Қазақстан Республикасы аумағындағы ішкі туризмді дамыту

КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МӘДЕНИ.ТАРИХИ ӘЛЕУЕТІ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДЫҢ ШАРТЫ РЕТІНДЕ
1.1 Тарихи мұралардың туризмді дамытудағы рөлі және мәдени.тарихи туристік ресурстардың типтері
1.2 Экскурсия, оның сипаттық белгілері және класcификациясы
1.3 Экскурсияларды дайындаудың методикасы мен әдіс.тәсілдері және аңыз.әңгімелердің тарихи.мәдени мұраларды интерпретациялаудағы рөлі
2 ҚАЗАҚСТАН АУМАҒЫНДАҒЫ НАҚТЫ ТУРИСТІК НЫСАНДАРДАҒЫ АҢЫЗ.ӘҢГІМЕЛЕРДІҢ ЭКСКУРСИЯЛАРДА ПАЙДАЛАНЫЛУЫ
2.1 Түркістан қаласының туристік инфрақұрылымы және туристік турларды дамытудағы діни.рухани бағыттағы аңыздардың пайдаланылуы мен рөлі
2.2 Маңғыстау облысы аумағындағы туризмді дамытудағы аңыз.әңгімелердің пайдаланылуы және рөлі
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АУМАҒЫНДАҒЫ ІШКІ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДЫҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Қазақстан аумағындағы ішкі туризмді дамытудағы аңыз әңгімелерді қолданудың проблемалары
3.2 Ішкі туримзді дамытудағы экурсиялық бағдарламаларда аңыз әңгімелерді пайдалануды шешу жолдары және ұсыныстар
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі туризм саласы формалардың, түрлерінің көптүрлілігімен ерекшеленеді. Әсіресе, Қазақстан үшін ішкі туризмді дамыту күн тәртібінде тұрған негізгі мәселелердің бірі. Ішкі туризмнің ішінде мәдени туризм ерекше орын алады. Ол тұлғаның саяхат немесе экурссия арқылы рухани байлықты игеруі. Туризмнің бұл түрін кез келген елдің тарихымен, салт-дәстүрлерімен, рухани және діни құндылықтарымен танысудың, оны игерудің тамаша жолы деп бағалауға болады. Мәдени туризмнің негізі елдің барлық дәстүрлері мен салттарын біріктіретін социомәдени ортасы мен тұрмыстық және шаруашылықтық қызметінің ерекшеліктерін ашып көрсететін мәдени-тарихи әлеуеті болып табылады.
Мәселен, мәдени-тарихи мұрасы ұлан-ғайыр еліміздің бір ғана аймағы – Оңтүстік Қазақстан облысын алып қарағанда ғана, аталған аймақ мәдени туризмді дамытуға мол мүмкнідік беретін әлеуетке ие. Ежелегі кезеңдерден бастап отырықшы, қалалық мәдениет дамыған бұл аймақты ескі қалалар мен елді мекендердің, сәулет құрылыс өнері ескерткіштерінің орасан зор мұрасы сақталған. Әсіресе, Түркістан қаласы мен оның аймағы барша Орталық Азия мұсылмандары үшін киелі мекен саналады. Кезінде Қазақ хандығының рухани-діни астанасына айналған бұл қалада барша мұсылмадар қадір тұтатын Қожа Ахмет Яссауи кесененіңің орналасуы, оның ұстазы Арыстан баб және тағыда басқа мұсылмадар пір тұтатын әулиелердің жерленуіне байланысты мол этнографиялық мәліметтер, соның ішінде аңыз-әңгімелер сақталған.
Сондықтан, аталған өлкедегі туримзді дамытудың бірден бір көзі осы сақталған аңыз-әңгімелерді экскурссия барысында ғана емес, аймақты туристік жаранамасын жасауда да кеңінен пайдалануға болады. Дегенмен, осы күнге дейін аталған және тағы басқа да аймақтардағы тарихи-мәдени мұраларына қатысты аңыз-әңгімелердің туристік экскурсияларда пайлануының нақты қалыптасқан әдіснамасы немес нақты формалары мен түрлері бойынша мол тәжірбие бар деп айтуға болмайды.
Дипломдық жұмыс тақарыбының өзектілігі: Еліміздегі ішкі туризмді дамытуда нақты тарихи-мәдени нысандарға жасалатын экскурсиялар барысында аңыз-әңгілемелерді қолданудың жолдары, қазіргі таңда бұл бағыт бойынша тәжірбиеміз қандай деңгейде және аталған мәселені дамытуда қандай шешімін табуы тиіс өзекті мәселелер бар деген сұрақтарды анықтап, нақты ұсыныстар беру.
Дипломдық жұмысының мақсаты – Қазақстан туризмін дамытуда экскурсияның бір элементі ретінде аңыз әңгімелерді қолданудың тәсілдерін, өзіндік ерекшеліктерін анықтау және тиімді пайдалану жолдарын талқылау.
1 Казахстан впервые избран членом комитета Всемирного наследия UNESCO [электронды сайт]. - Кіру тәртібі:http://inform.kz/rus/article/2607488
2 Қазақстан Республикасының Президенті-Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту Қазақстан дамуының басты бағыты». 2012 жылғы 27 қаңтар.[электронды сайт].]. - Кіру тәртібі: http://www.akorda.kz/kz/page/kazakstan-respulikasynyn-prezidenti-n-a-nazarbaevtyn-kazakstan-khalkyna-zholdauy-27-01-2012zh_1341124121
3 Закон РК от 13 июня 2001 года №211 «О туристской деятельности в Республике Казахстан» // Ведомости Парламента Республики Казахстан, 2001. - №13-14.
4 Smith V. Hosts and Guests - University of Pennsyvania Press: Philadelphia, 1977. – 280с.
5 Крачило Н.Г. География туризма. – Киев, 1987. – 208с.
6 Мироненко Н.С. Рекреационная география. – М.: изд. Московского университета, 1981. – 207с.
7 Квартальнов В.А. Туризм: Учебник. – М.: Финансы и статистика, 2000. – 320с.
8 Чумаков, К. Этно-экологический туризм в сохранении природного и культурного наследия / К. Чумаков // Новая жизнь. – 2006.- № 5. – С. 15-16.
9 Қазақстан Республикасының мәдени мұралары [электронды сайт]. – Кіру тәртібі: http://www.madenimura.kz/2011
10 Туризмдегі терминдер сөздігі[электронды сайт].http://info-tour.kz/glossariy.html/).
11 Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралыҚазақстан Республикасының 2001 жылғы 13 маусымдағы N 211 Заңы5-бап.
12 В.А. Квартальнов «Теория и практика туризма» . – М. : Финансы и статистика, 2003.
13 Косолапов А.Б. География российского внутреннего туризма. – М., 2008. – 219 с.
14 Сейдімбек А. Қазақтың ауызша тарихы. – Астана, 2004. – 560 б.
15 Томсон П. Устная история. –М., 2003. – 368 с.
16 Толстова Л.С. Исторические предания Южного Приаралья. –М.: «Наука», 1984. – 138 с.
17 Масанов Н. Э., Абылгожин Ж., Ерофеева И. Научное знание и мифотворчество в современной историографии Казахстана. –Алматы: «Дайк -Пресс», 2007. –296 с.
18 Аристов Н. А. Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведение их чиленности. – СПб. 1887. – 321 с.
19 Тынышпаев М. История казахского народа. Учебное пособие. -Алматы: «Санат»,1998.- 224 с.
20 Артықбаев Ж.О. Историческое наследие М.Ж.Копеева.- Павлодар, 2004. – 214 с.
21 Алпысбес М. Қазақ шежіресі тарихи дерек ретінде. Тарих ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты – Алматы,2007. – 31 б.
22 Мырзахметов М. Түрік, қырғыз-қазақ һәм хандар шежіресі туралы // Құдайбердіұлы Ш. Түрік-қырғыз-қазақ һәм хандар шежіресі. -Алматы: «Қазақстан» және «Сана». 1991. -3-5 бб.
23 Халид Қ. Тауарих хамса. –Алматы: Қазақстан, 1992. -304 б.
24 Нұрмағамбетов Сығымдап дәуір келбетін // «Білім және еңбек», №9. – 1998. - 23-26 бб.
25 Марғұлан Ә. Ғылымға жүгінген жөн / Білім және еңбек». - №10, 1969. – 31-45 бб.
26 «Түркістан». Халықаралық энциклопедиясы /Бас ред.Ә.Нысанбаев. – Алматы. 2000. – 655 б.
27 Андреев М.С. Чильтаны в среднеазиатских верованиях. Издание Общество Таджикистана и иранских народностей за его пределами. – Ташкент: 1927. – 17 с.
28 Толстов С.П. Древний Хорезм. Опыт историко-археологического исследования. – М.: Издание МГУ, 1948. – 351 с.
29 Қоңыратбаев Ә. Оғыз-қыпшақ ұлысы және шамандық культі // Қазақ эпосы және туркология. – Алматы. 1987. – 115-121 бб.
30 Картаева Т. Сыр өңірі қазақтары: тарихи-этнографиялық зерттеу (ХІХ ға¬сыр¬дың екінші жартысы – ХХ ғасырдың басы). Екі томдық. 2-том. – Алматы: Қазақ университеті, 2014. ‒ 325 б.
31 Программа действий Правительства Республики Казахстан на 1998-2000 годы. Примечание №3 к Указу Президента РК от 28 января 1998года №3834 // Казахстанская правда. – 15 апреля. – 1998.
32 Бейсенова А.С. Современное состояние развития туризма в Казахстане. - Алматы, 2000. – 201 с.
33 Саипов А.А. Теория и практика туризма Казахстана. – Алматы, 1999. 260 с.
34 Аджигалиев С.Е. Архитектура кочевников - феномен истории и культуры Евразии. - Алматы, 2002. – 348 с.
35 Аджигалиев С.И. Генезис традиционной погребально-культовой архитектуры Западного Казахстана. – Алматы, 1994. – 130 б.
36 Қазақ Ұлттық энциклопедиясы I-том. 2001 – 480 б.
37 Қоңдыбай С. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. – Алматы, 2007. – 100 б.
38 Әзірханов Б. Пір Ата. «Бекет Ата» кітабынан. – Алматы, 2008. – 100б. 4.
39 Ердавлетов С.Р. География туризма: история, теория, методы, практика. – Алматы, 2000. – 170 с.
40 [электронды сайт]. http://alashainasy.kz
41 [электронды сайт]. http://kaz.gazeta.kz/art.asp?aid=143259.
42 Главинтурист, 2004. – 87 с.
43 Биржаков М.В. Введение в туризм. – СПб.: Издательский Торговый Дом «Герда», 2009. – 192 с.
44 Ананьев М.А. Экономика и география международного туризма. – М.: Изд-во МГУ, 2005. – 299 с.
45 Tourism: 2020 Vision. – Madrid: WTO, 1998. – 230 p.
46 Индустриально-инновационное развитие экономики Республики Казахстан // National Business. – 2012. – №9. – С. 30–67.
47 Осадин Б. Туризм и экономика // Туризм: практика, проблемы, перспективы. – 2009. – № 5. – С. 14–15.
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі туризм саласы формалардың, түрлерінің көптүрлілігімен ерекшеленеді. Әсіресе, Қазақстан үшін ішкі туризмді дамыту күн тәртібінде тұрған негізгі мәселелердің бірі. Ішкі ... ... ... ... ... орын алады. Ол тұлғаның саяхат немесе экурссия арқылы рухани байлықты игеруі. Туризмнің бұл ... кез ... ... ... ... ... және діни құндылықтарымен танысудың, оны игерудің тамаша жолы деп ... ... ... ... негізі елдің барлық дәстүрлері мен салттарын біріктіретін социомәдени ортасы мен тұрмыстық және шаруашылықтық қызметінің ерекшеліктерін ашып көрсететін мәдени-тарихи әлеуеті ... ... ... ... ... ... еліміздің бір ғана аймағы - Оңтүстік Қазақстан облысын алып қарағанда ғана, аталған ... ... ... ... мол ... ... әлеуетке ие. Ежелегі кезеңдерден бастап отырықшы, қалалық мәдениет ... бұл ... ескі ... мен елді мекендердің, сәулет құрылыс өнері ескерткіштерінің орасан зор мұрасы сақталған. Әсіресе, Түркістан қаласы мен оның ... ... ... Азия ... үшін ... мекен саналады. Кезінде Қазақ хандығының рухани-діни астанасына айналған бұл қалада барша мұсылмадар қадір тұтатын Қожа ... ... ... ... оның ұстазы Арыстан баб және тағыда басқа мұсылмадар пір тұтатын әулиелердің жерленуіне байланысты мол этнографиялық мәліметтер, соның ішінде аңыз-әңгімелер сақталған. ... ... ... ... ... ... бір көзі осы ... аңыз-әңгімелерді экскурссия барысында ғана емес, аймақты туристік жаранамасын жасауда да ... ... ... ... осы ... ... ... және тағы басқа да аймақтардағы тарихи-мәдени мұраларына қатысты аңыз-әңгімелердің туристік экскурсияларда пайлануының нақты қалыптасқан әдіснамасы немес нақты формалары мен түрлері ... мол ... бар деп ... ... ... ... ... Еліміздегі ішкі туризмді дамытуда нақты тарихи-мәдени нысандарға жасалатын экскурсиялар барысында аңыз-әңгілемелерді қолданудың ... ... ... бұл ... ... тәжірбиеміз қандай деңгейде және аталған мәселені дамытуда қандай шешімін табуы тиіс өзекті мәселелер бар ... ... ... ... ... беру.
Дипломдық жұмысының мақсаты - Қазақстан туризмін дамытуда экскурсияның бір элементі ... аңыз ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін анықтау және тиімді пайдалану жолдарын талқылау.
Осыған байланысты әдеби көздерді ... мен ... ... негізінде дипломдық жұмыста төмсендегідей міндеттер айқындалды:
* тарихи мұралардың ... ... ... ... және ... ... ... типтерін анықтау;
* экскурсияларды дайындаудың методикасы мен әдіс-тәсілдері және аңыз-әңгімелердің тарихи-мәдени мұраларды интерпретациялаудағы рөлін талдау;
* Қазастан ... ... ... ... аңыз-әңгімелердің пайдаланылуын Түркістан қаласы мен Маңғыстау облысы аймақтары мысалында нақты талдау;
* Қазақстан ... ішкі ... ... аңыз ... ... ... ...
* Ішкі туримзді дамытудағы экурсиялық бағдарламаларда аңыз әңгімелерді пайдалануды шешу ... және ... ... ... пәні - ... ... ... экскурсияның бір элементі ретінде аңыз әңгімелерді қолдануға негізделген.
Зерттеу объектісі - ... ... ... нысандар байланысты экскурсиялар және оларды дайындау барысында аңыз-әңгімелердің пайдаланылуы болып табылады.
Жоғарыда анықталған мақсатқа жету үшін келесі ... ... ... Олар ... ... ғылыми әдебиеттерді өңдеу мен сараптау, туризм, экскурсиядарды ұйымдастыру мен қазақ халқының ауыз ... ... ... ... ... ... байланыстар бойынша ғылыми әдебиеттер мен оқулықтарды, оқу құралдарын, ... ... ... ... қайнар көздері құрамы мен формасы жағынан әдеби көздер мен мерзімдік басылымдар, археолгиялық, тарихи және әдеби мәліметтер, ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы - жалпы туристік маршруттардың барлық түрлері бойынша ұйымдастырылатын экскурсиялардың мамұнын ұйымдастыру барысында аңыз ... ... ... ... және ... ... жұмыстың ақпараттық базасын осы саладағы танымал мамандардың, сондай-ақ этнограф-тарихшылардың, ... ... ... ... ... беделді мамандардың ғылыми көзқарастары мен еңбектері құрады.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы - ... ... мен ... шет ... ... ... түрде қолдану арқылы аңыз-әңгімелердің экскурсияларда пайдалануы бойынша ұсыныстар жасау.
Дипломдық жұмысты орындау ... ... ... туризм саласы бойынша заңдары, баспаларда жарық көрген және ел аузында сақталған, жарияланбаған фольклор үлгілері, ғаламтор ... ... ... ... ... талдау әдістері қолданылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемі. Дипломдық ... ... 3 ... қорытындыдан және әдебиттер тізімі мен қосымшалардан тұрады. Дипломдық жұмыс 66 беттен тұрады. 47-тен астам шетел және отандық ... ... ... ... мәліметтерінен тұрады.
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МӘДЕНИ-ТАРИХИ ӘЛЕУЕТІ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДЫҢ ШАРТЫ РЕТІНДЕ
+ Тарихи мұралардың туризмді ... рөлі және ... ... ресурстардың типтері
Егер тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында мәдениеттің тарихи миссиясы қазақ халқының мемлекеттілігін қайта дамытуының негізін жетілдіруге ... ... оның ... ... орнын қазіргі заманғы әлемдік мәдениет процестерінің жүйесінде айқындау болып табылады. Қазақстандағы ... ... ... ... және әр ... Оның ... қазіргі таңда дамып жатқан өнердің түрлері мен жанрын қоса ... ... ... ... ... ... және мәдениеттің әртүрлі салалары мен аясын қамтитын түбегейлі қайта құрылудың кең ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, ұлттық экономиканың тұрақты даму факторы ретінде туризм саласының ... ... етуі ... Қазіргі таңда Қазақстанда экономиканың табысты саласы ретінде, туризмге көбірек көңіл бөлініп, мемлекет тарапынан осы саланы дамыту үшін ... ... ... ... ... Туризм табиғи ресурстарды тауыспайды, керісінше, экономиканың көптеген салаларының дамуын ынталандырады. Әрине, туристерге қызмет көрсету бойынша ... ... ... жету үшін ... ... көп ... салынуы қажет, бірақ берілген инвестициялар стратегиялық және ұзақ мерзімді бола тұра болашақта минералды ресурстарды ... де асып ... ... нәтиже береді.
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жолдауларында ... ... ... кластерлік дамыту мәселесінде туризм саласы бірінші тұр. Туристік кластерді дамытуда қызмет көрсетушілер, немесе, ... ... ... ... туристерді тартуда қызмет ететін туристік агенттіктердің орны үлкен. Шетел тәжірибесінен белгілі болғандай егер ... ... ... және ... саясат жүргізілетін болса туризм өзін-өзі қамтамасыз ететін және де бұл ... ... бір ... ... ... ... айналады [1].
Тарихи жағдайларды кешендендіру себебінде Қазақстан саяси этникалық қоғамы бар мемлекет ... ... ... бұл ... ... процесс өзіне ұлттық өзара іс-қимыл жасасумен және өзара ... ... ... ... ... ... оның ... орын алып жатқан алуан түрлі саяси, тарихи, қоғамдық-экономикалық өзгерістердің арқасында адамзаттың рухани ... ең ... ... ... ... бар ... тетік әзірленді. Егеменді Қазақстанда мәдениеттің қалыптасу процесі көптеген қиындықтарды және қарама-қайшылықтарды бастан кешірді және бастан ... ... ... ... ... ... ... көлемінің құлауымен ілесе жүрген нарықтық қарым-қатынас рельсінде -- ... де, ойын ... ... . ... ... шежіресінің қоғамда саяси реттеушілік мәні де болғанын көрсетеді. Осы ойды ары қарай дамытпас бұрын мына бір ... ... ашып ... ... шежіресін зерттеуші ғалымдардың осы күнге дейін жауабын таба алмай келе жатқан екі мәселесі бар. Біріншісі, қазақ шежіресінің ислам ... ... ... ... қазақ шежіресінің алғашқы қалыптасу кезеңі. Егерде қазақ ... ... осы екі ... басы ... ... онда ... ... келе жатқан көп сұрақтың жауабы табылған болар еді. Кеңес өкіметі тұсында шежіре туралы қалам тартқан зерттеуші-ғалымдар қазақ шежірлеріндегі исламға ... ... ... алмады. Бұл үрдіс Хорезм, Қоқаннан келген қожа, молдалардың шатастыруы деп есептелді. Мысалы, филолог-ғалым Ә.Нұрмағамбетовтың атты ... ... ... бар: [23].
Бұл жерде автордың исламға қарсылығын сол кездегі марксистік танымға сай қалыптасқандығымен ... ... ... ... Оның ... бұл кісілер шындықты айтқысы келсе де айта алмаған болар еді. Автордың бұлай қателесуінің басты ... ... ... ... ... ... ... қазақ ру, тайпаларының қай кезеңде қалыптасқандығынан, ол кездегі ... ... ... ... ... болуымен байланысты екендігі түсінікті. Академик Ә.Марғұлан болса, қазақ ру, тайпаларының ... ... мен ... ... ... анық ... ... Ол кісі қазақ арасына тараған шежіренің , - дейді. Бұл мақалада академик Ә. Марғұлан өз ойын ... ашып ... ол кісі ... рулық, тайпалық, жүздік құрылымдарының қай кезеңде қалыптасқандығынан, қазақ шежірелерінің қашан тарих сахнасына шыққанынан хабары болғанын, бірақ, ... ... айта ... ... ... ол кісі айта алмаған шындық Йасауи жолының таралу тарихына қатысты жүргізілген зерттеу жұмысымызда толығымен анықталды. Академик Ә.Марғұлан өз ... осы ... тура ... да, ... білдіргені аян. Қазақтың деген қария сөзі астарында Өзбек ханның Жошы ұлысында ... ... ... идеология дәрежесіне көтеру оқиғасы жатыр. Қазіргі бізге дейін жеткен қазақ халқы құрамындағы рулық, тайпалық ... ... ... жүздік құрылымдардың қалыптастырылуы ислам дінін мемлекеттік идеология дәрежесіне көтерілгеннен кейінгі мемелекеттің ... ... ... ... ... ... кезі осы тарихи оқиғамен тікелей байланысты. Осы оқиға түгелімен Өзбек ханнан бастау алатын қазақ ... ... ... ... айтқанда, Өзбек ханнан басталған шежіре осы тарихи оқиғаның бейнелі кестеленген көрінісі. Ислам дінінің қазақ шежіресінен көрініс табуының себептерін осы ... ... жөн. ... ... ... басталып, оның үш ұлы Ақарыс, Жанарыс, Бекарыстан қазақтың үш жүзі ... да, одан ары ... ... руға ... жеке ... ... ... Әрине, бұл жерде Өзбек ханнан басталып, одан үш ... ... ... ру, ... ... ... ... халықтың шығуы көңілге күдік ұялатары анық. Тарихи жазбаларда ешқашан аттары аталмаған үш Арыс кім? Тайпа, ру басындағы ... ... ба? -- ... ... ... туындары хақ. Арыстардың да, ру, тайпаға болып шежіреде аттары ... ... кісі ... -- ... ... сол, ру, ... ... барын салған тарихи тұлғаларға тиесілі екендігіне дау жоқ. ... ... ол ... өз ... ... бүркеншік аттар берілген. Егерде сол кезең тарихына ... ... ... үдерістерге талдау жасалынар болса, онда ол тұлғалардың кім екендігіне толық көз жеткізуге болады [24].
Өзбек ханнан соң Алтын Орда мемлекеті ұзақ өмір сүре ... жоқ. ... хан ... ... ... мемлекеттің діни-идеологиялық саясаты мен мемлекеттің басқару жүйесін толығымен өзгертті. Асан Қайғы бастаған халық Алаша есімді тұлғаны хан көтеріп, Алаш мемлекетін ... ... ... Бұл ... да ... ... орын ... Қазақтың үшінші шежіресі Әбілхайыр ханнан бастау алады. Бұл шежіре ... Орда ... ... ... ... хан ... ... ұлысының мемлекет есебінде қалыптасуының бейнелі көрінісі. Бұл шежірелерде де үш арыс бар. ... бұл ... ... хан тұсындағы тұлғалар емес, Алаша хан тұсындағы, Әбілхайыр хан ... ... ... ... Алаш пен ... ... тұсындағы тарихи оқиғаларға талдау жасалар болса, онда бұл ... өз ... ... ... мүмкіндік болады. Демек, бұл қазақ шежіресінің жайдан-жай шықпағанын, қазақ шежіресінің әр түрі белгілі бір тарихи кезеңнің бейнелі кестеленген ... ... ... ... ... шежіре -- тек рудың, тайпаның, оның ... жеке ... ... ... кімнен тарағанын білдіретін кесте емес, сонымен бірге, қоғамның әрбір ... сол ру, ... ... ең ... ... қатысты екендігін білдіретін, сол мемлекеттің құрылымдық жүйесіндегі орнын көрсететін аса күрделі құрлығы (механизм). Шежіре ... ел ... ... қоғамдағы әр бір адамның мемлекеттік жүйеге қатысын еш қиындықсыз біліп отырды. Сондықтан да қазақ шежіресінің қоғамда өте ... ... ... және ол сырт ... ... ішкі ... ешқашан ашқан емес. Сол себепті, қазақ шежіресі бойына соншама тарихи жадты сақтай тұра, шешуі қиын ... ... ... жанды тарихқа айналдырып, рух беретін қазақ халқының ауыз әдебиетінде, жыр-дастандарда, киелі тарихтар мен ... ... ... Егерде шежіре кестесіне осы жыр-дастандардағы, аңыз-әңгімелердегі, киелі тарихтардағы баяндалатын тарихи оқиғалар орын-орынымен қойылатын болса, онда шежіре ... жай ағаш ... ... ... ағашына айналады. Мысалы, Майқи би мен Алаша ханға қатысты аңыздардың өзі қаншама. Осы ... ... ... ... ... ... ... болса, ешқашан жазба дерек бетіне түспеген, ауыз әдебиеті үлгілерінде ғана ... атты ... ... нақты мәлімет алуға болады.
Ал, Асан Қайғы, Қазтуған, Шалкиіз, Доспамбет жыраулар шығармаларын тарихи тұрғыдан талдау жасалынса, Алтын Орда мемлекетінің ыдырау ... ... ... ... ... деп аталған жырлар топтамасы болса, ХV-ХVІ ғғ. кешегі Алтын Орда ... ... ... ... халықтың өз-өзімен қырқысып, өзгеге жем болған қасіретті ... ... ... ... бұл ... осы ... дейін біржақты қарастырылып келді. Бүгін тарих ғылымының сол кемшін тұсын толтырудың сәті ... ... ... ... туристік нысандарға жасалын экскурсияны дайындау кезігнде жалпы қазақ халқының тарихын зерттеудің ... ... ... бөлу ... ... өзіндік ерекшеліктері барлығына, оған тек евроцентристік көзқарас пен тарихты зерттеудің материалистік тұрғыдан түсіну атты маркстік методологиялық өлшеммен келіп жазылған ... ғана ... ... ... көз ... ... ... халқының ешкімге, керек десе, кеше ғана өзінен бөлініп, жеке этникалық бірліктерге айналған ... ... ... да ... ... ерекшелігі бар. Ол ерекшелік түркінің өршіл рухын бойына жиған ... ... ... болмысының өзегі болған Йасауи жолында еді. Ол ерекшелік ескерілмей жазылған тарихта қазақ халқының бітім-болмысы ешқашан ... ... ... біз осы ... ... осы ... ... қалай жеткіземіз, қазақ халқының ауыз әдебиеті үлгілерінде сақталған тарихи жадын практикалық өміріміздің барлы саласында, соның ... ... ... ... ... ... ... деген сұрақтарға жауап іздедік.
Дегенмен, аңыз-әңгімелерді пайдалану осы ... ... ... ... пен ... ... ... бас тарту емес, керісінше сол тарихты қазақ халқының тарихи жадында сақталған ... ... ... ... тарихына жан бітіру, ата баба рухын ояту болып табылады.
Біздің тарихымыз бен ... ... ... ... ... ... байланысты осындай спецификалық ерекшеліктерді ескеру және оны туризмнің кезе-келген бағыты бойынша жасалатын ... ... ... ... мол ... ... ... аша түсері сөзсіз. Бұл өз кезегінде шет елдік туристеді айтпағанда, бүгінгі қазақстандықтар мен олардың жас буынан қазақстандық ... ... ең ... көрнекті жолы.
2 ҚАЗАҚСТАН АУМАҒЫНДАҒЫ НАҚТЫ ТУРИСТІК НЫСАНДАРДАҒЫ АҢЫЗ-ӘҢГІМЕЛЕРДІҢ ЭКСКУРСИЯЛАРДА ... ... ... ... ... және ... ... дамытудағы діни-рухани бағыттағы аңыздардың пайдаланылуы мен рөлі
Түркістан қаласы мен оның аймағындағы туристік нысандар және ... ... ... ... ... болатын аңыз-әгімелерді талдамастан бұрын аймақтың қысқаша туристік ... бере ... ... Қазақстан облысының Түркістан аймағы (бұл жерде Түркістан ауданы мен Кентау қаласының аймағы сөз болып отыр) ежелден-ақ шартарапқа кетіп жатқан ... ... ... жері ... ... Ұлы ... ... басталған керуен жолы (Сыр жолы) Сырдарияны жағалап отырып Арал ... онан әрі ... ... ... ... ... ... ал Сырдарияның бойындағы ежелгі қалалардың шыққан Қарқаралы мен Жетіқоңыр керуен жолдары Қаратаудан ... ... ... ... ... Бұл аймақ тарихымыздың әр түрлі кезеңдерінен сақталған тарихи-мәдени ескерткіштерге бай өлке. Ескерткіштер Сырдарияның жағасынан бастап Қаратаудың қойнауына дейінгі аралықта кездеседі. ... ... ... ... ... ... ескерткіштердің жалпы саны 350, олардың қатарында тас ғасырынан ... ... ерте ... ... мен ортағасырлық обалар мен оба қорымдары, ежелгі және орта ғасырлық елді мекендер, қалалар мен бекіністер, қарауыл ... ... ... сурет орындары, кәріздер бар [25].
Тас ғасырынан тұрақтары Қаратау шатқалдарында, тау алды ... ... ... тас ... ... ... әр түрлі тарихи кезеңдердің обалары тау шатқалдарында, тау үсті және тау алды жазықтарында орналасқан. Кіші обалардың аумағы 4-5м, биіктігі ... ал ... ... аумағы 40-50м-ге дейін жетеді, биіктігі 5-6м. Қаратаудың оңтүстік-батыс беткейіндегі тау алды жазығы мен шатқалдарда ... ... ... 100-ге жуық ... орта ... ... елді ... қарауыл төбелер, қалашықтар мен қалалар бар, олардың ... ... мен ... ... ... ... жолдарының бойында жатыр, үлкен қалалар бір-біріне 10-20 км жерде орналасқан. Мысалы, Иқан, ... ... ... ... ... Елді мекендер мен қалашықтардың бір қатары Қаратаудың шатқалдарында, тау алды жазығында кездеседі. Қазақ хандықтары кезіндегі тастан ... ... мен ... ... ... ... ... және Өгізтауда сақталған. Ортағасырлық қарауыл төбелер мен қарауыл мұнаралары Қаратаудың теріскейге өтетін шатқалдарының бойында, асуларда, тау алды ... және елді ... мен ... арасындағы биік жерде орналасқан [26].
Қола, ерте темір және ортағасырлық тасқа салынған суреттер Қаратаудың оңтүстік-батыс беткейіндегі Қоржайлау, Жыңғылшық, Қарадегерез, ... ... ... ... ... ... ... өзендері мен шатқалдарында, Бессаз шыңы төңірегінде сақталған. Тасқа салынған суреттерде тау ... ... ... ... ... ... бейнеленген.
Ортағасырлық қалалардың төңірегінде каналдар, арықтар, егістік алқаптары сақталан, кәріздердің ... ... ... ... тау алды беткейінде орналасқан Майдантал, Абай, Бабайқорған, Қарашық ауылдары төңірегінде кездеседі.
Түркістан қаласы мен оның ... ... ... ... баға ... жәдігерлер тарихымыздың куәгерлері болып табылады, оларды әр түрлі ... ... ... ... туристік бағыттарының ішіндегі ең маңздысы тарихи-өлкетанушылық туризм. ... бұл ... ... ... ... ішкі туристерге және жергілікті халыққа Түркістан қаласы мен Түркістан аймағымен бай тарихымен жан-жақты ... ... ... дәл осы ... мол ... ... пайдалануға мүмкіндік бар. Тарихи-өлкетанушылық туризмді келесі бағыттар бойынша ұйымдастыруға болады:
* Түркістан рухани астана
* Түркістанның алтын сақинасы
* Қаратау ... ... ... Түркістанның киелі орындары
* Оңтүстіктің алтын шеңбері
Түркістан Рухани Астана бағыты туристер мен өлкетанушыларды ... ... ... онда ... ... ... таныстырады, Түркістан жерленген тарихи тұлғалар туралы қысқаша түсініктеме береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Түркістан қаласы, Қожа Ахмет Ясауи кешені, Есімхан кесенесі, Рабия Сұлтан бегім ... ... жер асты ... ... ... ... Құмшықата жер асты мешіті, Түркістан тарихи музейі, Әль-Қожа ата кесенесі, Гауһар ана кесенесі, ... ... ... ... мен ...
Түркістанның Алтын Сақинасы бағытының ұзындығы 200-210км, автокөлікпен (автобус, РАФ, УАЗ, Нива) жүруге арналған. Бағыттың мақсаты ... өлке ... ... ... орналасқан археологиялық ескерткіштермен таныстыру. Түркістан қаласынан көлікпен шыққан туристер тас ғасырының Шоқтас тұрағында, ерте Темір ғасырының Әшір, ... ... ... төрткүлінде, ортағасырлық Ішкент, Сауран, Сидақата, Қарашық қалаларында болып, оларда дүргізіліп жатқан қазба жұмыстарымен танысып, Түркістанға қайтып келеді.
Қаратау ескерткіштері ... ... ... мен өлкетанушыларға Қаратаудың оңтүстік батыс беткейіндегі Біресек, Үшөзен, Қызылата мен Өгізтау шатқалында орналасқан археологиялық ескерткіштерді таныстыру. 3-4 ... ... ... ... 400-450 км. Бұл ... ... және жаяу жүретін туристерге арналған. Қаратау ескерткіштерімен танысу Біресек, Үшөзен, Қызылата жіне Өгізтау бағыттары бойынша іске ... ... ... ... арқылы автокөлікпен өтетін туристерге арналған бұл бағытың мақсаты-туристерге Түркістан қаласы мен Шымкент-Қызылорда жолының бойындағы тарихи-мәдени ... ... ... екі ... ... күні ... Түркістан қаласында орналасқан тарихи-мәдени ескерткіштер көрсетіледі, ал екінші күні Ортағасырлық Қарашық, Сидақата, Сауран қалалары көрсетіледі. Түркістан- ... -- ... ... ... 60 ... киелі орындары - Бұл бағыттың мақсаты Түркістанға зиярат етуге келген сыртқы және ішкі туристер мен ... ... ... ... мен оның аймағында орналасқан киелі орындарды көрсетіп, оларға зиярат еткізу. Бұл ... ... ... ... ... ... мен жергілікті тұрғындар келесі киелі орындарға зиярат етуіне болады: Арыстан баб кесенесі; Гаухар ана бейіті; Қожа ... ... ... ... ата кесенесі; Қарнақ медресесі; Үкәшата бейіті мен құдығы; Жылаған ата бұлағы.
Оңтүстіктің ... ... ... ... -- ... қаласына келген туристерге Оңтүстік Қазақстан облысының негізгі тарихи-мәдени ескерткіштерін таныстыру. Автокөлікпен ... ... бұл ... ... Қазақстан облысының Түркістан - Шәуілдір-Төрткүл- Темірлан-Шымкент-Сайрам-Ақсу-Шарапкент-Мақталы-Қарабұлақ-Боралдай-Шаян-Шолаққорған-Созақ-Шолаққорған-Түркістан елді мекендері арқылы өтеді. Бағыттың жалпы ұзындығы 900 км. Осы ... ... ... ... ... келесі тарихи-мәдени ескерткіштерді көріп танысады: Ортағасырлық Түркістан қаласы; Ортағасырлық Алтын төбе қаласы; Арыстан баб кесенесі; ... ... ... ... музейі; Бөріжар обалар қорымы; Қажымұқан өзені; Ортағасырлық Шымкент қаласы; Ортағасырлық Сайрам қаласы; ... ата ... бділ Азиз баб ... ... ана ... ортағасырлық Қобалбұлақ қаласы; ортағасырлық Төрткүлтөбе қаласы; ортағасырлық Керейт қаласы; қара ... ... ... төбе ... ... ана ... ... Баба ата қаласы; ортағасырлық Шолаққорған; ортағасырлық Созақ қаласы; ... ... ... ... қаласы; Сауысқандық тасқа салынған суреттері; ортағасырлық Морттық елді мекені; ортағасырлық Сығанақ қаласы; ортағасырлық Ордакент қаласы; ортағасырлық ... ... ... ... қаласы.
Мұсылман әлемінде Қожа Ахмет Яссауи кесенесі екінші Мекке болып саналады. ... ... 802 ... ... : 528 ... ... 42 тарихи ескерткіштер; 226 - сәулет ескерткіштері бар.
Енді, Түркістан өлекесі барша мұсылманда үшін екінші Мекке деген атаққа ие ... бұл ... ... ... ... ... ... дүниетаныммен тығыз байланысты.
Қазақтың мәдениет туралы дәстүрлік түсініктерінде көне негіздермен қоса мұсылмандық қағи - далар қатарлана ... ... ... ... ... ... тотемдік бейнелерді ислам өркениетіне жалпы тән Ғайып ерен қырық шілтен, Жеті кәміл пірлер, Арыстан баб, Қыдыр Ата, ... Ата, ... Баба ... ... Әзіз тәрізді қуатты әулиелер ауыстырған.
Оңтүстік Қазастан мен Сыр ... ... ... ... ... ... мен ... Ғайып ерен қырық шілтеннің алатын орны ерекше. Ғайып сөзі , деген ұғым - ды, ал ... ... ... тіркесте қолданғанда деген ұғымды білдіреді. Бұл парсы тілінен (ғайеб) енген сөз. Орыс ... ... ... - ... ... ұғымды беретінін айтады, ол , эпостарын негізге ала ... ... ... Ғайып ерен қырық шілтен жолаушыға серік болады, батырларды ... ... ... ... ... ... ... айтады, автордың айтуынша шілтендер балгерлік, әрі уақытты аймен санайтын жұлдызшылық қасиеттерге де ие болған [27].
Қазақтардың ... ... ... ... - тің ... бірін С.П.Толстов ашуға тырысқан. (Риджал-әл ғайып) кейін софылық культіне айналған мазхаб ... олар Орта ... ... ... ресми дін, саяси тәртіппен күрескен. Өздерінің құпия орындайтын салттары болған. Шілтендер шырақшы ретінде үлкен мазар, ... ... ... ... ... ... ... түнде мазар, молаларда болған, шөл кезіп жолаушыға болысқан.
Турколог ғалым Ә.Қоңыратпаев образы ислам дінімен ұштаса келген алғашқы элемент дей ... оны Баба ... ... ... ... ... байланыстырады. Одан әрі ғалым культінің Сыр өңіріне таралуының тарихи себептерін түсіндірген. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... айта оты - рып, оны шілтендердің молаға, мазарға жиналып, түні бойы 40 шырақ жағып, зікір салатынымен байланыстырады. Екіншіден, шілтен ... ... ... одан Сыр ... кең таралуы осы өңірде суфизм ілімінің кең таралуымен тығыз байла - нысты деген қорытынды пікірін береді. Автор суфизм ... ... ... , - деп ... ... ... күрделі, әрі көп екенін, әрі олардың барлығының ислам діннің ресми таралу жылдарындағы тұлғалар екенін айтады. М.С.Андреев, Ә.Қоңыратпаев ... ... ала ... ... культінің дін кастасы ортасында туған исламдық салт, ... ... ... мистицизм болғанын, әрі халық ұғы - мына берік сіңгендігіне көз жеткізуге болады [29].
Ғайып ерен қырық ... ... ... аңыз орны ... ... етегі. Нұх пайғамбардың кемесі қалып, бар қасиет бойы - на тараған осы жерде Адам Ата ... ... су ... ... ... саусағы, Дастарқан тас сияқты қасиетті орындарымен қатар Ғайып ерен қырық шілтеннің осы жерде шоғырлануы бұл бейненің қазақ ... ... ... аса ... екендігін дәлелдейді. Әулие басына барып тәу ету, әулие басына түнеу, әулиеден жәрдем сұрау қазақтардың дү - ние - та - ... ... бар, ол ... ... ... ... - шағы, яғни байырғы политеизмнің монотеизмге өтпелі дәуірінің сарқыншағы ... күні ... ... ... ... ... байырғы тәңірлік дүниетанымның кейбір белгілері ислам дініне кірігіп, жаңа дүниетанымдық ұстанымдармен бірге араласып, діни түсініктері де ... ... ... күрделіп, әулие ұғымының мазмұны да уақыт өткен сайын ... ... ... ... ... о ... өмірлерінің бар екендігі және олармен адам - ның қарым-қатынас жасау мүмкіндігі туралы ... яғни адам - ... ... ... ... ... өлімді өмірдің о дүниедегі жалғасы деп ұғынуы. Қазақ халқының әлі күнге дейін Ғайып ерен, қырық шілтенге тәу етуі көне тайпалар ... ... келе ... ұғым [30]. ... ... қаласы мен оның аймағына қатысты туристік маршруттар негізінен осындай киелі. Әулиелі жерлерге эккурсия ... ... ... ... ... нысындардың ішінде бірінші орында Түркістан қаласы, Қожа Ахмет Яссауии және оған қатысты туристік тур бірінші орын ... ... ... Қазастан облысы әкімдігіні ресми сайтында осындай туристік турдың бір ... ... ... ... 1): ... 1. ... қаласы мен оның аймағына қатысты туристік маршруттар ... ... ... ана ... - ... ... ... ол Қожа Ахмет Яссауидің анасы. Айша Xатун немесе Қарашаш ананың әкесі мұса шейх Ибраһим ата (Ибараһим Шейх) шәкірттерінің бірі болған. ... ана ... ... аз ... Содан бізге жеткені 13-14 ғасырларда тұрғызылған Қарашаш ана ... ... ... ... айырылғанына қарағанда Қарашаш ана 1099-1100 жылдары шамасы қай тыс ... ... ... Ибрахим ата кесенісі. Ол шамамен XII-XIV ғасырларда салынған. Ол - Қожа Ахмет Яссауидің әкесі болып табылды. ... ... ... баб ... Ол ескі ... қаласының орнында орласқан. Жалпы қалыптасқан дәстүр бойынша Қожа Ахмет Яссауи бабамыздың басына батарын барлық ... ең ... ... баб ... ... міндет санйды. Себебі - ел ішінде Қожа Ахмет өлерінде маған келетін адам ең алдымен Арыстан ... ... ... ... деп өсиет қылыпты. "Арыстан бабқа түне, Түркістандағы Әзірет Сұлтаннан тіле" деген сөз ... ... ... ... ... ... Арысбан баб кесенесіне барып түнеп, одан кейін ғана ... ... ... жол ... тәу ...
Ел ішінде Қажа Ахмет Яссауи бабамыздың туылуы мен оның Алланың шапағаты түскен құлы екендігіне негіз болған бірқатар аңыз-әңгімелер сақталған. Сола ... бірі ... . ... ... келесі нұсқасы бойынша .
Аталған барлық туристік маршруттардың көпшілігі бойынша ... ... ... Қожа ... Ясссауи кесенесінен кейін Укаш ата кесенесіне және оның ... ... ... ата ... ... және ... ... Түркістан қаласынан 60 шақырымдай жерде. Келушілер Укаша сахабаның ұзындығы 20-25 метрдей ұзын ... ... дұға ... соң, осы ... 700-800 ... қашықтықта, тау басындағы құдыққа барып, тереңдігі 30 метрге дейін жететін құдыққа қауға тастайды. Ырым бойынша, әулиенің құдіретіне күмән келтірген ... ... ... ... ... бір ... су бермейді. Ал ниеті таза, ықыласы күшті адамның шелегі құр қалмайды. Аңыз бойынша Укаша сахаба Мұхаммед пайғамбардың жақын серігі, ... ... ... ... ... ... - жауырынының астындағы мөрді сүйгендіктен, ... ... атса оқ, ... ... өтпейтін қасиетке ие болған. Дұшпандары Укашаның таң алдында бүкіл денесі балбырап, Аллаға жалбарынатынын естіп, сол сәтін аңдып келіп, басын қылышпен ... ... ... ... бас ... домалап қаша жөнелген, сол кезде тау үстіне көктен жасын түсіп, құдық пайда болған, сол ... ... ... басы түсіп, ғайып болыпты. Әлгі құдық жерасты жолдарымен сонау Меккедегі зәмзәм бұлағымен жалғасады дейді айтушылар. Өйткені сахабаның басы сол ... ... ... өзге ... ... қабірінің аяқ жағына жерлепті. Бұл Укашаның деген арман-тілегінің орындалғаны болса керек>> - деп түйіндейді ... ... ... ... және оның ... ... ... нысындардың барлығы ислам дінімен байланысты аңыз-әңгімелерге өте бай.
Сондай-ақ,аталған аймақтағы аңыз әңігімелерге аса бай туристік ... бірі - ... ана ... ... ... ... ана, шын ... Нұрила (1378, Түркістан қ. - 28.5. 1456, Қаратау, Балабөген өз. жағасы) - есімі ел ұранына ... абыз ... ... ... Мақтым Ағзам қожаның немересі. Әкесінің есімі - Әли ... ... ... - Нұрбике. Нағашы атасы Уәйіс хан - Моғолстанның ханы ... ... ... ... Әмір ... ... қызмет етіп түзде жүреді, ал анасы ерте қайтыс болып, жетім қалады. Сөйтіп, Нұрила атасы Мақтым Ағзам ... ... ... ... ... бидің шақыруымен Мақтым Ағзамның отбасы Қаратау маңына көшіп барып қоныстанады. Мақтым Ағзам жаңа қонысында мектеп-медресе ашып, мешіт ... ... ... бой ... Домалақ Ан атасы Мақтым Ағзамның өсиетімен 19 жасында (1397) Бәйдібек биге тұрмысқа шығады. ... ... елге ... ... тазалығымен аты шыға бастағаны осы кез. Оның даналығы, әулиелігі, тапқырлығы жайындағы әңгімелер ел арасына кең ... ... бірі - ... ... ел ... ... аңыз. Ел ішіндегі деректерге қарағанда, Домалақ анаға ... ... түп тегі ... Қара ... ... кісі оның ... тәнті болып қойған екен. - парсы сөзі. Қазақ тілінде деген мағына береді. сөзі уақыт өте келе ... даму ... орай ... өзгерістерге ұшырап, айналған [33].
Домалақ ана ел арасындағы даулы мәселелерге араласып, ... ... ... өз ... қосқан. Домалақ анадан тараған ұрпақтарының бәрі де білімімен, ақылымен ... ел ... ... ... ұлы ... Ташкент әмірлігінде кеңесші, кейін бүкіл Жетісу өлкесінің ұлысбегі болған. Оны Домалақ ананың нағашы ... ... ханы ... хан ... ... 1429 жылы Уәйіс хан қайтыс болып, әке тағына ұлы Есенбұға отырады. Сол күннен ... ... ... ... бас ... ... ... ана өмірінің соңғы жылдары Ташкент қаласында өтеді. Алайда ері Бәйдібектің түсінде берген аяны бойынша, ... ескі ... ... ... ... қамданып, жол шегеді. Көш Балабөген өз-нің жағасына жеткен ... ... ана сол ... ... оқып ... көз жұмады. Өзінің тілегі бойынша Домалақ ана сол жазыққа жерленеді. Домалақ ананың ... ... ... ... ... Шери ... ... Домалақ ананың басына төрт қанатты, төбесі күмбезбен көмкерілген кесене там тұрғызады. Домалақ ... бұл ... ... ... арнайы келіп зиярат ететін орнына айналған. Кесене 1957, 1996 жылы ... ... ... ... қорыта келгенде, аталған аймақтағы туристік маршруттрадың кез-келген бағыты бойынша жасалатын эккурсияларда нақты тарихи факутілермен қатар, халықтың ішкі жан дүниесін ашып ... ... мол ... ... пайдалану аса тиімді. Бұл жерде эккурсия барысында археология, этнография, антропология, тіл ... ... және ... ауыз ... ... кешенді түрде қолдданылса ғана оң нәтиже береді.
Жалпы Түркістанды елеміздің туристік орталығына айналдыру ... ... ... ... ие. ... қорық-мұражайы ашу, қала тарихынан сыр шертетін түрлі кітаптарды шығару да жоспарланған. Қазір шаһарда ашылып ... ... және орта ... ... сәулетіне де ерекше мән беріліп отыр.
Ежелгі Сауран ... ашық ... ... ... ... Үкаш ата мен ... ана кесенесі сияқты нысандарға жол төселіп, инфрақұрылым жүргізіліп жатыр. Тағы 3 туристік орталық ашылмақ. ... ... ... арқылы табыс көзін молайту жолдары да қарастырылуда.
Түркістанда ұлт өркениетінің салт-дәстүрі мен ... ... оны ... ... ... үшін ... тарихи-мәдени, этнографиялық орталық та ашылған. Онда жүздеген көне ... ... ... ... ашу, қала ... сыр ... ... кітаптарды шығару да жоспарланған. Қазір шаһарда ашылып жатқан шағын және орта бизнес нысандарының сәулетіне де ... мән ... ... ... қалашығын ашық аспан астындағы музейге айналдырып, Үкаш ата мен ... ана ... ... нысандарға жол төселіп, инфрақұрылым жүргізіліп жатыр. Тағы 3 туристік орталық ашылмақ. Туристік бағыттарды ... ... ... ... ... ... да ... отрғанмыздай Түркістан аймағы халқымыздың діни-рухани, жалпы дүниетанымдық ерекшеліктерінен хабар беретін ... ... бай ... ... ... осы күнге едйін, бұл аймақтардағы тарихи-мәдени мураларымызға қатысты аңыз-әңігімелер толық ... бір ... ... ... ... әлі күнге дейін халық жадында ғана сақталып келеді. немесе оны осы ... ... ... ... ... ... отырған шырақшы ғана біледі. Сондықтан, аталған аймақтағы туристік нысындарға жасалатын экскурсия бағдарламаларын жасауда олардың тартымдылығын артыру түсу үшін аңыз-әңгімелерді пайдалану ... ... ең ... ... ... ... және жариялау міндеті бірінші кезекте тұр.
2.2 Маңғыстау облысы ... ... ... аңыз-әңгімелердің пайдаланылуы және рөлі
Маңғыстау қазіргі туристердің барлық сұраныстарын қанағаттандыра алатын, ерекше ... ... бар ... ... ... жетіле алады. Өйткі аймақтың аймақтармен салыстырғанда төмендегідей өзіндік ерекшеліктері бар, олар: экономика ... ... ... ... ... ... ... этнографиялық жүйелердің болуы. Сонымен Маңғыстау қазіргі кезде туризм инфраструктурасын дамытуға арналған біршама ресурстар мен факторларға ие. ... ... ... туризм саласының қарқынды дамуына өте үлкен ықпал етеді. Осыған байланысты қазіргі туризмнің қалпы белгілі түзетулер енгізуді талап етеді. ... ... аны ... ел іші - сыртындағы туристерді баурайтын туристік орталыққа айналу үшін инфрақұрылымды, қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... саясат қалыптастырып, облыстағы туризм инфрақұрылымының нашар дамығанын және ... ... ... ... ... және жеке капитал тарту есебінен саланы қарыжыландыру мәселесін шешу ... және де ... ... кәсіптік маман даярлау қажет.
Туризм саласының бәсекеге қабілеттілігі мәселесін шешу Қазақстанның мемлекеттік саясаты үшін негізгі міндеттердің бірі ... ... Осы ... атты халыққа Жолдауында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев туризм саласының белсенді дамуына жаңа ... ... атап ... болатын [34].
ХІХ ғасырдың 70-жылдарынан жүргізіліп келген экспедициялардың ... және ... ... ... ... ... өнерінің өрісі үлкен. Маңғыстау аймағында да бағдарламасы бойынша 449 ескерт - - кіш мемлекеттік қорғауға алынып, оның 21-і ... 428-і ... ... ... - тік тізімге енгізілген. Бұдан өзге алдын ала есепке дайындалып жатқан 800 ... бар. ... ... ... ескерткіштердің ерекшелігі - олардың жартысынан көбі үлкен-кіші қорымдар, дербес сәулет ескерткіштерінің ... ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілген. Атап айтқанда, ежелгі тұрақтар, діни орындар, алғашқы көшпелілердің қорымдары, Ұлы Жібек жолындағы бекіністер мен ... ... ... ... ... жаңа ... бойынша зерттеулер жасалып, тарих және мәдениет ескерткіштері халықаралық ... ... бере - тін ... ... ... ... - дың ... Маңғыстау тарихы - ның жаңа беттері ашылып, ... ... жаңа ... ақпараттармен толықты.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы №158 қаулысымен бекітілген ұлттық стратегиялық жобасының 2009-2013 жылдарға арналған тұжырымдамасы мәдени туризмді ... ... ... талған бағытта өлкедегі ежелгі тарихи орында тарихи-мәдени кешені>> мемлекеттік мекемесі құрылды. Бұл кешен - ... ... ... мен ... ... жаңа ... ... құралдар мен әдістер арқылы насихаттайтын жаңа үлгідегі мекеме. экспозициялық павильоны күрделі жөндеуден өтіп, абаттандырылды.
Бекет атаның 260 ... ... орай ... ... қалған материалдық мұралар, бағасыз ескерткіштер - Оғыланды жеріндегі , , сонымен қатар қалпына келтірілді. Ұлы Жібек жолы ... ... ... - ... - дегі ... - гиялық зерттеулер жалғасын тапты.
экспозициясы бойынша , бағдарламасы аясында қалпына келтірілген ескерт - кіштер, , , , ... ... , ... ... ... ... - нындағы мұра - жай - дың тұрақты экспозициясы да - жергілікті туримзді ... ... ... ... ... ... ... отыра, төмендегідей қорытындыларды жасауға болады:
-Батыс Қазақстан аймағында ашық күндердің көп болатындығы (220-дан 240-дейін)
-Туристік рекреациялық ... ... ... ... ... ... ұзақтылығы (120-130 күндей)
-Батыс Қазақстан түрлі экскурсиялар, қыдырулар және демалысты ұйымдастыруға қажетті барлық ресурстармен қамтылған.
-Бұл аймақ аса ... және ... ... ... ... ... ... потенциалы жалпы Қазақстан туризмінде маңызды орынды алады.
-Батыс Қазақстан өңіріндегі негізгі объектілер бойынша жасалатын экскурсиялық маршруттар үлкен тарихи, ... және ... ... ие ... ...
Осы факторлардың барлығы Батыс Қазақстанның табиғи және туристік ... ... ... және санаторий курорттық емделуге арналған түрлі мекемелерді, демалыс үйлерін, пансионаттарды және жалпы туристік инфрақұрылымды дамытуға септігін тигізетіні сөзсіз. ... ... ... ... ... елдермен қатар туристік қызметті дамыту үшін үлкен мүмкіндіктері бар. 10 ... бері ... рет ... еліміз өркениеттік туризмге бет бұра бастады. Қазақстанның туристік имиджін қалыптастыру жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... туризмді дамытуға арналған көптеген перспективалық жобалар жасақталды. Тіпті шағын ғана ... ... ... ... ... ... ... туризмді ұйымдастыруға болады [35].
Туристік қызметті дамытудың үлкен болашағы бар, егер де Қазақстан Республикасындағы туризм қарқынды дами ... ... ... территориясының көлемімен ғана емес, экскурсиялық маршруттарының тартымдылығы және экономикалық тиімділігінің арқасында Батыс Қазақстанның алдыңғы ... ... ... зерттеушілердің еңбектерінің негізінде Маңғыстаудың тарихи-мәдени ескерткіштеріне қатысты мынадай қорытынды жасауға болады. Маңғыстаудың тарихи-мәдени ескерткіштерінің қалыптасуына бірнеше факторлар әсер етті, яғни ол ... ... ... өзінділігі, өлкеде әр түрлі тайпалардың өмір сүруі, ... ... ... бор тас, ұлы тас, құм тас ... ... кен ... мол болуы, Маңғыстаудың негізгі құрлықтан оқшау жатқандығы.
Маңғыстаудың тарихи-мәдени ескерткіштері дегенде ең алдымен өлкенің ... ... мен ... еске ... Маңғыстау жеріндегі 362 әулиеден басқа да көптеген ескерткіштер өлкенің жерлеу-салттық кешендерінің әр ... ... ... ең ... ... ... ... орналасу тән. Бұл осы өлкедегі дәстүрлі мәдениеттің ... ... жаңа ... дейін үздіксіз жүріп отырғандығының белгісі болып табылады.
Ғылыми еңбектердің негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... көп түрлілігін, архитектуралық формалардың әр алуандылығын көруге болады. Жаңа заманда Маңғыстаудың сәулет өнері дамудың жаңа сатысына көтерілді. Бұл ... тас ... ... ... ... арқасында Маңғыстаудың ескерткіштері өзіндік ерекше белгілерімен өзгешелене бастайды. XIX ғасырдың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... кәсіби артельдерінің пайда болуына жағдай жасады. Осы кезде сондай-ақ қазақ сәулет өнеріндегі атақты мектебі ... ... XIX ... II ... Маңғыстаудың сәулет өнерінің шарықтау шегі болды деп айтуға болады. Бұл кезде архитектураның үлкен құрылыстарының жаңа типтері (сағанатамдар) пайда ... тас ... ... күрделенуі, ескерткіштерді көркемдік безендірудің жаңа формалары қалыптасты. Сондай-ақ, жүргізілген зерттеудің нәтижесінде аймақ ескерткіштерінің негізгі белгілері: жалпылық сипаты, дәстүрлілігі, ... ... ... ... ... ... шынайылығының ескерткіштердің баға жетпес тарихи-мәдени екені анықталды. Яғни, ескерткіштегі таңбаларды нақтылау белгілі бір рудың қай кездегі Маңғыстауда қоныстанғандығы туралы мәлімет ... ... ... қалыптасуының тағы бір белгісі бұл - көне заманнан бері өзінің ... ... ... мал ... ... ұқсас, кейде тіпті өзара туыстас болып келетін тайпалардың (ерте ... ... дақ, ... ... кезде оғыз-қыпшақ, түркмен) қоныстануы зор әсер етті. Бұл жайт ... ... ... ... ... ... көне жерлеу-салттық дәстүрінің жаңғыртылуында маңызды роль атқарды. Бұл тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... ... танып білуде баға жетпес құнды дерек болып табылады [36].
Батыс Қазақстан сәулет өнерінің мұрасын зерттеу мен насихаттау қажеттілігі ең алдымен тарихи-мәдени ... ... ... ... мен ... ... қолдану мәселелеріне байланысты туындап отыр. Жаңадан ашылған ескеткіштерді ғылыми айналымға енгізу, олармен ... ... ... ... ... ... болып отыр. Өйткені, жерлеу-салттық кешендер жалпы ұлттық мәдениеттің ... бір ... ... әлі күнге дейін зерттелмей және осыған байланысты мүлдем белгісіз күйінде қалып отыр.
Қазақ фольклорының, тұтастай ... ең бай да ... ... бірі - ... ... аңыздар шоғыры. Солардың ішінде үш жүз алпыс екі әулиенің мәңгі мекеніне айналған Маңғыстау даласының бір ... ... ... өзі тау ... ... салған мешітте дамыл тапқан Пір Бекет туралы аңыздар күллі алашқа кеңінен тараған. деген қанатты сөз Бекет ... ... ... ... Көрнекті қаламгер Ә.Кекілбайұлы ретінде бағалап, - дейді. Сұпы ... ... ... ... осы ... ол туралы айтылатын аңыздардан анық көрінеді.
Аңыздарда, ең әуелі шындық, сол шындыққа негізделген қиял әрекет етеді. ... ... ... ... ... ... ой, ишаралы мән бар. Осы тұрғыдан келгенде, Бекет ата ... ... ... таным тұрғысынан бірнеше қабаттардан тұратын мұра ретінде қабылдаймыз. Сол көп ... бірі - ... ... ... ... арқылы санаға сіңісіп, ойлау жүйесімен тұтасқан, содан ... ... ... шындықпен үйлескен мифопоэтикалық қабаттың біз тереңдеп бара алмаған сыры көп. Ата туралы айтылған әңгімелердің барлығы дерлік мифопоэтикалық құрылымымен ... ... аңыз ... бір сипаты осы десек, қателеспейміз.
Миф дегеніміз қалыптасқан түсініктегідей ертегі, қиял жемісі емес, тылсым сырлы, қалың астарлы, кереметке толы ... ... ... ... ... Сол ... ақиқатты тануда түрлі ишара-белгі, қилы бейнелер жүйесі түзілген. Олардың қатарында, зерттеушілік тілмен айтқанда, көркемдік деталь, символ қызметін ... ... ... ... ... мен ... қатары да жетерлік. Бекет ата туралы аңыздардағы тұрақты түрде айтылатын аң-құстар қатарында арқар, аққу, сары үйек жыланды атауға ... ата және ... Ата ... ... ... ол ... небір керемет істерді көрсетуі сол аң-құстармен қатыстырыла айтылады. Солардың бірі - ... ата мен ... ... туралы аңыз. Бұл аңызда Бекет атаның сойылып, қонақасыға берілген арқардың сүйегінен оны қайта тірілтуі және түрікпен ғұламасының аққу ... ұшуы ... Аққу ... ұшқан түрікпен ғұламасының соңынан Бекет ата да ... ... ... қара ... ... ... ... қағуға жарамай қалған ғұламаны Бекет ата деп қайтарады. Халықтық ... ... құс ... аққу ата туралы аңыздардың бірнешеуінде оқиғаға араласады. Бекет ата мен Барақ батыр аңызында жеті аққудың ұшуы бар. Барақ ... , - ... ... ... ... бірінші болып сәлем беріп, оның әруағының басымдығын мойындайды. Атаның қасиетін ... ... ... Өмір ... ... ... ... қарата ауыл абызының атынан айтылады. Ол аңызда абыз Бекет атаға , - ... ... ... , - ... Ал, Өмір ... дейді. Аруақты батырлар мен әулиенің қасиетін алдарынан ұшқан аққумен тұспалдаудың өзіндік мәні бар. ... ... ... құс - аққуды ата аруағы деп тану, бұл ... ... ... ... - ... ... ғана емес, тылсым сырлы табиғаттың сырын терең танымаққа талпынған ... пен ... ... ... ... ... зерттеу жүргізген Серікбол Қондыбай: - деп жазады [37].
Қасиет, кие туралы ұғымдар көбінесе ұлттық ... ... ... бейнелермен көрсетіледі. Солардың бірі - аққу. Түркілік мифологияда бұл ... ... мен ... ... айтылатын әңгімелер көп. Аққу - халық сенімінде атуға тыйым салынған аң-құстардың қатарында. Ел ... ... ... жаратылған керемет иелерінің, әулиелердің аққу болып ұшуы туралы желілер осы таным-түсінікпен сабақтасқан.
Аққу мифі - ұлттық ұғымда ғана ... ... ... да кеңінен орын ала отырып, өзінің бойына көпбейнелі ... ... ... ... грек ... өзінің қаза болған досы Фаэтонды жоқтап, шерленген бозбала Кикнаны Аполлон құдай әдемі аққуға айналдырады. Әдебиеттанушы Дж. Макльсон мынадай түсініктеме береді: . Тағы бір ... ... ... ... ақыны Анна Ахматова поэзиясындағы аққу мифологемі туралы сөз ... ... ... (бұл ... ... т.б. орыстың үлкен ақындарының мекені) тілге тиек етеді: негізінде лицеистердің бірінші буынында-ақ көп ... аққу - ... ... қорғаушысы деген аңыз жатыр. - ... село ... ... де ... ... әдеби Парнас кеңістігінің деталі>>. Сөйтіп, ақындардың тұтастай бір тобының ... ... ... аққу ұлттық дүниетанымда да қасиет пен киенің, тылсым күштің құс бейнесінде ... ... ... Асан ... деп ... ... ... осыған саяды. Рухтың азаттығы мен ғажап сырларын аққу, қаз, қыран, т.б. құстар арқылы ... ... ... ... ... желі ... туралы тағы бір аңызда делінеді. Бекет атаның алыс жерге аққу болып ұшып баратыны, жанында жеті ... ... ел ... кең тараған. Жеті балапанын ертіп, ұшып бара жатқан аққуды бір ... ... бір ... ... ... мылтық қақ айрылып, әлгі тентектің бетін от шарпып, екі көзі бірдей соқыр болып қалады. Аққудың Бекет ата ... ... ... жігіт кешірім өтініп, тәубасына келеді.
Бекет атаның ұлысқа ұран болуы да аққу оқиғасымен байланысты ... ... бес жүз ... елу ... қарсы тұрсақ болар деген ата сөзіне ел ақсақалдары сенер-сенбесін білмейді. Ақыры бес жүз ... ... елу адам ... ... ... ... алдын-ала айтуы бойынша, жауға қарай бір аққу қаңқылдап ... Сол ... ... жел соғып, шаң көтеріледі. Жау әскері үрейленіп, кері қашады. Осыдан бастап Бекет ата есімі ұранға айналған екен ... бір ... (бұл ... ... ... сұпылық жолын зерттеуші Базарбай Әбдірахманов өз еңбегінде келтіреді) Барақ батыр Бекет атаның ескі Бейнеудегі мешітінде уағыз айтып тұрған ... ... ... ... үшін ... ағызып жібереді. Сонда Бекет ата лезде аққуға айналып ұшып, қарсы жағаға жеті аққу болып қонады. Барақ құрдасы аруақтың ең күштісі аққу ... ... ... ... бір аққу ... ұшып, жеті аққу болып қонғанын ата қасиетінің жеті ұрпағына дейін жететінінің ишарасы деп ... Ата ... аққу ... көрінуінің астарында қасиет-киенің тылсыммен, жай пенде танымаған, тек ... ... ... ... ұғындыру жатыр. Қаңқылдап ұшқан аққу - Бекет ата рухы ... ... ... ... кеңістіктің нышанды белгісі.
Бекет ата және сары үйек жылан. Атаға ... ... ... ол кісінің аруағының сары үйек жылан болып ... де ... ... ішінде Шоңай руынан шыққан Бекбаулы әулиені сынау үшін Бекет ата әуелі оның ... сары үйек ... ... ... ... ... жайнамазын , оны Бекбаулы әулие әкелмек болып барғанда, алдынан қос сарыүйек жыланды шығарады. Сөйтіп, замандасының қасиетін салмақтайды. Киелі аруақтың сары үйек ... ... ... ... көп ... ... сары үйек жыланға тимей, оны қасиет, кие деп ұққандығына мысалдар көп. Жыланды кие тұтқан танымның астарында жаратылыс тылсымына ден қою, сол ... ... ... ... ...
Бекет атаның арқары. Атаның Оғыландыдағы жайында арқарлар мекен етеді. Оларға тиісуге болмайды, атаның аруағы назаланады делінетін әңгімелер де ... ... ... ... ... ... ... атпақ болғандардың өздері жараланып, не мертігіп қалады. Оғыландыға зиярат етіп ағылған жұрт, егер арқарды көріп қалса, тілегіміз қабыл ... деп ... ата ... ... мифопоэтикалық құрылымды түзетін оқиғалар - атаның кереметтігімен ұшуы, атаның аса таяқты иеленуі және ... ... ... қақ ... жол беруі. Шопан атаға түнеп, түсінде одан бата алғандығы, пырақтың атаны Хиуаға алып ұшуы да аңыздардың мифопоэтикалық субструктурасын ... ... ... пір ... ... ... асқақтатып, қасиетін әйгілей түсетін мұндай қалыпты ұғымнан тыс ғажайып оқиғалардың астарында ата аруағына бас иіп, құрмет тұту ... ... ... ... ... пір, рух туралы ұғымдардың мифтік таныммен сабақтастығы бар екені белгілі. Қасиетті рухтың нышандары ... ... сары үйек ... ... ... тіршілік иелері тылсым сырлы табиғаттың бір бөлшегі. дей ... ... ... Алтай Тайжанұлы аталған ұғымдардың құпиялы да киелі сырларына қалыптасқан ұғымдарға сүйене отырып талдау жасайды: .Көзі ... ... ... ие ... құрметке бөленген, пір атанған Бекет атаға қатысты әңгімелердің мифопоэтикалық пішінмен өрнектелуі заңды ... Миф - ... ... ... рух ... паш ететін таным-түсінік. Былайша айтқанда, ақиқатты танытудың ерекше бір ... Ол ... ... ... өз алдына бір жүйе түзеді. Әулие адамдардың ғұмыры туралы айтылатын әңгімелердің мифопоэтикалық ... ... ... ... ... ата ... аңыздардың мифопоэтикалық субструктурасының күрделілігі қасиет пен киені, айрықша жаратылысты ардақ тұтқан таныммен байланысты.
Қазіргі таңда, тәуелсіз Қазақстан ... оның ... ... ... ... өзгешелігімен қалыптастырылып жатқан кезде, Батыс Қазақстанның қайталанбас өзіндік тарихи-мәдени мұрасы негізінде туризмді ... ... ... ... ... ескерткіштердің жеткіліксіз дәрежеде зерттелуі жалпы Қазақстан архитектурасының ғылыми әдебиеттерде жүйелі түрде әлі де болса бейнеленбеуіне әкеп соғуда. Мысалы, көптомдық ... ... ... бар болғаны 3-4 бет қана арналған. Батыс Қазақстан сәулет өнерін зерттеу ... ... ... болып табылады. Өйткені бұл ескерткіштердің өзіндік ерекшелігі (ою-өрнегі, форманың өзіндік шешімі, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылуда.
Материалдардың аздығы, Маңғыстау өлкесінің таристік әлеуетін ашатын ... әлі де ... ... ... ... ... жарнамалауда немесе оларға жаслатын экскурсиялардың мазмұнын байыт түсуге мүмкіндік бермей отыр.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АУМАҒЫНДАҒЫ ІШКІ ... ... ... МЕН ... ... аумағындағы ішкі туризмді дамытудағы аңыз әңгімелерді қолданудың проблемалары
Қазақстан аумағындағы туризмді дамыту мәселесі және оның ұтымды тұстары мен қайшылықты ... ... ... ... ... ... мен өмірінде кең таралған, мәдениетіміз бен рухани дамуымыздың ерекшеліктерін ашуға көмектесетін аңыз-әңгімелердің туризмді ... ... оң ... зор ... ... Аңыз-әңгімелер - қазақ мәдениетінің бастауларымен ... ... ... ... Аңыздардың түп-тамырына назар аударғанда, олар халықтың рухани әлеміндже айрықша орны бар, ғасырлар қойнауынан бастау алатын дәстүрлі мұра екендігі анық. Аңыз-әңгімелерді ... ... ... ... олар өз ішінде шежірелік аңыздар, күй аңыздар және тарихи аңыздар болып бөлінгенін байқадық. Олардың ... ішкі ... ... ... ... ... еді. ... тарихи аңыздар бейнелейтін оқиғаларына, кейпкерлеріне, жалпы тақырыбы мен мазмұнына ... ... ... ... заманынан елес беретін аңыздар (Қорқыт, Ахмет Яссауи және Арыстан баптар туралы), моңғол шапқыншылығы мен Алтын Орда ... ... ... ... ... Шыңғысхан Темір және т.б. туралы), Қазақ хандығы тұсындағы оқиғалар мен қайраткерлер туралы аңыздары (Жәнібек, Асанқайғы, Жиренше және т.б.) ... ... ... ... ... ... Бөгенбай және т.б.) болып бөлінеді. Тарихи аңыздарда кейде оқиғалар мен фактілер көркем түрде жинақталып, қиял ... ... яғни ел ... мен ... өз ... арман-мүддесіне сәйкес болуын қалап, бұрамалап та көрсеткен. Сол ... гид ... ... ... ... фактілерді де біле отырып, салыстыра отырып баяндағаны абзал. Ал, күй аңыздарда күй өнері мен ... ... ... ... - ... ... ... Күй аңыздары халықтығымен ерекшеленеді. Шежірелік аңыздарда - бүгінде іргелі ел, мемлекет құраушы қазақ ұлтының бүкіл қалыптасу тарихын көркем бейнелі ... көне ... ... түркі, оғыз, моғол, ноғай, татар тайпаларының және оларды халық ретінде біріктіруші ұлы тұлғалары- Оғыз хан, ... хан, ... хан ... ... бай мұра ... Өз ... әрбір тұлғалардың мүрдесі орналасқан жерлер мен тарихи орындар туризмнің негізгі қайнар көзі [40].
Жалпы, туризм бір жағынан мемлекет жарнамасы. ... ... ... ... ие ... ... бұл сала тек көркем табиғатымен ғана шектелмей, тарих пен археологиялық қазбалардың, мәдениет пен өркениеттің, ел мен жердің, сәулет пен ескерткіштердің ... мен ... ... да ... ... ... бола ... Осы тұста еліміздің туристік шаңыраққа айналуына әбден мүмкін ... ... ... болады. Себебі, әр аймақтың өзіне тән тарихы, археологиялық қазбалары, табиғаты, елі және салт-дәстүрі бар. Дәл осы тәрізді біздің ... де, әсем ... ... ... ғана тән ... ... болады. Мәселен, Жамбылдың Мыңбұлағы, Көкшетаудың Оқжетпесі, Алматының шөлейт аймақтарында орналасқан Тамғалысы және басқа да аты аңызға айналған жерлерді айтуымызға болады. ... ... ... ... ... ... ... интернет беттерінде Қазақстанның барлық туристік жерлері туралы біліп, танысуларына мүмкіндік жоқтың ... ... ... ... ... көрсетілмесе шетелдік емес, жергілікті азаматтардың да жеріміздің әсем жерлеріне баруы қиын-ақ, және еліміздің ішкі туризмі өкінішке орай ... ... ... дәрежеде емес. Сол себепті де Қазақстанда қазіргі таңда көтеріліп жатқан өзекті мәселелердің бірі - туризм болғандықтан, біз дәл осы ... ішкі ... ... ... мен ... ... ... алуымыз қажет. Көріп отырғанымыздай туристік обьектілер көбінесе, тарихи оқиғалармен, сол оқиғалардың маңыздылығымен, олардың куәгері ... ... ... тұлғалармен, оларға арнап орнатылған ескерткіштерімен байланысты. Сол себепті туристік сапармен келген әрбір келушіге олардың ... мен ... ... ... баяндап беру өте маңызды.
Осындай бай аңыздық мұраны ішкі туризмді дамытуда пайдалану мәселесі бүгінде ... ... ... ... ... ішкі ... дамытудағы аңыз - әңгімелерді қолданудың өзіндік кемшіліктері мен қиын ... ... ... ... ... ... зерттеулер жоқ болғандықтан, аталған проблемаларды шартты түрде төмендегідей жіктеп қарастыруға тырыстық. Ең ... ... ... ... аңыз әңгімелерді тауып, жинақтау мәселесі туындаса, екінші кезекте сол материалдарды жүйелеу проблемасы тұр. Ал осы екеуінен шығатын күрделі үшінші проблема ... ... ... ... ... қолданысқа енгізу, туристік мақсатта дұрыс, орнымен пайдалана білу.
Ендігі жерде әрқайсысына жеке тоқталар болсақ, олардың өзі өз ішінде көптеген ... ... ... ... ... ... ғылымы тұрғысынан алғанда аңыз-әңгімелерді табу, жинақтау, жариялау бағытында көптеген жұмыстар атқарылып жатыр. бағдарламасы аясында да ... ... ... ... ... сол ... ... оқу, аудару, соны меңгеріп халық арасында ... ... тұр. Оған ... ... ... ... мәселесі, яғни туристік жолсеріктер дайындау мәселесі. Екіншіден, сол мамандарға берілетін білім бағдарламалары мен оларлдың сапасы. Көп жағдайда туризм саласы ... ... ... ... пәнаралық байланысқа үлкен мән беру қажет. Тарихи орындардың туризм обьектісіне айналуына да сол ... ... ... роль ... сөзсіз. Әрине аспан асты мұражайларын ашу мәселесі бүгінгі таңда көп айтылып, қолға ... ... ... ... нәтиже жоқ [41].
Туризм саласындағы кез-келген маман өзі таныстырп отырған туристік нышанның тарихымен қоса, онымен байланысты қызықты аңыз - ... ... етіп ... ... келген туристтің сұранысы қамтамасыз етілер еді. Мысалы, Ежелден ел ... келе ... ... ... ... ... аңыздарының бірі - . Қорқыт туралы аңыздың қысқаша мазмұны мынандай: ертеде Сыр елінде Қорқыт есімді бір ... адам ... Ол ... ... бауырында, анасынан болып туады. көрген жұрт үрейленіп қалады, тек анасы саспайды. деп анасы жарып жібергенде бала ... ... жас ... шығады. Қорқып тарай бастаған жұрт қайта жиналып: деп атын қояды. Қорқыт жасында түс ... ... оған ... деп аян ... ... ... есейген соң астына желмая мініп өлімнен қашады, адамы өлмейтін ел мен жер іздейді. Бірақ өлім елесі оның күндіз өңінен, ... ... ... ... ... ... жатқан аң сүйектерін, қирап жатқан ағаштарды, құлап жатқан жартастарды көреді. Қайда ... да ... ... көр ... ... ... деген жауап естиді.
Қорқыттың ажалдан қашып құтылмасына көзі жетеді. Оған деген аян беріледі. Содан кейін Қорқыт өзінің туған еліне, ... ... ... ... Бір күні ... ... ... өгізшесін қуып ұстай алмай ызаланып жүріп деп қалады, оған артынша өзі қатты өкінеді, өлім ... ... тағы да ... көр ... ... ... енді ... жерден безіп суға жайласады. Дарияға кілем жайып, оның үстіне шатыр тігіп, қобызын тартып ... ... ... ... де ... ... ажал ... жылан болып ұрланып келіп шағады, ақыры содан жиһанкез қаза табады. Қорқыттың денесі Сырдарияның жағасына жерленеді, басына қыштан ... ... ... ... ішіне қобызы бірге қойылады. Содан былай Қорқыт есімі әулиеге, бейіті ауырған адам, перзент көтермеген әйел ... ... ... айналады. Сол сияқты бір Қорқыттың өмірі мен тұрмысына, күйлерінің тарихына қатысты жүздеген аңыз әңгімелер бар. Соларды туристерге жеткізе білу, таныту, ... ... ... ... ... ... ... облысының таулы аймақтарындағы бұрынғы орман шаруашылықтарының жерлерi бұл күнде ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк ұлттық табиғи паркi болып құрылған - Сайрам - Өгем ... ... ... ... ... ... ... жоталарының Боралдай шоқыларынан басталып, Құлан, Шақпақ, Иiрсу, Дәубаба, Өгем, Қаржантау сияқты табиғатымыздың әсем аймақтарымен ұласады. Өгем - Тәңiртаудың iрi ... бiрi. Оның ... ... өзен ағып ... ... ... ... Кей тұстарда тiптi аттылы кiсiнiң өзiн аунатып, ағызып әкетердей буырқанады. Алайда, бұл ... ... ... Ал, ... ... ол ... ... шыңдардан бастау алып, мыңдаған бұлақтың суынан құралып, алуан-түрлi минералдар мен дәрiлiк шөптердi шайқап есiп, шымырлап ағып жатқан шипалы, дәру, емдiк ... мол ... ... ... жол қиын. Бiр жағы - жар, бiр жағы - құз. Осы шатқалдан төмен ... бiр топ ... ... көрiнген ұзын-ұзын тастарға қарап таңғаласыз. Расында да, ғажап көрініс! Алыстан қарағанда, бүрме көйлегiнiң етегi желбiреп тауға қарай келе ... ... ... ұқсайтын үлкен тас ескерткiштердi ұлы табиғат шебердiң өзi ғасырлар бойы сомдап, ... ... ... жасаған сияқты. Бiрiнен бiрi ұзақ емес екi-үш қылтадан бойын созып, топ-топ болып көрiнген - ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа аманат болып келе жатқан көне аңыз ол туралы былай деп сыр шертедi:

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы аймағындағы Қазақстанның саясаты19 бет
ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер8 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Археология әуесқойларының Қазақстан және Түркістан аумағындағы қызметкерлері43 бет
Еуразия аумағындағы мемлекеттер қоғамында Батырлар институтының пайда болу тарихы39 бет
Жанұялық туризмді ұйымдастыру және жоспарлау79 бет
Жетісу Алатауы көлдерінде туризмді дамыту26 бет
Маңғыстау облысындағы іскерлік туризмді дамыту және жақсарту-арттыру жолдары67 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тарихи көрнекі жерлердің туризмді дамытудағы рөлі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь