанда 20,09% немесе 6 570 604,6 мың. теңгеге жоғарлаған.
Сурет 11 ... АҚ ... ... ... көзі: 11 кесте мәліметтері негізінде құрастырылған.
Банктiк несиеге деген сұраныс күннен-күнге өсуде, ал оған шағын бизнес субъектiлерiнiң қол жеткiзе алмауы көкейтестi ... бiрi ... ... ... ... және жобалау институты жүргiзген сауалнама бойынша Қазақстанның шағын бизнес субъектiлерiнiң 84% несиеге тәуелдi екендiгiн көрсеткен, ал АҚ ... ... ... ... мына мақсаттар үшiн алынған:
* айналым қаражаттарын толықтыру - 63,5 %;
* құрал-жабдықтарды ауыстыру және жөндеу - 42,9 %;
* ... салу және ... - 25,4 %;
* ... өтеу - 3,2 %;
* жал және ... ... өтеу - 2,1 %.
2.3. АҚ шағын бизнесті несиелеу процесінің ұйымдастырылу тәртібі.
Шағын бизнесті ... ... ... басты бағыттарының бірі болып табылады. Шағын бизнестің кез келген меншік және ұйымдастырылу нысандары бойынша ... ... ... және ... қабілеттітігі банк талаптарына сай болатын шағын бизнес субъектілері несие алуына бар мүмкіндік жасалынған.
Шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... әрі консервативті. Икемділігінің нысаны әр клиентке және оның ... дара тіл ... ... ... ... ... икемделініп жасалуында байқалса, консервативтілік көзқарасы тәуекел басқармасының ... ... ... ... ... және ... бақылап отыруында байқалады. Көп жылдық тәжирибие және ... ... ... ... ... ... пен ... АҚ-ның несие саясатының жоғары деңгейде екендігінің айғағы. ... ... ... ... ... ... шарттар клиенттің сұратылған сомасына, несиелендіру мерзіміне және кепілмүлкінің өтімділігіне байланысты жекелей белгіліенеді. Кепілмүлікке қойылатын талаптардың икемділігі: клиенттің АҚ ... ... ақша ... ... ... ретінде кез келген жылжымайтын мүлік және қосымша кепілмүлік ретінде құрал жабдықтар, айналымдағы тауарлар, автокөліктер, ... ... және т.б. ... бола ... ... ... Несиені қазақстандық теңгемен немесе клиенттің сұрауына байланысты басқа шетелдік валютамен ұсынады.
АҚ ... ... ... Банк ... түрлеріне несиелік өнімді ұсына алмайды (Директорлар кеңесінің немесе Банктің Бас ... ... ... ... анықталу мүмкіндігі жоқ мүлікті немесе өтімділігі төмен мүлікті.
* Бастапқы бизнесті қаржыландыруға.
* Несие қабілеті немесе ... ... ... ... Қару жарақты өндіруге немесе жеткізілімге.
* Жарғылық капиталға салым немесе заңды тұлғаның акцияларын сатып алуға.
* ҚР резиденті еместерге.
* Экологиялық зиянды ... АҚ ... ... сейкес Банк келесідей түрлеріне несиелік өнімді ұсына алмайды:
* Азаматтық айналымнаналынып тасталынған бұйымдарды сатып алуға.
* Жер учаскесін сатып ... ... ... ... ... ... немесепсихотропты заттардың заңсыз айналымында қылмыстары бар тұлғаларға.
* Банкроттық процессінде тұрған заңды ... ... ... үміткерге және саяси кампания ұйымдастырушы саяси мекемелерге.
* Ойын бизнесін ұйымдастыруға және дамытуға.
* ҚР заңдарымен тиым салынған кез келген қызметтерді ...
АҚ ... ... ... ... қолдану мерзіміне байланысты мынандай түрлерін ажыратуға болады:
* қысқа мерзімді () ;
* ұзақ ... (, , , ... ... ... - пайдалану мерзімі бір жылдан аспайтын мақсатты ... Олар ... ... ... ... ... мен шығындарына беріледі.
Бағдарламаның тиімділігі:
* Кепілмүлкінсіз;
* Кассалық үзілістердің ... ... ... ... ... санкцияларынсыз өтелуі;
* Шартардың тиімділігі. Оны берілген 12 кесте бойынша байқауға болады.
Кесте 12
бағдарламасының шарттары.

Клиеттер
Заңды тұлғалар және жеке ... ... ... қаражаттарын толтыру
Қарыз түрі
Бір ретті қарыз/жаңартылатын кредит желiсi
Банктік өнім параметрлері
Валютасы
KZT
Сыйақы мөлшерлемесі (жылдық) ⃰
16 % дан (барлық ... ... ... сомасы/несие желісі
Орта айлық кредиттік айналымнан 30 %
12 кестенің жалғасы.
1
2
Өтелу тәсілі
* Клиент шотына ақшалардың түсуі бойымен акцептсіз алу
* Клиент ... ... ... ... ... соң ... ... бұрын өтеу
Комиссиясыз
Несие желіснің максималды мерзімі
3 айға дейін
Қарыз/ транштың максималды мерзімі
30 күнге дейін
Несие өтінімін қарау комиссиясы (қайтарымсыз)
18 000 ... ... ... ... ... ... ... траншты қосқанда)
Қарыз сомасының 0,5 %, мин. 7500 тенге
Екінші және одан әрі қарайғы таранштардың берілу комиссиясы
Қарыз сомасының 0,3 %, мин. 15 000 ... ... ... 24,94 % ... ... АҚ ... ... құрастырылған.[12]
АҚ несиесі есебі қысқа және ұзақ ... ... беру ... ... Республикасының Ұлттық банк мекемесі бекітетін сай ...
АҚ өз ... ... ... ... ұйымының айналым қаржысын құрайтын көздердің бірі болып саналады. Несиелер қайтарымдылық, төлем және ... ... ... келісіп, коммерциялық негізде беріледі.
Несие алу үшін кәсіпорындар банк мекемесі басшысының атына өтініш ... Бұл ... ... ... ... несие сомасы мөлшерін, оның жұмсалатын мақсаты мен бағытын, өтелу яғни қайтару мерзімін, сонымен қатар, осы ... ... ... ... ... үшін ... ... және тағы да басқадай құжаттар табыс етуі ... ... мен ... ... ... рет ... алуы барысында жоғарыда аталған құжаттармен қоса банкке өздерінің жарғысын, құрылтайлық құжаттарының ... ... ... және тағы да басқа құжаттарды табыс етуі ... ... ... банк ... 1 ... ... уақытқа беріледі, яғни 12 айдан артық емес уақытқа. Кейбір жағдайларда түрлі себептерге байланысты бұндай несиелердің мерзімі ... ... ... ... ... қоса ... оның ... екі жылдан аспауы керек.
Ұзақ мерзімді несиеге- мерзімі 1 жылдан асатын несиелер ... ... ... ... ... ... құралын, негізгі қорлардың қалыптасуы үшін қажеттілігіне қызмет ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
* өндіріс объектілердің құрылысы ;
* өндіріс объектілерін қайта құру, техникалық ... ... ... ... техникалар, құрал-жабдықтар және көлік құралдарын сатып алу;
* жаңа өнім шығаруды ұйымдастыру;
* өндірістік емес маңызы бар ... ... АҚ ұзақ ... ... ... ... өнімін өз клиеттеріне ұсына алады. бағдарлармасы - жеткен жеріңде тоқтап қалма.
Бағдарлманың ... ... ... ... ... айналым қаражаттарын толтыруға және қайта қаржыландыруға арналған әмбабап ... ... ... ыңғайлы тәсілін таңдау.
* Мерзімінен бұрын өтеудің айыппұл санкцияларынсыз
* Шартардың ... Оны ... 13 ... ... ... болады.
Кесте 13
бағдарламасының шарттары.

Клиеттер
Заңды тұлғалар және жеке кәсіпкерлер
Қараз қаражаттарының мақсаттылығы
Айналым қаражаттарын толтыру, негізгі құралдарды сатып алу және қарыз қаражаттарын ... ... ... ... ... кредит желiсi
Негізгі құралдарды сатып алуға бағытталған қарыз ұсынылғанда - ... ... ... өнім параметрлері
Валютасы
KZT
Сыйақы мөлшерлемесі (жылдық) ⃰
12,5 % дан (барлық кезеңге белгiленген)
Максималды қарыз сомасы/несие ... 000 000 000 ... ... ... ... ... айға дейін
13 кестенің жалғасы.
1
2
Жеңілдікті кезең
Құзырлы органның шешімі бойынша жеңілдікті кезең - 12 айға ... ... ... ... ... толтыруға берілген қарыз бойынша - 24 айға дейін
2)қалған қарыз қаражаттары бойынша - ... ... ... ... ... ... қарыз сомасы және сыйақы сомасы әр ай сайын, аннуитеттік төлемдермен;яТеңбөлінген өтеу бойынша негізгі қарыз сомасы және есептелінген сыйақы бойынша ай ... ... жыл ... ... соңында
Мерзімінен бұрын өтеу
300 000 теңгеден кем емес, комиссиясыз
Кепілмүлік
Жылжитын ... ... ... банктің құзырлы органының шешімі бойынша
2)титулдық- банктің құзырлы органының шешімі бойынша
Несие өтінімін қарау бойынша комиссия (қайтарымсыз)
18 000 теңге
Қарыз/ несие ... ... ... ... (бірінші траншты қосқанда)
Қарыз сомасының 0,3 %, мин. 30 000 тенге
Екінші және одан әрі қарайғы таранштардың берілу комиссиясы
Қарыз сомасының 0,3 %, мин. 15 000 ... ... ... ... ... ... ... кепілзатымен - ұлғайтылатын сомадан 0,3 %, мин. 30 000 ... ... ... ... - ұлғайтылатын сомадан 0,5 %, мин. 15 000 ... ... және ... ... - ... ... 0,5 %, мин. 30 000 ... тиімді мөлшерлеме 13,37 % дан
Дерек көзі: АҚ мәліметтері негізінде құрастырылған.[12]
Несие процесі өтінішті өңдеуден басталады және несиенің толық жабылуымен ... АҚ ... ... ... ... ... ... жөніндегі негізгі жұмыс мынадай кезеңдерден тұрады:
1-кезең. Клиенттермен әңгіме жүргізу.
2-кезең. Несиелік өтінішті және толық құжаттар пакетін алу.
Клиенттің төлем қабіліеттігін ... ... ... ... ... алу: Заң ... ... нәтижесі, Қауіпсіздік бөлімінің зеттеу нәтижесі, Кепіл бөлімінің зерттеу нәтижесі, Тәуекел бөлімінің зерттеу нәтижесі.
4-кезең.Несиені беру және оның ... ... ... қабылдау.
Несиелік мәліметті рәсімдеу.
5-кезең. Кепілзатты рәсімдеу.
6-кезең. Кепілзатты рәсімдегеннен кейін несиені беру. Несие алған ... ... ... ... ... және ... ... Несиеге сұраным туралы ақпарат жиналып, оған талдау жасалады және өтініштер алдын ала іріктеледі. Содан соң мына ... ... ... ... ... ... ... банкке түскен барлық ақпаратты несие қызметкерлері жазбаша тіркеп ... және онда ... ... ... болу ... ... ... аты-жөні; сұралған несиенің сомасы; мерзімі; несиенің мақсатты орны; несие қажеттілігінің негізділігі. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... дайындалу және қарыз алушы туралы неғұрлым толық ақпарат алу міндеті ... ... ... мен ... ... ... несие менеджері өзіне келген құжаттармен алдын ала танысады. Ол құжаттарға мыналар жатады:
-Несиелік өтініш. Қарыз алушы несиені алу үшін ... ... ... ... ... онда ... көрсетіледі: несиенің мақсаттық бағыты, оның сомасы, пайдалану мерзімі. Арыз үш данада толтырылады: бірінші және ... ... ... үшін, ал үшіншісі несиелеу қазметкерінде қалады.
-Қарыз алушының анкетасы.
-Шаруашылық субъектісі жарғысының көшірмесі.
-Құрылтайшылық келісім-шарттың көшірмесі.
-Мемлекеттік тіркелу туралы куәлік.
-Стат басқармасының ... ... ... 3 жыл ... және осы жылғы есеп беру кезеңіндегі бухгалтерлік есептеме формалары (№1, №2, №3 формалары).
-Несиеқорлық және дебиторлық қарыздың (оның пайда болу ... ... мен ... көрсетіледі) түсініктеме қағазы.
-Қарыздар мен №2 карточканың жоқтығы туралы қызмет көрсетуші банктің анықтамасы;
-Бюджет төлемдері бойынша ... ... ... ... ... анықтамасы;
-Техникалық-экономикалық негіздеме немесе бизнес-жоспар.
-Контрактілер, келісім-шарттар (технология мен жабдықтарды, шикізаттар мен материалдарды ... ... ... ... ... міндетті түрде бірге көрсетіледі).
-Кепіл және кепілдемелік құжаттар.
-Несие тарту және кепіл салуға келісім туралы құрылтайшылардың, акционерлердің жиналысының (серіктестік мүшелерінің) шешімі.
2 ... ... ... пакетінің дұрыстылығына көз жеткізгеннен кейін несиелік менеджер клиенттің қаржылық жағдайына анализ жасайды. Ол ... ... ... пен шығыс есептілігің, ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есептілігінің дұрыстылығын тексереді.Клиеттің төлем жене несие қабілеттілігін анықтайды. Несиелік ... және ... ... банкте бекітілген мерзімде бизнес субъектінің жобасына зерттеу жүргізеді. Оның нәтижесінде сараптама қорытынды жасалады.Ол шамамен алты бөлімнен тұрады, ... ... ... кәсіпорын туралы ақпарат жобаға қысқаша мінездеме, жобаның қаржылық бағасы, қаражаттың қайтарылуын қамтамасыздандыру және тәуекелді талдау.
Қазақстан Республикасында шағын бизенесті несиелеу ... ... ... ... Даму және Қайта құру банкісінің методологиясы негізінде жүзеге асырылады.
Несие қабілеттікті бағалаудағы негізгі мезет - ... ... ... ... баға ... Оның ... - шаруашылық субъектінің қаржылық және мүліктік жағдайына, оның қызметінің нәтижелеріне толық сипаттама беру:
* ... ... ... және ... ... ... және ... қаржылық ресурстарды пайдаланудың тиімділігін зерделеу;
Мақсаты - банк клиенттерінің несие алу қабі - лет - ті - лі - гі - нің ... мен оның ... ... ... ... беру өзара қатынасын дамыту қарыз алушының несие алу қабілеттілігінің көрсеткіштеріне байланысты бо - ла - ... және ... оған өз ... ... көр - се - ту ... ... Кәсіпорынның және өзге де тұл - ға - лар - дың ... ... білу және ... ... дең - гей - імен ... ... ... ауқымды мә - се - ле - лерін баяндау негізгі міндет ... ... алу ... зерттеп-үйренудің негізгі мақ - саты - несие беру шартының жағдайларына сәйкес, сұ - ра - ған ... ... ... ... ... мен қарыз алуға дайын болуын анықтау болып табылады.
АҚ және өзге банктердің клиенттермен несиелік ... ... ... ... мен ... ... банктер тәжірибесіндегі күрделі процесс болып саналады. Банктер баланс активі бойынша несие беру ... ... ... ... ... ... бастапқы кезеңдегі несие беру процесі қарыз алушылардың несие алу қабілеттіктерін анықтаумен байланысты болады.
Банк несие беру туралы шешім қабылдаудың алдын - да ... ... ... ... қабілеттілігі мен қаржы - лық тұрақтылығына баға беруі тиіс.
Несие алу қабілеттілігі - несие шартының жағ - дай - ла - ры - на ... ... ... ... клиенттің банкке ссу - да - ны қайтару қабілеті.
Несие алу қабілеттілігін бағалау, ең алдымен ссуд - а - лық ... ... ... ... тұр - ғы - сы - нан ... алушының қызметін сипаттайтын көрсет - кіш - терді пай - да - лануды болжайды. Қарыз алушының несие алу ... - т - ... ... ... ... ... ... екі топқа бөлінетін банк балансының өтімдігіне бөлінетін банк балан - сының өтімдігіне талдау жасаудан бастау көз - де - ле - ... топ - тез ... ... топ - өтімді активтер
Активтердің бірінші тобына мыналар кіреді:
* Касса
* Есеп айырысу шоты
* Валюталық есеп шот
* Өзге ақша ... ... есеп ... ... берілген аванстар
* Қысқа мерзімді қаржылық салымдар
* Өзге айналым активтері.
Өтімді активтерге жататындар:
* Өндірістік ... ... ... ... ... арналған шығыстар
* Дайын өнімдер
* Тауарлар
Банк әрбір нақты жағдайда тәуекел дәрежесін анық - тай отырып, ... ... ... ... етуі ... Ал банк ... ... несие алу қабілеттілігінің деңгейімен байланысты болады.
Әлемдік және қоғамдық банк тәжірибесі клиенттің несие алу қабілеттілігінің ... ... ... ... береді. Клиенттің несие алу қабілеттілігін бағалаудың неғұрлым кең таралған ... ... ... бөліп көрсетіледі:
(бес ) - қарыз алу сипаты, қар - жы - лық мүмкіндіктер, капиталмен қамтамасыз ету, ... ... ... ережесінің көрсеткіштері төменгі кестеде нақтылай түрде қарастырылады.
Кесте 14
ережесінің көрсеткіштері
1.Қарыз алу - - шының ... ... ... ... ... (заңды тұлға немесе жеке тұлға) жауапкершілік дәрежесі, аталмыш клиентке әріптестердің көзқарасы, оның тұрақ - тылы - ғын ... үшін ... ... жасау, моралдық сапалары, клиенттер тура - лы ақпараттар жинау.
2.Қаржы - лық мүм - кін - ... ... мен ... тал - дау ... қол ... қозғалысы, несиені қайтару мүмкіндігінің болуы, ағымдағы кассалық түсімдер ... ... ... қоры және ... сату, өзара қарыз алу.
14 кестенің жалғасы.
1
2
3. Капитал
Меншікті капиталдың жеткіліктілігін анық - тау, оның активтер мен ... өзге бап - та - ... ... меншікті капи - тал - ды несие операцияларына салу дәре - же - сін анық - тау.
4. ... - ма - сыз ... ... ... үшін ... алу - шы - - ның активтері мен борыштық мін - дет - темелері ... ... егер банк ... ... жеткіліксіз бол - са, қарызды жабудың нақтылы ... ... ... ... ... ...
Елдегі, аймақтағы, саладағы ағымдық және болжам жасайтын ахуалдардың есебі, саяси факторлар, іскерлік ахуал, өзге кәсіп - о - рын - дар ... ... ... са - лық - ... ... шикізаттардың баға - лары және т.б.
Дерек көзі: АҚ мәліметтері ... - ... ... ... ... ... ақша ... қозғалысы, кепілдік;
- облыстар эконо - ми - ка - ... ... ... ... ... бәсеке жағдайы; қаржылық жағдай; басқару сапасы; кепіл сапасы.
Банктер клиенттің несиені төлеу қабілеттілігін анық - тау ... ... ... кері әсер етуі мүмкін кәсіпорынның (компанияның) қызметімен байланысты ең алдымен тәуекелдерді ескереді. Тәуекел мен ... ба - қы - лау ... ... ... алу тапсырыстарын қанағат - тан - дырудың дұрыстығын шешу банк үшін ... фак - тор - лар - дың бірі ... ... ... ... ... - ... қызметпен айналысушылар әрқашанда тәуе - кел - ге бел байлайды. Сондай-ақ, банктер несие алу қабі - лет - ті - ... ... ... ... ... ... де ... түрде бағалай білуі тиіс. Мұндай тәуекелдерге мыналар ... ... ... ... қызмет түрлері;
* бәсекеқабілеттілік (өндірілетін тауарлар, бағалар);
* операциялардың тиімділігі (жетекшілердің сапасы, адалдық, біліктілік).
экономистер банк клиентінің не - сие алу қабілеттілігін бағалаудың ... ... көр - се - те ... оны бағалау тәсілдерінің мынадай мазмұнын анықтайды:
* іскерлік тәуекелін бағалау;
* менеджментті бағалау;
* қаржылық тұрақтылықты бағалау;
* қаржылық ... ... ақша ... ... ... ... ... ақпараттар жинау және оның жұ - мы - сын қадағалау.
Клиенттің несие алу қабілеттілігін анықтау - бұл ... ... ... ... ... ... несие төлеу қабілет - ті - лі - гін зерттеп-үйренудегі ... ... ... және ... болуы тиіс. Клиент туралы негізгі ақпарат көздері болып саналатындар:
* банк мұрағатындағы клиент туралы мәлімет;
* кәсіпорындардың несие алу қабілеттілігіне қатыс - ты және ... ... мен ... - тер - дің ... мен өзге де ... ... - ка - лық ... инвестициялар бойынша анықта - ма - лар;
* клиентпен ... ... ... ... ... ... ... өзге де несие берушілердің мәліметтері;
* әлеуетті қарыз алушыдан алынған қаржылық есеп,
* несие беретін сарапшының клиентпен жеке байл - а - ны - сы, ... ... ... ... ... алуға өтініш білдірген әлеуетті қарыз алушы туралы ақпараттар алу - бұл несие комитеті мен ... ... ... ... ... ... әрі ... болып саналады. Олар жан-жақты ақпарат ала отырып, оны жинақтап қорытады және клиенттің несие алу қабілеттілігі туралы қорытынды береді.
Көптеген елдердегі ... ... қыз - ме - ... ... ... ... ... агент - тік - тер - өздерін мамандандырылған мекемелер ретінде бекітіп үлгерді. Олар - ... ... ... ассоциациясы (АҚШ), агенттігі (Германия). Сондай-ақ бір - ... ... бір ... ... ... беру - ші - ... алған несиелер туралы мәліметтерін жинақтап, қоры - татын, тәуекелдер бойынша ... ... ... ... Республикасында осындай мекеме алғаш 2005 жылы ашылды. ҚР-да жалпы тіркелген екі несие бюросы бар: ЖШСжәне ... ... ... ЖШС.
Банктер үшін несие алуға өтініш білдірген кәсіп - орын - дар мен фирмалардың салықтық жағдайлары, есеп шоттар бойынша олардың ... ... ... ... ... ... қызметінің ақпараттары маңызды болып табылады.
Қарыз алушының қаржылық есеп берушілігін зерттеу - бұл ... ... көзі ... ... және ... бере - тін ... ... (фирманың) ағымдағы жағ - дайы, соңғы екі-үш жылдағы өзгерістер, алдағы уа - қыт - та ... ... ... және ... қайтарудың ық - ти - мал дәрежесі туралы ... ... мен зиян - дар ... ақша ... ... ... ... мен динамикадағы актив пен пассив бойынша баланстың өзіне талдау жасалады.
Актив ... ... ... талдауға жатады:
* ссуданы қайтару көзі болып қатысатын деби - тор - лық ... ... ... ... мен ... тұрақтылығы, дайын өнімдерді (тау - - арларды) өткізу, өткізуге әзір, несиені қам - та - ма - - сыз ету ... ... ... қал - - ... ... пассиві бойынша талдау жасау келе - сілерді қамтиды:
* төлемдер жағдайы, оның мерзімі мен көлемі;
* кәсіпорынның (фирмалардың) ... қар - жы ... ... қарызын қоса есеп - те - гендегі несие ... ... ау - қы - ... ... ақы ... үшін ... ... болуы;
* ұзақмерзімдік несиенің көзі болып қатысатын меншікті капитал;
* тәуекел ететін есепке алынбаған және жасырын міндеттемелер.
Кәсіпорынның (фирманың) кірістеріне талдау жасау кезінде ... ... ... мен ... ... - лі - гіне ... ... маңызды болып саналады. Ссудалардың мерзімдері, берілетін несиелердің көлемі мен несиелердің бағалары банктің кірістеріне әсерін ... ... мен ... ... ... егер сөз күтпеген тәуекелдер арқылы мүлікті сатудан шеккен зияндармен байланысты ірі баптар туралы болып отырса, онда әсіресе ... ... ... ... болып саналады.
Банктер кәсіпорындардың қаржылық есептері негі - зін - де қаржылық көрсеткіштерді есептеп шығарады, ... ... ... ... ... есептері негізінде коэффициенттерді есептеп шығару арқылы анықталатын дәстүрлі қаржылық көрсеткіштер:
* мерзімі ... ... ... ... ... қайтару мүмкіндігі бар ма;
* дебиторлық есептер шынайы ма және материал - дық қорлар өтімді ме;
* айналым және негізгі ... ... бой - ын - ша сату ... ... ... ... қатынасы бойынша кәсіпорынның (фир - маның) кірісі жеткілікті ме;
* фирманың жалпы жағдайы тұрақты ... тұ - рақ - сыз ... ... ма ... сұрақтарға жауап бере алады.
Кесте 15
Дәстүрлі қаржы коэффициенттері

Топ
Атауы
Сандық
Атаулық
1
2
3
4
5
1.
Өтімділік
Жабу коэффициенті
Айналым капиталы
Қысқа мерзімдік міндеттеме
2.
Өтімділік
Өтімділік коэффициенті
Қорларды шегеріп тастағандағы айналым капиталы
Қысқа мерзімдік міндеттеме
3.
Айналымдық
Барлық ак - тив - тер - дің ай - на - лым - ... ... ... ... капи - тал - дың айна - ... ... негізгі капитал
15 кестенің жалғасы.
1
2
3
4
5
5.
Айналымдық
Қарыздарға инкассо қою кезеңі
Дебиторлық есеп шоттар
Несиеге орта тәу - лік - тік са - ту ... ... ... ... ... қар - жылар
Қатынасы берешек
Меншік капитал
Қарыздың жалпы
Сомасы
Негізгі капитал
8.
Қаржыларды тарту ... тө - ... жабу дә - ре - же - - с - ... ... мен ... ... ... төлем - д - ер
9.
Пайдалылық
Кіріс келтіру - ші - ліктің опе - ра - ... қа - лы - бы (нор - ма - сы) ... мен са - ... шегергенге дейінгі кірістер
Материалдық ак - тив - тер сомасы
10
Пайдалылық
Сату көлеміне пайда қалыбы
Таза ... ... таза ... пайда қалыбы
Таза пайда
Активтердің жалпы сомасы
Дерек көзі: АҚ ... ... ... ... ... ... қабілет - ті - лі - гін зерттеу кезінде баланстың әртүрлі баптары мен осы көрсеткіштер динамикасының ара қатынасын ... ... ... жасаудың маңызы зор. Әлемдік банк тәжірибесінде ссуда алушының несие төлеу қабі - лет - тілігін бағалау үшін көптеген қаржы коэффициенттері ... ... ... банк ... - те - рі - нің ... ... ... қиындық себептері - мен, банктің несие саясатымен анықталады.
Экономикасы дамыған елдер үшін клиенттер мен ... ... ... несие төлеу қабілеттілігін бағалаудың күрделі және жеке ыңғайда қарастыру әдістері тән болып саналады.
АҚ тәжірибесінде қазірдің өзінде қа - рыз ... ... ... ... ... анықтау оның негізі болып саналатын клиенттің несие төлеу қабілеттілігін бағалаудың әлемдік тәжірибесі кең ... ... ҚР ... ... өзге ... ... басшылыққа ала отырып, қарыз алушының несие төлеу қабілеттілігін талдау арқылы өзінің әдістемелік нұсқау - ла - рын ... ... ... ... ... дәре - ... ... негізінде көрсеткіштердің өлшемдік деңгейі мен олардың рейтингі табылады. Негізгі коэффици - ент - тердің мөлшеріне қатысты қарыз алушылар несие алу қабі - лет - ... үш ... ... ... ... алушының несие төлеу қабілеттілігін бағалау үшін келесідей үш негізгі көрсеткіш қолданылады:
* өтімдік коэффициенті (бұдан әрі ӨК);
* өтеу ... ... ... ... қамтамасыз етушілік көрсеткіші (МҚҚК).
Өтімдік коэффициенті клиенттің қарызды қайтару үшін айналымнан ақша қаражатын жедел босату ... Ол ... ... есептелінеді:
Тез өткізілетін активтер
= Өк
Қысқа мерзімдік міндеттемелердің сомасы
(1)
(1) формуладағыкоэфиценттің мәні неғұрлым жоғары болса, қарыз алушы да ... ... ... ... ... ... қайтару үшін қарыз алушы қаржысының жеткілікті екенін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл көрсеткішті мына формула ... ... ... ... активтер + өтімді активтер
= Өтк
Қысқа мерзімдік міндеттемелер сомасы
(1.1)
Меншікті айналым қаржыларымен қамтамасыз етуші - лік көрсеткіші қарыз ... ... ... ... ... ... коэффициенттің мәні неғұрлым жоғары болса, қарыз алушы сенімді болады.
Пассивтің 1 бөлімі - ... 1 ... + шы - ғ - ы - - н - ... ... ІІ ... және өтеу ... есептеу үшін қысқа мерзімдік міндеттемелердің сомасын анықтау қажет. Оған мыналар кіреді:
* ұзақ ... ... мен ... ... ... ... мен ... несие берушілермен есеп айырысулар;
* сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден ... ... өзге ... ... ... ... кезеңдердің кірістері.
Несие төлеу қабілеттілігінің сипаттама берілген қаржылық коэффициенттері есеп берілетін күндегі баланс қалдықтары негізінде есептеліп шығарылады.
Белгілідей, банктен қарыз ... ... ... ... ... ... үш сыныпқа бөлінеді:
1 сынып - бірінші сыныпты қарыз алушы (сенімді);
2 сынып - әдеттегі ... ... ... ... - ... ... алушы.
Қарыз алушының сыныптарын салаларды ескере отырып 16-шы кесте ... ... ... ... ... ... сыныбын анықтауға мүмкіндік беретін коэффициенттердің салалық деңгейі
Салалар-дың атауы
Баланс өтімідігінің коэффициенті
Балансты өтеу (жабу) коэффициенті
Меншікті айналым қаржыларымен қам - тамасыз ету - ші - лік ... ... ... ... сынып
5 сынып
6 сынып
7
сынып
8 сынып
9 сынып
Өнер-
Кәсіп
1,5-тен жоғары
1,0-1,5
1,0-ден төмен
2,0-ден жоға-ры
1,5-2,0
1,5-тен төмен
0,7-ден төмен
0,5-0,7
0,5-тен төмен
Ауыл шаруашылығы
1,2-ден жоғары
1,0-1,2
1,0-ден төмен
2,0-ден жоға-ры
1,5-2,0
1,5-тен төмен
0,3-тен ... ... ... ... жоғары
1,0-1,2
1,0-ден төмен
0,5-тен жоғары
0,2-0,5
0,2-ден төмен
Көлік жә - не жол ша - ... - ... ... ... ... ... жоғары
0,5-0,7
0,5-тен төмен
Құрылыс
1,5-тен жоғары
1,0-1,5
1,0-ден төмен
2,5-тен жо-ғары
1,5-2,0
1,5-тен төмен
0,7-ден жоғары
0,5-0,7
0,5-тен төмен
Байланыс
1,5-тен жоғары
1,0-1,5
1,0-ден төмен
2,0-ден жо-ғары
1,5-2,0
1,5-тен төмен
0,7-ден жоғары
0,5-0,7
0,5-тен төмен
Материал-дық-тех - ни - ... ... ... ... ... ... ... төмен
Дерек көзі: АҚ мәліметтері негізінде құрастырылған.[13]
Несие төлеу қабілеттілігіне жалпы баға балл арқылы беріледі. Балл несие төлеу қабілеттілігі ... есеп - тел - ген ... ... ... ... ... ... балл кезінде 1-ші сынып;
151-250 балл кезінде 2-ші сынып;
251-300 балл кезінде 3-ші ... ... Балл ... анықтаудың мысалы 17-ші кестеде келтірілген.
Кесте 17 Балл сомасын анықтаудың мысалы
Көрсет-
Кіштер
Рейтинг көрсеткіштері %
1 ... ... ... ... ... ... АҚ ... негізіде құрастырылған.
Барлық мәні 1-ші сыныпқа сәйкес келетін коэ - ф - фи - циент - тер мен ... ... ... саны 100-ге тең ... ал 2-ші ... - 200 және 3-ші сыныпта - 300-ге тең (1,2,3 нұсқалар). Сондықтан ... ... ... ... яғни ... 150-ге ... 1-ші сынып (сенімді қарыз алушы), 151-ден 250-ге дейін - 2-ші ... ... ... ... ... 300-ге ... - 3-ші сынып (сенімсіз қарыз алушы) беріледі. 4-ші нұсқадағы 180 балдық көрсеткіштердің мәні 2-ші сынып ... 5 ... 280 балл ... - 3-ші ... ал 6 ... 140 балл ... 1-ші сынып беруге мүмкіндік береді.
Қарыз алушының несие төлеу қабілеттілігін анық - тау - дың қосымша көрсеткіштерін есептеп шығарудың банктер үшін ... зор. ... ... ... Ұлт - тық ... ... клиенттердің несие төлеу қабі - лет - ті - лі - гі - нің ... ... ... отыр (18-ші ... 18
Қарыз алушының несие төлеу қабілеттілігінің қосымша көрсеткішетері
Көрсеткіштер атауы
Экономикалық
мазмұны
Есептеу
Алгоритмі
1.
Инвестицияланатын капиталға пайда
Қарыз алушының ... және айна - лым қар - жы - ла - рын пай - ... тиім - ді - ... ... - тайды. Егер Ик.п 1-ден көп болса, он - да бұл қарыз алушы - ның меншікті ай - на - лым ... ... ... біл - ді - ...
И к. п. ... ... активтер
2.
Жалпы пайда қалыпы
Кірістегі пайданың үле - сін көрсетеді. Бұл көр - сет - кіш неғұрлым жо - ға - ры ... ... ... ... ... бо - лады.
Ж п.қ. =
Баланстық пайда
Өнімдерді өт - өткізуден
тү - - - ... ... ... таза ... ... көрсетеді. Бұл көрсеткіш неғұрлым жо - ғары болса, қарыз алушы соғұрлым сенім - ді ... ... мен са - лық - тар - ды ше - гер - ... кей - інгі пай - д - ... өт - ... тү - - - скен түсім-НДС
4.
Актив-тер ай - налы-мының коэффициенті
Активтерді пайдалану ти - і - м - ... ... Бұл ... ... - лым жо - ға - ры ... ... - ти - ци - я - лық капи - тал - дың ай - на - лым - ... со - ... жо - ғары бо - ла - ды.
А а. к. ... өт - ... тү - - - скен ... ... ... айналымының коэффициенті
Қарыз алушылардың не - гізгі қаржыларды пай - да - лануының тиімділігін си - паттайды.
Н қ. а. =
Өнімдерді өт - ... тү - - - скен ... ... ... жалғасы.
1
2
3
4
6.
Несие берушілер айналымының кезеңі
Жабдықтаушылармен жеткізген тауарлары мен қызметіне есеп ай - ы - рысу үшін ... ... ... екендігін көр - се - теді. Егер несие қарыз - дары өткізілген өнімдер көлемінің өсуі ... ... ... ға - на ... қарыздарын тө - леу айналымы жақ - са - ра - тын болады.
Н а.к. ... ке - зең - дегі ... ... ... ке - зең - дегі не - сие қа - рыз - да - ... ор - та ариф - ме - ти - ... мә - н - ... - кізілген өнімдерді өндіруге жұмсалатыншығындар
7.
Меншікті және қарызға алынған қаржы-лардың арақа-тынасы
Қарыз алу көздеріне ... ... қар - жы - лық ... си - пат - ... Бұл көр - сет - кіш ... ... бол - са, ... алушы со - ғұрлым сенімді болады.
М. Қ. =
Қарызға алынған қаржылар
Меншікті қаржылар
8.
Деби-торлар-дың айна-лым кезеңі
Сол кезең аралығында қарыз алушы сатылған тауарлар ақысын ала ... яғни ақша қа - ра - жат - ... қоз - ға - лы - сын қам - тама - сыз ... жә - не борыш - тық мін - дет - те - ... орын - ... ... кезе - ңін ... - тай - д - ы.
Д а. к. =
Есепті ке - зең - дегі ... ке - - ... күн - - дер са - ны) ... қа - рыз - дың ор - та ариф - ме - ти - ... мә - н - ... - ... ... түсім
9.
Тауар қорла-рының айна-лым-дылық кезеңі
Тауар қорларының ай - на - лымдылығын сипат - тайды. Бұл көрсеткіш неғұрлым төмен ... ... ... ... ... болады.
Н а. к. =
Орташа қор - лар (есепті ке - зеңдегі күн - дер саны) ... - ... ... ... ... ... ... қарыздарын - да - ғы іс жағдайының өзгеруі мен белгілі бір кезеңнің дина - ... ... қ. а. ... ... ... ... түскен түсім
Жыл ішін - дегі несие қа - - - - ... орта ариф - ме - - - - ... ... ... ... ... ... қар - жы - ларын пайдала - ну - дың тиім - ді - лі - гін си - пат - ... Ай - на - лым ... ай - на - ... не - ғұр - лым ... бол - са, қа - рыз ... со - ғұр - лым се - нім - ді бо - ла - ... қ. а. =
Жыл ішіндегі өткізілген өнімдерден түскен түсім
Жыл ішін - дегі орта ариф - ме - ти - ка - лық ... ... ... ... ке - зең - дегі деби - тор - лық қа - рыз ... - ы - ның өзге - ру - ін ... - те - ... а. к. =
Есепті ке - зең - де - гі өткізіл - ген өнімдер - ден ... тү - ... ке - зең - дегі де - би - тор - лық қа - рыз - дың орта ариф - - - ме - ти- ... со - ... көзі: АҚ мәліметтері негізінде құрастырылған.[13]
Несие төлеу қабілеттілігі негізгі өлшем көрсеткіші ... ... ... ... - дің оны ... түрде зерттейтіндігі ашып көрсетілді. Бұл тұрғыда әртүрлі көрсеткіштер мен коэффициенттер есептерін пайдаланып, басқа елдердің тәжірибесін зерттеп-үйренгеннің ... мол. ... ... (сол ... ... тәжірибеде де) қарыз алушыны бағалау банк клиенттерінің ерек - шелік - ... ... ... ... ... себе - бімен, банктің несие саясатымен анықталады. Қол - да - ны - ... ... бес ... ... ... - Өтімдік коэффициенті.
ІІ - Тиімділік және айналымдық коэффициенті.
ІІІ - Қаржылық ... - ... ... - ... ... ... ... топта бірнеше коэффициенттер анықталады және оны төмендегі 19-шы кесте арқылы ... ... ... коэфиценттер
Көрсеткіштер
Нормативтік деңгейлер
1
2
3
1.
Өтімдік коэффициенті: ағымдағы өтімдік коэффициенттері тез (же - дел) өтімді коэффициенттер
2,0-1,25
2.
Тиімділік (айналымдылық) коэффициенттері: қорлардың айналым - ды - лығы ... ... - дар - дың ... - ... ... айналымдылығы
19 кестенің жалғасы.
1
2
3
3.
Қаржылық левераж коэффициенті:
бүкіл борыштық міндеттемелер (қыс - қа ... және ұзақ мер - зім - дік) мен ... ... - на - ... ... ... мен ... капиталдың арақатынасы;
бүкіл борыштық міндеттемелер мен акционерлік капитал (АК) арақатынасы;
бүкіл борыштық міндеттемелер мен материалдық ... ... (АК - ... емес активтер) арақатынасы;
ұзақ мерзімдік борыштар мен қаржылық (негізгі) ... ара ... ... мен ... ... ... капиталы мен
ағымдағы активтердің арақатынасы.
0,25-0,6
0,66-2,0
0,5-1,5
4.
Пайдалылық коэффициенттері:
* пайда қалыптарының ... ... ... ... ... ... ... - - тері.
5.
Берешекке қызмет көрсету коэффициент - те - рі:
* пайызды өтеу (жабу) коэфиценті;
* белгіленген ... жабу ... банк ... ... ке - зең - дерді ұсынған
Дерек көзі: АҚ мәліметтері негізінде құрастырылған.[13]
Өтімдік коэффициенттері (ағымдағы және жылдам) ... ... ... ... және банк ... ... ... қайтару үшін өзінің айналымынан ақша түрінде қаржыларды босатудағы қарыз алушылардың қабілетін көрсетеді.
Тиімділік (айналымдылық) коэффициенттері бірінші топты (Өк) толықтырады, мұнда ... ... ... ... айналымдардың саны есепке алы - нады, бүкіл көрсеткіштер динамикада және ... - ле - суші ... ... ... ... ... ... қарыз алушының меншікті капиталмен қамтамасыз етушілік дәрежесі мен клиенттің тартылған ресурстарға тәуелділігін көрсетеді.
Пайдалылық коэффициенттері оның қатыстырылған бөлігін қоса отырып, барлық ... ... ... ... ... пайыздар мен салықтардың кәсіпорынның (фирманың) рентабельділігіне тигізетін әсерінің дәрежесін ... ... ... ... пайданың қандай бөлігі пайыздық және бүкіл белгіленген төлемдерді қайтару үшін пайдаланылатындығын көрсетеді.
Атап көрсетілген коэффициенттердің бүкілі нақты есеп деректері немесе жоспарланатын ... ... ... ... ... ... (поток) талдау жасау, несие төлеуге қабілетті қарыз алушыны бағалау тәсілі ретінде есепті кезеңдегі клиенттің ... ... ... ... ... ... мен ағылып келуі салыстырылады.
Кесте 20
Клиент қаржысының құйылуы мен кету эле - мент - те - ... ... ... құйылуы
Талданатын кезеңдегі қаржының кетуі
1. Аталмыш кезеңде алынған ... ... ... ... ... ... ... Қаржылардың қорлардан босатылуы
3. Дивидендтер төлеу
Қаржылардың дебиторлық қарыздан босатылуы
4. Айыппұлдарды төлеу.
Қаржылардың негізгі қорлардан босатылуы.
5. Қорға қаржы ... өзге ... ... ... ... ... ... көбеюі
7. Өзге активтерге салу.
Өзге пассивтердің өсуі.
8. Негізгі қорларға ... ... ... ... ... ... ссудалар беру
10. Өзге пассивтерді азайту
11. Акционерлік ... ... ... ... ... АҚ ... ... құрастырылған.[13]
Қаржылардың құйылуы мен кетуі арасындағы айырмашылықтар жалпы ақша ағынының ауқымын анықтайды. Ақша ағынына (қозғалысына) талдау жасау кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ... Талдау жасауға соңғы үш жыл немесе болжам жасалып отырған кезеңдер алынады.
Қызметпен байланысты тәуекелге талдау жасау - қор ... ... мен ... ... ... ... ... баяулатқаны үшін болатын тәуе - кел - ге барудың себептері мен факторларын ашып көрсетеді.
Кәсіпорындардың ... ... ... қабі - лет - ... ... жоғарыда атап көрсетілген өлшемдер мен көрсеткіштер бойынша жүргізіледі. Осыған ұқсас барлық мұндай көрсеткіштерді шағын кәсіпорындардың несие төлеу қабілеттілігін бағалау үшін де ... ... ... шағын кәсіпорындардың қызметі туралы аудиторлық қорытынды мен лицензияның жоқ ... ... ... ... сипатын, оның беделін зерттеп-білуді және сұхбат алуды, фирмаларда болуды жиі пайдаланады. Ұсақ қарыз алушыларға жалпы баға беру ... ... ... ... ... ... баға бе - р - у - ;
* ... жұмысын қадағалау;
* кәсіпорын (фирма) иелерімен жеке сұхбат жүр - гі - з - у - ;
* ... ... жеке ... жағдайын ба - ға - л - а - у.
Жеке тұлғаның несие төлеу қабілеттілігін бағалауды ... ... мен ... жағдайын, отбасылық құрамын, жеке мінездемесін, кірісі мен ссудаға деген қажеттілігін және т.б. зерттеулер негізінде банктер жүр - ... ... ... ... ... ... тарихы, табысының тұрақтылығы, бір орында ұзақ жұмыс жасауы, тұрғылықты мекен-жайы мен капитал мөлшері зерттеледі.
Несиелеу қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушаның қарауында қалатын, пайда есебінен қалыптасқан күмәнді қарыздар бойынша резерв көлемі жыл аяғында бұл қарызға түгендеу жүргізген ... ... ... деп ... ... ... ... сәйкес келуі керек. Дебиторлармен есеп - айырысуға салынған ақша қаражаттарын бағалаудың жанама ... ... осы ... ... ... дебиторлары тарапынан төлем міндеттемелерін бұзу фактілері жөніндегі банк мекемелеріндегі мәліметтер саналады. Дебитордық ... ... ... ... ... ... құнын алу керек.
Келесі мәселе қарыз алушы кәсіпорынның қаржалық- шаруашалық қызметіне динамикалық талдау жасау және оның экономикалық әлеуетін ... Бұл ... ... ... ... ... ... аналитикалық зерттеулер жүргізу. ... ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Баланс өтімділігін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... Егер актив баптарының әрбір тобы осымен салыстырылған пассив ... ... ... ... ... ... дерлік жапса, онда баланс ... ал ... ... онда ... ... емес.
Баланстық активтермен пассивтер бөлімін салыстыру жолымен ... ... ... ... ала есеп ... ... ... бұндай салыстыру қарыз ... ... ... жағадайын анық көрсете бермейді. ... ... ... ... тобы мүлде басқа активтік құндылықтармен қамтамасыз етілуі мүмкін.
Клиенттің баланс ... ... үшін ... ... ... пассивтік бөлімін талдау кезінде алуға болады. Ол үшін ... ... ... және ұзақ ... пассивтері бар қарыздық қаражатты тұрақты ... тобы ... ... ... ... ... және т.б.) ... көрсетілген меншікті қаражаттармен сәйкестендіру керек.
Қарыз алушының ... ... ... ... мынандай үш негізгі көрсеткіш есепке алынады: өтімділік ... жабу ... ... айналым қаражаттарымен қамтамасыз етілу көрсеткіші.
Өтімділік коэфиценті- қарыз алушының ақша қаражатын ... өтеу үшін ... ... ... ... ... коэфиценті- кәсіпорынның материалдық айналым қаражатымен қамтамасыз етілгенін көрсете ... осы ... ... ... баға ... пен жабу ... ... тікелей байланысы бар. Жабу коэфицентінің ... ... ... ... ... керісінше. Сонымен қатар қарыз ... ... ... бағалаудың негізгі көрсеткіштерінің ... ... ... айналым қаражатымен қамтамасыз етілу көрсеткіші. Бұл ... ... және оның ... өсуі ... ... ... қарастырылады. Осы көрсеткішті есептеу ... ... ... бірінші бөлімін жабу үшін қаражат көзі ... ұзақ ... ... ... шартты деп есептелді.
Меншік айналым қаражатын жоғарлатудың ... және ... көзі - ... ... табылады. Айналым қаражаты және меншік айналым қаражаты түсінігін бір-бірімен ... ... ... ... кәсіпорын активтерін білдіреді, екіншісі-қаражат ... ... ... ... капиталының бөлігі, ол ағымдағы активтерді жабу көзі ... ... ... бөлім - жобаның қысқаша сипаттамасы мынандай баптарды қамтиды: ... мәні және ... ... ... ... көздері, қаражаттарды белгілеу және оның жеткіліктілігі, жобаның жүзеге ... үшін ... ... және ... алу. ... ... оған ... немесе алынған тауар мен өнімді өткізу нарығы, маркетинг стратегиясын ... ... және ... ... ... ... ... жобаның қаржылық бағасына бірлік өнімнің калькулациясын есептеу, ... ... ... және ... бөліміне шығындардың барлық баптарын қоса алғанда есептеулер жатады.
Төртінші ... ... ... ету. ... ... ... орналасқан жерін көрсету қажет, ... ... ... меншігінде және несиелеу мерзіміне ... ... ... ... оның нарықтық және кепілдік ... ... - ... ... ... ... ... түрлері бағаланады: валюталық, нарықтық, ... ... ... тәуекелді, кепілмен қамтамасыз етілуінің сенімділігі және жеткіліктілігі.
Салалық ... ... ... ... ... ... жалпы жағдайын, даму тенднециясын қамтиды.
Әкімшілік тәуекел және ... ... ... өз ... мен ... алдында беделі қандай екенін көрсетеді.
Кепілді қамтамасыз ету ... және ... ... ... бейнеледі:
* шартсыздық;
* нарық өтімділігі және ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі және кепіл ақауы;
* мүліктің табиғи жойылуы, ... ... ... тәуекелі( жер меншігін тіркеу, категориялар мен қол үлгілері)
Сонымен, соңғы ... ... ... ... ... ... ... жалпы мәні мен ... оның ... ... мен ... Жоба бойынша толық өңделмеу және негізгі ... ... бар ... ... ... ... ... келу.
Сараптама жүргізу қажеттілігі туындағанда штаттан тыс ... ... ... ... тұлғалардың құжаттарын сараптауға қатысушы банк бөлімшелері ... жоба ... ... ... ... жазбаша түрде несиелік бөлімге береді. [13]
3-кезең ... ... ... нәтижелерін алу: Заң бөлімінің зерттеу нәтижесі, Қауіпсіздік бөлімінің зеттеу нәтижесі, Кепіл бөлімінің зерттеу нәтижесі, Тәуекел бөлімінің зерттеу нәтижесі ... ... ... ... ... құжаттар пакетінің көшірмелерін жасап қосалқы бөлімдерге жібереді. Қосалқы ... ... ... пакетінің толықтығына байланыты 1 жұмыс күнінен бастап ішінде өз нетижесін береді.
Қауіпсіздік ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесі бизнес клиенттің орналасқан жеріне іс сапар жасалынғаннан кейін ... ... ... менеджер қосалқы бөлімшелердің зерттеу нәтижелерін алғаннан несиелік комитетке хаттамамен филиалдың несилік комитетіне несие өтініміне қатысты мәселе ... ... ... комитеттің құрамына: басқарма өкілдері, несиелік және заң, валюталық және коммерциялық ... ... ... ... қаржылық директоры кіреді. Несиелік комитет қарыз ... ... және ... ... нормативтер мен несиелік ресурстарды ... ... ... беру немесе бермеу жөнінде шешім қабылдайды. Несиелік комитеттің несиені беру ... ... ... рәсімделеді, оған барлық жиналысқа қатысушылардың қолдары қойылады. Комитеттің 10 ... ... ... ... беру ... шешімі тек Бас Банк кеңесінде ... Бұл үшін онда ... ... ... комитет хаттамасы, қарыз алушының өтініш ... ал ... ... үшін ... ... ... - ... негіздемесі жіберіледі. Бас банктегі несиелік комитет ұсынылған ... ... өз ... ... ... ... бойынша несиелік жобаны әзірлеген менеджерге тікелей хабарласа отырып ... ... ... ... ... 12 ... кепілін тапсыру
Дерек көзі: АҚ мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
6 суретте мүлік кепілінің тапсыру үрдісі бейнеленген. Кепілзатты Әділет министрлігінде банк өзінің ... ... етіп ... ... ... ... құжаттары банкте сақталады. Мүліктің кепіл құжаттарынмен байланысты банктің іс әрекеттерін банк атынан заң ... ... ...
6 ... ... рәсімдеп,несие беру.
Жиналыс хаттамасын әзірлегеннен кейін ондағы шешілген мәселелермен несиелік менеджер клиентті таныстырады. Клиенттің шешім бойынша ойын анықтап,болғаннан ... ... ... ... ... толық құжаттар пакетін несиелік әкімшіліктендіру бөліміне тапсырады. Несиелік әкімшіліктендіру бөлімі даярлаған несиелік келісімшартпен клиенті тапсырып ... ... ... қатысуымен клиенттің қолы мен бар болған жағдайда мөрі ... ... ... ... ... кезеңі аяқталады.
Кепілзаттың түп негіз құжаттары банкке тапсырылғаннан кейін клиенттің қарыз шотына және ағымдағы шотына несие берілгені бойынша тиісті жазбалар жасалынады. ... ... ... ... ... сәттен бастап үш ай мерзімде несие қаражаттарының мақсатты пайдаланғанғаны туралы дәлелдемелер ұсынуы қажет. Ол дәлелдемелер счет фактура, расходный кассовый ... ... ... чек түрінде және сипатталарымен қосылып тапсырылынады. Несиені уақытында өтеп жатқаны туралы мониторинг несие менеджерімен үш ай сайын ... ... ... өту ... ... ... несиелік менеджермен клиенттің ағымдағы экономикалық қаржылық жағдайына мониторинг жасалынады. Несие бойынша төлемдер 3 ... ... ... ... ... несиені проблемалы деп танып оны проблемалық бөлімге өткізу жұмысын бастайды. Несиелік ... ... ... ... бойынша жүзеге асырылады.
3 ҚР БАНКТЕРІНІҢ НЕСИЕЛІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
Қазақстан Республикасында ендi ғана жанданып келе жатқан шағын бизнеске ... ... ... - екiншi деңгейдегi коммерциялық банктер болып табылады. Коммерциялық банктер көбінесе заңды тұлғаларды және қысқа ... ... ... - ... ... ... ... шағын және орта бизнес субъектілерінің екiншi деңгейдегi банктерден коммерциялық несиелер алуы ... ... үшін ... ... іс ... ... ... бірі болып табылады. Алғашқы құрылу кезінде шағын бизнес несиесіз өз ... ... ... ... ... ... және орта ... несиелеуді дамытуға кедергі болып отырған негізгі факторлар мыналар:
* несие алу барысындағы шарттардың қатал болуы;
* ... ... мен ... ... ... ...
* несиені рәсімдеу процедурасының ұзақтылығы және оны сақтандыру қажеттігі;
* коммерциялық банктердің кепілге қоятын талаптарының жоғарылығы;
* әлемдік ... ... ... ... несиелік ресурстарға қол жеткізу қиындықтары және коммерциялық банктердің жеке ресурстарының аз болуы;
* мемлекеттік ... ... ... ...
* ... ... қоры ... шағын және орта бизнесті несиелеуге бөліп отырған қаражатының аз болуы және оның шарттарының ... кез ... ... ... ... ниет ... субъектiлердi несиелеген кезде пайда болатын несиелiк тәуекелге ұшырайды. Жалпы отандық несиелеу тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... өз әсерін тигізеді (21-кесте).
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң сақтау, ... ... ... мен ... қарастырылған және екі жақпен келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді.
Шағын және орта бизнестің күрделі мәселелерінің бірі - ... ... ... ... ... ... алу үшін кепілге қоятын мүлік, бизнес-жоспар дайындауда қиыншылықтар ... ... ... ... ... әсер ететін факторлардың топтамасы
Банк тұрғысынан
Кәсіпорын тұрғысынан
1. Кепілзатпен қамтамасыз етудің болмауы
1. Несиеге деген жоғары пайыздық мөлшерлеме
2. Несиені ... ... ... ... ... мерзімділігі
3. Қарыз алушы-кәсіпорынның қанағаттанғысыз қаржылық жағдайы
3. Несиені өтеу кезінде жеңілдік кезеңінің жоқтығы
4. ... ... ... жабықтығы
4. Құжаттарды дайындау процедурасының ұзақтығы
5. Қарыз алушы-кәсіпорынның нақты несие тарихы туралы ақпараттарға қол жетпеушілік
5. Кепілдің бағалау құнын оның нарықтық ... ... ... Банк ... ұзақ ... ... ... істеу тәжірибесінің жоқ болуы
6. Кәсіпорын менеджерлерінің ұзақ мерзімді несиелерді рәсімдеу бойынша жұмыс істеу тәжірибесінің жоқ болуы
Дерек көзі - АҚ ... ... ... құрастырылған
ҚР Ұлттық банкінің мәліметтері бойынша, қарастырылған 3 жыл аралығында, ШКС берілген несиелердің ... ... 1 870,7 ... ... ... жалпы жиынтығының 16% . Қысқа мерзімді несиелер үлесі 55,9%, орта және ұсақ ... ... - ... тең. ... ... несиелер үлес салмағының жоғарылығы екінші деңгейдегі банктердің тез айналатын сауда-делдалдық ... ... ... ... ... және ұзақ ... несиелердің төменгі үлесі өндіріс және ауыл шаруашылық секторын қаржыландыру қызығушылығының жоқтығын көрсетеді, ол кепілдікке қойылатын мүліктің ... ... ... ... ... ... және банктердің басқада талаптарына байланысты. Жалпы алғанда 2010-2012жж. аралығында ШКС несиелеу өсу үрдісіне ие болып келді[15]
Кесте 22 ... ... ... ... өсу деңгейі.
ШКС несиелері
Жылдар
2010
2011
2012
Экономика салалары бойынша барлық шағын кәсіпкерлік субъектілерінің несиелері, млрд теңге
1 384,96
1 341,39
1 412,02
Несиелеу мерзімдері бойынша ШКС несиелері, млрд ... ... ... ұзақ мерзімді
1 181,34
1 122,19
1 134,62
ШКС барлық несиелері,млрд теңге
- ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ұлттық банкінің 2010-2012 жылдардағы жылдық есептері мәліметтері негізінде ... ... ... ... ... бағытталатын шағын кәсіпкерлік субъектілерінің несиелердің жалпы сомасының базалық кезеңмен салыстырғанда 2010 жылы 1 384,96 млрд. теңге-ден 1 412,02 млрд ... ... ... 1.95%- ға, ... ... ... валютада несиелері 231,67 млрд теңгеге немесе 26,70% -ға өскенін көреміз. Несиелеу аумағының күрт кеңеюі ... ... ... ... ... ... ... ШКС тез қарқында өсуімен түсіндіріледі. Елде қысқа мерзімді несиелеу ... 44 ... ... ... 36,23 ... өз кезегінде орташа және ұзақ мерзімді несиелеу 1 181,34 тен 1134,62 млрд ... ... ... ... ... ... ... ж.
%
Сурет 2 - Шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеу динамикасы, %
Дерек көзі: ҚР ҰБ-ның Статистикалық бюллетені мәліметтері бойынша ... ... екі ... ... ... ... ... кәсіпкерлік мұқтаждарына 50 млн теңге бөлінді. Сонымен қатар, әрбір облыс пен аудандар экономиканың осы секторын жергілікті бюджеттерден ... ... ... даму банкінің (АДБ) қаржылық бағыты аймағында 67 жоба 37,7 млн АҚШ ... ... ЕБРР ... ... ... 20285 жоба 139,98 млн АҚШ долларына қаржыландырылды, оның 58,3% - микро несиелер (1915 жоба 81,57 млн АҚШ ... және 41,7% ... ... (1134 жоба 58,41 млн АҚШ ... АДБ ... қаржыларына ауыл шаруашылық кісіпкерлерінің кең қол жетімділігін қамтамасыз ету мақсатында несиелерді беру ... ... яғни ... ... сомасынан айналым қаржыларын толықтыруға бағытталатын, несиелер үлесі 20-дан 60%-ға дейін ұлғайтылды.
Сондықтан, екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... да соңғы жылдары шағын және орта бизнес субъектілеріне берілген несиелер көлемінің қарқынды өсіміне қол ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берілген несиелердің жиынттық мөлшері 2013 жылдың ақпан айында 1505 млрд. теңгені құрады.
23-кесте мәліметтері бойынша, ... ... ... ... негізгі капиталдың мөлшері 30-40 есе төмен, дамушы елдерде ұсақ бизнес 2-5 есе жоғары. Ұлттық өндірушілердің ... ... ұсақ ... ... ... ... ... сәйкес көрсеткішінен 1,5 есе жоғары. Сондай-ақ, ЖІӨ, халықты ... ... ... ... ... ... елдердегі нәтижеге жақындауда. ҚР шағын және орта ... ... ... ... ... тек ... өндірушілердің 92,7% үлесі дамыған елдер шамасына сәйкес келеді. ҚР шағын және орта ... ... ... дамыған елдермен қоса, дамушы елдермен қол жеткен көрсеткіштер деңгейінен төмен. [15]
Кесте 23
Даму деңгейі әртүрлі ... ... және орта ... ... ... ... критерийлері және олардың экономикадағы алатын орны
Көрсеткіштердің аталуы
Дамыған ... ... ... (мың АҚШ ... ... (мың АҚШ ... ... санындағы үлесі (%)
60-80
90-98
92,7
5.ЖІӨ құрудағы үлесі (%)
50-60
20-40
16,3
6.Ұлттық жұмыс бастылықты
қамтамасыз ... ... ... ... ҚР ... ... ... негізінде автормен құрастырылған
Шағын және орта бизнес субъектілерін қаржыландыруды жандандыру ... ... ... ең ... ... бірі. Себебі, олар арқылы әлеуметтік-экономикалық дамудың көптеген мәселелерін шешеді: өндіріс өнеркәсібін модернизациялауды және ... ... ... ... ... ... орны санын өсіреді, халықтың әл-ауқатының жалпы деңгейін көтереді.
Барлығына мәлім, шет мемлекеттердің тәжірибелері көрсеткендей, кәсіпорынды қаржыландырудың кең таралған көздерінің бірі - ... ... жеке ... болып табылады.
Банктер алдында тұрған бiрден-бiр мәселе несиелiк саясатын түзету ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... де шешуi керек сияқты. Көбiнесе отандық коммерциялық банктердiң ... ... ... - ... тәжiрибесiн, яғни жобалық қаржыландыру мен активтермен несиелеуiн айта кеткен жөн. Нәтижесiнде қамтамасыз етiлген несие-табысты бизнеске, жақсы қаржылық көрсеткiштерi бар ... бiр ... ... ... ... берiледi. Бұл шын мәнiнде өте қатаң талап, көптеген қарыз алушылардың мұндай талапты несие түрiне қол жеткiзуi мүмкiн емес. ... ... банк ... 70% стандартты деп алынса, ал қалған 30% күмәндi және үмiтсiз несиелер қатарына жатқызылады.
Осы ретте ... және орта ... үшiн ... көзi болып екінші деңгейдегi коммерциялық банктер мен қорлар табылса, шағын және орта ... ... үшiн ... ... ... жетiлдiрiп қана қоймай, сол шағын бизнес субъектiлерiне қарыз қаражаттарды алу мен табу көздерiн iздестiрудi де ойлау қажет. Бүгiнгi күнi ... ... және орта ... ... ... өзiнiң азғана жиған тәжiрибесi бойынша шағын бизнес субъектiлерiмен банктерден алынған қаржы-қаражаттарын тиiмдi пайдалана алмай отырғаны белгiлi. Ал, халықтан әр ... ... ... ... ... өзiнiң корпоративтi бағалы қағаздарын шығару, басқа да iрi компаниялар субъектiлерiмен ... ... ... мүмкiн шағын бизнестi басқарудың жетiлуiне, акционерлiк ұжымдық шешiм түрiнде орта бизнес кәсiпорындарына айналуына жол ... едi. ... бұл ... ... ... ... мен ... бағалы қағаздары жоқ болғандықтан тағы да қиындыққа кездеседі.
Сонымен қатар, шағын және орта ... ... және ... ... ... құруды ұсынуға болады:
* Ең басты міндет - ол шағын және орта ... ... мен ... ... ... Елдің барлық аймақтарында несиелік мекемелердің желісін кеңейту ... ... ... ... ... ... бизнес субьектілерінің қарыз қаражаттарға қол жеткізу мүмкіндіктерін құру үшін Үкімет, өкіметтің аймақтық органдары шағын және орта ... ... ... ... ... ... құру;
* Банк қызметін қайта құру керек. Мемлекеттің шағын және орта бизнесті несиелеу мен қаржыландыру ... ... ... ... ... мен ... ұйымдарының жүйесін қалыптастыру;
* Қарыз алушының несиелік тарихын жинақтайтын ... ... ... ...
Аталған мақсаттарды орындау үшін шағын кәсіпорындарға берілетін несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемені қаражаттандыру ... ... ... ... бюджеттің барлық деңгейдегі қаражаттарын бөлу керек. Сонымен қатар, соманың қайтарымдылығына кепіл беретін сақтандыру ... ... ... шарт.
Шағын және орта бизнесті несиелеуді қолдауда кешендік көзқарастың ... ұзақ ... ... ... бола ...
Мемлекеттік қолдау мен реттеуді бір ізді әлеуметтік әділеттік принципі орнығуы тиіс. Шағын және орта бизнесті несиелеуді ... ... ... ... мен ... ... ... дами отырып, әрдайым мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж.
Олар:
* тұтынушылық тауарлар мен қызметтер ассортиментін көбейту және өндіріс көлемін ұлғайту;
* ... ... ... мен ... ... ... ... экономиканың мемлекеттік секторының тиімсіз өндірісін (аз сериялы, бөлшек) қолға алып, өнім шығару және осының есебінен ірі ... ... ... арттыру;
* қосымша әрі көмекші өндірісті жандандыру;
* нарық сұранысына ыңғайлы және шұғыл жұмыс істейтін өнім түрлерін шығару арқылы қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ету;
* жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға көмектесу;
* экономикадағы бәсекелестікті дамыту тағы басқалар жатады.
Қазақстанның танымал экономист-ғалымдары шағын кәсіпкерліктің ... ... ... оның ... ... маңызын белгілеп берді.
Сонымен қатар, біздің ойымызша, шағын кәсіпкерлікті Қазақстанда дамытудың бірден-бір жолы - бұл сала ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруде шағын кәсіпкерліктің рөлін көтеру арқылы олардың ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту көрсеткіштерін қалыптастыру, нарықтық экономикасы тұсында көп деңгейлі шағын кәсіпкерлікті дамытуды жеделдету шараларын дайындау жатады.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... жетілдіруде кәсіпкерліктің құқын қорғау жөніндегі заңдарды түсіндіретін ... ... ... ... кәсіпкерлер арасында анкета жүргізу, фермерлер, шағын және орта бизнес өкілдері, шаруашылық субъектілерінің басшылары үшін еңбек туралы, ... ... ... ... ... ... ... қажет. Кәсіпкерлікті ақпараттармен және мамандармен қамтамасыз ету үшін кәсіпкерлік негізін жастарға үйрету, ақпараттық-түсіндірме және әдіснамалық көмек көрсету, шағын кәсіпкерлікті тіркеу, ... және ... салу ... ... ... өз ... табуы керек.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымын дамытуда өнеркәсіпте, саудада, құрылыста, көлік шаруашылығында, жалпы алғанда экономиканың барлық секторларын жандандыру, халықтың қолөнері, туризмді ... ... ... және ... ... ... ... болуы тиіс.
Импорт алмастыру бағдарламасына сәйкес кәсіпорынның босаған алаңдарында шағын бизнес кәсіпорындарын орналастыру арқылы тауарлардың жаңа түрлерін ... ... ... ... ... ... ...
* Шағын кәсіпкерліктің сыртқы ортасының факторларын басқару дегеніміз - ... ... ... аса ... ... ... жаңа ... (мысалы, ірі және кіші бизнес арасындағы кооперациялық байланыстар жүйесі) құрып, бүгінгі күнге дейін қалыптасқан факторларының озығын ... және ... ... ... ... ... ... тікелей қолдау көрсету - арнайы инфрақұрылымдардың көмегімен жүзеге асырылады. Атап айтқанда:
+ қаржылық институттар (шағын кәсіпкерлікті қолдау қорлары, арнайы ... ... ... ... лизинг компаниялары;
+ бизнес-инкубаторлар, технопарктер, кластерлер, өнеркәсіп компаниялары және тағы ... ... ... ... агенттіктері мен орталықтары;
+ технологияларды тарату орталықтары;
+ ақпараттық қамтамасыз ету қызметтері;
+ оқу орталықтары;
+ ... ... ... ... ... және ... да қызметтер көрсету жөніндегі арнайы фирмалар, мамандар таңдауға жәрдемдесетін агенттіктер.
3. ... ... ... мен ... ... нақты стратегиялық бағыттарын анықтаумен тығыз байланысты. Қолдау жүйесін ұйымдастыруда мемлекеттік бақылау құрылымдары мен ... ... ... жасаудың тәртібін белгілеп алудың маңызы ерекше. Жүйенің басым бағыттарын ырғақты дамыту арқылы кең ... ... ... қол ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау жүйесінің жоғарыда қарастырылған үш деңгейінің арасында да тығыз байланыс бар. Республикалық ... ... ... ... ... ... нормативтік және әдістемелік көмек көрсетіп қоймай, аймақтық, және ... ... ... ... ... ... аудару арқылы да жәрдемдесуге тиіс.
Республикалық шағын кәсіпкерлікті дамыту шараларын жетілдіру үшін:
* салықтық есеп қағидалары мен ... ... ... салу ... ... ... анықтауға қатысты салық заңдарына өзгерістерді жылына бір реттен жиі емес мемлекеттік ... ... ... енгізуді шектеу және оны күнтізбелік жыл басына енгізу;
* қаржы операцияларын қолма-қолсыз есеп айырысу ... ... ... операцияларын жүргізуге мұрындық болатын салық ставкаларын азайту және ... ... ... ... төлеуді жетілдіру;
* несие беру мерзімдерін ұзарту және аймақтық мәні зор шағын өндірістік кәсіпорындар үшін пайыздық ставкаларды ... ... ... ... ... және ... ... арзан қолды тауарларды тасып әкелуге тосқауыл қою;
* шағын кәсіпкерлікті несиелендіру механизмдерін жетілдіру үшін лизингтік несиелерді, венчурлық қаржыландыру, факторинг, сонымен ... ... ... құру және өзара несиелендіруді қалыптастыру жолдарын ұсынамыз.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың негізгі мақсаты- олардың әлеуметтік-экономикалық қызметін тиімді атқаруына мүмкіндіктер жасап, өмір сүру ... ... ... ... ету. ... ... ... қолдаудың бағыттары бойынша бірнеше нақты шараларды іске асыру қажет.
Бірінші шара - ... ... ... қорғайтын салық реформасын жасау керек, атап айтқанда, ... ... бұл ... ... ... таза ... ... өзгерту; екіншіден, тиімді инвестициялар тарту үшін салық жеңілдіктерін енгізу.
Кәсіпкерлерді мемлекет қылмыстық құрылымдардан қорғауы тиіс. Сонымен қатар, кәсіпкерлер өздерінің ... ... ... ... ... ... ... өз-өздерін кәсіби жүйе арқылы қорғай алса құба-құп. Құқық қорғау органдары мен кәсіпкерлердің ... ... ... ... қарым-қатынасты жан-жақты қолдап-қорғаған жөн.
Шағын кәсіпкерлікті құқықтық қолдауда қолданыстағы заң құжаттары талаптарының сөзсіз ... және ... ... ... ... бұрмаланбауын қамтамасыз ету қажет.
Кәсіпкерлердің тауар өткізу нарығын кеңейту үшін ... ... ... шығаруға оларды тікелей қатыстыру керек. Мемлекет мұқтаж өнімдерді шығаруға шағын кәсіпкерлік нысандары үшін міндетті түрдегі кіші квота енгізу - ... ... ... ... ... ... нығайта түседі. Сондай-ақ ойға қонымды протекционизм мен импортқа квота енгізу де ... ... ... ... кәсіпкерлікке қаржылық жәрдем беретін арнайы қаржылық қорларды құру. Бұл қорлардың шағын кәсіпорындардың қаржылық қауқары мен қарай, тіпті, несие ... ... бере ... ... шара-монополияға қарсы күрес, әділетті бәсекелестік орнату, тұтынушылар құқығын қорғау, осыларды іс-жүзінде жетілдіру үшін республика бойынша шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... кәсіпкерлікті экономиканың мықты буынына айналдыру үшін оның қуатты инфрақұрылымдары ауадай қажет.
Шағын кәсіпкерлікті дамытуды ... ең ... - ... ... ... ... ... мейлінше жұмсақтап жеткізе отырып, еліміздің белгілі ғалымдарының ой-пікірлері негізінде әзірленген шағын кәсіпкерлікті қолдаудың жүйесін ұсынып көрейік .
Әлемдік дамыған ... ... ... ... ... қолдау саясатының басты мақсаты - қолайлы орта қалыптастыру. Бұл негізде мемлекеттің экономикалық саясатының тұрақтылығы, нарық инфрақұрылымының ... ... ... ... ... ... жеңілдетілген әкімшілік шаралар, салық каникулдары тағы басқалары ... ... ... ... мен ... өз қызметтерін шағын кәсіпкерлікке қатысты тиімді ұйымдастыруы арқасында ведомстволық қолдау көрсетуге ... ... Бұл ... ірі ... кәсіпорындар мен трансұлттық компаниялар да қатыса алады.
Шағын және орта бизнесті қаржыландыру үшін несиелеудің жаңа схемаларына көшіп, инвестициялық климатты дамыту ... ... ... ... мен дамытудың қажетті инфрақұрылымдарын құру-мағынасы терең мәселе. Айталық, шағын кәсіпкерлікті дамыту қорының тікелей міндеттерінің бірі-осындай құрылымдар ... ... ... орай, бұл Дамыту қоры халықаралық ұйымдардың қаржыларын тартумен ғана айналысуда. Бұл Дамыту қоры кәсіпкерлердің қолы ... ... ... ... ... ... ... қаржы-қаражат бөліп, шағын кәсіпкерлікке көмектесе алмаса, мемлекеттік тапсырысты қатыстырып, әсіресе, өндірістік саланы дамытуға ... ... ете ...
Біздің ойымызша, Дамыту қоры өзінің тікелей міндеттерімен бірге мынадай мәселелерді шұғыл шешу керек:
* жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мен ғимараттар алу. Сол аймақтардан бизнес-орталықтарын ашып, кәсіпкерлерге нақты ақылы-кеңестер көрсету, ... ... ... және ... бөлу;
* шағын кәсіпкерлер басқа қаржы институттарынан несиелер алғанда, оларға кепілдік беруді тәжірибеге енгізу және Дамыту қорынан ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Шетелдік нарықтық экономиканың тәжірибелері шағын кәсіпкерлікті дамытуды қолдауда лизингтік және франчейзингтік қарым-қатынастардың қолайлылығын да дәлелдеді. ... ... ... ірі ... және шетелдік компаниялардың құрал-жабдықтарын, қаржы-қаражаттарын, технологияларын пайдалану арқылы дамуы да ... ... бір жолы ... ... ... дамытуда лизингтік несиелендіру көмегімен өндірісті қалыпқа келтіруге болатыны шетел тәжірибелерінен белгілі. ... ... ... ... ... жоқ ұсақ ... несиелеуге болады. Лизингтік мәміле жасалған мерзім бойынша лизинг объектісі лизингке берушінің меншігінде ... да, ... ... ... ... ... несиелік тәуекел деген болмайды. Лизинг 100% несиелеуді ұсынады, кәсіпорынға қысқа мерзім ішінде өзінің меншікті капиталын жұмсамай-ақ, жаңа ... ... ... өнеркәсіптік өнім шығаруға және пайда табуға мүмкіндік береді. Құрал-жабдықтың лизинг ... ... ... байланысты өнімнің құнына лизингтік төлемдер ғана қосылып, мүлікке салынатын салықты жалға берушінің өзі төлейді. ... ... ... салықтық жеңілдіктер алады. Мұның барлығы шағын кәсіпкерлікті дамытуға өз ... ... ... ... дамуы елдегі қолайлы әлеуметтік, экономикалық, құқықтық және саяси еркі қалыптасқанда ғана мүмкін болады. Өз кезегінде ерікті қолдау мен нығайту ... ... кең ... ... жол ... ... ... және орта бизнес субъектілерін несиелеуді дамыту мен жетілдіру мәселелеріне байланысты теориялық және әдістемелік зерттеулер негізінде келесідей тұжырымдар мен ұсыныстар ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін несиелеу тәжірибесін зерттей келе бұл тәжірибелердің озық шетел тәжірибелерінен ... ... ... ... ... ішкі құрылымдық және географиялық орналасу ерекшеліктері ескеріліп, экономика салаларын несиелеу барысында әрбір салаға тиімді келетін несие түрлері коммерциялық банктермен, ... ... және баса да ... ... ... ... ... ерекшеленіп бүгінгі таңда шағын және орта бизнес субектілерін несиелеуде қолданылуда. Осы несиелерді алу мен қайтару барысындағы ... және ... ... ... ... ұсынылып отыр.
2. Жалпы Қазақстан Республикасының жаңа ... ... ... ... ... күнделiктi өмiрiмiзде орын алған шағын және орта бизнес секторының ел экономикасын көтерудегi басты ... ... ... Шағын бизнес экономикалық өсудiң басты факторы екендiгi анық, олай ... оны неге ... ... ... ... ақ ... және орта ... өзiнен өзi дамитын механизм емес, оған әрине мемлекет, қоғам, ... ... ... ... ... ... Өйткені еліміздің жерінің өте үлкен аймақтарды алып жатуына байланысты шағын бизнесті дамыту мүмкіндігі мен ... ... ... ... ... ... аграрлық мемлекет болғандықтан шағын және орта бизнесті ұйымдастыруды және несиелеуді ауылдардан бастау және ... ... ... ... барысында атап айтылды.
3. Шағын бизнестiң дамуының бiрден бiр көзi болып банктiк несие табылса, сол ... ... қол ... ... оны тиiмдi пайдаланып, дер уақытында банкке қайтару мәселелерi жұмыста зерттеліп қарастырылды. Тәжiрибе жүзiнде шағын бизнес ... ... ... мұқтаж болуы бүгiнгi күннiң көкейтестi мәселелерiнiң бiрi екендiгi аталып, шағын ... ... ... ... ... ... қалайша ынталандыруға болатыны жайында пікірлер айтылды. Сонымен бірге, нақты жоба бойынша, банктiк ... арыз ... ... ... ... ... бойынша несие мақсаты, несие мерзiмi, несие қайтарымдылығы, ... ... ... ... ... бағалау негiздерiмен қатар, бұл құжаттардың Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес рәсiмделуi, қарызды беру, қайтару ... ... ... ... орын алып келе ... ... ... шетелдiк банктердiң көмегiмен банктер және әртүрлі шағын және орта бизнесті дамыту қорлары арқылы, мысалы Еуропалық Даму және ... Құру ... ... ... Республикасында шетел инвесторларының шағын бизнестi көтеру бағдарламасына, оның тәртiбiне ... ... ... ... ... талданылды.
5. Банктердiң шағын кәсіпкерлік субъектілерге несие ұсынуының тиiмдiлiгiн арттыру негiзiнде ынталылығын көтермелеу үшiн, ... ... ... ... ... ... ... төмендету шараларын үнемі жасап отырған жөн. Ол ... ... ... ... ... ... қорлары және мемлекет тарапынан іске асырылуы тиіс. Қарыз алушының - шағын бизнестiң тұрақты жұмыс жасауымен қатар өз ... ... ... ... ... және оны ... қайтару процестерi ғылыми-тәжірибелік дәрежеде зерттелiнуі қажет. Осы секторды көтермелеу арқылы өндiрiстi жандандыру, оның ... ... ... сыртқы тәуекелдiлiгiн қысқарту мен отандық тауар өндiрушiлердi қолдау мәселелері осы зерттеу жұмысының басымды бағыты болып табылды.
6. Алдағы жоспарланған Қазақстан ... ... ... ... өзара байланысты мәселелерді шешуді көздейді. Сонымен, мемлекет салық режимін ... ... ... ... ... дамытуда басты мақсат болуы қажет. Шағын және орта бизнестің ірі кәсіпорындармен ынтымақтастығына ықпал ететін ... және ... ... құру қажет. Ол келешекте ірі кәсіпорындардың кіші бизнестің қызметін атқаруға мүмкіндік тудырады. ... ... жеке ... құру және соның негізінде ірі аймақтық холдингтерді құру аймақты даму ... ... ... ... ... Олардың әрекетіндегі негізгі бағыттар болып саналады. Ұтымсыз кәсіпорындарды қайта құру және қалпына келтіру әлеуметтік - ... ... ... бағытталуы қажет. Бұл корпорациялар өз кезегінде дамытуға ықпалын тигізуі қажет. Мемлекет экономиканың түрлі саласына кәсіпкерліктер мен капиталдардың қатысуларының ... ... ... ... ... мәдениеттің дамуына ықпалын тигізуі қажет. Осы аталған мәселелер зерттеу барысында нақтыланды.
7. Қазақстан Республикасында ... және орта ... ... салық заңнамасының жетілдірілмеуімен, түрлі заңдық актілерде құқықтық нормалардың шашыраңқы орналасуымен, инфрақұрлымның, бизнеске қолдау көрсетудің жетілдірілмеуінен, бизнес ақпаратқа қол жетудің әлсіз ... ... ... ... мемлекеттік шараларды жүйелік түрде жүзеге асырумен және т.б. байланысты бірқатар ... ... ... ... ... ... шешу ... бірқатар кұрлымдық шараларды қолдану қажет. Біріншіден, заңнаманың анықтығын қамтамасыз ету қажет. Қазіргі кезде қолданыстағы жүрген ... ... ... басқа салалық заңда берілген қандай да болмасын прогрессивті идеяны жойып жіберуі мүмкін. Екіншіден, жеке кәсіпкерлік субъектілерін ... ... ... ... ... шағын бизнес кәсіпорындарына салынатын салық мөлшерін, экономикадағы көлеңкелі бизнес көлемін және әкімшілік тарапынан болтын тексерістерді азайту керек. ... ... ... орын ... ... ... ... қаржы дағдарыстарына байланысты несиелік ресурсқа деген сұраныс артып отыр. Бұл ... және орта ... ... ... ... отырған қаржылық сұранысты банктердің қанағаттандыруы мүмкін емес. Өйткені, Қазақстан банктерін несие қаражаттарымен қамтамасыз етіп отырған ірі шет ел АҚШ, ... ... және тағы ... ... ... бүгінгі күні қаржылық тоқырауға ұшырап отыр. Сондықтан, үкімет тарапынан коммерциялық банктерге қаржылық көмектер көрсетілгенімен, ... ... және орта ... ... өз ... тоқтатуы мүмкін. Ол қаржылық көмек көлемі бірнеше ... ... ... тең келеді. Әлемдік қаржылық дағдарыстың несиелеу барысындағы ең басты кедергіге айналғандығы ... ... ... ... ... орынға шыққандығы аталынды. Қорыта айтқанда, жоғарыда аталған ұсыныстардың отандық екінші деңгейдегі банктер тәжірибесінде несиелік саясатты жүзеге асыру барысында ескерілуі өз ... ... және орта ... ... ... тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДИЕБЕТТЕР ТІЗІМІ
* 2012 ... 14 ... атты ҚР ... Қазақстан халқына жолдауы.
* Искакова З.Д. Банк ісі. Оқу ... ... 2003.
* ... С.Б. ... ... ... Оқу ... 2-шi басылым, - Алматы: ИздатМаркет, 2005.
* Жуков Е.Ф., ... Л.М., ... А.В. : ... для ... ... ... по ... специальностям.: М., ЮНИТИ, 2006г.
* Ажитов С.О. Функции, порядок организации и ликвидации коммерческих
банков // Право и государство 2008 г. №2
* ... М.Т. ... ... ... ... и перспективы развития рынка банковских услуг в ... ... ... ... ... -Алматы, 2009. -№ 9-10.
* // Банки Казахстана, № 1,2- 2011 г.
* ... Ж. . // ... ... ... ... №2. - 2010 ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің 1999 ж. 16 тамызындағы № 276 ... ... ... в ... странах. Том 1. Укрепление руководства и повышение чувствительности к переменам. - Вашингтон: Всемирный ... ... ... 2010 - 2012 жж. ... есебі
* Веб-сайт. АО : www.temirbank.kz.
* Методика расчета финансового состояния заемщика и определение его рейтинга (при ... ... ... ... ... АО . // ... АО . - 2003.
* Л.А. Шоманова, С.Б. ... . // ... ... ... ... №6 - 2009 г.
* Қазақстан Ұлттық банкінің ресми сайты ... ҚР ... ... ... сайты www.stat.kz
* ақпараттық агенттігінің ресми сайты www.kt.kz
* ... банк ... ... ... ... ... және реттеу комитеті сайты www.afn.kz
* Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... ... "Положение о классификации активов банка условных ... и ... ... по ним ... ... ... РК" , 2003.
* Парламант Республики Казахстан. Закон РК № 2444 от ... ... О ... и ... ... в РК.// Алматы: Жеті -Жарғы,2001.
* Ахметова К.А. ... опыт ... ... и ... бизнеса. журналы. Экономикалық серия. №2(54). г. ... ... Ким Г. ... кредитования малого и среднего бизнеса. журналы. Экономикалық серия. ... г. ... ... ... А.К. ... ... малого базнеса в Казахстане журналы. Экон. серия. №4(44).2006г.
* АО Кредитная политика. Утверждена решением совета директоров АО ... ... от 29 ... 2012 года №139 ). г. Алматы 2012г.
26. Альпари, Экономический журнал, № 4 2009г. Байбулекова Л.А. Каженбаева Р. Особенности ... ... и ... ... в ... ... 111-114 б.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Екінші деңгейлі банктердің несие саясаты58 бет
Коммерциялық банктердің несиелік cаясатын қалыптастыру72 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық банктердің несиелік саясатын жетілдіру жолдары41 бет
Кәсіпкерлікті мемлекеттік басқару103 бет
Шағын және орта бизнесті дамыту мен инвестициялық қолдаудың теориялық-әдістемелік негіздері96 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь