Қазақстанның ерекше қорғалатын аймақтары

1. Қорықтар
2. Ұлттық саябақтар
3. Табиғи ескерткіштер
Ерекше қорғалатын табиғи аумақ — ерекше қорғау режимi белгiленген мемлекеттiк табиғи-қорық қорының табиғи кешендерi мен объектiлерi бар жер, су объектiлерi және олардың үстiндегi әуе кеңiстiгiнiң учаскелерi.
Ерекше қорғалатын аумақ — кеңістігінде бағалы табиғи немесе колдан жасалған (бағалы экожүйе, гейзерлер, бау- саябақ ескерткіштері, инженерлік құрылыстар, т.б.) немесе қоршаған ортаға қолайлы әсер ететін кеңістіктер (орман жолағы, көгерген аймақтар), аумақтар, акваториялар. Мүндай аумақтар тек заңмен ғана емес, арнайы бақылауда болып, адамдармен қорғалады.
Дүние жүзінің әр түрлі елдерінде құрылған қорықтардың қорғау тәртібі, атқаратын қызметі мен негізгі бағыты әр түрлі. Сондықтан қорғауға алынған жерлерді қорықтар, қорықшалар, резерваттар, ұлттық парктер, табиғат ескерткіштері деп бөледі. Қазір дүние жүзінің 124 елінде 2600-ден артық ірі қорық бар екен. Олардың ішіндегі ең үлкені Гренландия ұлттық паркі. Оның жер көлемі 7 млн. гектар. Біздің республикамызда жалпы 784,1 мың гектар жерді алып жатқан 7 қорық бар. 50-дей аңшылық қорықша, 42 зоологиялық және 24 ботаникалық бақтар мен қорықша, 3 табиғат ескерткіштері бар. Көптеген ғалымдардың еңбектерінде VІ-VП ғасырларда қазақ жерінде ерекше қорғалатын жерлер болғанын жазады. Мысалы, В.В.Бартольд еңбектерінде "Жер жанаты - Жетісу" аталған мекенде өмір сүрген үйсін тайпалары шұрайлы, көк шалғынды, бау-бақшалы салқын жерлерді қорыққа айналдырып, ретсіз мал жаймағандығын, мезгілсіз аң ауламағандығын жазған. Бұдан бабаларымыз ерте кезде-ақ келешек ұрпақ үшін туған табиғаттың әсем жерлерін аялай білгенін байқаймыз.
Қорық – ерекше қорғауды қажет ететін тұқымы құрып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін табиғи күйінде сақтайтын жер. Мысалы, Барсакелмес қорығы – құланды, Қорғалжын қорығы – қоқиқазды, Үстірт қорығы – дала қойын, Алматы қорығы - Тянь-Шань шыршасын сақтап, көбейту мақсатында құрылған.
        
        Қазақстанның ерекше қорғалатын аймақтары
Жоспар:
* Қорықтар
* Ұлттық саябақтар
* Табиғи ескерткіштер
Ерекше қорғалатын табиғи аумақ -- ... ... ... ... ... ... қорының табиғи кешендерi мен объектiлерi бар жер, су объектiлерi және ... ... әуе ... ... қорғалатын аумақ -- кеңістігінде бағалы табиғи немесе колдан жасалған ... ... ... бау- саябақ ескерткіштері, инженерлік құрылыстар, т.б.) немесе қоршаған ортаға қолайлы әсер ететін ... ... ... ... аймақтар), аумақтар, акваториялар. Мүндай аумақтар тек заңмен ғана емес, ... ... ... ... қорғалады.
Дүние жүзінің әр түрлі елдерінде құрылған қорықтардың ... ... ... қызметі мен негізгі бағыты әр түрлі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... парктер, табиғат ескерткіштері деп бөледі. Қазір дүние жүзінің 124 елінде 2600-ден артық ірі ... бар ... ... ... ең ... ... ... паркі. Оның жер көлемі 7 млн. гектар. Біздің республикамызда жалпы 784,1 мың ... ... алып ... 7 ... бар. 50-дей аңшылық қорықша, 42 зоологиялық және 24 ... ... мен ... 3 ... ескерткіштері бар. Көптеген ғалымдардың еңбектерінде VІ-VП ғасырларда қазақ жерінде ерекше ... ... ... ... ... В.В.Бартольд еңбектерінде "Жер жанаты - Жетісу" аталған мекенде өмір сүрген үйсін тайпалары шұрайлы, көк шалғынды, бау-бақшалы салқын жерлерді қорыққа ... ... мал ... ... аң ... ... Бұдан бабаларымыз ерте кезде-ақ келешек ұрпақ үшін туған ... әсем ... ... ... ... ... - ... қорғауды қажет ететін тұқымы құрып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін табиғи күйінде сақтайтын жер. Мысалы, Барсакелмес ... - ... ... ... - ... Үстірт қорығы - дала қойын, ... ... - ... ... ... ... мақсатында құрылған.
Ал Ұлттық парктердің қорықтардан айырмасы бар. Ұлттық парктерде өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін әрі бағалы түрін сақтаумен қатар, ... ... ... ұйымдастыратын, туризммен шұғылдануға мүмкіндік жасайтын орындар бар.
Қазақстанда алғаш рет ұлттық парк Баянауыл таулы орман алқабында ... ... 40-қа ... ... 50-ден аса құстардың түрлері қорғалады. Олардың көпшілігі ... ... ... ... ... деп ... ... бара жатқан, желдің, судың әрекетінен мүжіліп, бұзылып ... ... ... және ... жағынан құнды табиғат обьектілерін айтады.
Табиғат ескерткіштерін қорғау - бұл ... ... тән ... қорғау деген сөз. Табиғат ескерткіштері дүние жүзінің көптеген елдерінде бар. ... ... 24 ... ... бар. Олардың ішіндегі аса маңыздыларына "Жетісу маржаны", "Шың түрген" шыршасы, Павлодардағы "Жыл құстары" табиғат ескерткіштерін ... ... ... ... қорығы
1926 жылы ұйымдастырылды. Бұл - Қазақстандағы ертеден келе ... ... ... ... ... облысының Талас Алатауы мен Өгем жотасында 131,9 мың ... ... алып ... Қорык төрт биіктік белдеуді камтиды. 1500 м биіктікке дейінгі төменгі белдеу өзіне тән өсімдіктері мен жануарлар дүниесі бар ла, ... метр - ... ... ... ағаш ... ... Мұнда ағаш тәрізді арша (биіктігі 20 м аралығында), бадам бұтасы, жабайы жүзім, жабайы алма және басқа да ... ... ... ... мұнда елік, карақұйрык, борсық, бұғы, қабан, ақ ... және т.б. ... ... метр биіктікте субальпілі шалғыны жатыр. Бұл белдеуде төселіп ... ... ... ... ағаш ... жок. Онда ... ... суыр, шақылдақтар, ал құстардан ұлар, кезеген торғай, шауқарға, қозықұмайлар мекендейді. Қорыктың аумағында өсімдіктердін 1404 түрі бар, оның 47 түрі ... ... ... енген. Құстардың 239 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 9 түрі және сүтқоректілердің 51 түрі, балықтың 2 түрі бар ... ... ... ... ... ... аса бағалысы арқар, сібірдің таутекесі, бұғы, елік, жыртқыштардан ілбіс, ала мысық, борсық. Ең жоғарғы белдеу - биік ... ... және ... ... ... аңғарларға құлап ағатын көбікті сарқырамалы тау өзендері ... ... ... ... ... ... филиалы бар. Бұл өңір 120 млн жыл бұрын теңіз түбі болған. ... оның ... әр ... ... ... ... мен былқылдақ денелілердің, юра дәуіріндегі өсімдіктердің таңбалары сакталған. Қорықтың бұл бөлігінің органикалық дүние эволюциясын ... үшін ... ... ... қорығы
1934 жылы ұйымдастырылған. Бұл Қостанай облысының Наурызым ауданында орналасқан. Мұның аумағы 191,4 мың гектар жерді алып жатыр. Қорықта көптеген ... бар, ... тың дала ... ... зерттелуде, бұл көлдердің жағасында бұрыннан шоқ-шоқ карағай сақталып келген. Қорық көлеміне Наурызымдағы Қарағай мен Тірсек орманы да кіреді. Ең ... cop ... ... ... ... Қорықтағы cop топырақта алуан түрлі кайың ағаштар, тек Қиыр Шығыста ғана кездесетін малиус боката алмасының жабайы түрлері өседі. Табиғат ... ... ... таяу ... аз ғана ... ... мен жануарлар дүниесі әр алуан келеді. Мұнда даланы, ... және ... ... ... ... ... ... мен флораларының өкілдері жылылықты сүйетін өсімдіктер және жануарлар сияқта жерсініп кеткен. Онда түяқтылардан қабан, ... ... ... ақ ... және ... ... түлкі, борсық, күзен, ақкіс кездеседі. Қорықта сүткоректілердің 42 түрі, құстардың 60-тан астам ... ... 6 ... 687-ге жуық ... түрі ... Аппак қардай аққулар, шағалалар, бірқазандар мен үйректер қаптап жүреді
Алматы ... жылы ... ... 71,7 мың гектарға жуық, әр түрлі ландшафт зоналарында жатыр. Бұған мәңгі кар мен мұз ... ... ... мен ... бай Іле Алатауы мен жағасында құмды шөлі бар Іле өзенінің атақты ... ... 100 ... ... құм ... ... ... нудан тұратын жапырақты ормандар, долана, жабайы алма және өрік ағаштары 1800-2000 м биіктікке ... ... 2500 м ... ... Тянь-Шань шыршасынан тұратын шыршалы орман белдеуі орналасқан. Одан да жоғары, қарлы-мұзды белдеуде, субальпі және альпі шалғындары ... ... ... ... алуан түрлі, мұнда 39 түрге жуық сүтқоректілер мен 200-ден астам құстардың, 965 өсімдік түрі бар. ... ... ... елік, Тянь- Шань сілеусіні, барыс, борсық, түлкі, қасқырлар мекендейді. Орман шекараларындағы биік ... мен ... ... мен ... көп. ... уақыттарда корықта тиін, сасық күзен өсірілетін болды. Қорықта құстардың ең көбі: ұлар, кекілік, бұлдырық, Іле өзенінің ... ... ... ... ... ... ... солтүстік-батыс бөлігіндегі өзі аттас шөлейтті аралда орналасқан. Қорық 1939 жылы ұйымдастырылған. Жалпы көлемі 160, 8 мың ... ... ... - ... ... ... қатар саны азайып бара жатқан ақбөкен мен қарақұйрыкты ... ... ... Аралда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 257 түрі өссе, соңғы кезде олардың саны тіпті азайып, кейбіреулері жойылып кету ... ... ... ... ... ... бейімделген жануарлар тән. Негізгі қорғалатын аңдар: ақбөкен, қарақұйрық және құлан. 1953-1964 жылдар аралығында 9 құлан Түрікменстанның Бадхыз қорығынан ... ... ... ... ... биологиялык жүргізілген сынақтардың салдары да Аралдың экологиялық жағдайын күрделендіріп, қорыктың біраз жануарларын көшіруге тура келді (мысалы, құланды).
Қорғалжың ... жылы ... ... Ақмола облысының 259 мың гектар жерін алып жатыр. Оған тың даланың (38 мың ... қол ... ... түспеген жерлері, сондай-ақ Қорғалжың және Теңіз (199 мың гектар) көлдері кіреді. Бұл жерлер дүниежүзілік ... бар су ... мен ... ... ... ... жануарлар дүниесі дала зонасына тән. Сүткоректілердің 41 түрі, құстардың 299 ... ... 14 ... ... 343 түрі кездеседі. Олар: суыр, дала алақоржыны, су егеуқұйрығы, қосаяқтар және ... ... ... қамыс нуларында қабандар мекендейді. Құстың 120 түрі үя салады. Көл жиегінің кара суларында үйрек, қаз және басқа суда жүзетін құстар ... көп. ... ... ... ... ұя салады. Бұл дүние жүзінде сирек кездесетін, ең солтүстікке ұя салатын құс. ... ... ... ... ... ... ол ... суда қалқып жүзіп жүрген ұяда басады. Содан кейін балапандарды ұзақ уақыт аркасына салып жүзеді, тіпті олармен бірге суға да ... ... ... ... ... ... су ... жиналады. Осының аркасында бұл қорық дүние жүзіне әйгілі болып отыр. Ол ЮНЕСКО-ның тізіміне ерекше корғалатын батпақты-шөлді ландшафт ретінде енген. Қорықта суда ... ... ... ... ... үлкен ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіліп, мұражайлар, хайуанаттар бағына арналған материалдар жинастырылады.
Марқакөл қорығы
1976 жылы ... ... ... Қазақстан Алтайының Күршім жотасы мен оңтүстігінде теңіз деңгейінен 1447 м биіктіктегі Азутау ... ... аса әсем ... ... орналасқан. Қорықтың жалпы ауданы 75 мың гектар, оның 44 мыңын көл айдыны құрайды. Өкінішке орай, ... 1,5 мың ... жер ... аса ... ... бола тұрса да, қорыққа енбеген. Қорық ауданындағы климат қатаң континентті. Мұндағы ... ... үшін ең ... қаңтардың орташа температурасы -26°-27°С, ал кейде аяз -55°С -қа дейін жетеді. Шілденің орташа температурасы ... ең ... ... ... ... ... мөлшері 400 мм-ге жуық түседі.Көлге 27 кішігірім өзендер, жылғалар құяды, ал одан бір ғана өзен Ертістің оң саласы - ... ағып ... ... ... аралий мен кездеседі. Қорықта сүтқоректілердің 39 түрі мекендейді, оның ішінде аю, сілеусін, бұғы, арқар, ... және ... 200-ге жуык ... оның ішінде қарақұтан, аққу, суқұзғындар, 5 түрлі балық кездеседі. Көлде балықтың бірнеше түрі: мөңке, майқан, талма, теңге бар. ... ... ең ... ... оның еті өте дәмді. Өсімдіктің 721 түрі кездеседі.
Үстірт
Pеспубликадағы ең жас қорықтың ... Ол ... ... 1984 жылы ... Ауданы 223,3 мың гектар республикадағы ең үлкен бұл қорық Үстірт жерінде орналасқан. Қорықта сүтқоректінің 227, құстын 11 түрі, ... 261 түрі ... ... ... шөл ... тән: жазы ... ... қысы қатаң, жауын- шашын мөлшері тым аз (жылына 120 мм). ... ұйым ... ... ... ... кітапқа тіркелетін шөл зонасындағы 12 түрлі аң мен құстарды корғау мен сақтау. Жануарлар арасынан қорғауға жататыны: жабайы койдың ерекше түрі - ... ... және ... ұзын ... ... ... күзен, төрт жолақты қарашұбар жылан. Құстардан үялайтыны: ... шіл, ... ... шөл ... Қорықтың аумағында бір кезде осы арада кеңінен тараған жыртқыш ірі мысық қабылан мен құланның ... ... ... ... Өсімдіктен қорғауға тұратын аса маңыздысы жұмсақ жемістік ... және ... ... ... ... ... таспасы. Ғалымдар шөлдің қатаң климат жағдайына бейім жануарлар мен өсімдіктің өмір ... ... үшін ... жұмыстарын жүргізбекші.
Батыс Алтай қорығы
1992 жылы құрылған, ауданы 56 мың гектар. Қорық Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ... ... ... тау ... ... ... солтүстік-батыс жағын, Холзун, Көксу және Иванов жоталарын қамтиды. Батыс Алтайға тән өсімдік жамылғысының бірнеше типі (қылқан жапырақты ... ... және ... ... ... ... ... сатыдағы өсімдіктердің 564, жануар дүниесінің 161 түрі, құстардың 120, сүтқоректілердің 20, балықтың 5 түрі кездеседі. Өсімдіктерден марал оты, алтын тамыр, ... ... аю, ... ... ... және т.б. сирек аңдар кездеседі.
Алакөл қорығы
1998 жылы құрылған. Ауданы 197,1 мың ... ... ... облысындағы Алакөл ауданында орналасқан. Атыраулық сулы-батпақты ландшафтылары қорғалады. Құстардың 257 түрі (олардың 12-сі енген), өсімдіктердің 270 түрі, ... 21 ... ... 2 ... ... жорғалаушылардың 3 түрі бар. Қорықтың негізгі мақсаты Алакөл жүйесіне енетін көлдерді мекендейтін су ... ... ... ... қаз, ... және т.б.) ... қорығы
2004 ж. құрылды. Көлемі 34,3 мың гектар. Қорық шөлді ландшафты зонаның ... ... ... ... ... ... құру себебі - аймақтың эндемикалық өсімдіктерін сақтау үшін және Қаратау жотасы ... саны ... көне ... өсім дік ... таралу жағынан бірінші орын алуында. Қорықта 1500 өсімдік ... ... ... омырткалылардың 227 түрі, соның ішінде сүтқоректілердің 42 түрі, құстардың 114 түрі, балықтың 3 түрі, қосмекенділердің 3 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 16 түрі ... ... ... ... ... ... ... шань аюы, қар барысы, тас сусары кірген. 114 құстың 80-і ұшатын оның 11 түрі ... ... ... ... саябақтар
Ұлттық саябақтар елімізде қорғалатын ландшафтылардың жаңа түрі. Олар әлі де толық өріс алып, дами қойған жоқ. Мұның ... ... - ... мен ... ... ... рұқсат етіледі. Бірақ олардан табиғатты қорғау ретін сақтау талап етіледі. Қазақстанда 5 саябақ ұйымдастырылған. Еліміздегі ... ... ... ... саябағы
Ол 1985 жылы Павлодар облысындағы Баянауыл орман шаруашылығьінын негізінде құрылған, ауданы 50,7 мың ... ... ... ... ... ... тамаша табиғат ерекшеліктерімен көзге түседі. Қарағай, қайың ормандары өскен, гранитті, үгіліп мүжілген Баянауыл таулары Сарыарқаның ... ... ... ... құстардың 54 түрі, сүтқоректілердің 54, балықтың 8, өсімдіктің 438 түрі бар. Биік жері - ... ... 1026 ... ... ... ... байланысты Баянауыл тауларын деп атайды. Бұл аймақ жаппай демалыс пен туризмнің дамыған жері. Мұнда көптеген ... ... ... ... ... ... ... Саябақта ұзақ уақыт үгілу әрекетінен қайталанбас жартас, шоқылар қалыптасқан. Олар сыртқы түріне орай , , т.б. деп ... ... ... жылы ... Ауданы 199,7 мың гектар. Іле Алатауының солтүстік беткейінде Түрген шатқалынан бастап, батыста Қаскелең асуына дейінгі ерекше ландшафтыларды қорғау және демалыс, ... ... ... ... ... ... 43 түрі, құстың 138 түрі, балықтың 8 түрі, өсімдіктің 1282 түрі алынды.
Қарқаралы ... жылы ... ... 90,3 мың ... ... ... ... ауданында орналасқан. Қарқаралы жәнө Кент тау жүйелерін қамтиды. Осында әйгілі Шайтанкөл орналасқан. Мұнда ... 39 ... ... 55 ... ... 11 ... ... 68 түрі қорғалады.
Алтынемел табиғи саябағы
1996 жылы Алматы облысының Кербұлақ, Панфилов аудандары жерінде ... ... 161,1 мың ... Алтынемел тауын қамтиды. Мұнда аңның 6 түрі (таутеке, қарақұйрық, құлан, қызыл қасқыр және т.б. ), ... ... ... 231 түрі, балықтың 30, өсімдіктің 1800 түрі қорғауға алынған.
Көкшетау саябағы
Ол 1996 жылы ұйымдастырылған. Ауданы 182,1 мың ... ... ... 305 түрі, қүстың 223, балықтың 22 түрі, өсімдіктің 800 түрі қорғауға алынған.
Табиғат ескерткіші -- ғылыми, тарихи, ... және ... мәні бар ... ... ... ... жарату мақсатымен мемлекет тарапынан қорғауға алынады. Ботаникалық, зоологиялық, геологиялық, тарихи, республикалық және жергілікті табиғат ескерткіштері болып бөлінеді. Табиғат ескерткіштер қатарына көне ... ... ... ... ағаштар мен ағаш топтары, жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар, ... ... мен ... табиғаты жағынан теңдесі жоқ өзен жағалаулары мен аңғарлары, мұз ... ... ... домалақ тастар, геологиялық шөгінділер, үңгірлер, арасан бұлақтары, сарқырамалар, кейбір көлдер т.б. жатады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аймақтары23 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағының жалпы сипаттамасы24 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Октябрьск мұнай кен орны89 бет
Солтүстік Қарамұрын кен орны106 бет
Батыс Еуропаның мәдени – тарихи аймақтары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь