Студенттер мен күресшілердің дене дайындығының функционалды мүмкіндіктері

НОРМАТИВТІ СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
АНЫҚТАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1 Студенттер мен күресшілердің дене дайындығының функционалды мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1Студенттер мен студент.күресшілердің дене дайындығының функционалды мүмкіндіктері айқындалуындағы тыныс алу жүйесінің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Студенттер мен студент.күресшілер дене дайындығының жүйесі ... 10
1.3 Оқытудың кредиттік жүйесі жағдайында жоғары оқу орындарындағы дене шынықтыру сабақтарын өткізу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2 ЗЕРТТЕУ МІНДЕТТЕРІ, ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ.30
2.1. Ғылыми және ғылыми.әдістемелік әдебиеттер сараптамасы ... ... ... 30
2.2 Зерттеудің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.3 Дене шынықтыру.спорттық қызметтің инновациялық педагогикалық технологиялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫҢ САРАПТАМАСЫ
3.1 Студенттер мен күресші.студенттердің тыныс алу жүйесі көрсеткіштерінің динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
3.2 Функционалды дайындықты бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74
ТӘЖІРИБЕЛІК ҰСЫНЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...75
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Күреспен шұғылданатын студенттердің өзіндік бір ағзасына қойылатын жоғары талаптар болады. Жалпы күрес спорт түрі ретінде жақсы жетілген күшті, ептілікті, арнайы төзімділікті талап етеді. Олай болса, осы дене қасиеттері студенттердің бойынан табылуы қажет.
Сонымен бірге, күрес жекпе-жек спорт түрі болғандықтан онымен шұғылданушы студенттер жалпы жағдайды, қарсыласының іс-әрекетін алдын-ала болжай білуі қажет. Мұның барлығы ағзаның қимыл қызметін қамтамасыз ететін жүйелерге, соның ішінде тыныс алу жүйесінің қызметіне жоғары талаптар қояды.
Күреспен шұғылданатын студенттің шыныққандық деңгейі тікелей оның ағзасының фукнционалды күйіне және тыныс алу жүйесінің көрсеткіштеріне тәуелді. Сондықтан функционалды жүктемлеремен анықталатын осы тыныс алу жүйесінің шыныққандық деңгейі күресші-студенттің қызметті мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Ағза күйінің фукнционалды көрсеткіштерін замана талабына сай құралдармен тіркей білу тек қана жұмысты тездетіп қоймайды, сонымен бірге алынған нәтижелер негізінде нақты тұжырымдама жасауға мүмкіндік береді. Жаттығу тұтас үдеріс болып табылады, ол өз құрамында спорттық жаттығудың теориясы мен әдістемесінде атап көрсетілген дайындықтың 6 негізгі түрін қарастырады: дене, техникалық, тәсілдік, жинақтық, психологиялық және теориялық. Студент-күресшілердің өз ағзасының функционалды мүмкіндігін қадағалап отыруы олардың теориялық білімдерін жетілдіре түседі. Осы мақсатта студент-күресшілер ағзасының функционалды мүмкіндігін спирометрия әдісімен анықтау замана талабына сай әдіс болып есептелінеді [1].
Қазіргі уақытта жаттығу үдерісін жоспарлау дайындықтың әрбір түрінде бөлек іске асырылады, ол бастапқы дайындық топтарынан басталып, жоғары спорттық шеберлік топтарымен аяқталады. Осы топтардағы жаттығу үдерісі дайындықтың әрбір түрі үшін спорттық маусымның кезеңдері мен дәуірлеріне сай қатаң түрде жеке-даралану арқылы жоспарланған жүктемелерге сәйкес жүзеге асырылады. Бұл жердегі функционалды дайындық көрсеткіштерінің маңызы жоғары. Соның бірегейі болып кардиореспираторлық жүйенің көрсеткіштері, соның ішінде тыныс аул жүйесі есептелінеді.
Зерттеу болжамы: Күресші-студенттердің дене қасиеттерін жетілдірудегі олардың физиологиялық күйі шынықтыру жаттығулары мен тапсырмаларын орындауға ықпал етеді деген болжам жасалынды.
Зерттеу нысаны: әл-Фараби атындағы Қазақтың Ұлттық университетінің дене тәрбиесі және спорт кафедрасының күрес секцияларына қатысатын бірінші курсжәне география факультетінің дене шынықтыру пәні бойынша білім алушы бірінші курс студенттері.
С.Ж. Бұғыбаева. Адам физиологиясы (дәрістер курсының жинағы). Алматы, 2003.165 б.
2. Р.Б. Лесбекова, С.Ж.Бүғыбаева. Спорт физиологиясы (дәрістер курсының жинагы). Алматы, 2006, 109 б.
3. Н.Смайл. Спорт физиологиясы (оқу құралы). Талдықорган, 2008, 145 б.
4. Селье Г. Очерки об адаптоционном синдроме. М., 1960. С.25-28.
5. Меерсон Ф.З. Общий механизм адаптации и профилактики. М., «Медицина», 1973,360 с.
6. Физиология человека (Учебник для и-тов физической культуры. Изд.5-е) Под ред. Н.В. Зимкина. М. «Ф и С» 1975. С.336-349.
7. Солодков А.С., Сологуб Е.Б., Физиология человека. Учебник. Изд. 1 - М.: Олимпия пресс, 2005-528с.
8. Спортивная физиология: Учебник. Под ред. Я.М. Коца. М.: Ф и С .
1986-240.
9. Физиология человека: Учебник. Под ред. В.И. Тхоревского. - М.: Физкультура, образование и наука, 2001.С.325-328
10. Смирнов В.М„ Дубровский В.И., Физиология физического воспитания и спорта. И-ва Владос-пресс, 2002-520-523.
11. Бобков Ю.Г. Виноградов В.М. и др. Фармркологическая коррекция восстановления. М.; ФКиС, 1981
12. Готовцев П.И., Дубровский В.И. Спортсменам о восстановлении. М. ФКиС. 1981
13. Фарфель В.С. Управление движениями в спорте. М.;ФКиС.1975.
208 с.
14. Спортивный отбор. Восков В.М.: Филин В.П. ФиС,1983
15. Морфобиологические исследования в спорте. Губа В.П. Спорт Академия Пресс.200:120б.
16. И.А.Потапов. Основы культуры здоровья. Валеология. - Алматы: 2005,-1346.
17. Спортивная физиология. Учебник для высшых учебных заведений по физической культуре. В.И. Дубровский. - М. Из-во ВЛАДОС, 2005.-462 с.
18. Мозжухин А.С., Зимкин М.В., Давиденко Д.Н. Характеристика функциональных резервов спортсмена. Ленинград. 1980.
19. Невский Я.И. Физиологическая характеристика отдельных видов спорта (учебное пособие) Алматы, 2006.-96 с.
20. Иорданская Ф.А. Оценка специальной реботоспособности спортсменов разных видов спорта. -М.:ФиС,1993. 406.
21. О.С.Елизарова. Физиологияческая характеристика гимнастики. Лекшія для студентов и слушателей факультета усовершенствования. М.,1980. ЗОс.
22. Баранов В.Л., Куренкова И.Г., Казанцев В.А., Харитонов М.А. Исследование функции внешнего дыхания. - СПб.: Элби-СПб., 2002. - 3026.
23. Клемент Р.Ф., Зильбер Н.А. Функционально-диагностические исследования в пульмонологии: Методические рекомендации. - СПб, 1993. -47 6.
24. Больсевич В. К. Физическая активность человека. - М.: Спорт 2004. С. 22-24.
25. Ахмедов К.Б. Жүзу: оқу құралы. - Алматы: Санат, 1997. - 192 с.
26. Коц Я.М. Спортивная физиология. Учебник для институтов физкультуры. - М.: ФиС, 1986. - 503 с.
27. Матвеев Л.П. Теория и методика спорта (авт. кол., ред. Л.П. Матвеев). - М.: РИО ГЦОЛИФК, 1992 (в трех частях). - 221 с.
28. Парпиев О. Адам физиологиясының негіздері. - Алматы: ҚР Жоғары
29. Сатпаева Х.Қ. Адам физиологиясы. Алматы: Білім, 1995. - С. 66-68.
30. Дембо А.Г. Причины и профилактика отклонений в состоянии здоровья спортсменов. - М., 1981. - С. 16-18.
31. Дембо А.Г. Врачебный контроль в спорте. - М.: Медицина, 1988. - С. 21- 23.
32. Ганчар И.Л. Плавание: теория и методика преподавания.- Минск, 1998. - С. 44-47.
33. Давиденко Д.Н. Адаптация и функциональные резервы организма//Вестн. Балт. Акад. СПб., 1998. Вып.20. - С. 24-25.
34. Федоров А.И., Алексеев А.В. Научно-методическое и информационное обеспечение системы комплексного контроля физического состояния юных спортсменов. - Челябинск: УралГАФК, 1998. - С. 34-35.
35. Аулик И.В. Как определить тренированность спортсмена. - М.: ФиС, 1977.-40 с.
36. Карпман В.Л. Характеристика функционального состояния организма спортсменов. Спортивная медицина. -М.: ФиС, 1980, - С. 45.
37. Карпман В.Л., Белоцерковский З.П., Гудков И.А. Тестирование в спортивной медицине. - М.: ФиС, 1988. - 208 с.
38. Дёмин Д.Ф. Врачебный контроль при занятиях ФК. - М.: Физкультура и спорт, 2003. - С. 49.
39. Матвеев Л.П. К теории построения спортивной треішровки Теор. н практ. физ. культ., 1991, № 12, - С. 11 - 20.
40. Платонов В.Н. О «Концепции периодизации спортивной тренировки- и развитии общей теории подготовки спортсменов Теор. и практ. фі'.з. кулы.. 1998, № 8,-С. 23-26,39-46.
41. Семенов Л.А. Определение спортивной пригодности детей и подростков. - М.: Советский спорт, 2005. - С. 69.
42. Коренберг В.Б. Спортивная метрология. - М.: Советский спорт, 2004. - С. 336.
43. Чумаков Е.М. Тактика борца самбиста. М, "Физкультура и спорт", 1976 11,13 6.
44. Шерпилов А.А. Климин В.П. Выносливость борцов. М, "Физкультура и спорт", 1979 23,25 б.
45. Тихвинского С.Б., Хрущева С.В. Детская спортивная медицина. М, "Руководство",1991 62,65 б.
46. Шепилов А.А. Экспериментальное исследование выносливости борцов: Автор. дисс. на соис. учен. степ. канд. пед. наук. - М, 1970 24 б.
47. Чермет К.Д. Двигательная ассиметрия в борьбе дзюдо 'педагогические аспекты): Автор. дисс. на соис. учен. степ. канд. іед. наук. - М, 1984 24 б.
48. Гаткин Е.Я. Самбо для начинающих — М, 000. Издательство Австрель "000" Издательство АСТ, 2001 10 б.
49. Рудман Д.Л. Самбо — М, "Терри — спорт", 2000 18 6.
50. Мездународные правила по борьбе самбо - Калининград: Янтарный сказ", 1999
51. Уткин В.Л. Биомеханические аспекты спортивной техникой. М, "Физкультура и спорт", 1984 127 б.
52. Шульгин Ю.Г. Многолетняя техническая подготовка зрцов: Автореф. дисс. на соиск. учен. степ. канд. пед. наук. — М, >90 37 б.
Жаналин Б. Дүние жүзі мойындаган күрес - Қазақ ілуандары: Тарихи деректі басылым - Алматы, Ер-Дәулет,
53...Маркосян А.А.Вопросы возрастной физиологии .-М.: Просвящение, 1974.- 234с.
54. Белоусова В.В. Воспитание в спорте.- М.: ФиС,1974.- С.8.
55. Козлов Н.И. Как относятся к себе и людям, или практическая психология на каждый день.-М.:Новая школа: АСТ-Пресс,1996.-320с.
56. Виленский М.Я. Формирование физической культуры личности учителя в процессе его профессиональной подготовки: автореф. дисс. ... докт. пед. наук. 13.00.04 – М: ГЦОЛИФК, 1990. - 44 с.
57...Виленский М.Я. Физическая культура в гуманитарном образовательном пространстве вуза //Физ. культ.: восп., образ., тренировка. -1996.- №1.- С. 27-32.
58. Лихачев Б.Т.Воспитательные аспекты обучения. -М.,1982.- 3-5с.
59. Курамшин Ю.Ф. Теория и методика физической культуры .- М.: Советский спорт, 2004. – 464 с.
60. Матвеев Л.П.Теория и методика физической культуры :Учебное пособие для институтов физической культуры. - М.,1991.- С.11-12
61. Холодов Ж.К., Кузнецов В.С.Теория и методика физического воспитания и спорта.- М.: Академия, 2006.- 480 с.
62...Типовая учебная программа .Образование высшее профессиональное. Физическая культура (включая валеологию).-Астана: МОНРК, 2002.- 2-4 с.
63 Лубышева Л.И. Физическая и спортивная культура: содержание, взаимсвязь и диссоциации //Теория и практика физической культуры .- 2002. - №3.- С. 11-14.
        
        МАЗМҰНЫ
НОРМАТИВТІ СІЛТЕМЕЛЕР.......................................................................4
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР................................................................5
АНЫҚТАМАЛАР............................................................................................6
КІРІСПЕ...........................................................................................................7
1 Студенттер мен күресшілердің дене дайындығының функционалды мүмкіндіктері...........................................................................................................9
1.1Студенттер мен студент-күресшілердің дене дайындығының функционалды мүмкіндіктері айқындалуындағы тыныс алу жүйесінің ... ... мен ... дене ... ... Оқытудың кредиттік жүйесі жағдайында жоғары оқу орындарындағы дене шынықтыру сабақтарын өткізу ерекшеліктері..........................................15
2 ЗЕРТТЕУ МІНДЕТТЕРІ, ... ЖӘНЕ ... ... және ... әдебиеттер сараптамасы............30
2.2 Зерттеудің ұйымдастырылуы ................................................................32
2.3 Дене шынықтыру-спорттық қызметтің инновациялық педагогикалық технологиялары....................................................................................................35
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫҢ САРАПТАМАСЫ
3.1 Студенттер мен ... ... алу ... ... динамикасы.............................................................................36
3.2 Функционалды дайындықты бағалау..................................................51
ҚОРЫТЫНДЫ..............................................................................................74
ТӘЖІРИБЕЛІК ҰСЫНЫСЫ.......................................................................75
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ............................................76
НОРМАТИВТІ СІЛТЕМЕЛЕР
Берілген диссертацияда ... ... ... ... және ... түсініктемелердегі қысқартылған орыс сөздері және сөз тіркестері ГОСТ 7.12-70.
Мөлшерлерді және шекті ауытқуларды енгізу ГОСТ 2.307-68.
Өлшемдер жүргізуді стандарттау және ... ГОСТ ... МЕН ... - ... алу ... - өтпенің тіршілік сыйымдылығы
Рдаа - резервтік дем алу ауасының көлемі
Рдша - резервтік дем ... ... ... ... ... алу ... - ... дене дайындығы
ӘТД - Әдістемелік техникалық дайындық
АҚҚ - Артерияляқ қан қысымы
БЖСМ - Балалар мен жас ... ... ... - ... соғу жиілігі
ОЖЖ - Оқу-жаттығу жиыны
ӨКС - Өкпе ... ... - ... ... ... - ... дене дайындығы
АНЫҚТАМАЛАР
Жұмысқа қабілеттілік - адамның уақыт бірлігі ішінде нақты ... ... ... ... ... атқара алу қабілеті.
Дене жаттығулары - дене шынықтыру заңдылықтарына сай ... ... алу ... - бір минут ішіндегі дем алып, шығару саны.
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы - ... дем ... дем ... ... өкпе арқылы өтетін ауаның көлемі.
Штанге сынамасы - дем алу кідірісінің сынамасы.
Генча ... - дем ... ... ... - ... ... ... жеңе алу қабілеті немесе оған бұлшық ет ширығуы есебінен қарсы тұру қабілеті.
Шапшаңдық - адамның берілген жағдайдың ... ... ... қимыл әрекеттерін орындай алуына мүмкіндік беретін қабілеттерінің жиынтығы.
Ептілік - ... ... ... ... және оны ... ... жағдай талаптарына сай қайта құра алуына мүмкіндік беретін бағдарлы қабілеттері мен морфофункционалды қасиеттерінің жиынтығы.
Төзімділік (жалпы) - ... ұзақ ... бойы ... ... ... тірек-қимыл аппаратының басым бөлігінің қатысуымен орындай алу қабілеті [2, 230 б.].
Иілгіштік - қимыл-қозғалысты үлкен теңселумен орындауға ... ... ... ... ... жиынтығы.
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Күреспен шұғылданатын студенттердің өзіндік бір ағзасына қойылатын жоғары талаптар болады. Жалпы күрес спорт түрі ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Олай болса, осы дене қасиеттері студенттердің бойынан табылуы қажет.
Сонымен бірге, күрес жекпе-жек спорт түрі ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін алдын-ала болжай білуі қажет. Мұның барлығы ағзаның қимыл қызметін қамтамасыз ететін жүйелерге, соның ішінде тыныс алу жүйесінің қызметіне жоғары ... ... ... ... ... деңгейі тікелей оның ағзасының фукнционалды күйіне және тыныс алу жүйесінің көрсеткіштеріне тәуелді. Сондықтан функционалды жүктемлеремен анықталатын осы тыныс алу ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Ағза күйінің фукнционалды көрсеткіштерін замана талабына сай құралдармен тіркей білу тек қана ... ... ... ... ... ... нәтижелер негізінде нақты тұжырымдама жасауға мүмкіндік береді. Жаттығу тұтас үдеріс болып табылады, ол өз құрамында спорттық ... ... мен ... атап ... ... 6 ... түрін қарастырады: дене, техникалық, тәсілдік, жинақтық, психологиялық және теориялық. Студент-күресшілердің өз ағзасының функционалды мүмкіндігін қадағалап отыруы олардың теориялық ... ... ... Осы ... ... ағзасының функционалды мүмкіндігін спирометрия әдісімен анықтау замана талабына сай әдіс ... ... ... ... ... ... жоспарлау дайындықтың әрбір түрінде бөлек іске асырылады, ол бастапқы дайындық топтарынан басталып, жоғары спорттық шеберлік ... ... Осы ... жаттығу үдерісі дайындықтың әрбір түрі үшін спорттық маусымның кезеңдері мен дәуірлеріне сай қатаң түрде ... ... ... ... ... ... асырылады. Бұл жердегі функционалды дайындық көрсеткіштерінің маңызы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері, соның ішінде тыныс аул жүйесі есептелінеді.
Зерттеу болжамы: Күресші-студенттердің дене қасиеттерін жетілдірудегі олардың физиологиялық күйі шынықтыру жаттығулары мен ... ... ... етеді деген болжам жасалынды.
Зерттеу нысаны: әл-Фараби атындағы Қазақтың Ұлттық университетінің дене тәрбиесі және спорт кафедрасының күрес секцияларына ... ... ... ... ... дене ... пәні ... білім алушы бірінші курс студенттері.
Зерттеу мақсаты: студенттердің және күресші-студенттердің ... ... ... ... оның ... физиологиялық жүйелерінің функционалды көрсеткіштерімен анықтау.
Зерттеу міндеттері.
1. Күресші-студенттердің тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерін жаттығуға дейін зерттеу.
2. Тыныс аул ... ... ... ... зерттеу.
3. Тыныс алу жүйесі көрсеткіштерінің дене жүктемесі деңгейімен байланысына сараптама жүргізу.
4. Ағзаның функционалды көрсеткіштерін арттыру үшін шынықтыру барысында берілетін дене ... ... ... ... ... ... ... жүйесі жағдайында дене шынықтыру сабақтарына деген қызығушылығын анықтайтын технологиялық әдістерге ұсыныс беру.
Зерттеу пәні: ... ... ... қасиеттерін айқындайтын физиологиялық көрсеткіштер.
Алға қойылған міндеттерді шешу үшін ... ... ... ...
- ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге сараптама жүргізу;
- спирометрия әдісінің ұйымдастырылуы;
- дене даярлығын зерттеу әдістерін қарастыру;
- педагогикалық зерттеулер;
Жүргізілген ... ... және ... маңыздылығы: зерттеу материалдары спорт колледждерінің, акдаемияның оқу-жаттығу үдерісінде, күресшілердің дайындығын және спорттық ... ... ... оқу ... мен ... құрылуында қолданылады.
Диссертацияның көлемі мен құрылымы. Диссертация кіріспеден, үш ... ... ... ... ... ...
1 СТУДЕНТТЕР МЕН КҮРЕСШІЛЕРДІҢ ДЕНЕ ДАЙЫНДЫҒЫНЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫ МҮМКІНДІКТЕРІ
1.1 Студенттер мен күресшілердің дене дайындығының ... ... ... ... алу жүйесінің маңызы.
Берілген тақырып бойынша зерттеу жұмысының басты міндеті жоғары білікті күресші-студенттерді спорттық шеберлікке жетелеуде олардың ағзасының ... ... ... ... жаттығу әрекеті үдерісіндегі жинақталған қосалқы әсер етуді эксперименттік тұрғыдан негіздеу болды.
Спортта жоғары көрсеткіштерге қол жеткізуді тек қана ... ... ... ... ... ... ... жағдайында өткізу қажет. Спорттық шынығуды тиімді құрудың негізгі талаптарының жалпы ... ... ... ... еңбектерінде келтірілген [2].
Зерттеу жұмысы міндеттерінің шешімін табу ... алу ... ... ... ... ... анықтау бойынша спирометрия әдісін қолдану бойынша жүргізілген эксперименттің барысында өтті.
Ғылыми әдебиеттер ... ... ... дем ... дем ... ... ... ішкі қабырғааралық еттердің жиырылуы мен кеуде қуысының жоғары-төмен қозғалыстары арқылы жүзеге ... ... дем ... дем ... қан, қан ... және тыныс алу жүйелерінің қызметі арқылы жүзеге асырылады Жалпы газдардың алмасуы диффузия жолымен жүзеге асады. Диффузия дегеніміз ... ... ... ... ... төмен жаққа қарай өтуі газдардың алмасуы, жасуша мембранасының екі жағындағы ... ... ... айырмашылығына байланысты. Газдардың алмасуына диффузиялық беткей көлемі мен дене ... әсер ... [1, ... дем ... дем ... ... ... кеуде бұғана, үлкен және кіші кеуде бұлшық еттері, омыртқа жотасының жиырылу бұлшық еттері қатысады. Жалпы, дем ... ... ... ... қатысады [1, б. 6].
Дені сау ересек адамдарда тыныс алу жиілігі 12-20 рет/мин ... ... ... 10 рет/мин-тан төмен келеді, Өкпенің тіршілік сыйымдылығы дені сау ересек адамдарда - 4000-4500 мл болса, дәрежелі спортшыларда - ... мл, ... одан да ... [2]. ... ... функциоанлды мүмкіндігін айқындауда тыныс алу жүйесінің маңызы зор болып есептелінеді. Соның ішінде өкпе желденуінің мәні зор. Өкпе ... ... ... ауа мен өкпе ... газ ... үдерісі. Оның қарқыны мен мәні екі түрлі түсінікпен айқындалады. Гипержелдену дегеніміз ағзаның метаболиттік сұранысына қатыссыз тыныс алудың ерікті күшею үдерісі ... ... ... ... ... ... ... алудың еріксіз күшеюі [1, б.10].
1.2 Студенттер мен ... дене ... ... ... біздің зерттеп, осы тарауға қосуымыздың себебі, спортшылардың дене дайындығы жүйесінің мазмұнын ашу, біздің көзқарасымызбен алғанда, көптеген ... ... ... ... оқу-жаттығу сабақтары мен жарыстарының жиынтығын көрсететін жаттығу үдерісі жұмысының тиімді негізділігімен байланысты практикалық мақсаттарға да ... ... ... ... ... жаттығу барысында жаттығушы техникасы мен тактикасын меңгереді, денелік дамып, моралді-еркіндік қасиетін шыңдайды, ... және ... ... ... ... ... диссертацияда эксперимент жүргізіп және оны жазу үдерісіндегі физиологиялық жүйені денелік жүйені кешенді зерттеу жұмысы, адам ағзасындағы ... ет ... ... объективті қарауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, күресші студенттердің дене дайындығының бастапқы кезеңіндегі жаттығу ... дене ... ... ... Бізбен қабылданған кешенді негіз ретінде студенттердің және студент-спортшылардың дене ... ... ... ... әдістемелік тәсіл таңдауы болжанды. Ол бізге студент және студент-күресші ағзаларның бірқатар жетекші ... ... ... ... және ... алуды табиғи және лабораториялық жағдайда бағалауға мүмкіндік берді. Дайындықтың көптеген түрінің ішіндегі осы бөлімде біз тек дене ... ... ... ... деп қозғалысты жасай білу, дағдылану және денелік қабілетін дамыту қалыптасу үдерісін түсіну керек (қасиеті), нақты кәсіби шараларда: спорттық, ... ... және т.б. ... [3].
Біздің міндетімізге жаралу және қалыптасу тарихын қарастыратын денелік дайындық жүйесі ... ... ары ... ... және әдістемелік негіздерін анықтау, ерте кездегі түбіртегіне кететін, адамның дене дайындығының тарихына үңілуді талап етеді. Бізге дейін жеткен аса көп емес ... ... ... ... ... денелік дайындығының азды-көпті жүйесін айтуға негіз береді, осыдан Олимпиадалық ойындар туындады. Бір қызығы, заманауи спортта ертедегі гректердің кейбір ... ... ... ... ... мысалы, құмда жүгіру жаттығуын, алғаш рет Эллада жүгірушілері қолданған. Спортшы қыздарды ертедегі олимпиадаға дайындау үшін нақты белгілі бір мерзімі ... - 10 ай [3 ... ... ... ... ... ... көптеген зерттеулері көрсеткендей, денелік дайындық үдерісі (ДД) әруақытта мүшелер мен ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауына, спортшының қимыл-қозғалыс сапасының дамуына (күші, жылдамдығы, төзімділігі, иілгіштігі) бейімдейді. Денелік дайындық жалпы және арнайы болып бөлінеді. ... ... (АДД) ... екі ... бөлу керек: алдын-алалық және бағытталған арнайы негіз ... және ... ... ... - ... ... ... талаптарына пайдаланылатын қимыл сапасының кеңінен дамуы анағұрлым мүмкін [4].
Ары қарай біздің ... ... ... кезеңінде жұмысымыздың құрылуын, жалпы дене дайындығының бір үлкен жаттығу циклы үдерісіне күш ... ал ... ... ... ... ... ... жоспарладық, ол қимыл сапасының анағұрлым жоғары деңгейде дамуы үшін база қызметін ... еді. ... ... саты ... ... ... де ... және биігірек болатынын түсіндік, осылайша қимыл сапасының көп дамуына мүмкіндік береді. Сондықтан біздің практикалық міндетімізді жыл бойы ... ... ... ... ... ... арнайы денелік дайындық кезінде олардың арасында өзара үйлесімділік болатындай етіп ... ... еді. АДД - ның ... ... өту ... жалпы денелік дайындық және арнайы негізін қол жеткізілген деңгейді ... ... ... [5]. ... ... ... дайындыққа жету үдерісіндегі үшсатылылық стайерлер, шаңғышы-жарысушы, ескек есуші, конькимен ... ... ... ... жаттығулары кезінде анағұрлым айқын көрсетілді. Ғалымдардың зерттеу материалдарынан, следует, спорттың ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... циклді сипаттағы барлық түрлерінде, жыл бойғы жаттығулардағы осындай үшсатылылық міндеті болып табылады [6, 7]. ... ... ... даму ... мықты негізге, жоғары деңгейге жетуге әрекеттене отырып, тірексіз қимыл қасиетін талап ету ... ... ... ... Егер ЖДД ... ... ... (оның қолданысы әлі жеткіліксіз болса да), онда арнайы негіздің құрылымы көпжағдайда жүзеге аспайды. Егер біздермен талданған еңбектерді салыстырсақ, ... ... ... қалыптасуына бағытталған жаттығу үдерісінің сатылық жолын бақылап шығу ... ... ... ... және ... ... ... [8].
Сонымен, бірінші саты жаттығудың біріңғай қарқындылықта ... ... ... Әрбір келесі сатыда ауқым азаяды, ал қарқындылық соған сәйкес жоғарылайды. Жаттығу жүктемесі әр саты ... ... ... ... ... ... есептемесгенде). Бұл, спортшының жетістігін тікелей шешетін, дене қасиеттерін сипаттайтын сондай-ақ дамытатын жаттығуларындағы жаттығу жүктемесінің біртіндеп өзгеруінің негізгі сызбанұсқасы. Басқа ... ... ... (ал ... ... түрде) басқаша болуы мүмкін. Мысалы, осыған дейінгі қол жеткізген жаттығу ауқымының қасиеті мен дағдысын белгілі бір деңгейдегі ... ... ... ... ... ... мұндай жаттығулардың қарқындылығы өзгермейді. Бірақ бірінші жаттығулардың қатарында максималды қарқындылық танытпайынша нәтижеге жету мүмкін емес ... ... ... ... секіретін жаттығулар) [9].
Денелік дайындықтың әрбір сатысы үшін жаттығудың негізделген кешенін арнайы таңдап алу ... ... ... отыр. Сондықтан бір сатысының кешенді жаттығулары келесі сатысының жаттығулар кешенімен органикалық байланыста болуы керек. Төменгі сатыдан жоғарғысына өту ... бір ... бір ... бір ... ... ... ... өте маңызды. Бұл дегеніміз, мысалы, белгілі бір бұлшық ет тобының күшін дамытушы, олардың ауқымын ұлғайтатын және ... ... ... осы бұлшық еттердің қызметінің мүмкіндіктерін жоғарылататын жаттығуларымен ауысуы қажет. Өзгерістің мұндай жағдайында, алдыңғы сатыдағы қол ... ... ет ... одан ары ... ... ... ... [10].
Спортшының дене дайындығындағы үшсатылылық, жиі жаттығудың бір жылдық циклі бойынша жүзеге асады. Алдыңғы сатылар дайындық, ал үшіншісі - ... ... тура ... ... ... тек қана ЖДД ... Дайындықтың үшсатылы құрылымы бірнеше жылды қамтуы мүмкін. Сонда алғашқы жылдары негізгі көңіл жалпы денелік дайындыққа бөлінеді, содан кейін жыл ... ... ... ... ... кейін барып 5 -- 6 ай көлемінде қимыл қасиетінің даму ... ... ... ... ... ... спортшының жасына, оның дайындығына және спорт түрінің ерекшелігіне байланысты денелік дайындық кезеңі ұзақтығының алуан түрлі нұсқалары болуы мүмкін [11, 12].
Үшсатылылық ... ... ... ... де ... ... Ол ... жағдайларда орын алуы мүмкін, жаттығу үдерісінде, өте ұзақ емес уақыт ... да, ... ... ... даму ... көтеру қажеттігі туындайды. Айта кету керек, ағза мен жүйелерді нығайту үдерісі олардың функционалды мүмкіндіктері және қимыл қасиетін ... ... ... ... ... да саты саны көп болуы мүмкін, мысалы, төзімділікті төртсатылы тәрбиелеу. Әрбір жағдайда спортшының жекебасылық және ... ... ... осы ... ... мен саты ... анықтауы мүмкін [13,14].
Денелік дайындық әртүрлі жағдайларда өткізілуі мүмкін: үйде, аулада, орманда, саябақта, стадионда, гимнастикалық залда және т.б. Көптеген ... ... ... ... ағаш ... және басқа да қолда бар заттардың көмегімен, арнайы құралдармен жабдықталған орындарсыз да жасауға болады. Осылай, стадиондарда денелік дайындықтар үшін ... ... ... және ... орнатады. Біз практикада жас және ересек спортшылар үшін ... ... ... ... ... ... 10 жолақты тұрақты бөрене салма қойылғанын да кездестіреміз [15, 16]. ... ... ... ... ... кезде қандай да бір қолға түскен затты қолданумен қанағаттану деген болмайды. Сондықтан қазіргі кезде денелік дайындық үшін жаттығатын ... ... және ... жатыр. Мынау, ғалымдар мен жаттықтырушылар көргендей залдың жарақтарынаң шамамен тізімі:
ЖДД жаттығулары олардың бағыттылығы және ... ... ... - жанама және тікелей ықпал етіп екі топқа бөлуге ... ... ... жаттығулары ағзаның мүшелері және жүйелерінің жұмысқабілеттілігін жоғарылатуға, олардың қызметін реттеудегі қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... жанама әсер етеді. Мысалы, штангистер, көздегіштер және суға ... үшін ... ... ... салмақ көтеруге, атқышты алыс лақтыруға, секіруді дәл орындауда жалғамсыздық көмектеспейді. ... ... ... ... ... бір кезеңінде, жүрек-қантамыр жүйесін нығайтатын, тыныс алу мүшесін жақсартатын, ағзадағы жалпы зат алмасуын жоғарылататын, таңдалған спорт түріндегі ... ... ... ... ... олардан кейінгі қалпына келу үдерісінің жылдам жүруіне, ширатып шынықтыру кезінде шаршамауға әсер ететіндей айтарлықтай ұзақ жаттығулар өте қажет. Мұндай тиімділікке ... ... ... ... ... ... ... шапшаңдық - жаттығуларының көмегімен қол жеткізуге болады, ол ... ... үшін ... ... ... ... ... [17].
Жалпыдамытатын тікелей әсер ететін жаттығулар спорттың ... ... ... дайындықты жоғарылатуға тура бағытталған. Олардың көмегімен спорттың таңдалған түрі үшін жалпы негіз құру талаптарына ... ... мен ... ... ... ... жоғарылатады, қимыл қасиетін дамытады. Мысалы, көптеген секіру жаттығуларымен лақтырушылар, ауыр ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын аяғының ғана тек сол бұлшық еттерін ғана ... [18]. ... әсер ... дене ... спорттың таңдалған түріндегі бағдары және сипаты бойынша қимылмен және әрекетімен (немесе олардың бөлігімен) ұқсас болуы ... ... ... кезеңінің бастапқы кезінде, екінші кезеңге қарағанда мұндай жаттығулар аз қарқынмен орындалады және ұзаққа созылуымен ерекшеленеді. Оларды көп рет қайталау ... Тек сол ... ғана ... сол және ... мүше мен ... ... бұлшық ет тобының жақсы нәтижесіне жетуге болады [19].
Практика ... ... және ... ... ... әсер ... ... тікелей ықпал ететінін есте ұстауға кеңес береді. Мысалы, волейбол ойыны кезінде ауыр атлеттер, көздеп атқыштар, суға ... ... ... ... ... ... еттін, спорттың түрі үшін қажеттідей етіп ... Және ... ... әсер ... жаттығулар жанама тиімділік беруі мүмкін. Мысалы, спринттерлердің тауға немесе баспалдақ бойынша жоғары қарай көп рет ... тек қана ... ... ғана ... ... ... қимыл бағдарын және төзімділікті нығайтады. Әрине, әртүрлі жаттығулардағы тікелей және жанама өзара қатынастар әртүрлі болады. ... ... ... және ... ... және спорттың түрі жан-жақты, немесе жалпы, денелік даму ... ... ... ... да, мұндай жаттығулар жүйесін жалпы, денелік дайындық деп ... [20]. ... ... ... түріне қарамастан, сөз жан-жақтылық қағидасы туралы болғанда, барлық жас спортшылар үшін ЖДД шамамен ... Ал ... бар ... үшін ол ... ... болады және қатарға тұрғанда дайындалатындардың тек жекебасылық ерекшеліктерін ғана емес, ... ... ... түрінің ерекшеліктерін есепке алады. Зерттеушілердің есептеуінше, мүмкіндіктің барынша ЖДД жаттығулары ... осы ... ... ... ... етіп ... және орындау керек. Мысалы, иілгіштікке жаттығуды күрескерге күш ... ... ал ... жүгіруге айналдыру қимылын пайдалану; күшті дамыту үшін жаттығуды барынша ... ... ... ... ... одан да ... көп рет ... отырып-есушілер, шаңғышы-жарысушы. Ертеңгілік ден шынықтырудағы жалпыдамытатын және белсенді ... үшін ... ... ... ... сай алу керек. Мысалы, спорттық ойындар ЖДД және ауыр ... ... ... ал ... - ... және ... белсенді тынығуы үшін көбірек үйлеседі. ЖДД жоспары, ... ... құру үшін ... ... ... Осы ... ары қарайғы көрсетілген бірқатар жағдайларды есте сақтау керек [21, 22].
Жоспардағы айтылған міндеттер көп ... әр ... ... тұрады, сондықтан оның шешімі барлығы үшін міндетті. Бірақ жаттығушылардың жекебасылық ерекшеліктеріне байланысты бұл міндеттерге бірдей ... ... ... ... ... ... жатқан қызметике, спортшының дайындығындағы әлсіз жерін нығайту, денебітімінің кемшілігіне және ... ... ... ... ... ... және спорт түрінің ерекшеліктеріне байланысты бірдей көңіл бөлініп жатқан жоқ. Әрине, мысалы, марафоншыға қарағанда штанга көтерушіде бұлшық ет дамуы, ... ... ... маңызды орын алады. Бірақ стайерде жалпы төзімділікті ары ... ... ... ... жаттығулар басымдығы. Сол тәрізді жүрдек гимнасшылар немесе акробаттар сияқты иілгіштік қажет емес екендігі түсінікті [23].
Арнайы денелік ... ... мен ... ... олардың қызмет мүмкіндіктерін жоғарылату, қимыл қасиетін таңдалған спорт түріне қарай дамытуға бағытталған.
Ғалымдардың, жаттықтырушылардың жоғарыда ... ... ... ала ... ... ... ... жағдайларын қарастырайық. Негізін қалаушы жалпы денелік дайындық, таңдалған спорт түріндегі спортшының жоғары көтерілу негіздерінің функционалды мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ағзасынан тиімділікті, арнайы жоғары функционалды деңгейге жетуін, үлкен жаттығу және жарыс жүктемелерін ... және ... ... тез ... келуін талап етеді [24, 25].
Қазіргі таңда күрес кеңінен қол ... ... түрі ... ... бұл жекпе-жектің күрделі түрі екендігін есепе алу керек. Спорттың осы түрімен айналысу күшті, ептілікті, шапшаңдықты толықтай дамытады. ... ... ... дене ... көрсеткіштері теңдей деңгейде көрсетілмеген. Осындай жағдай келесі деңгейді болжауға мүмкіндік ... ... ... жоғары.
Төмен деңгейі денелік дайындығы төмендегідей сипатталады, ... осы ... оң ... ... бірақ қимыл қасиетін жетілдіруге қызығушылық танытпайды. Жаңа элементтерге, күрес тәсілдерін ойламай жасайды, дзюдо ережесі мен терминіне ... ... [26, ... ... денелік дайындықта студент-күресшілердің мамандануының бастапқы кезеңінде: спортшы жаттығу сабағына жауаппен қарайды, дене қасиетінің жетілу мәнін түсінеді. Ағзаның функционалды мүмкіндіктері жөнінде ... бар. Жаңа ... ... ... бар, тәсілдердің дұрыс техникасын игеруге ұмтылады, дзюдо терминдерінің мәніне және ережесіне қызығушылық танытады [28].
Жоғарғы деңгей маманданудың бастапқы кезеңіндегі студенттер мен ... ... ... сабақтарына тұрақты қатынасымен сипатталады. Ептілік пен дағдының жетіктігі айқын көрсетілген, спорттық өмірге ... ... ... ... ... ... бастапқы кезеңіндегі дене дайындығының құрылымдық-мазмұндық сипаты зерттелетін феноменінің көрсеткіші мен критерилерін анықтау үшін негіз болады [29].
Бірқатар зерттеушілердің пікірі ... ... ... және ... ... ... өзара сипаты, сонымен қатар қызметінің сапасы мен тиімділігі соңғы нәтижесімен ... ... ... ... деп ... ... ... жетуін есептейміз. Сонымен, олардың әртүрлі әдістері мен үйлесімділігін пайдаланып, физикалық дайындық ұйымдастырудың механизмі ағза қызметінің деңгейін және көп ... ... ... тағы да растауға болады [30].
Спортшының күйін үш ... ... ... ... қозу ... ... көрсеткіші (энергетика) және қимыл дағдысының көрсеткіші (қозғалыс). ... ... ... ... деп П.К.Анохин динамикадағы осы үш көрсеткіштің келісушілік деп есептеді [31].
1.3 Оқытудың кредиттік жүйесі жағдайында жоғары оқу орындарындағы дене шынықтыру ... ... ... салаларындағы денсаулығы жақсы, салауатты өмір салтын ұстанатын, еліміздің мемлекеттік саясатын жүзеге асыруға қабілетті мамандарға деген сұраныс көкейкесті мәселеге ... ... Дене ... ... еңбек етуді және кәсіби қызметті қамтамасыз етумен байланысты әлеуметтік қызметке ие [31, б.18, 32 және т.б.]. Дене ... пәні ... оқу ... студенттерге гуманитарлық білім берудің бір бөлімі болып табылады және ол түрлі ұйымдастыру ... ... ... ... және ... ... құралдарымен, әдістерімен, болашақ маманның жеке басының қасиеттерімен қамтамасыз етіледі. Дене шынықтыру ... пәні ... ... үшін тек қана денсаулықты нығайту және дене мүмкіндіктерін дамыту құралы емес, жеке тұлғаның интеллектуалды, рухани жетілуінің ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Дене шынықтыру бойынша оқыту-тәрбиелеу үдерісі жүйелі сипатты болады және мамандарды тәрбиелеу, сауықтыру, ... ... ... ... Бұл ... ... ... төмендегідей:
- дүниетанымдылықты, еңбек етуді, денелік, өнегелі, эстетикалық қасиеттерді қалыптастырудың бүтіндігіне бағытталған тәрбие түрлері;
- қимыл ... ... ... және ... ... ... ... іс-әрекеттерді жою;
- ағзаны психикалық-денелік реттеу, студенттердің психикалық-денелік, ерікті және ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-негіздемелі басқару [33].
Дене шынықтырудың МЖМБС гуманитарлық пәні ретіндегі орны оның ... ... ... Дене шынықтырудың гуманитарлық негіздері жан-жақты дамыған адамның жастардың денсаулығына және ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық міндеттерін ғылыми негізделген оң әлеуметтік-мәдени тұрғыдан қалыптасуын қамтамсыз етуі қажет. ... ... ... ... ... жалпы мәдени және арнайы қызметті төменде көрсетілген таңдап алынған кәсіптерді ескере отырып, орындаумен жүзеге асады:
- аурудың алдын алу мақсатымен студенттердің ... ... ... қамтамасыз ететін биотолықтырулы;
- жеке тұлғаны жетілдіретін, денсаулықты нығайтатын және ... ... ... ... ... ... дене шынықтыру-сауықтыру қызметі ұйымына біріктіретін интегративті-ұйымдастырылулы;
- дене шынықтыру саласында жинақталған білімді меңгеруді қамтамасыз ететін ақпаратты-гедонистік (ақпараттан алған ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін белсендіретін жобалы-шығармашылық;
- келешек кәсіби қызметте дене шынықтырудың шыныққан тиімділігін жүзеге асыратын жобалы-болжамды;
- студенттердің ... ... ... ... құнды-бағдарлы;
- студенттердің дене шынықтыру-сауықтыру қызметінде өзара байланысының ерекшеліктерін жүзеге асыратын коммуникативті-реттеуші;
- студенттерді ... ... ... әлеуметтендіру.
Бұл талаптарды жүзеге асыру сұранысқа сай оқыту үрдісінің кәсіби-қолданбалы бағыттағы білімділік ... ... және ... арттыруды қамтамасыз етуі керек [34].
Дене шынықтыру қызметі ... ... ... ... ... және эмоциялық-бағаламалы салаларды қамтитын дене жаттығуларымен байланысты. Дене мәдениеті өзінің дамытушы және қалыптастырушы қызметтерін бірқатар ... ... ... ... атап ... ... ... және дене қабілеттерін жан-жақты дамыту негізінде жоғары жұмысқа ... ... ... ... ... түрлерінің қимыл әрекеттерінің техникасын меңгеру;
- арнайы білімді игеру, дене жаттығуларымен үзбей шұғылдану қажеттігін дамыту;
- ... ... ... сала ... сай қажетті дене даярлығын қамтамасыз ету;
- дене шынықтыру сабақтарының өзіндік түрлерін жүргізу бойынша ұйымдастырулы дағдыларды ... ... ... пәнін оқытуға кредиттік жүйесінің оқыту жоспары бойынша 450 ... ... Бұл 1-4-ші ... ... 4 ... ... ... мүмкіндік береді [36].
Жоғары оқу орындарында дене шынықтыру сабақтары 30 апта немесе 7,5 ай бойы жүргізіліп өзара байланысты және ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарындағы дене тәрбиесінің негізгі саласы бола тұра дәрістер, тәжірибелік, ... және ... ... түрінде жүргізіледі.
Өзіндік сабақтар дене шынықтырудың жалпы сабақ көлемін арттыруға мүмкіндік береді, денелік жетілу үдерісін жеделдетеді, дене шынықтыруды және ... ... ... тіршілігіне және тынығуына енгізудің қосалқы бір жолы болып табылады. Дұрыс ұйымдастырылған өзіндік сабақтар оқыту сабақтарымен біріге дене ... ... және ... ... ... ... сай ... сабақтар сабақтан тыс уақытта оқытушының берген тапсырмасы бойынша немесе секцияларда жүргізіледі. Күн тәртібіндегі дене жаттығулары денсаулықты нығайтуға; ақыл-ой және ... ... ... ... ... оқу, тұрмыс және белсенді тынығу жағдайларын сауықтыруға; дене тәрбиесіне бөлінетін қаржының артуына бағытталған [38].
Студенттерді жоғары оқу орындарында ... дене ... және ... баулу сабақтан бос уақытта өткізілетін сауықтыру және спортты іс-шаралар кезінде, демалыс және мейрам ... ... ... ... ... барысында жүзеге асады.
Дене шынықтыру пәнінің негізгі мазмұны 2002 ... ... оқу ... ... ... оқу ... ... отырады. Бағдарламаның оқу материалы теориялық және тәжірибелік бөлімдерден тұрады [39]
Бағдарламаның теориялық ... ... ... дене ... ... мен әдістемесінің негіздері бойынша білім алуын қамтиды. Теориялық білім беру ... ... ... сұхбаттасу, сондай-ақ, студенттердің оқу және арнайы әдебиеттерді өз ... оқу ... ... ... ... оқу ... әрбір курста дене тәрбиесі бойынша тәжірибелік сабақты жүргізу үшін - даярлық, спорттық және арнайылық сияқты үш оқу ... ... ... ... ... және ... ... сай ұйымдастырылу түрлері және оқыту әдістері бар. ... ... ... және дене ... ... жаңа ... ... игерумен, оқыту реттілігімен дене жүктемелерінің көлемі мен қарқынына сәйкестеле бірігеді [40].
Студенттерді оқыту бөлімдеріне бөлу оқу жылының басында әрбір курста, әрбір ... ... ... ... және ... даярлық немесе арнайы медициналық топтардың біріне бөлетін медициналық зерттеулер мен дәрігер ... ... ... ... ... ... дене шынықтырудан бақылау және нормативті бағдарламаларды тапсыруы негізінде дене және спортты-техникалық даярлық деңгейлері ... ... ... және ... спорттық-техникалық даярлықты бақылау нәтижесінде студенттер 12-15 адамнан негізгі, даярлық немесе ... ... ... ... ... ... Бөлімдердің оқу топтарына бөлу кезінде студенттің жынысы, дене даярлығының деңгейі ескеріледі.
Дәріс курсы 22 ... (8+8+6) ... ... және үш ... ... беру ... есептелген. Ал Ресейде жылына 30 сағаттан беріледі. Бағдарламаның тәжірибелік бөліміне барлық оқу бөлімдерінің ... ... ... [41, 42]. ... ... ... ... бөлімдер енгізілген: гимнастика, жеңіл атлетика, жүзу, шаңғы тебу спорты, туризм, спорттық ойындар. Барлық бөлімдердің ... ... ... ... қатысты, әрбір жоғары оқу орнымен анықталатын кәсіби-қолданбалы дене даярлығы бойынша материал енгізіледі.
Оқу бағдарламасы арнайы оқу бөліміне арналған ... және ... ... ... ... ... оқу ... арналған материалдан тұрады [43].
Түрлі оқу бөлімдерінде оқыту-тәрбиелеу үдерісін ұйымдастырудың негізгі ұстанымы студенттердің жынысын, дене даярлығын, ... және ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Сабақ даярлық медициналық тобының студенттеріне негізгі медициналық ... ... ... ... жылға арналған оқу бағдарламасы ауа-райы және оқыту-спортты база жағдайларын есепке ала түзіледі. Оқыту сабақтары ... ... ... Оның ... мазмұны бойынша келесі циклге даярлық күйінде құралады.
Даярлық оқу бөліміндегі оқыту үдерісі студенттердің жан-жақты дене дайындығына және оларда дене шынықтыруға деген ... ... ... ... ... ... ... мазмұны барлық оқыту бөлімдеріне міндетті оқу бағдарламасынан, спорттық дағдыларды меңгеруге және студенттердің ... ... ... қызығушылықты туындатуға бағытталған кәсіби-қолданбалы дене даярлығы мен құралдарынан тұрады [45].
Дене қасиеттерін дамыту бойынша сабақ өткізу әдістемесі қимыл ... ... ... ... ала ... ... дене шынықтырумен және спортпен үзбей шұғылдану қажеттігі білім алу барысында қалыптасады.
Дене дайындығы бойынша ... ... ... ... топтың студенттері спорттық жетілу оқу топтарына енгізіледі. Созылмалы ауруы бар студенттер жынысы, ... ... және ... ... ... ... ... топталады және 8-15 адамнан оқыту топтарына, одан арнайы оқу бөліміне тіркеледі [46].
Арнайы оқу бөліміндегі дене тәрбиесі денелік ... ... ... және ... ... жоя ... денсаулықты нығайтуға, сондай-ақ, ағзаны шынықтыруға және жұмысқа ... ... ... ... бөлімнің бағдарлама курсы дене тәрбиесі, кәсіби-қолданбалы, дәрігерлік бақылау, өзіндік бақылау әдістемелерін қолдана отырып денсаулықтағы және дене дамуындағы ... ... ... Денсаулық күйі, дене дамуы және оқу үдерісіндегі даярлық күйі жақсарған адамдар дәрігер ... ... және ... ... ... оқу ... ... арнайы және даярлық топтарынан келесі медициналық топтарға көшіріледі.
Студенттің дене тәрбиесі болашақ маманның таңдап алған мамандығына орай дене ... ... ... сай ... Оқу ... қол ... жекелей жүргізілу, дене жүктемелерін дұрыс мөлшерлеп, бірте-бірте арттыру ұстанымдары сақталынуы қажет. Жалпы және кәсіби-қолданбалы дене даярлығын жүргізгенде ағза ... және ... ... ... жою үшін ... ... техникасын меңгеріп, студенттердің функционалді қорларын ескеру қажет [47].
Арнайы бөлімде сауықтыру-қалпына келтіру бағдарымен дене ... ... ... ... даярлық оқу бөліміне көшіруге мүмкіндік береді.
Ауырған кезде немесе басқа да студенттің денсаулық күйі ... ... ... кез келген уақытта арнайы медициналық топқа көшіруге болады [48].
Студенттің денсаулық күйі оқыту-тәрбиелеу үрдісі тиімділігін ... және оның ... ... ... анықтайды. МЖМБС қолдану салауатты өмір салты, денсаулық, денелік даму және ... ... жеке ... дене ... ... ... дене ... тиімді ұйымдастырудың алғы шарты болып табылады [49].
Дене шынықтыру оқытушыларының міндеттері түсініктемелі сұхбаттар ... және өзі дене ... ... мен ... технологияларды енгізудің үлгісі бола білу.
Қазақстанның жоғары оқу орындарының дене шынықтыру кафедралары 2002 басылымнан шыққан, оқытудың ... ... ... типтік оқу бағдарламасымен жұмыс істеп келеді, осыған байланысты кредиттік оқыту жүйесін ұйымдастыруды ... ... оны ... бейімдеу қажет [50].
Оқытудың кредиттік жүйесіне көшуге байланысты, жоғары оқу орындарында дене шынықтыру ... оқу ... ... талап ететін жаңа түсініктемелер қабылданған, оларды Дене шынықтыру пәні ... жаңа ... ... қажет.
Оқытудың кредиттік жүйесі - оқу ... ... ... және ... ... кредиттер күйінде есепке ала отырып, білім беруді жекелей жүргізу және таңдаулылық ... өз ... ... алу мен ... шығармашылық деңгейде меңгеруге бағытталған оқыту жүйесі. Оқу жұмысының еңбек сыйымдылығын есепке алу жүргізілетін материал көлемі бойынша жүзеге ... ... пәні ... ... бағдарламаға сай МЖМБС кредиттер емес, оқытудың барлық ... - 450 ... ... Ал ... кезде басшылыққа алынып отырған типтік бағдарлама ... ... ... көлемін тек 1 және 2 курстарға бөледі, ал бұл дене шынықтыру туралы Заңының орындалмауына әкеп ... ... (Credit ... - ... алушының оқытушының оқу жұмысының жекелей өлшем бірлігі. Бір кредит ... ... ... ... ... бір апта ішіндегі аудиториялық жұмысының 1 академиялық сағатына тең [53].
Оқыту және ... ... ... оқу жылы бойы демалыс күндері (мерекелер) көрсетілген, дене ... пәні ... ... ... ... Calendar) [52, 9б.] жылына 30 аптаны құрайды. Жоғары оқу орны таңдап алған үш түрдің бір теориялық ... беру ... - 15 ... ... оны академиялық кезең (Term) [52, 9б.] деп атайды.
Неге осы күнтізбені дене шынықтыру пәніне қолданбасқа? Біріншіден, сабақты ... ... ... ол ... жұмысқа қабілеттілікті сақтаудың міндетті шарты болып табылады, екіншіден, бұл студенттің өздігінше орындайтын жұмысының жаңа бағдарламасын ... ... ... ал ол ... ... ... шығатыны, демалысқа берілетін үзіліс уақыты 12 аптаға созылып, 3 айды ... ал бұл ... ... пән үшін мүлде мүмкін емес, өйткені бұл уақыт аралығында қимыл дағдысы жойылады, дене қасиеттері төмендейді, жаңа МЖМБС мұның барлығының ... алу ... ... ... ... ... - білім беру деңгейіне сай оқу пәндерінің тізімі мен көлемін, оларды ... ... ... ... құжат [29, 12б.]. 2002 жылға МЖМБС оқу бағдарламасы тек 2 оқу ... ... ... оқу ... үшінші және төртінші жылдар таңдап алынған спорт ... ... ... ... ... мұны ... аз ғана бөлігі ұстанды, өйткені бір ғана ... залы ... ... ете ... ... құрылымын (Core Sublekts) студенттер сабақ жүргізілуі барысында білім беру бағдарламасы бойынша міндетті түрде өтуі керек [29, 11б.].
Элективті (таңдаулы) оқу ... ... ... кез келген академиялық кезеңде оқылатын, таңдалынып алынатын құрылымдар ... - [29, 10б.] - бұл ... ... ... ... жүйесінде де қолданылған, кредиттік жүйеде де сақталынып қалған.
Белсенді ... ... (БҮМ) ... - ... алушының тақырыпты шығармашылық деңгейде, жеңіл меңгеруіне арналған сабақ кезінде үлестірілетін белсенді көрнекілік материалдар (тезистер, ... ... ... ... өзіндік жұмысқа арналған тапсырмалар) [29, 9б.]. Дене шынықтыру пәні ... ... - ... ... орындалуы бойынша суреттер, виедокассеталар, жаттығулар жазылған компьютерлік дискілер жатады.
Білім алушылардың оқу бағдарламасын меңгеруінің сандық көрсеткіш деңгейі енгізілген, ол ... ... ... бақылау) нәтижесі бойынша түзіледі және білім алушының оқу бағдарламасын меңгеру дәрежесін көрсетеді, ... ... ... ... (Rating) - [29, 9б.] деп аталады. Студенттің бір семестр ішінде тапсыратын рейтингтер саны - ... ... пән ... ... баллды-пайызды-әріпті мәнді көрсеткіштермен бағаланады (1 кесте).
Кесте 1 - Дене шынықтыру пәніне арналған бағалар көрсеткішінің кестесі
Әріптік ... ... ... сандық көрсеткіші
%- қ мәні
Дәстүрлі жүйе бойынша баға
A
4,0
95-100
үздік
A-
3,67
90-94
B+
3,33
85-89
жақсы
B
3,0
80-84
B-
2,67
75-79
C+
2,33
70-74
қанағаттанарлық
C
2,0
65-69
C-
1,67
60-64
D+
1,33
55-59
D
1,0
50-54
F
0
0-49
қанағаттанарсыз
Студенттер білімінің ... ... ... бақылау
25-30% - дәстүрлі оқыту жүйесінің үздік бағасына сай
20-24% - дәстүрлі оқыту ... ... ... сай
15-19% - дәстүрлі оқыту жүйесінің қанағаттанарлық бағасына сай
14% -дан бастап - дәстүрлі оқыту жүйесінің ... ... ... ... ... 40%-нан
35-40% - дәстүрлі оқыту жүйесінің - 5-не сай
28-34% - ... ... ... - 4-не ... - дәстүрлі оқыту жүйесінің - 3-не ... - дан ... - ... оқыту жүйесінің қанағаттанарсыз бағасына сай
Білім алушының білім жетістіктерін тексеру сапасында қолданылатын қорытынды бақылау (Final Examination), пәнді оқыту ... соң, ... ... біте ... ... ... ... жүргізіледі; қорытынды бақылау - ауызша, жазба сұрақтары және дене дайындығын тестілеу күйінде жүргізілетін емтихан қабылдау [29, ... ... ... ... ... сабақтардың 1 байланыс сағатына (50 минутқа) немесе дене шынықтыру сабағы үшін 2 ... ... (100 ... ... ... жетістігін бақылау - әртүрлі бақылау тапсырмаларын (жазба ... ... ... ... ... ... ... ойындар өткізу, денсаулық құжатын түзу) орындау негізінде нақты бір пән бойынша білім алушының білім жетістіктерін тексеру; ол ретті, рубежді және ... ... ... ... ... [29, ... арналған оқу бағдарламасы (Syllabus) деген жаңа түсініктеме енгізілген. Бұл бағдарламада пәннің мақсаты, міндеттері, қысқаша мазмұны, сабақтың жүргізілу уақыты, студенттің өз ... ... ... ... ... беру ... ... баға көрсеткіштеріне қоятын талаптары, рубеждік бақылау кестесі және пән бойынша берілген әдебиеттер тізімі ... [29, ... ... өз ... ... жұмысы (БӨЖ) студенттің өз бетінше орындауына берілген нақты бір тақырптар тізім бойынша жүргізіледі. Олар ... ... және ... ... ... тест ... ... бақылау жұмыстарымен, коллоквиумдармен, рефераттармен, мазмұндамалармен, есептермен, кейс-стади әдісімен бақыланып, денсаулық төлқұжатын түзумен қамтамасыз етіледі [29, 11б].
Білім алушының оқытушының ... ... ... ... ... (Office Hours) оқыту кестесі бойынша ... ... ... ... ... тыс ... жұмысы. Білім алушының дәрежесіне қарай ол студенттің оқытушының жетекшілігімен жүргізетін өзіндік жұмысы (СОӨЖ) және ... ... ... ... ... ... (МОӨЖ) болып бөлінеді [29, 12б.].
Білім алушының білім жетістіктеріне - ... ... және ... ... ... ... ... жеке басының даму деңгейін айқындайтын білім сәйкестігі [29, 12б.] жатады.
бойынша типтік бағдарлама ... ... ... ... 450 ... оның 50 сағаты пәніне бөлінген. Ал 400 ... ... ... 4-5 ... ... ... егер ... болса, бір оқу жылына 4-жылдық оқыту жүйесінде жылына 100 ... ... ... 50 ... ал ... оқыту жүйесінде 1 семестрге - 80 сағаттан тұрады. Бірақ, типтік бағдарламада бұл ... 3 ... ... бұл ... ... бұзылуына себепші болады, бұл жерде оқытудың барлық кезеңінде дене белсенділігіне аптасына 4 ... бөлу ... Бұл ... ... нормаларға сәйкес келмейді, өйткені ағзаның барлық жүйелерінің ... ... ... қамтамасыз ету үшін белсенділік тәулігіне 2,5 сағатты, ал аптасына 16-18 сағатты құрауы керек [55, ... ... ... ... жаңа ... ... енгізу бойынша деректі құжаттар қажет.
Типтік бағдарламаның мазмұнын қарастыра отырып, пәнінің мақсаты - ... ... ... қамтамасыз етуді, жоғары шығармашылық кәсіби белсенділікті қамтамасыз ететін білім жүйесін меңгеру болып табылады.
Дене шынықтыру сабағының ... ... ... ... шешу мәселелеріне арналған:
- білім беру, тәрбиелеу және ... ... дене ... мен ... ... туралы білімнің тіршілікте маңызды дене қасиеттерін дамыту және көпжылдық денсаулықты сақтауды жетілдіру мен тиімді жоғары жұмысқа қабілеттіліктің ғылыми- ... ... ... дене ... деген мотивациялы-құнды көзқарасты қалыптастыру және дене жаттығуларымен, спортпен үзбей шұғылдануға сұраныс;
- дене қасиеттерін, әлеуметтік-мәдени тәжірибені және дене ... мен ... ... ... ... ... ... дағдылану;
- ұйымдастыру қабілеттері мен мүмкіндіктерін және дене шынықтыру-спортты қызметтің түрлерін қолдануды дамыту;
- дене шынықтырудың құралдары мен ... ... ... ... күйді меңгеру мәселелері;
- жекелей биологиялық мүмкіндіктерді, кәсіби ... дене ... ... ... ... ... және ... орта факторларын қолдана отырып, ағзаның денелік және ... ... ... ... ... ... ... салауатты өмір сүру салтында және ағзаны сауықтыру үшін дене жаттығуларымен спорт түрлерін ... ... дене ... сауықтыру-қалпына келтіру, спортты-сауықтыру туризмі, жаттығулар жүйесі құралдарын кәсіби ауруларды емдеу мақсатымен қолдану [57].
Дене шынықтыру бойынша жаңа ... ... ... ... ... ... талаптар енгізілуі қажет:
- дене шынықтыру мен спорттың әлеуметтік-биологиялық ... дене ... ... дене ... мен ... ... мен ... негіздері;
- дене белсенділігі мен жұмысқа қабілеттілігінің түрлеріне ағза ... және ... ... ... ... ерекшеліктері;
- кәсіби қызметке әсер ететін біршама маңызды психикалық-денелік және функционалды көрсеткіштер, олардың түрлері, әдістері және реттелу әдістері;
- денсаулықты ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа қабілеттілікті, денсаулықты және кәсіби ауруларды болдырмауды қамтамсыз ететін дене шынықтыру мен спорттың құралдарын, ... ... ... және ... ... жоспарлау, бақылау және басқару;
- таңертеңгі, өндірістік гимнастиканың жинақтарын құрастыру;
- дағдылану; дене ... ... ... орындау; дене жүктемелерінің ағзаның физиологиялық мүмкіндіктеріне сәйкес келуін қадағалау;
- денелік және ... ... ... таңертеңгі және өндірістік гимнастиканы орындау;
- өз отбасының дене белсенділігін және салауатты өмір салтын қадағалау;
- ... ... және ... ... ... ... өткізудің техникасын ұстану [58].
оқыту бағдарламасы бойынша сынақтық талаптар және студенттердің міндеттері олардың дене тәрбиесі бойынша рейтинг тапсыруын қарастырады. ... ... ... ... ... мен нормативтер түріндегі теориялық материалын және тәжіирибелік бөлімін меңгеру кезінде алады. Дене жаттығуларын және нормативтерді орындау түріндегі емтихандарды тапсыруға ... ... ... дене ... ... білім алған, қажетті деңгейде дағдыланған студенттер жіберіледі [58, б.29].
Дене шынықтыру пәнін өту кезінде студент дене шынықтыру сабақтарына (теориялық және ... ... дене ... және ... ... ... ... жаттығуларын және нормативтерді орындауға; оқу тәртібін сақтауға; ... және ... ... гигиеналық гимнастикамен шұғылдануға, өздігінше дене жаттығуларымен және спортпен шұғылдануға, оқытушының кеңесін алуға; оқу тобындағы, курстағы, ... оқу ... ... ... дене ... және спорт іс-шараларына қатысуға; бекітілген мерзімдерде медициналық бақылаудан өтіп отыруға; өзінің денсаулық күйін, денелік дамуын, денелік және спорттық даярлығын ... ... ... [58, ... ... ... кеңістіктегі ғылыми әдебиеттер сараптамасы көрсеткендей, Қазақстанның жоғары оқу орындарында әртүрлі мамандық иелерін даярлауда ... ... ... дененің даярлығына өзінің денсаулығының, жұмысқа қабілеттілігінің және ұзақ өмір сүруінің негізі ретінде қызығушылық жоқ. ... ... жаңа ... ұстаным құрып, кейіннен жеке тұлғаның дене мәдениетін дамыту бойынша берілген пәннен білім берудегі маңызды ... ... ... бөле ... пәнінен студенттерге арналған типтік бағдарлама түзу қажет [59].
Білім алушы ... дене ... күйі және ... күйі ... жылдары нашарлап, ол кәсіби қызмет талаптарына және қоғамның заманауи әлеуметтік сұранысына сай келмейді.
Студенттерде дене шынықтыру саласы бойынша ... бір ... ... ... ... - дене шынықтырудың денсаулыққа, болашақ маманның ... ... ... ... түсінбеушілікте, бұл дене шынықтыру сабақтарына қатысуға деген ынтаның төмендеуіне әкеп соғады.
Кез келген мамандық ... ... ... дене ... ... ... дене ... көбірек көңіл бөлу қажет, ол төмендегідей сипатты болып келеді:
1) студенттің оқытушы жетекшілігімен жүргізетін өзіндік жұмысы (БОӨЖ) және студенттің жекелей ... ... (СӨЖ) ... өмір бойы ... және өз ... ... ... үшін жоғары оқу орындағы оқу барысында дене шынықтырудың теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... дағдылану;
2) қимыл дағдысы деңгейінде физиологиялық механизмдер мен ... ... ... ... дене жүктемелерін орындауға сұраныс қалыптастыру;
3) жоғары оқу орнындағы оқу ... ... ... деңгейіне, жұмысқа қабілеттілікке, жалпы төзімділікке қол жеткізу;
4) өзінің мамандығына арналған кәсіби ... ... және ... ... ... әсер ... факторларды білу;
5) дене шынықтыруды салауатты өмір салтының негізі ретінде қолдану [38].
Жоғары оқу орындарындағы дене ... ... ... ... - білім берудегі күрделі жүйе ретінде жеке тұлғаның дене мәдениетін қалыптастыру. Ол ... ... ... ... шешуімен байланысты:
- жеке тұлғаның шығармашылық өзіндік жетілуіне, дене жүктемелерінің денсаулыққа және ағзаның жұмысқа қабілеттілігіне әсер ету ... ... дене ... ... және ... ... дағдыландыру жолымен студенттерде дене шынықтыруға деген ... ... ... ... ... ... жетілдіру.
Егер студенттер денінің саулығын құндылық және қажеттілік ретінде қабылдаса, бұл оқыту сұранысқа сай келеді. Өзінің денінің саулығына құндылық, саналы ... ... ... оның даярлық деңгейімен жеке тұлғаның дене мәдениеті ретінде анықтап, бағалау қажет.
Өзін-өзі болжау үдерісіне студенттің жеке ... және ... ... ... ... күйін бағалай білуі арқылы үйрету қажет. Бұл жердегі бастапқы көрсеткіш ретінде ... ... ... ... да, ары қарайғы оқу жылдарына бақылау жүргізіледі [60]
Жеке ... дене ... ... ... ... және ... ... деңгейі бойынша анықтауға болады. Оларды анықтайтын көрсеткіштер ретінде студенттің өзінің денсаулығына деген көзқарасы және ... ... ... Жеке ... дене ... ... деңгейін біздің ұстанымға сай, студенттердің дене даярлығы деңгейінің оның дене ... ... ... түріндегі субъективті көзқарасымен анықтауға болады.
Студенттердің жеке басының дене мәдениетін тәрбиелеу үдерісі ... және ... ... ... ... Әрбір студенттің жеке басының дене мәдениетін тәрбиелеу жекелей қарастырылып, дене ... ... ... жүргізілуі қажет [61].
Дене шынықтыру бойынша сабақты ДШжС деген қызығушылықты туындату мақсатымен жүргізу ... ... ... ... дене шынықтыру-спортты және жалпылама іс-шараларды қолдану және матералдық-техникалық базаны кәсіби дене даярлығының маңызды құрылымы ретінде жеке тұлғаның дене мәдениетін ... ... ... ... шешу үшін спорттық құралдармен, спорттық залдармен, стадиондармен, спорт алаңдарымен ... ... ... дене ... ... ... мен технологиясы саласында инновациялық технологияларды қолдану және ... жеке ... дене ... ... ... ретінде арттыру;
- жаңа мәліметтермен толықтырылған білімді алдын қалыптасқан біліктіліктер мен дағдыларға қосу. ... дене ... ... жеке ... мәдениетін үзіліссіз өзіндік жетілу жолымен, өзінің кәсіби құндылығын байтыуға бағытталған міндеттерді шеше алатын күйде ... ... ... ... ... ... ... беру білім мазмұнын ашқаннан оқытудың іздену-зерттеу және өзара сұхбат күйіне көшуі қажет [62, б.16].
Білім беру тек қана ... ... ... ... ... ... және дағдылануына негізделуі қажет. Оқытушы инновациялы, педагогикалық технологияларды қолданады, бұл жерде студенттер оқытушы қызметінің бір үлесін атқарушы ... ... ... жеке ... құрып, арнайы курстар, факультативтер түзеді, тек қана міндеттер ... ... шешу ... ... Олай ... ... кредиттік жүйесінің талаптарына сай студент дене шынықтыру сабағы жүргізілгенде тек қана бағдарлама бойынша берілген тапсырмаларды ғана орындап қоймай, ... ... ... өзі ... келген спорт түрін таңдай алады. Бірақ, тәжірибе көрсетіп отырғандай, жоғары оқу орындарының базасы университтерде оқитын студенттердің ... ... ... ... ... рет дене ... сабағын өткізуге мүкіндік бар. Сондықтан сабақтың көпшілігі залдарда емес, стадиондарда, көбіне жалға алынған ... ... ... ... жүйесінің талаптарын жүзеге асыру үшін оқыту бағдарламасын қайта қарап, сабақты ... ... ... ... жаңа жолы ... ... инновациялық технологиясын қолдана алатын жеке тұлғасын қалыптастыруды талап етеді. Жетістікке жету үшін, оқытушылар еліктеуден бастап, шығармашылық еліктеу кезеңдерінен ... ... ... ... нағыз шығармашылық қалыптасады [63].
Барлық оқытушылар бірдей кәсібиліктің жоғары деңгейіне жете бермейді. Кейбіреулері, дайын әдістемелік ... ... ... ... ... екінші біреулері ұстанымдарды өзгертпей, өзінің әдістемелік нұсқамаларын қоса салады; ендігі біреулері жаңа қағиданы ұстана отырып, ... ... ... ... ... технологиясын түзіп, осыған орай дидактиткалық құралдарды жасайды, ал ... ... ... ... ... ерекше технологиясын түзеді.
Бірқатар зерттеушілердің нәтижелеріне орай, ... ... ... ... тән: [60, б.30] жеке тұлғаның жекелей ерекшеліктері, оның мотивациялы және эмоциялы факторлары ... ... ... әсерін тигізеді.
Білім берудің біршама қолданылатын интерактивті әдістері. 1) ... - ... ... ... шығармашылық қабілеттері негізінде қалыптасқан. Ол алдын ала нақты құралған, қатысушылардың сараптама өткізу ... ... ... ... ... ... кезінде төменде көрсетілген талаптар сақталынуы қажет: кез келген, тіпті жақын арада шешіле қоймайтын ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша ұшқыр ойлардың ауқымын кеңейту қажет; маңызды мәселелерді сарапшылардың кем дегенде алтауының арасында келісім ... ... ... ... ... ... әдісінің түрлері болжам жасауда сәтті қолданылады.
2) ... ... ол ... ғылыми әдебиеттерден пайда болды, оның мәні - нақты бір жоспар бойынша зерттелетін пәннің қысқа мазмұнын ... ... ... бір ... мәселенің бірнеше жақтарын қарастыруға мүмкіндік береді, жағдайға сын көзбен ... ... ... ал олар ... ... ... мүмкін [46, б.32].
әдісін қолданудың үлгісі - педагогикалық білім саласындағы білімді ... ... ... ... зерттеуге арналған ерекшелігінде.
Дельф әдісі мамандар тобының пікірін және зерттеліп отырған мәселе бойынша түсініктерін қалыптастырып, үйлестіруге арналған бағдарлама. Ол мен ... ... ... ... жүреді. Бұл әдістің мақсаты - көпшіліктің пікіріне қосыла салмай, мәселені ... ... ... қарастыру.
Дельф әдісімен сарапшылар пікірінің қалыптасу үрдісі төрт сатыдан тұрады.
Біріші саты. Мамандар жағдайды бағалап, сауаланамада берілген ... не ... не ... саты. Сарапшыларды топты жауаптардың сипаттамасымен таныстырады. Бұл кезде құрылған топ мүшелері байқалмай қалып қойған жағдайларды есепке алып, ... ... ... ... ... ... ... күйде, ал статистикалық өңдеу жолдары бұрынғы күйде қалады.
Үшінші саты. Сарапшылар өз бағаламаларына сай пікірлерді ... ... ... ... ... сарапшыларға жеткізіледі. Соңғы турдың нәтижелері қарастырылып отырған мәселе бойынша топтың пікірлерін толық айқындайтын қорытынды көрсеткіш ретінде қабылданады.
Егер қойылған сұраққа берілетін ... ... ... ... егер ... ... ... бойынша бірдей болса және өз бағаларының негіздемесін бере алса, Дельф ... ... ... арта ... ... ... деректер бойынша, Дельф әдісі жетіліп келеді: басқару үрдісінің механизмдері ... ... өзі ... ... құныдылығын көтереді; сарапшыларды іріктеу жүйесі және олардың өз деңгейіне сәйкестігі жетілдірілуде; кері байланыс механизмі және мәліметтреді статистикалық өңдеу әдістері ... әдіс ... ... ... бір ... Ол ... санын шектеуге, нақты бір мәселенің шешілу жолдарын қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл әдістің қолданылу тәртібі төмендегідей: шешімі табылатын міндеттер қойылады; ... ... ... ... ... тізімі түзіледі; мүмкін шешімдердің құндылығы қарастырылады [44].
Іс-жүзінде шешімі табылатын мәселелер таңдалады. Оқу пәнінің мазмұнын ашудың барлық жолдарын іздеу мақсатында осы әдіс ... ... 1.2 ... ... төмендегідей қорытынды жасауға болады:
1. Білім беру тек қана білім беруге емес, стуенттің өзі дағдылануына негізделеді.
2. ... ... ... жұмыс жүргізгенде педагогикалық инновациялық технологияларды қолданады, бұл жерде студенттер оқытушының қызметінің бір бөлігін орындайды.
3.//Оқытудың кредиттік жүйесінің талаптары ... дене ... ... оқуы ... тек қана ... ... берілген білімді меңгеріп қоймай, өзінің қалауы бойынша спорт түрін ... ... ... Бірақ, іс-жүзінде, жоғары оқу орындарының базасы университетте оқитын студенттер санына сәйкес келмейді. Арнайы жабдықталған спорт залдарында аптасына бір-ақ рет ... ... ... бар. ... жүйе ... жүзеге асыру үшін білім беру бағдарламасын қайта ... ... ... ... және ... оқу орындарының спорттық базасын кеңейту жолдарын қайта қарастыру қажет.
4. Кредиттік жүйе бойынша білім берудің жаңа жолдары білім берудің жаңа ... ... ... шығармашылық еліктеуден бастап нағыз шығармашылықты қалыптастыра алатын жаңа типті оқытушы тұлғасын қалыптастыруды талап етеді.
5. Барлық оқытушылар бірдей кәсібиліктің жоғары ... жете ... ... ... ... нұсқамаларды көшіріп, бірінші кезеңмен шектеледі; екінші біреулері ұстанымдарды өзгертпей, өзінің әдістемелік нұсқамаларын қоса салады; ендігі біреулері жаңа ... ... ... оларды жүзеге асырудың мазмұнын, ерекше технологиясын түзіп, осыған орай дидактиткалық құралдарды жасайды, ал біршама таланттылары ... ... ... ... технологиясын түзеді.
2 ЗЕРТТЕУ МІНДЕТТЕРІ, ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ
Дипломдық жұмысты орындау барысында бірқатар зерттеу әдістері қолданылды:
* ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге сараптама ... ... ... ұйымдастырылуы;
* дене даярлығын зерттеу әдістерін қарастыру;
* педагогикалық зерттеулер;
Зерттеу жұмысы барлық талаптарға сай жағдайда орындалды. Зерттелуші күресші-студенттер алдын-ала ... сай ... ... ... 10 минут тынығудан соң зерттеу жұмыстарына қатыстырылды.
Зерттеуге қатысқан әл-Фараби атындағы ұлттық университетінің 11 ... ... - ... ... ... ... шеберлігінен үміткерлер, бесеуі - күрестен екінші және ... ... ... Бұл ... ... ... болса, бақылау тобы ретінде спорттық дәрежесі жоқ, аталмыш университеттің 11 география факультетінің ... ... ... ... ... оқу ... ... айында және сәуір айларында тіркелді. Ол деген сөз бір жыл бойы бақылау тобы кафедраның кестесіне сай ... ... ... ... ... Ал эксперименталды топты құрып отырған 11 студент-спортшы кафедраға қатысты жүргізілетін күрес секцияларына қатысып жүрді.
Дем алу кезіндегі кідірісі ... ... ... ... ... алу ... көрсеткіштері бойынша зерттеудің қолжетімді қарапайым әдісі. Бұл кезде зерттелінуші отырған күйде терең, бірақ макималды емес демін алады да, тыныс ... ... ... ... алу ... тіркеледі, оның мөлшері дені сау ересек адамдарда 50-60 секундты құраса, жоғары дәрежелі спортшыларда - 2-3 минутқа жетеді. ... бұл ... ... спорт түріне және спортшының шыныққандық деңгейіне тікелей тәуелді.
2.1 Зерттеу әідстемесі
Зерттеу үрдісінде ауа тамырлары-өкпе жүйесіндегі ауа ... ... ... Бүл ... ... аппаратпен тіркеліп, спирограмма күйінде берілуі мүмкін. Қалыпты спирограмманың басты элементтерін қарастырамыз ... ... ... ... ... бірқатар:
1. Өкпе қылтамырлары мен альвеолдардың байланыс аумағының үлкендігі (60-120 м). Альвеолдар - диаметрі 0,3-0,4 мм қүрайтын ауа ... ... ... 5-7 ... ... ... диффузиясының жұқа өкпе мемебранасы арқылы диффузиясының үлкен шапшаңдығы,
3. Өкпенің қарқынды ... мен қан ... ... қан ... мен ... өкпе ... ... Егер өкпе бөлімі нашар желденсе, қан тамырлары сығылып қалады, тіпті толығымен ... ... Бүл ... ... ... жүзеге асады.
Бірнеше тыныс алу көлемдерінің жиынтығына тең көрсеткіштер сыйымдылықтар деп ... алу ... (ТК ) - дем алу ... ... ... түсетін ауа көлемі. Тыныс алу ерікті үрдіс болғандықтан, және біршама ... ... ТК ... ... алу циклдерін (3-6 тыныс алу циклдерін) тіркей отырып, орташасы алынады. Тыныштық күйде ... ... ТК ... ... - 500-800 ... ... ... жететін жэне газ алмасуға қатысатын ТК бөлігі альвеолдық көлем (АК) деп аталады. АК қалыпты ... ТК 60- 70% ... ТК ... ... ... өлі ... деп ... (ФӨК). АК жэне ФӨК тікелей спирометрлік эдістермен анықтау мүмкін емес, ол үшін газдар алмасу әдісі қолданылады.
Тыныс алы жиілігі (ТЖ) - бір ... ... ... алу ... ... алу жиілігінің ауқымы кең, сондықтан тыныштық күйде анықталуы қажет.
Тыныс алудың минуттық ... (ТМК) - (ТМК ... ӨМЖ ... ... желденуі) ТМК = ТЖ х ТК.
ТМК алмасу сүранысынан ... ... ... ... ... - ... ... айттуга болады. Тура осылай альвеолярлы гипер- және гипожелденуді қарастыруға болады. Альвеолярлы гипожелдену тіпті ... ... газ ... және газдардың қанмен тасымалдануы жағдайында ұлпалық гипоксияға және осыған байланысты метаболиттік ауытқуларға әкеп соғады.
Резервтік дем алу және дем ... ... ... және ... - ... ... дем алып ... дем шығарғаннан кейін барынша дем алуы немесе дем шығаруы кезіндегі максималды көлемдері.
Өкпенің тршілік сыйымдылығы (ӨТС) - дем алу мен дем ... ... алу ... (ТК) мен ... ... (РК) жиынтығы. Бақаша айтқанда, ӨТС - зерттелуші максималды дем шығарғаннан кейін жұта ... ... ... көлемі. Соңғы уақытқа дейін ӨТС сыртқы газ алмасу қызметінің жаппай зерттеулер ... ... ... ... ... ауа (ҚА) - ... дем ... кейін өкпеде қалып қоятын ауа көлемі. Оның мөлшері ... 1000 ... ... ... (ӨЖС) - ӨТС-пен ҚА қосындысына тең. ӨЖС терең дем алған кездегі өкпеге сыйатын анауың максималды көлемі. ҚА жас ... ӨЖС 25-30%, егде ... - 35% ... шығару кезіндегі кідірісті тіркеу (Генче сынамасы) әдісінің барысы да жоғарыда аталған тәртіп негізінде жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... емес дем шығарады да тыныс алуын кідіртеді. Дені сау ересек адамдарда дем шығару кезіндегі тыныс ... ... 25-30 ... ... ... 45-60 секундқа дейін жетеді [2, б.54].
Дем алу кезіндегі кідірісі сынамасы ағзаның функционалды күйін тыныс алу жүйесі көрсеткіштері бойынша зерттеудің ... ... ... Бұл ... ... отырған күйде терең, бірақ максималды емес демін алады да, ... ... ... Секундомермен тыныс алу кідірісі тіркеледі, оның мөлшері дені сау ересек адамдарда 50-60 секундты құраса, жоғары дәрежелі спортшыларда - 2-3 ... ... ... бұл көрсеткіштер көлемі спорт түріне және спортшының шыныққандық ... ... ... [2,б. ... шығару кезіндегі кідірісті тіркеу (Генча сынамасы) әдісінің барысы да жоғарыда аталған тәртіп негізінде жүргізіледі. Зерттелінуші ... ... ... ... макисмалды емес дем шығарады да тыныс алуын кідіртеді. Дені сау ересек адамдарда дем ... ... ... ... ... 25-30 ... құраса, спортшыларда 45-60 секундқа дейін жетеді [1, б.25].
Ғылыми және ғылыми-әдістемелік ... ... ... әдебиеттер сараптамасы негізінде күресшілердің шынығуы мен жарыс кездеріндегі физиологиялық күй ... ... алу ... көрсеткіштері бойынша айқындалуы зерттелген.
2.2 Зерттеудің ұйымдастырылуы
спирометрі (2 ... ... ... ... ... ... құрғақ жән сулы спирометрлерді қолданумен жүргізілген жұмыстардан элдеқайда тиімді. Өйткені бұл кезде тыныс алу жүйесінің бір ғана ... ... ... ... ... ... әрі нақты болады [2, б.32].
Спирометрмен жүмысты жүргізерден алдын оны қолдану тәртібін мүқият оқып, техникалық қауіпсіздік техникасын мегеру қажет.
Спирометр ... бар ... ... ауа ... ... ... ... пневматикалы магистралден жэне қоректендіру блогынан түрады (1-сурет). Қолданылу тәртібі осы суретке орай ... 1 - ... ... - 220 Вт ... ... қосу ... - 50 Гц;
* - спирометрдің бір фазалы қоректендіру бөлімі;
* - ... ... ... ... алдын ала тазартып, үстелдің үстіне қойып, электр желісіне қосамыз. Мүмкіндігі болғанша қүралды соғып алмай, дүрыс қолданған дүрыс. ... ... ... басып, 10 минут тынығады, ол - Тіdаl vоlumе (ТК, ТV), резервтік дем алу ауасы - Іnspiratoогу rеservе volumе ... ІRV) ... дем ... ... - Ехріratогу rеservе volumе (Рдша, ЕRV), өкпенің тіршілік сыйымдылығы - Vital сарасііу (ӨТС, VС) сияқты тыныс алу ... ... ... ... ... ... айқындалды (сурет 2). Бір тесті жүргізу уақыты 60 секундқа созылды. Сондықтан жүмысқа кіріспес бұрын жүмыстың жүргізілу барысын толығымен зерттелушіге ... ... ... ... ... ... ... өзінде айтылған тәртіп сақталынбаса алынған нәтиже қате болып ... [2, ... 2 - ... ӨТС ... ... тест ... зерттелушінің мәліметтері (жынысы, жасы, бойы);
* көлем бағаны (литрмен);
* уақыт бағаны (секундпен);
* зерттеу жүргізілу графигі;
* ... ... ... ... ... уақыты;
* алынған мәліметтер.
Барлық қажетті мәліметтер алынғаннан кейін нәтижелер экранғаншығады. Бұдан кейін жұмысты нүктені баса отырып тоқтатуға ... Тест ... ... 60 ... ... ... өз ағзасының фукнционалды мүмкіндігін бакылап отыруы тек қана теориялық білімін іс-жүзінде қолдануын ғана қамтамасыз етіп қоймай, тікелі өз ... ... ... ... жағдай жасайды.
Егер алынған мәліметтерге көңіліңіз толмаса нүктесін баса отырып, жүмысты қайталауға болады. Толық сенімділік болуы үшін үш рет ... ... ... Дене ... қызметтің инновациялық педагогикалық технологиялары
Кейс-әдіс (Case study) - дене шынықтырудағы ... ... ... ... ... ... ол ... пікірімізше, оқылатын пәндерге қызығушылықты арттырады. Бұл әдістің жүзеге асырылуы қарапайым. Бұл әдіс нақты ғылымдар бойынша ... ... ... мәселесінің шешімі көп пәндерге арналған. Кейс-әдісті қолданумен оқыту техникасының мәні - тиянақты бір ... ... ... және ... шешу ... ... Білім алушылар берілген жағдайға сараптама жасап, мәселенің мәнін түсініп, ... ... ... ... ... олардың ең тиімдісін таңдай білуі қажет. Тиянақты бір материалға негізделген ... және ... ... шағарылған) жағдайлар бар. Негізгі бағаламалы белгі - білім алушының теориялық білімін тіршілік жағдайларымен байланыстырып, алынған мәліметтерді білім беру ... ... алу ... [23, б.62]. Ұсынылған жоспар бойынша дене даярлығымен және жеке тұлғаның дене ... ... ... ... ... тиянақты жағдайдың моделі құрылады. Оның тақырыпты көлемі бірнеше ондаған беттерді құрайды, сондықтан деп аталады. Студенттер алдын ала ... ... ... ... ... және ақпараттың әдеби көздерін қарастырып, мазмұнын толық талқылайды. Оқытушы диспетчердің; жүргізуші, сұрақ қоюшы, ... ... ... ... ... модератордың қызметін атқарады, мұның өзі сыбайлас қызмет етуге мүмкіндік береді.
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫҢ ... ... мен ... тыныс алу жүйесі көрсеткіштерінің динамикасы
Зерттеу жұмысы барлық талаптарға сай ... ... ... ... алдын-ала ережеге сай жабдықталған жағдайға бейімделіп, 10 минут тынығудан соң ... ... ... ... әл-Фараби атындағы ұлттық университетінің 11 студенттің үшеуі - спорт шеберлері, бесеуі спорт шеберлігінен үміткерлер, бесеуі - ... ... және ... ... ... Бұл ... топтың құрамы болса, бақылау тобы ретінде спорттық дәрежесі жоқ, аталмыш университеттің 11 география факультетінің студенттері қатыстырылды.
Функционалды көрсеткіштер 2011-2012 оқу ... ... ... және ... айларында тіркелді. Ол деген сөз бір жыл бойы бақылау тобы кафедраның кестесіне сай сабағына жүйелі түрде қатысып жүрді. Ал ... ... ... ... 11 ... ... ... жүргізілетін күрес секцияларына қатысып жүрді.
17-19 жас аралығындағы дені сау студенттердің 10-15 минуттық тынығудан кейін спирометрмен көрсеткіштер үш ... ... ... ... жүргізілуі барысында құралымен жұмыс жүргізу тәртібі қатаң түрде ... ... ... жіберілген аздаған қателіктен тым ауытқулы көрсеткіштер шығып отырды. Сондықтан мүмкіндігі болғанша тәртіпке сай ереже бойынша жүргізілді. Қателіктер жіберіліп, дұрыс емес ... ... ... ... ... ... Бұл ... арнайы лентаға жазбай, тікелей экраннан көшіріп отырдық. ... өз ... ... ... ... ... тек қана ... білімін іс-жүзінде қолдануын ғана қамтамасыз етіп қоймай, тікелей өз ағзасының мүмкіндігін ... ... ... жасайды.
Жазба алу барысында қандай да бір физиологиялық көрстекіш тіркелмей қалса, техникалық тәртіпті қатаң түрде сақтай отырып, зерттеу жұмысын ... ... ... бұл ... жұмысы барлық тәртіп қатаң түрде сақталғанда дұрыс жүреді. ... алу ... төрт ... ... экранға шыққанда сондағы орналасу тәртібі бойынша оларды қағазға түсіріп, ары қарай оларды статистикалық өңдеуден өткіздік. Мәліметтерді көрнекі түрде беру мақсатында ... ... ... ... күйінде келтірдік. Мұның өзі алынған нәтижелерге көрнекі түрде көз жеткізуге мүмкіндік берді. Жұмысты жүргізу кезінде жинақылық талап етілді, ... ... бір ... ... ... ... ... асырылды.
Алдымен, тыныштық күйдегі студент-спортшылардың тыныс алу көрсеткіштері жаттығудан 60-70 минут алдын тіркелді. Зерттелуші орындыққа жайғасып, қалыпты күйде демін алған соң, ... ... ... ... соза түсіп шығарды. Оның үстіне бірден емес, жай демін алып, демін шығарып барып, артынша дем ... ... ... дем ... ... соң ... қана дұрыс нәтиже көрсеткіштері экраннан көрінді. Осы экрандағы тыныс аул жүйесінің ... ... ... қатысушы студент нәтижелерді қағазға тіркеп, мәліметтерге қосып отырды. Айта кетерлік жайт, экрандағы жазба бірден өшіп қалмайды, 2-3 ... ... ... өзі ... ... ... ... тіркеп отыруға мүмкіндік береді. Нәтижелерді кестеге енгізіп, келесі зерттеулерді жүргізіп отырдық.
Тыныс алу ... ... ... ... да, ... ... - ... алу жиілігі (ТЖ). Тыныс алу жиілігі дегеніміз бір минут ішіндегі дем алып, дем шығару жиілігінің саны. Ол қалыпты ... дені сау ... ... - 16-20 рет/мин. Осы көрсеткішті алдымен екі топта да тіркеп алдық (кесте 2,3).
Кесте 2 - ... ... ... ТЖ ... ... тізімі мен спорттық дәрежесі
ТЖ
* С-ов
* М-ов
* Қ-ев
* С-ев
* М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* М-ов
16
18
18
16
14
22
24
22
24
24
20
Кесте мәліметтерінен көріп ... ТЖ ... тобы ... бесеуінде қалыпты жағдайдағыдан аздап жоғары, қалғандары қалыпты мөлшер деңгейінде.
Енді бақылау тобының көрсеткіштерін есептеп аламыз (кесте 2).
Кесте 3 - ... ТЖ ... ... ... мен ... ... Қ-ов ... шебері)
* М-ев (спорт шебері)
* С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов ... ... ... М-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Қ-ов (2 дәрежелі спортшы)
* М-ов (2 дәрежелі спортшы)
* А-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Л-ов (1 дәрежелі ... ... де ... ... ... бес ... ТЖ шыныққандық деңгейінде, 12 рет/мин, 14 рет/мин. Ал қалған зерттелінушілердің ТЖ қалыпты деңгей мөлшерінде.
Тыныс алу көлемі (ТК) бойынша алынған нәтижелер 4, ... ... 4 - ... ... 1 курс ... ... әдісімен алынған тыныштық күйдегі ТК мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық ... ... ... ... ... ... ... Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* М-ов
460
475
425
425
420
465
455
445
425
465
420
Кесте 5 - Күресші-студенттердің спирометрия әдісімен алынған тыныштық күйдегі ТК ... (мл), ... ... мен ... ... Қ-ов ... ... М-ев (спорт шебері)
+ С-ов (спорт шебері)
+ Қ-ұлы (спортшеб.үміткер)
+ Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
+ А-ов (спорт шеб.үміткер)
+ М-ев (2 дәреж. спортшы)
+ Қ-ов (2 ... ... М-ов (2 ... (2 ... ... Л-ов (1 ... ... көріп отырғанымыздай, ТК көлемі зерттелінуші күресші-студенттерде қалыпты мөлшер шамасында. Ғылыми әдебиеттер деректемесі бойынша ТК дені сау ... ... 450-500 мл ... (2, б. 28). ... ... ... деңгейі бойынша салыстырғанда да бұл көрсеткіштер бір-бірінен аса ерекшелене қоймады.
Осы ... ... ... бақылау және эксперименталды топ мәліметтерін диаграмма түрінде келтіріп отырмыз (сурет 3).
Сурет 3 - ... ... топ ... ... ... ... құралының экранында тіркелген екінші маңызды бір көрсеткіш - резервтік дем алу ... ... ... дем алу ... ... ... дем ... кейін қосымша тағы да барынша демді ішке тартқан кездегі ауаның көлемі. Оның ... ... ... ... мл. ... ... тобының студенттері бойынша мәліметтер тіркелді. Алынған мәліметтер мәліметтер 6 кестеде ... ... 6 - ... факультеті 1 курс студенттерінің спирометрия әдісімен алынған тыныштық күйдегі Рдаа мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* С-ов
* ... ... ... ... ... ... ... М-ұлы
* Д-ев
* М-ов
1600
1550
1500
1520
1450
1550
1620
1700
500
1500
1500
Алынған мәліметтер қалыпты мөлшерге шамалас, кейбір зерттелінушілерде ... ... ... ... том ... мәліметтері 7 кестеде келтірілген.
Кесте 7 - ... ... ... ... тыныштық күйдегі Рдаа мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен ... ... Қ-ов ... ... М-ев ... шебері)
* С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов (спорт шебер. үміткер)
* М-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Қ-ов (2 ... ... М-ов (2 ... ... А-ев (2 ... ... Л-ов (1 ... спортшы)
2050
2550
2400
2200
2300
2550
2850
2450
2200
1950
2000
Екі кестеде келтірілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай, Рдаа көлемі ғылыми әдебиеттерден келтірілген көлемде. Ал енді жай студенттер мен күресші-студенттердің нәтижелерін салыстырар ... оны ... ... ... ... ... ... 4 - Эксперименталды, бақылау топ студент-спортшыларының тыныштық күйдегі Рдаа
Суреттен көріп отырғанымыздай, тыныс алу ... ... ... ... ... ... ... болады деген тұжырым нақты болмай отыр. Ол жекпе-жек спорт түрлерімен шұғылданатын спортшыларда да біршама жетілген болады екен. Мұның ... ... ... ... жиі айқындалатын тыныс алу кідірістерімен байланысты. Соның өзі де тыныс алу ... ... ... ... ... болып шықты.
Рдаа қатар Рдша көлемі тіркелінді. Резервтік дем шығуру ауасы дегеніміз - қалыпты дем шығарғаннан кейін дем ... ... ... дем ... ... бөлінетін ауаның көлемі 1000-1500 мл құрайды (Солодков). Алдымен бақылау тобы студенттерінің мәліметтері алынды. Ол 8 кестеде ... 8 - ... ... 1 курс ... ... ... ... тыныштық күйдегі Рдша мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* ... ... ... ... М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* М-ов
1250
1400
1350
1500
1600
1500
1250
1450
1500
1450
1450
Артынша, берілген ... ... ... топ студенттерінің Рдшаа көлемдері сараптамаға салынды (9 ... 9 - ... ... ... ... тыныштық күйдегі Рдша мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен ... ... Қ-ов ... ... М-ев ... ... С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов (спорт ... ... М-ев (2 ... спортшы)
* Қ-ов (2 дәрежелі спортшы)
* М-ов (2 дәрежелі спортшы)
* А-ев (2 ... ... Л-ов (1 ... ... тобы мен ... топ ... Рдша ... жалпы алғанда ерекшеленеді. Бақылау тобында қалпты мөлшерден аздап төмен. Эксперименталды топта қалыпты мөлшерде, тіпті екеуінде ... ... ... сай ... отыр. Осыған көрнекі түрде көз жеткізу үшін арнайы сурет (сурет 5) түрінде мәліметтер келтіріп отырмыз.
Сурет 5 - Эксперименталды, ... топ ... ... ... Рдша
Тыныс алу көлемі, тыныс алу жиілігі, резервтік дем алу ауасының көлемі, резервтік дем шығару ауасының көлемі сияқты ... алу ... ... ... басқа арнайы құралымен өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) тіркелінді.
Өкпенің тірішілік сйымыдылығы (ӨТС) ... ... дем ... дем ... ... өкпе ... өтетін ауаның көлемі. Оның мөлшері дені сау ... ... ... мл ... кестеде бақылау тобының ӨТС тіркелінген.
Кесте 10 - География ... 1 курс ... ... ... ... ... ... ӨТС мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* С-ов
* М-ов
* Қ-ев
* С-ев
* М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* ... ... ... ... ... ... тобының зерттелінушілерінде ӨТС үш зерттелінушіде қалыпты мөлшерге сай келсе, қалған сегізінде қалыпты ... ... ... қарай эксперименталды топ мүшелерінің ӨТС сараптама жүргіземіз (кесте 11).
Кесте 11 - Күресші-студенттердің спирометрия әдісімен алынған ... ... ӨТС ... (мл), ... ... мен ... дәрежесі
ӨТС
* Қ-ов (спорт шебері)
* М-ев (спорт шебері)
* С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов ... ... ... М-ев (2 ... ... Қ-ов (2 ... ... М-ов (2 дәрежелі спортшы)
* А-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Л-ов (1 ... ... ... отырғанымыздай, он бір зерттелінушінің бесеуінде ӨТС көрсеткіштері шыныққандықтың қалыпты мөлшеріне сай, ... ... ... ... шығару кезіндегі кідірісті тіркеу (Генче сынамасы) әдісінің барысы да жоғарыда аталған ... ... ... ... ... күйде қалыпты, бірақ макисмалды емес дем шығарады да тыныс алуын кідіртеді. Дені сау ересек адамдарда дем шығару кезіндегі тыныс кідірісінің ... 25-30 ... ... ... 45-60 секундқа дейін жетеді.
12, 13 кестеде бақылау тобы мен ... топ ... ... алу ... ... күйі дем алу ... (Штанге сынамасы) мен дем шығару кідірісі (Генча сынамасы) нәтижелері келтіріліген.
Кесте 12 - ... ... ... Штанге және Генча сынамалары бойынша анықталған дем алу және дем шығару ... ... (с), ... ... мен спорттық дәрежесі
Дем алу
кідірісі
Дем шығару кідірісі
* С-ов
* М-ов
* Қ-ев
* С-ев
* М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* ... ... ... ... ... ... және ... сынамаларының көрсеткіштері қалыпты деңгейде. Төрт зерттелінушіде ғана қалыпты мөлшерден аздап төмен.
Кесте 13 - ... ... және ... сынамалары бойынша анықталған дем алу және дем шығару кідірістерінің нәтижелері (с), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
Дем алу ... ... ... Қ-ов ... ... М-ев (спорт шебері)
* С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов ... ... А-ов ... ... ... М-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Қ-ов (2 дәрежелі спортшы)
* М-ов (2 ... ... А-ев (2 ... спортшы)
* Л-ов (1 дәрежелі спортшы)
75
72
81
74
84
75
73
84
75
78
75
39
42
45
48
39
33
34
36
38
45
47
3.2 Функционалды дайындықты бағалау
Жекпе-жек спорт түрлері ациклді, қимыл белсенділігі өзгеріп отыратын дене ... ... ... ... ойыншының қарсыласының қимыл әрекетіне байланысты болады, сондықтан ... ... ... ... ... ... Денедегі бұлшық ет мөлшерінің қатысуына байланысты кең ауқымды жаттығуларға жатады. Бұлшық еттің жиырылу түріне байланысты негізінен ... ... ... бірақ күресте, семсерлесуде статикалық күштенулер басым болады. Бұлшық еттің жиырылу күшіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... Динамикалық, шапшаңдықты-күшті жұмыс өзіндік-күшті және статикалық жұмыспен ... ... ... ең ... күш, одан соң ... ... ... және ептілік қажет.
Бұл спорт түрінің ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... жағдайында өтеді. Кеңістікті бағдарланудың өзі өзгеріп отырады. Тактикалық жағдайлар нақты болмайды. Уақыт және ... ... ... ... ... жағдайда спортшы өзінің бар мүмкіндігін жүзеге асыруы қажет. Сондықтан, бұл кездегі бұлшық ет жұмысының ... ... ... ұзақтығы өзгеріп отырады. Күрестің әр түрінде бұлшық еттердің динамикалық және статикалық жұмыстарының арасындағы ара ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежелі күресшілерде олар тірек-қимыл аппаратының барлық бөлімдерінде жақсы жетілген ... ... ... ... ... ... ... ұшырайды және көбіне анаэробты жағдайда жұмыс атқарады (10, б. 29).
Анаэробты жұмысқа бейім болғандықтан, ... ... жүйе ... ... ... ... ... Күрестің өзі динамикалық сипатты болғанмиен, арасында жиі стаиткалық ширығулар болып тұрады. Әсіресе тыныс алу ... ... ... ... ... ... ... шиеленіс, талас-тартыс күйінде өтетіндіктен арасында жиі дем алу кідірістері кездесіп отырады.
Ғылыми ... ... ... ала ... 2011-2012 оқу жылының соңына қарай, сәуір айында ... ... алу ... ... ... ... ... алу көлемі (ТК) бойынша алынған нәтижелер 14, 15-кестелерде тіркелген.
Кестеде келтірілген нәтиіжелер ... ... оқу ... бастапқы кезеңімен салыстырғанда дене шынықтыру сабағына жүйелі түрде қытысып жүрген ... ... алу ... аз да ... өсім бар. Мұның өзі олардың функционалды мүмкіндіктерінің жетілгендігін аңғартады.
Енді бақылау тобының ТК көрсеткіштерін айқындап көреміз.
Кесте 14 - География ... 1 курс ... ... ... алынған дене шынықтырумен жүйелі түрде шыныққаннан кейінгі ТК мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* С-ов
* М-ов
* Қ-ев
* ... ... ... ... ... ... Д-ев
* М-ов
560
515
525
515
510
510
515
505
525
485
430
Кесте 15 - Күресші-студенттердің алынған дене шынықтырумен жүйелі түрде шыныққаннан кейінгі ... ... ... ... ... ТК мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* Қ-ов ... ... М-ев ... шебері)
* С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов (спорт шебер. үміткер)
* М-ев (2 ... ... Қ-ов (2 ... ... М-ов (2 ... ... А-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Л-ов (1 дәрежелі спортшы)
520
535
528
515
530
520
535
520
515
505
448
Алынған мәліметтерден көріп отырғанымыздай, ТК ... ... ... біршама көтерілді. Олар аптасына 3 реттен (дүйсенбі, сәрсенбі, жұма күндері) үзбей күрес ... ... ...
... ... ... екінші маңызды бір көрсеткіш - резервтік дем алу ауасы (Рдаа). Резервтік дем алу ... ... ... дем ... ... ... тағы да барынша демді ішке тартқан кездегі ауаның ... Оның ... ... ... ... мл. ... бақылау тобының студенттері бойынша мәліметтер тіркелді. Алынған мәліметтер мәліметтер 16 ... ... ... 16 - География факультеті 1 курс студенттерінің спирометрия әдісімен алынған тыныштық күйдегі Рдаа мәліметтері (мл), ... ... мен ... ... С-ов
* М-ов
* Қ-ев
* С-ев
* М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* М-ов
1400
1550
1450
1450
1350
1350
1500
1650
1400
1350
1400
Алынған мәліметтер қалыпты мөлшерге шамалас, кейбір зерттелінушілерде аздап төмен болып ... том ... ... 17 ... ... 17 - ... ... әдісімен алынған тыныштық күйдегі Рдаа мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* Қ-ов (спорт ... М-ев ... ... С-ов ... шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов (спорт шебер. үміткер)
* М-ев (2 ... ... Қ-ов (2 ... ... М-ов (2 ... ... А-ев (2 ... спортшы)
* Л-ов (1 дәрежелі спортшы)
1850
2000
2100
1950
2000
2300
2550
2100
1800
1650
1800
Екі кестеде келтірілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай, Рдаа көлемі ғылыми әдебиеттерден келтірілген көлемде. Ал енді жай ... мен ... ... ... ... оны ... ... келесі суреттен көруге болады.
Сурет 6 - Эксперименталды, бақылау топ студент-спортшыларының тыныштық ... ... ... отырғаымыздай, тыныс алу көлемдері көбіне циклді спорт түрлерінде біршама жетілген болады деген тұжырым нақты болмай отыр. Ол ... ... ... ... ... да ... жетілген болады екен. Мұның себебі жекеп-жек спорт түрлерінде жиі айқындалатын тыныс алу кідірістерімен байланысты. Соның өзі де тыныс алу жүйесі ... ... ... ... болып шықты.
Рдаа қатар Рдша көлемі тіркелінді. Резервтік дем шығуру ауасы дегеніміз - қалыпты дем шығарғаннан ... дем ... ... ... дем ... кезінде бөлінетін ауаның көлемі 1000-1500 мл құрайды (Солодков). Алдымен бақылау тобы ... ... ... Ол 18 кестеде келтірілген.
Кесте 18 - География ... 1 курс ... ... ... ... тыныштық күйдегі Рдша мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ТК
* С-ов
* М-ов
* ... ... ... ... ... Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
* М-ов
1100
1350
1250
1450
1550
1250
1150
1350
1400
1250
1300
Артынша, тәжірибелік топ студенттерінің Рдшаа көлемдері сараптамаға салынды (19 ... 19 - ... ... ... алынған тыныштық күйдегі Рдша мәліметтері (мл), n=11
Студенттер тізімі мен ... ... Қ-ов ... ... М-ев ... шебері)
* С-ов (спорт шебері)
* Қ-ұлы (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов (спорт шебер. үміткер)
* М-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Қ-ов (2 ... ... М-ов (2 ... ... А-ев (2 ... спортшы)
* Л-ов (1 дәрежелі спортшы)
1550
1400
1600
1350
1300
1200
1250
1400
1400
1250
1300
Бақылау тобы мен экспернименталды топ зерттелінушілерінің Рдша көрсеткіштері жалпы алғанда ерекшеленеді. Бақылау тобында ... ... ... ... ... тпта қалыпты ммөлшерде, тіпті екеуінде шаныққандық көрсеткіштер ... сай ... ... ... көрнекі түрде көз жеткізу үшін арнайы сурет (сурет 7) түрінде мәліметтер келтіріп отырмыз.
Сурет 7 - ... ... топ ... ... ... ... алу ... тыныс алу жиілігі, резервтік дем алу ауасының көлемі, резервтік дем ... ... ... сияқты тыныс алу жүйесінің физиологиялық көрсеткіштерінен басқа арнайы құралымен өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) ... ... ... ... (ӨТС) барынша терең дем алып, дем шщығарған кездегі өкпе арқылы өтетін ауаның көлемі. Оның ... дені сау ... ... ... мл ... ... бақылау тобының ӨТС тіркелінген.
Кесте 20 - География факультеті 1 курс студенттерінің спирометрия әдісімен алынған тыныштық күйдегі ӨТС ... (мл), ... ... мен ... ... ... ... Қ-ев
* С-ев
* М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* М-ұлы
* Д-ев
11.М-ов
3800
3350
3250
3450
3550
3250
4150
4350
3400
4250
4300
Алынған нәтижелер бойынша көріп отырғанымыздай, ... ... ... ӨТС үш ... ... ... сай ... қалған сегізінде қалыпты мөлшерден аздап төмен болды.
Ары қарай эксперименталды топ мүшелерінің ӨТС сараптама жүргіземіз (кесте 21).
Кесте 21 - ... ... ... ... ... ... ӨТС ... (мл), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
ӨТС
* Қ-ов (спорт шебері)
* М-ев ... ... С-ов ... ... ... (спорт шеб.үміткер)
* Ж-ов (спорт шеб.үміткер)
* А-ов (спорт шебер. үміткер)
* М-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Қ-ов (2 дәрежелі спортшы)
* М-ов (2 ... ... А-ев (2 ... спортшы)
* Л-ов (1 дәрежелі спортшы)
4550
4400
3600
3950
4300
4200
4250
3400
3400
3250
3800
Кестеден көріп отырғанымыздай, он бір зерттелінушінің бесеуінде ӨТС көрсеткіштері шыныққандықтың қалыпты мөлшеріне сай, ... ... ... ... ... кезіндегі кідірісті тіркеу (Генча сынамасы) әдісінің барысы да ... ... ... ... ... ... ... күйде қалыпты, бірақ макисмалды емес дем шығарады да тыныс алуын кідіртеді. Дені сау ересек адамдарда дем ... ... ... ... ... 25-30 ... ... спортшыларда 45-60 секундқа дейін жетеді.
22 кестеде бақылау тобы студент-спортшыларының тыныс алу жүйесінің функционалды күйі дем алу ... ... ... мен дем ... кідірісі (Генча сынамасы) нәтижелері келтіріліген.
Кесте 22 - География факультеті студенттерінің Штанге және ... ... ... анықталған дем алу және дем шығару кідірістерінің нәтижелері (с), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық дәрежесі
Дем алу ... ... ... С-ов
* М-ов
* Қ-ев
* С-ев
* М-ов
* Ж-ов
* Ө-ев
* Ү-ев
* ... ... ... ... ... ... тобында Штанге және Генче сынамаларының көрсеткіштері қалыпты деңгейде. Төрт зерттелінушіде ғана қалыпты мөлшерден ... ... ... ... топ ... ... алу жүйесінің функционалды күйі дем алу кідірісі (Штанге сынамасы) мен дем шығару ... ... ... ... ... 23 - ... Штанге және Генче сынамалары бойынша анықталған дем алу және дем шығару кідірістерінің нәтижелері (с), n=11
Студенттер тізімі мен спорттық ... алу ... ... ... С-ов (спорт шебері)
* М-ов (спорт шебері)
* Қ-ев (спорт ... С-ев ... ... М-ов ... ... Ж-ов ... шебер. үміткер)
* Ө-ев (2 дәрежелі спортшы)
* Ү-ев (2 ... ... ... (2 ... ... Д-ев (2 ... ... М-ов (1 дәрежелі спортшы)
72
68
73
75
62
60
65
63
65
58
58
35
33
34
29
32
28
42
35
38
27
28
Алынған көрсеткіштер жыл басымен салыстырғанда біршама өсімнің барлығын көрсетті. Дем алу кідірісі мен дем ... ... ... ... бақылау тобымен салыстырығанда біршама жоғары болды. Бұл олардың шыныққандық деңгейін көрсетеді.
3.3 Дене шынықтыру-спорттық ... ... ... ... ... ... ... байланысты студенттердің дене шынықтыруға және спортқа деген қызығушылығы ... ... ... ... ... айналып отыр, оны әрбір студентке қатысты және қоғамдық жекелей ұстанымдылық ретінде ... ... ... ... ... дене тәрбиесі жеке тұлғаның дене мәдениетін қалыптастыруға, сондай-ақ, денсаулықты нығайтуға бағытталған.
Бұл бөлімнің мақсаты: студенттердің жеке тұлға ретінде дене ... оң ... ... және дене ... ... ... арттыру.
Дене шынықтыру сабағына деген қызығушылықты жетілдіруге және жеке тұлғаның дене мәдениетін ары қарай арттыруға бағытталған мақсатқа жету үшін дене шынықтыру ... ... ... кейс-әдісі қолданылды.
Кейс-әдістің қолданылуы қызығушылық аумағын кеңейтіп, студенттердің берілген тапсырмаға деген назарын жинақтап, ... ... ... ... денсаулықты дене шынықтыру құралдарымен сақтау маңыздылығын саналы ... ... ... ... ... ... ... білім алуға деген құлшыныс - сан қырлы және түрлі жайтты болып келетіндігі белгілі. ... ... ... ... ... кояды, қандай да бір қызметке бел шешіп кірісіп кетеді, бірақ, олардың қызығушылығы барлық уақытта тұрақты бола ... тез ... ... ... оны ... бекітіп, тұрақты қызығушылықты арттыру қажет.
түсінігінің ғылымның психологиялық-педагогикалық бағытындағы заманауи мәні - әрқалай, ол қызығушылықтың ... ... ... ... адамның танымдылығының және тәжірибелік қызметінің себепті түсінігінің бір түрі ... ... және ... ... қызығушылығы ретінде қарастырылады. Қызығушылық нақты бір бағытымен сипатталады. Қызығушылық ... ... және ... ... ... ... табылады [22, б.28]. Қызығушылықтың дамуында білім беруді жетілдірудің бірнеше деңгейлері бар: ... ... ... бейімділік, білім алуға тұрақты қызығушылық.
Кейс-әдіс (Case study) - дене ... ... ... шешуде қолдануға болатын әдіс, ол біздің пікірімізше, оқылатын пәндерге қызығушылықты арттырады. Бұл әдістің жүзеге асырылуы қарапайым. Бұл әдіс нақты ғылымдар ... ... ... ... мәселесінің шешімі көп пәндерге арналған. Кейс-әдісті қолданумен оқыту техникасының мәні - тиянақты бір жағдайларға сипаттама беруде және ... шешу ... ... Білім алушылар берілген жағдайға сараптама жасап, мәселенің мәнін түсініп, шешім қабылдаудың түрлі жолдарын ұсынып, олардың ең ... ... ... ... ... бір материалға негізделген далалы және орындықты (ойдан шағарылған) жағдайлар бар. Негізгі бағаламалы белгі - ... ... ... ... ... ... байланыстырып, алынған мәліметтерді білім беру үрдісінде қолдана алу қабілетінде [23, б.62]. Ұсынылған жоспар бойынша дене ... және жеке ... дене ... ... ... ... ... тиянақты жағдайдың моделі құрылады. Оның тақырыпты көлемі бірнеше ондаған беттерді құрайды, сондықтан деп ... ... ... ала ... ... дәріс курсының материалдарын және ақпараттың әдеби көздерін қарастырып, мазмұнын толық талқылайды. ... ... ... ... қоюшы, жауапты белгілеуші, пікірталасты қолдаушы ретінде модератордың қызметін ... ... өзі ... ... ... мүмкіндік береді.
Жоғары оқу орындарында оқыту үрдісін әдістемелік қайта құрудың маңызды іс-шаралары жүргізілді, атап айтқанда: мәселе бойынша білім беру, техникалық ... ... ... ... графиктерді түзу және т.б. Мұның барлығы студенттің интеллектуалды даярлығына арналған ауқымды әдістеме ретінде жарияланды. Бірақ компания өткізіле берді, ал ... ... ... ... өсім ... ... біліктіліктер мен дағдыларды қалыптастыру мәслесімен қалып қойды. Классикалық дидактика бұл мәселелерді шеше алмады деп есептелді.
Тиянақты және ойдан шығарылған ... ... ... ... ... қысқа уақыты ішінде білім алушылардың бойында жаңа қасиеттер мен ... ... ... Мұндай технологияның мақсаты - білім алушылардың бойына ақпаратты сараптай білуді қалыптастыру, берілген ... ... оны ... ... ... ... шешім қабылдаудың бәсекелес жолдарын жасау, дұрыс шешім ұсына отырып, бағалау, ... ... ... топ ... ... ... ... зиялы білім беру осы мәслелерді шешумен байланысты [23, б. 65].
Кейс дегеніміз - (ағылшынша case -- ... ... ... - ... бір жағдайдың жазбаша сипаттамасы. Жағдай әдісі немесе кейс-әдісі (Case study) - нақты экономикалық және әлеуметтік жағдайдың сипаттамасы ... ... беру ... Бұл әдіс ең ... Harvard Business School 1924 жылы ... ... алушыларға жағдайға сараптама беру, мүмкін шешімдер қабылдау және оның ... ... ... ... мәні - оның қолданылуы барысында кездесетін немесе тиянақты моделденген нақты бір жағдайдың ... ... ... ... сараптамаға салады, мәселенің мәнін түсінеді, мүмкін шешімдер ұсынылып, оның дұрысын таңдайды. ... бір ... ... ... бар, ... дала ... ... деп, ойдан шығарылғандарды - орындықты деп атайды. Американдық ... ... ... ... ... ... ... ауқымды болып келеді (20-25 бет тақырыпты). Еуропадағы ... 1,5-2 есе ... және ... бір ... болмайды, көп нұсқалы болып келеді. Жүргізуші түрлі көзқарастарды көтермелеп, пікірталас туындатуы қажет. Бұл әдістің қолданылуы ... ... ... ... ... ғана ... ... басымдылық бермей, пікірталастың, жүргізуші таңдаған шешімге бағыттала мақсатты жүргізілуі қажет. Кейсті түзу жоғары бағаланады (орта есеппен - 30-35 мың ... ... ... ... - ... ... теориялық білімді көкейтесті мәселелермен байланыстыра білуінде. Студент сабақтан алдын мәселемен танысып болған соң, оны ... ... ... ... Егер сыныптағы топтар үлкен болмаса, тәжірибе жағдайының топтық және жүздеген ойластырылмаған мәселелердің сарапатамасы жүргізіледі. Білім алушы осындай ... ... тап келе ... ... ... ... ... білуге үйренеді.
Кейс-әдіс инновациялық әдіс ретінде қолданылады, басқа авторлар жазған кейстің - қысқа, сондықтан оны өзі ... ... ... ... ... деректерге сүйенсек, кейс-әдіс орта есеппен 2-3 жыл ғана ... ... ... 20-30 жыл бойы уақыт тексерісінен өтіп келе жатқан және әлі де ... ... ... ... ... кейстер де бар.
Классикалық кейстердің көлемі аса үлкен емес, жағдай ... ... - ... ... тек қана ... бас ... ғана қолдануға болады. Сонымен бірге, кейсте берілген жағдайдың замануилығы және көкейтестілігі - оның ... бір ... ... ... ... әдістемесі аудиторияда талқыланатын жағдайлардың үзбей күрделеніп отыруын талап етеді. Студенттерде қарастырылып отырған мәселеге деген қызығушылықтың ... ... ... немесе көкейтестілігінің төмендегенінен пайда болады.
Әлеуметтік ғылымдардың докторы, профессор, кейс-әдіс теориясы бойынша кітаптың авторы Ю. Сурмин кейс-әдіс ... не ... ... ... ... ... білім енгізуді емес, оны танымдылыққа деген сұранысын қалыптастыруды ұсынады. Оқытушылардың басым бөлігінің дәріс материалының ... ... ... ... ... ... ... баяу қалыптасты. Білімнің аумағы артты, кәсіби дағдыларды түрлендіру қажеттігі туындады, ал оларды дәстүрлі құралдармен толық көлемде жеткізу мүмкін емес. ... ... ... оқу ... ... классикалықтан кейінгі педагогика мен педагогиканың әдістерін жасай бастады, соның бірі - ... ... беру ... ... ... шынайылығы көпқырлы пәндер бойынша білім алуға арналған. Бұл жерде алға қойылған міндет бірден қатаң түрдегі ... ... ... ... бағыттала отырып, көптеген шындықтарды алуға бағдарланады. Білім беру студент пен оқытушының бірлестікті шығармашылығына ауысады. Сонымен, кейс-әдістің ... ... ... - ... алу және ... сараптау үрдісіндегі демократиялық, оқытушы да, студент те, барлығы тең ... ... ... ... жатқан қалыптасқан ұстанымдар бойынша нақты бір жағдайдың моделі жасалынады.
Әдістің технологиясы күрделі емес және қажетті білім мен тәжірибелік ... ... ... Бұл ... ... ... ... беттерге дейінгі көлемдегі тақырып, ол деп аталады. Кейстің мәнін алдын ала оқып болғаннан кейін, студенттер бұл материалға ... ... және ... да ақпарат көздерін қоса отырып, мазмұнын тиянақты сараптамадан өткізеді. Ал оқытушы ... ... ... ... ... тіркеуші, пікірталасты жүргізуге көмекші ретінде қызмет атқарады.
Бұл әдістің маңызды басымдылығы - ... алу және ... ... ... ... ... ұстанымдарын, тіршілік қағидаларын, ерекше дүниетанымдылықты және оны өзгерту қабілетін, оқу ... ... ... деңгейде меңгеруді дамыту.
Бұл әдістің мәні - классикалықтан кейінгі білім беру ... ... және оны ... ... сараптау әдісі оқытушының шығармашылық мүмкіндігін, интеллектің жаңаруын, дүниетанымдылықты және құндылықтарды ... ... ... ... мен ... үшін әлі ... ... қойған жоқ, сондықтан, ұсынылып отырған материал, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде кейстерді жазудың көптеген әдістері, технологиялары бар, бірақ, осы ... ... ... бойынша кейстердің жазылу технологиясын айқындайтын тиянақты жұмыстар ... ... ... Ешкім дұрыс шешім ұсына алмай отыр. Бар жұмыстардың өзі қарама-қайшылықты мәнді және кейстер бойынша жұмыс авторларының субъективті мәселелерінен туындайды. ... саты - ... ... ... ... ... ол жұмыс барысында өзгертіліуі мүмкін. Кейс бойынша жұмысты негізгі ұстанымның сызбасыныз ... - ... ... мүмкін.
Екінші саты - мұның басты қағидасы - ... ... ... ... ... бас ... отырып, матераилды өңдеу. Бұл жерде қажетті сөз табыла қалмаған жағдайда бос орын ... ... ... ... қайта қарау үшін белгі қоя отырып жұмысты ары қарай жалғастырып кете беруге болады.
Үшінші саты - ... ... ... ... ... толықтыру үшін, ары қарай алып тастау үшін өзгеріссіз қалдыру керек.
Кейстің авторы біраз сұрақтарға жауап ... ... атап ... , , , , . ... тек қана ... ... ... жауаптар алынғаннан кейін ғана кейс тақырыбын соңғы тексеруге кірісуді ұсынады.
М. Мюнтердің кейс материалы бойынша жұмысты жүргізудегі ұсыныстары ... ... және оны ... ... ... уақыт бойынша бөлу. Оқытушыға материал бойынша түсінікті ой және жеткілікті ... ... ... толық тақырыбын жазуға алдын ала шамаламай кірісуге болмайды;
- сөйлем құрардан алдын, өз ойын жинақтап, ... ... ... және ... ... бөлек жүргізу қажет;
- болашақ кейстің тақырыбын қайтара ойластыру ... ... ... ... ... ... құпия сыры - оның қарапайымдылығында және нақтылығында, сөздері, сөйлемдері жай және ... ... өзі ... ... ... ... мен ... алдын алады;
- тек қана түсінікті сөздерді таңдау қажет, олардың сөздіктердегі мәні мен сөйлем ішіндегі мазмұнының арасындағы ... ... білу ... ... ... - ... кейбіреулері - оң, ал енді біреулері - бейтарап астарлы болып келеді;
- ... ... ... ... ... үшін ... сөздерді көбірек қолданыңыз, әрі олар қысқа болып келеді;
- сөздерді ... ... ... ... ... мерзімдерді, сандық көрсеткіштерді көбірек қолдану қажет;
- кәсіби ... ... ... айқын аша біліңіз, артық түсініктеме бермей, қарапайым шынайылықты ұстаныңыз: кез келген автордың міндеті - қарапайым сөйлемдерді ... ... ... ... ...
- ... ... құрастырыңыз;
- материалдың мазмұны ретті және айқын болуы қажет;
- тек қана бастап келе жатқандарға емес, тәжірибелі авторларға да ... ... ... ... жаңа пікірге көшкеніңізде, жаңа параграф түзіңіз, ол пікіріңіздің нақты түзілуіне мүмкіндік береді.
- кез келген ... ... сөзі ... ... аша ... ... оның өзі ... келтірілген мәселенің мазмұнын санаулы минуттар ішінде түсінуге мүмкіндік береді;
- негізгі сөйлемдердің ... ... ... ... ... ... ... береді;
- түрлі көлемді параграфтарды қолданған дұрыс, қысқа параграфтар ... әрі ... ... егер сіз ... ... көптеген ұзақ параграфтардан құралса, оларды бірнеше ұсақ бөлімдерге бөлуге тырысыңыз;
- күрделі сөйлемдердің мәнін ашу үшін сыбайластырғыш сөздерді қолданыңыз.
Бастап келе жатқан ... ... ... ... 18-кестеде келтірілген, олар студенттердің аудиторияда кейстермен жұмыс жасауын жеңілдетеді.
М. Мюнтер үлгісінің сараптамасы көрсеткендей, ол жаңа кейс-материал түзу ... ... ... қалыптастыра алмайды, кейске арналған материалды іздеу бойынша, аса ... ... ... ... ... ... және оқу ... қолдануға материалды ұсынған ұйымнан рұқсат алу жай нәрсе емес.
Шын мәнінде, ұсынылып отырған кезеңдер кейстің мазмұнына ... ... тек ... мен стилистикалық жақтарын айқындайды [кесте 24].
Кесте 24 - Жиі ... ... ... ... ... ... ... сонымен, одан басқа, оның үстіне
алдыңғы пікірге қосымша
нәтижесінде, сондықтан, содан бастап, нәтижесінде
алдыңғы ... ... ... ... ... ... сонда да, соған қарамай, ... ... ... жағынан
алдыңғы пікірді өзгерту
соған орай, сондықтан, сол себепті, олай болса, сонымен, солай болғандықтан, ... ... ... қысқаша мазмұндамасы
немесе қорытынды
М. Линдерс және Дж. ... ... ... ... біршама негіздемелі, өйткені жұмыстың барлық кезеңдері туралы түсініктеме береді. ... жазу ... ... бес кезеңге бөледі: 1-кезең - бастапқы шарттарды іздестіру; 2-кезең - алғашқы байланысты құру; 3-кезең - ... ... ... - ... ... ... - ... жариялауға рұқсат алу.
Студенттер мен оқытушылардың дене шынықтыру мәселесі бойынша пікірлерінің сауалнамасы нәтижесінде анықталғаны, пәннің оқытылуы кезінде ескерілетін жағдай төмендегідей: студенттердің ... ... ... ... ... ... ... енгізу; ДШ сабақтарының мәнін студенттердің қызығушылығын арттыру құралдарын қолдана отырып көтеру, ал студенттер ... ... ... ... ... ... оқытушының кәсіби деңгейі студенттердің пікірі бойынша ДШ сабақтарына деген қызығушылықты арттыруға мүмкіндік беретін фактор ... ... ... ... ... ДШ ... ... дене шынықтыру- спорттық қызығушылығын ескере, студентке қимыл ... ... ... бере ... ... ... ... деп есептейді.
Студенттердің пікірін ескере отырып, сабақ жүргізуді жүзеге асыру үшін кейс-әдісті қолдана отырып, тәжірибе жүргізуді жөн ... ... ... студенттер кейс-әдіс талаптрына сай дене шынықтыру сабақтарына деген қызығушылықты арттыру ... ... ... ... ... ... ол үшін ... біршама сұрақтар енгізілді:
- күш, шапшаңдық, төзімділік сияқты дене қасиеттерін сипаттайтын нормативтерді ... ... ... ;
- ... ... ... ... төмен дайындық себебін айқындау;
- студенттердің қызығушылығын туындататын жаттығуларды қоса отырып, кейс түзу мәселесін шешу;
- өз ... ... ... оны ... ... ... асыру;
- ең жақсы кейсті талдай отырып, топта ... ... ... дене ... танымды мәселенің бірін шешу үшін оның шынайылық деңгейін анықтау керек, ол үшін бір сұраққа бірнеше ... ... ... Бұл жердегі оқытушының міндеті - студенттерді бір ғана жауап алуға емес, оны ... ... тани ... бағдарлау.
Берілген әдістеме бойынша ең тиімдісі - кәсіби диаграмма мен маманның дене ... ... ... ... көкейтескілігі студенттің жеке басының дене мәдениеті мәселесін жүзеге асырудың ерекшеліктерін ғылыми негіздеумен байланысты. Жеке тұлғаның дене мәдениетін тәрбиелеу үрдісі - кең ... ... және ол ерте ... ... ... ... бүкіл ғұмыры бойы жетіліп отыруы қажет. Жеке тұлғаның дене мәдениеті қалыптасқандығы туралы оқушылар мен студенттердің дене шынықтыру сабағына деген көзқарасы мен адам ... ... ... дене ... ... ал ... ... шеберлігі бойынша айтуға болады.
Білім берудің кредиттік жүйесіне өту студенттердің дене шынықтыру мен спортқа деген көзқарастары көкейтесті, әлеуметтік маңызды педагогикалық ... ... ... оны ... ... қатысты жекелей және қоғамдық ұстанымдылық тарапынан қарастыру қажет. Университеттегі дене ... жеке ... дене ... қалыптастыруға, денсаулығын нығайтуға, денелік және ақыл-ой жұмысқа қабілеттілігін басқаруға арналған.
Дене шынықтыру бойынша сабақты жүргізудегі мақсат - ... жеке ... ... дене ... ... оң ... ... және дене даярлығын жетілдіруіне қызығушылығын дамыту.
Осы мақсатқа жету үшін дене ... ... ... ... беруде кейс-әдіс қолданылды.
Зерттеу алғы шарттарында кейс-әдіс студенттердің ... ... ... ... ... ... назарын жинақтайды. Студенттік кезеңде оқуға деген қызығушылық - көпқырлы және танымды келеді. Студенттер ... ... ... ... қандай да бір қызметке кірісіп кетеді, бірақ, ... ... ... тез ... ... оны ... ... бекіту қажет.
түсінігінің ғылымның психологиялық-педагогикалық бағытындағы заманауи мәні - әрқалай, ол қызығушылықтың өзінің күрделілігімен түсіндіріледі. Қызығушылық ... ... және ... қызметінің себепті түсінігінің бір түрі, объективті және субъективті сипатты қызығушылығы ретінде қарастырылады [38, б. 26]. ... ... бір ... ... [38, ... ... туындатады және маңызды аумақтың қалыптасуы болып табылады. [38, б.40].
Қызығушылықты дамыту динамикасында қызығушылықтың бірнеше ... бар: ... ... ... ... ... білім алуға тұрақты қызығушылық
Студенттер мен оқытушылардың дене шынықтыру мәслесі бойынша пікірлерінің сауалнамасы нәтижесінде анықталғаны, пәннің оқытылуы ... ... ... ... ... қызығушылығы; білім алушылардың таңдауы бойынша қосымша сабақтар ... ДШ ... ... ... қызығушылығын арттыру құралдарын қолдана отырып көтеру, ал студенттер негізінен спорттық ойындарға басым қызығушылық танытады; оқытушының кәсіби деңгейі ... ... ... ДШ ... ... ... арттыруға мүмкіндік беретін фактор болып табылады; оқытушылардың басым бөлігі ДШ сабақтарын студенттердің дене ... - ... ... ... ... қимыл белсенділігін таңдау мүмкіндігін бере отырып, жекелей өткізу керек деп ... ... ... ... сабақтарды енгізу үшін кейс-әдісті қолдану бойынша тәжірибе ... ... (Case study) - дене ... мәселелі жайттарды шешуде қолдануға болатын әдіс, ол біздің пікірімізше, оқылатын пәндерге қызығушылықты дамытады. Бұл ... ... ... ... Бұл әдіс нақты ғылымдар бойынша білім алуға емес, мәселесінің шешімі көп ... ... ... қолданумен оқыту техникасы - нақты бір жағдайларға сипаттама ... және ... шешу ... іздестіруде. Білім алушылар берілген жағдайға сараптама жасап, мәселенің мәнін түсініп, шешім қабылдаудың түрлі жолдарын ұсынып, олардың ең ... ... ... ... Тиянақты бір материалға негізделген далалы және орындықты (ойдан шығарылған) жағдайлар бар. Негізгі бағаламалы белгі - ... ... ... ... ... жағдайларымен байланыстырып, алынған мәліметтерді білім беру үрдісінде қолдана алу қабілетінде .
Студенттердің пікірін ескере сабақ ... ... ... үшін ... ... отырып, тәжірибе жүргізуді жөн көрдік. Топтарға бөлінген студенттер кейс-әдіс талаптарына сай дене шынықтыру сабақтарына деген қызығушылықты ... ... ... ... ... қажет болды, ол үшін кейске біршама сұрақтар енгізілді:
- күш, шапшаңдық, төзімділік ... дене ... ... ... ... қорытындысы бойынша дене даярлығының деңгейі туралы;
- деннің саулық деңгейін бағалау, төмен дайындық себебін айқындау;
- студенттердің қызығушылығын туындататын жаттығуларды қоса ... кейс түзу ... ... өз ... ... ... оны сабақ барысында жүзеге асыру;
- ең жақсы кейсті талдай отырып, топта қорытынды жасау.
Кейсті түзгенде дене ... ... ... ... шешу үшін оның ... ... анықтау керек, ол үшін бір сұраққа бернеше жауаптан дайындау қажет. Бұл жердегі оқытушының міндеті - студенттерді бір ғана ... ... ... оны ... ... тани ... және калссикалық үлгі бойынша емес бағдарлау.
Кейс-әдісті қолданудағы білім беру үрдісі оның демократияландыруына бағдарланған, онда мәселені сараптау барысында студенттер мен ... ... ... меңгеруіне емес, тең құқылы талдауына негізделген. Осы жерден кейс-әдістің дәстүрлі ... ... ... ... мәні - ... алу және тәжірибелік дағдыларды қалыптастыру барысында студенттердің құндылық жүйесін, өмірлік қағидасын және салауатты өмір салтына қатысты ұстанымды дамыту.
Ұсынылған жоспар бойынша, жеке ... дене ... және дене ... ... ... ... байланысты нақты бір жағдайдың моделі жасалынуда. Ол студентке қажетті білім мен тәжірибелік дағдылар жиынтығын айқындайды.
Жеке тұлғаның дене ... ... ... ... ... ... ... қарастырады, оған төмендегі көрсетілген деректер енгізіледі:
- өз мамандығының кәсіби диаграммасы ( негізгі өндіріс қызметі және олар ... ... ... ... ... арнайы жұмысты өнімді орындауға арналған қажетті дене қасиеттері туралы;
- қажетті дене қасиеттерін дамытуға қабілетті дене шынықтыру ... ... дене ... ... ... ... дене ... түзету құралдары туралы.
Маманның денінің саулығы туралы төлқұжат негізінде білім алушы студенттің өзі таңдап алған мамандығы бойынша денсаулық ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы - студенттердің таңдап алған мамандықтарына қатысты жасаған осы ... ... ... қазба мамандықтарының еңбегіндегі өндірсіке тән жағдайлар - ... ... ... ... және ... тәжірибесі жағдайларындағы табиғи жағдайлардың күрделілігі және алуан түрлілігі. Олар табиғи ауа-райы жағдайларында жүзеге ... ал ... өзі ... ... және ... ... ... қатар, жалпы және кәсіби-қолданбалы дене дайындығының жақсы деңгейіне негізделген мықты деннің саулығын талап етеді.
Геологиялық қазба қызметі қиын ... және ... жүру ... ... ... туындатады. Дене шынықтыру құралдарынан түрлі кедергілерді тез жеңуге арналған спорттық бағдарды меңгеру, күтпеген жағдайларда, ... және ... ... ... ... ... ... көп болатын мамандар суда жақсы жүзе білуі қажет. Өркениеттіліктен алыс жағдайларда, қолдағы бар құралдармен алғашқы медициналық ... ... ... ... ... ... ... қазба мамандығының болашақ мамандарын сапалы дене даярлығынан өткізу үшін жалпы және ... ... күш, ... ... дене ... ... үшін дене шынықтыру сабақтарында бірқатар спорт түрлерін қолдану қажет, атап ... ... ... ... даярлық), спорттық бағдарлану, туризм, шаңғы тебу, жүзу.
Денсаулығын нығайту және дене ... ... ... студенттер күнделікті таңертеңгілік гимнастика жасап, еңбек етуді тынығумен және ұйқымен дұрыс ... ... күн ... ... түзуі қажет. Дұрыс тамақтанып, жаттығулар орындай отырып, апта сайын денсаулығына түзетулер енгізіп, белсенді өмір салтын ұстанғандары ... ... ... және ... ... бейімделулі қорларын арттыру мақсатында дене жаттығуларын таза ауада, сулы процедуралармен үйлестіре жасаған ... ... ... ... ... ... салуды, арқа, мойын, бел бұлшық еттерінің статикалық ұзақ ширығуын талап етеді. Түрлі жиілікті ... ... ... ... ... дыбыс тітіркендіргіштері, күлгін және лазерлі сәулеленулер, бір сарынды жұмыс нәтижесінде кейбір мүшелерде қан ағымын кідіртіп, мидың оттегімен ... ... ... ал ... ... тез ... әкеп соғады.
Дене қасиеттерінен - жалпы және арнайы төзімділікті, қимылдар нақтылығын және бағдарын арттыру қажет. Бұл қасиеттерді дене ... ... ... ... ... ... және қимылды ойындар, жүру, жүгіру, жүзу, туризм, шаңғы тебу сияқты құралдарымен дамытуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. ... ... ... алу ... көрсеткіштерін тіркеу алдыңғы құрғақ және сулы спиролметрлермен салыстырғанда жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... берді.
2. Қарастырылып отырған оқу жылының бас жағында бақылау тобы студенттерінің ... ... ... алу ... ... ... ... мөлшерінде немесе одан аздап төмен болса, жыл соңында, яғни дене шынықтыру сабағымен жүйелі түрде шұғылдану ... өсім ... Оқу жылы ... күресші-студенттердің арнайы құралмен тіркелген тыныс аул көрсеткіштері жүйелі түрде шынығуға дейін қалыпты деңгейде, одан аздап жоғары ... ... жыл ... біршама өсім байқалды.
4. Жаңа спирометрия әдісімен тыныс алу ... ... ... ... ... ... ... толық айқындауға мүмкіндік береді.
5. Студенттердің жеке басының дене мәдениетіне қызығушылығын арттыру ... ... ... ... береді, атап айтқанда:
- студенттің жеке басының дене мәдениетіне деген қызығушылықты арттыру, қызығушылықты тәрбиелеудің логикалық ... ... ... ... атап ... ... міндеттің сыртқы жағына деген кезеңді қызығушылықпен байланысты түсінік, танымдылық - білім алушылар объектінің мазмұнды жақтарын білуге ... ... ... ... ... ... қояды, қызметке араласады;
- студенттер өз қабілеттеріне оң баға беріп, өздерінің біліктіліктері мен ... ... ... қызығушылықтарының және өзіндік дене мүмкіндіктерінің аумағын кеңейтеді;
- өзінің денелік мүмкіндіктері туралы білімінің аумағын кеңейтіп, оны тиімді деңгейде ұстау;
- ... ... ... дамыту үрдісі педагогикалық қолдауды ұйымдастыруға мүмкіндік береді, міндеттерді шешу барысында оқу жағдайлары ... ... ... жеке ... ... іштей мотивацияны дамытатын жағдайлар туындайды.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
«Экономикалық ақпараттар жүйесінің қоғамдағы даму рөлі»5 бет
Ақпараттық қамтама11 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Баланың физиологиялық және биологиялық дамуы8 бет
Банк саласындағы мемлекеттік басқару, оны жүзеге асырушы мемлекеттік органдардың құқықтық жағдайы10 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Басқару ұғымы мен құрылымы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь