Банк несиелерінің айналымы мен қайтарымдылығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.БАНК НЕСИЕЛЕРІНІҢ АЙНАЛЫМЫ МЕН ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 1.1Коммерциялық банктердің ссудалық және несие айналымы: қалыптасуы, мақсаты, міндеттері және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5 1.2 Несие түрлері және несиелеуді ұйымдастыру принциптері ... ... ... ...17 1.3 Коммерциялық банктердің несиелеу принциптері мен ссудалық қайтарылымын ұйымдастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26 2.ҚР КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ССУДАЛЫҚ АЙНАЛЫМЫ ЖӘНЕ «АТФ БАНК» АҚ ҚАРЖЫ.ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 ҚР.да екінші деңгейлі банктердің несиелік портфелін және дамуын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
2.2 «АТФ Банк» АҚ.ның қызметінің сипаттамасы және бухгалтерлік балансына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
2.3 Банктің өтімділігіне және сенімділігіне баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
2.4 «АТФ банк» АҚ.ның ссудалық операцияларына баға беру ... ... ... ... .58
3.ҚР БАНК ССУДАЛАРЫНЫҢ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Экономикалық.математикалық моделдеу арқылы «АТФ банк» АҚ ссудалық операцияларының нәтижелерін болжау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
3.2 Қазақстанда банк жүйесін қаржылық дағдарыс кезінде реттеу мен дамыту перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76 ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 87
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..89
Банктік нарық мемлекет тарапынан ең реттелген нарық болып табылады. Қазіргі банктердегі несиелеу жүйесі қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау әдістеріне де негізделеді. Айта кету, несиенің қайтарылымы – бұл коммерциялық банк балансының өтімділігін қолдау әдісі болып табылады. Қазақстан Республикасындағы қазіргі коммерциялық банктер қаржы делдалы ретінде акша капиталын салааралық және аймақаралық кайта бөлуді камтамасыз етіп, маңызды халық шаруашылық қызмет аткарады. Банктің ерекше кәсіпорын ретінде шығаратын өнімі материалдық өндіріс аясының өнімдерінен өзара ажыратылады, ол жай ғана тауар шығармайды, оның тауары ерекше, яғни ақша, төлем құралдары түрінде шығарылады. Қызмет көрсету аясындағы банктің өнеркәсіптік кәсіпорындардан ерекшелігі оның несие беруінен байқалады. Оның негізгі өнімі «несие» болғандықтан, банкті «несиелік мекеме» деп атайды. Осыған орай, банк несиелерінің айналымын мен қайтарылымындағы экономиканың даму мәселелерін зерттеу қазіргі таңда маңызды, әрі өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Коммерциялық банктер – бұл тікелей кәсіпорындарға, ұйымдарға, сонымен қатар, халыққа қызмет ететін банктерді айтады.
Бұл тақырыптың маңыздылығы - қазіргі кездегі екінші деңгейдегі банктердің негізгі мақсаттары, міндеттері, қызметтерінің ерекшеліктері және қазіргі жағдайдағы олардың ролін зерттеу болып отыр. Сонымен қатар, банктердің несие ресурстарының қалыптасу жағдайлары, олардың құрамы мен құрылымы, сонымен қатар, несие портфелінің ерекшеліктерінің зерттелуі болып отыр. Несие айналымы банктің несиелік қызметінің міндеттерін, оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесстерді ұйымдастыру принциптері мен тәртібін белгілейді.
Ссудалық портфельді басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттарына жататындар: нақты қарыз алушылар мен оларпдың топтары үшін несиелеудің ішкі банктік лимитін белгілеу; әр түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау, төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау, жоғарғы тәуекел деңгейі бар салаларға қатысты несиелік саясатты қатаңдау және т.б.
Дипломдық жұмыстың мақсаты болып екінші деңгейлі банктердегі несие айналымы мен қайтарылымын ұйымдастырудың теориялық, әдістемелік аспектілерін қарастыру және оны жетілдіру.
1. Банковское дело: стратегическое руководство . -2-е изд.. -М.: "Консалтбанкир", 2001.
1. Банковское дело : Учеб./ Под ред. О.И.Лаврушина. -М.: Финансы и статистика, 1999. -576 c.: ил.
2. 1.ҚР-ң «Банктер және банктік қызмет туралы» Заң күші бар Жарлығы. 30 тамыз 1995 жыл
3. Қ.Р-ң Президентiң «Ұлттық Банкi туралы» Заң күшi бар жарлығы. 30 наурыз 1995 жыл
4. Қ.Р-ң банк қызметi мәселелерi жөнiндегi кейбiр Заң актiлерiне өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы Қ.Р-ң Заңы Алматы 11 шiлде 1997 ж. Егемен Қазақстан газетi 18 шiлде 1997ж. 139
5. Қ.Р-сы 2-шi деңгейдегi банктердiң шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн несиелеуiнiң төменгi мөлшерi туралы 158 1997 ж.
6. ҚР-сы 2-шi деңгейдегi банктердiң активтерi және баланстан тыс талаптарын жiктеу және олар бойынша провизициялар жөнiндегi ереже 23 мамыр 1997ж. 219 ұлттық банктiң жаршысы 26 1997ж.
7. «Қазақстан Республикасында банктердің несиелендіру бойынша құжаттауды жүргізудің тәртібі туралы заңы» 1996 жылы 24 маусым №141
8. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің Басқармасының «Банк активтерін, шартты міндеттемелерді және оларды күдікті және үмітсіз категориясына жатқыза отырып, олар бойынша провизияларды құру туралы ережесі» 2003 жыл 1 қыркүйек № 327
9. Пруденциалды нормативтер туралы ереже 23 мамыр 1997ж. №219 //Ұлттық банктiк жаршысы №26 1997ж.
10. Деньги,кредит,банки : Учеб./ Под ред. Г.С. Сейткасимова. -Алматы: Экономика, 1996.
11. Долан Э.Дж.Деньги,банковское дело и денежно-кредитная политика : Пер.с англ./ Э.Дж. Долан; Эдвин Дж.Долан,Колин Д.Кэмпбелл,Розмари Дж.Кэмпбелл; Под ред.В.Лукашевича. -М.: Санкт-Петербург, 1993.
12. Ефимова Л.Г. Банковское право : Учеб.и практ.пособ./ Л.Г. Ефимова. -М.: Изд-во БЕК, 1994. -360 с.
13. Андросов А.М. Бухгалтерский учет и отчетность в банке : Практическое руководство с документами и комментариями/ А.М. Андросов. -М.: "МЕНАТЕП-ИНФОРМ", 1994..
14. Полфреман Д. Основы банковского дела/ Д. Полфреман, Ф.Форд. -М: Инфра-М, 1996. -624 с.
15. Саниев М.С. Деньги, кредит, банки/ М.С. Саниев. -Алматы: Алматинский коммерческий институт, 2000.
16. Уайтинг Д.П. Осваиваем банковское дело : Пер.с англ./ Д.П. Уайтинг; Под ред.В.А.Микрюкова. -М.: "Банки и биржи","ЮНИТИ", 1996.
17. www.kase.kz
18. «АТФ Банк» АҚ жарлығы
19. Акпеисов Б. Вклады населения и их защита/ Б. Акпеисов // Банки Казахстана. - 2000. -№ 9. - C. 21-22
20. Ауезов О. Когда деньги работают/ О.
21. Ауезов // Деловая неделя. - 2000. -N 23. - C. 3
22. Ахметов А. Гарантия личной безопасности/ А. Ахметов // Финансы Казахстана. - 2002. -N 1. - C. 43-44
23. Колбаниев Т.Народные депозиты/ Т. Колбаниев // Новый регион. - 2009. -N 20. - C. 4-5
24. Куанова Г.Теоретические основы развития депозитного рынка/ Г. Куанова // Евразийское сообщество. - 2010. -N 3. - C. 72-83.
25. Ахметов А. Фонд гарантирования вкладов- гарант личной финансовой безопасности/ А.Ахметов // Банки Казахстана. - 2001. №6. - C. 36-38
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ...................................................................................3
1.БАНК НЕСИЕЛЕРІНІҢ АЙНАЛЫМЫ МЕН ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... және ... айналымы: қалыптасуы, мақсаты, міндеттері және қызметтері ....................................5 1.2 Несие ... және ... ... ... 1.3 ... ... ... принциптері мен ссудалық қайтарылымын ұйымдастыру жолдары.......................................................26 2.ҚР КОММЕРЦИЯЛЫҚ ... ... ... ЖӘНЕ АҚ ... ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 ҚР-да екінші деңгейлі банктердің несиелік портфелін және дамуын талдау...................................................................................................................38
2.2 АҚ-ның қызметінің сипаттамасы және бухгалтерлік ... ... ... ... ... және ... баға беру..................................50
2.4 АҚ-ның ссудалық операцияларына баға беру.................58
3.ҚР БАНК ... ... ... ЕТУДІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Экономикалық-математикалық моделдеу арқылы АҚ ссудалық операцияларының нәтижелерін болжау.........................................68
3.2 Қазақстанда банк жүйесін ... ... ... ... мен ... перспективалары ................................................................................76 ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................87
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................................89
КІРІСПЕ
Банктік нарық мемлекет тарапынан ең реттелген ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау әдістеріне де негізделеді. Айта кету, несиенің қайтарылымы - бұл ... банк ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан Республикасындағы қазіргі коммерциялық банктер қаржы ... ... акша ... ... және ... кайта бөлуді камтамасыз етіп, маңызды халық шаруашылық қызмет аткарады. Банктің ерекше кәсіпорын ретінде шығаратын өнімі материалдық ... ... ... ... ажыратылады, ол жай ғана тауар шығармайды, оның тауары ерекше, яғни ақша, төлем құралдары түрінде шығарылады. Қызмет көрсету аясындағы банктің өнеркәсіптік ... ... оның ... ... байқалады. Оның негізгі өнімі болғандықтан, банкті деп атайды. Осыған орай, банк несиелерінің айналымын мен қайтарылымындағы экономиканың даму ... ... ... ... ... әрі өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Коммерциялық ... - бұл ... ... ... сонымен қатар, халыққа қызмет ететін банктерді айтады.
Бұл тақырыптың маңыздылығы - қазіргі кездегі екінші деңгейдегі банктердің негізгі ... ... ... ... және ... жағдайдағы олардың ролін зерттеу болып отыр. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... олардың құрамы мен құрылымы, сонымен қатар, несие портфелінің ерекшеліктерінің зерттелуі ... ... ... ... банктің несиелік қызметінің міндеттерін, оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесстерді ұйымдастыру принциптері мен тәртібін ... ... ... ... іске ... ортақ алғышарттарына жататындар: нақты қарыз алушылар мен ... ... үшін ... ішкі ... ... белгілеу; әр түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау, төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды ... ... ... ... ... бар салаларға қатысты несиелік саясатты қатаңдау және т.б.
Дипломдық жұмыстың мақсаты ... ... ... ... несие айналымы мен қайтарылымын ұйымдастырудың теориялық, әдістемелік ... ... және оны ... ... ... жету үшін жұмыста мынадай міндеттер қойылды:
* ... ... ... ... ... қалыптасу жағдайы мен оларды тиімді бөлу процесінің қалыптасу жағдайын зерттеу
* несиелік ... шет ... ... салыстыру арқылы ерекшелігін анықтау;
* халықаралық стандарттарға сай болу мақсатында қазіргі кезде банк жүйесінде несие айналымын басқарудың негізгі ... ... ҚР банк ... ... және ... операцияларды бағалауда негізгі әдістерге талдау жасау;
* екінші деңгейлі банктердегі несие айналымы мен ... ... ... және ұйымдастыру жүйесін қалыптастыруды жетілдіру бойынша ұсыныстарды ... ... ... ... банк ... ... ... таңда маңызды орын алатындықтан екінші деңгейлі банктердің алды болып саналатын АҚ - ның қаржы-шаруашылық жағдайы қарастырылып отыр. ... пәні ... банк ... және ... ... мен қайтарылымындағы экономиканың даму мәселелерін ашып көрсету және дамыту процесіндегі туындайтын экономикалық және ... ... ... ... ... ... МЕН ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
+ Коммерциялық банктердің ... және ... ... ... мақсаты, міндеттері және қызметтері
Коммерциялық банктер - ... ... ... жүйесінің негізгі буыны. термині банк ісінің даму кезінде банктің сауда, тауар айырбасы операциялары мен төлемдеріне қызмет көрсетуі барысында ... ... ... банктер нарық экономикада қаржылық операциялар мен қызмет көрсететін несиелік мекемелер тобын ... ... ... өз ... 200-ге жуық әр ... ... мен қызмет көрсетуге әзір. Жуық әр алуан өнімдер мен қызмет көрсетуге әзір. Мұндай кең ... ... ... ... өз ... ... ... қолайсыз жағдайда өзінде пайдалы жұмыс жасауға септігін тигізеді. Бұл операциялардан болған зиян, екінші бір ... ... ... ... ... ... ... дамыған барлық елдердің коммерциялық банктері несие жүйесінің негізгі операциялардың буыны болып қалуы кездейсоқтық емес. Олар ... ақша - ... ... ... ... барлығын көрсете алады [1].
Қазіргі коммерциялық банктер - бұл ... ... ... ... ... ... ететін банктерді білдіреді. Қазақстан Республикасының Президентінің заң күші бар жарлығының 1-ші бабына сәйкес . Коммерциялық банктер өз клиенттерінің ... ... ... ... үшін ... немесе акцияға жұмсағанға қарағанда, мұндай ақшаны сақтау формасы тиімді болып табылады.
Қазіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, ... ... ... да ... ... ... ... дамып отырғандығын айта кету керек. Яғни операциялар ... ... ... бақылау және басқару жүйелері өзгеруде. Қазіргі коммерциялық банктер ... ... ... ақша ... және аймақаралық қайта бөлуді қамтамасыз етіп, маңызды халық шаруашылық қызмет атқарады. Ұйымдық тұрғыдан коммерциялық банктердің басым көпшілігі акционерлік ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметтері:
- Ақша қаражатын шоғырландыру және тарату;
- Несие беру;
- Шаруашылық есеп және төлем жұмыстарын жүргізу;
- Төлем құралдарын шығару;
- Бағалы ... ... және ... ұйымдастыру;
- Клиенттерге кеңес беру;
Коммерциялық банктердің мынадай басты қызметтері бар: депозиттер қабылдау, ақшалай ... және есеп ... ... ... ... ... ... басқа қаржы институттарын айырмашылығы және ерекше бір қабілеті ол ... ... мен ... болып табылады. Бұл әсерде ақша деп, тек қолма-қол ақшалар ғана, емес сондай-ақ талап ... ... ... ... ... ақша жасау мүмкіндігі экономика үшін өте маңызды. Ол тиімді несие жүйесін іске асыра отырып, экономиканың өсуіне қажетті жағдай туғызады. Банк ... ... және өте ... ... ... тұсында өндірісті кеңейту мүмкін емес. Халық шаруашылықтағы осы сияқты іс-тәжірибелер тиімсіз, себептер бір ... ... ірі ақша ... ... ... ... ... болса, екінші жағынан, мұндай ақшалар қажетті емес [2].
Сондықтан, қазіргі кездегі банктердің қызметтерінің еркшеліктерін анықтау ... ... ... бұл саласының даму процессін қарастырған жөн болады.
Несие айналымы - ссудалық келісім жөніндегі кредитор мен қарыз ... ... ... қатынас, яғни ссудалық төлемақы және қайтарым негізінде ақшаны немесе материалдық құндылықтарды белгілі бір уақытқа ... ... ... ... және ... ... бар екендігін ұмытпаған жөн. Тауарлай- ақшалық қатынастардың болуы, шаруашылық субъектілерінің бірін бірімен ... ... ... ... ... ... ... және айналым процесстерінде тек өзіне ғана тән , бір жағынан мемлекет пен халықтың қаражаттарының айналымымен, екінші жағынан өзгелей кәсіпорындардың ... ... ... жеке ... жасайды.Өддіріс қорларының айналм заңдылықтары экономика салалары мен кәсіпорындардың өзгеріп отыратын қажеттіліктерін туындаса, ал оның жеке ... ... ... қажеттіліктердің әр кезде туындауына әкеледі: бір кезе, өндіріс бөлімдерің ақшалай қаражаттарға деген ... ... ... ... ... бас қаражатттары қалыптасуы мүмкін.
Мұндай процесстердің нәтижесінде экономикалық қайшылықтар туындайды, яғни, кәсіпорының ақшалай қаражаттарға деген қажеттілігі мен оның ... бар ... ... ... ... қайшылықтардың көрінуінің екі нысаны болуы мүмкін: ақшалай қаржаттардың қолда болу ... оның ... ... ... ... ... деген қажеттілік пен оның болмау сияқты қайшылық [3].
Бірінші қайшылықтың мазмұны мынада, егер кәсіпорының ... бір ... ... ... және де ол ешқендай табыс әкелмейтін болса, яғни ... ... ... онда ... ... ... ... өндірістен босаған ақшалай қаражаттар өзінің қолданылыу аясын табуы тиіс. Ал, өз кезегінде несие арқала қолданыс табуы мүмкін. Ендеше, бірінші ... өз ... ... ... ... тек, ... қызмет ету мүмкіндігін ғана анықтадық. Өйткені уақытша бос ақша кері ... ... өзге ... ... ... ... ... қатынастар туындау үшін, қоғамда осындай қайтарымды деген қаражаттарға қажеттілік болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... қайшылықты шешеді.
Егер қосымша қаражаттарға деген қажеттілік пен оның болмауы арасындағы қайшылық өз шешімдерін тапаса, онда ұдайыөндіріс прцессі ... ... ... қажеттіліктер міндетті түрде қанағаттандырылуы тиіс. Теориялық тұрғыдан қажеттілікті үш тұрлі көздерден қанағаттандыруға болады.
Біріншіден, өзіндік қаржаттаржың ... ... ... ... ... бұл ... ... қанағаттанарлық деп қарауға болмайды. Қосымша қаражаттарға деген уақытша қажеттіліктерді өзіндік капиталдаң резервтік қорымен жабы кезінде жоғарыда аталған ... ( ... ... ... және оның болмауы) күрделене түседі. Ендеше қайшылықтардың бірі екнішісінің асқынуымен шешіледі деген сөз.
Екіншіден, қажеттілікті қайтарымын ... ... ... ... ... ... болады. Жеке өндіріс қажеттілігі тұрғысынан қарасақ, онда қажеттілік қанағаттандырылды. Ал қоғамдық өндіріс тұрғысынан қарайтын болса, онда ... ... жоқ, ол тек бір ... ... екінші шаруашылық деңгейіне ( кәсіпорыннан мемлекеттек) өтті. Ендеше қайшылықтар өз ... ... жоқ [4]. ... яғни ... ... уақытша бос қаржаттарды қарызға алу (өзге кәсіпорындардан, мемлекеттен, халықтан). Мұндай жағдайда, шын мәнінде, қажеттілік қанағаттандырылады. ... ... ... ... ... ... кейін, қарыз қаржат тура солай қайтарылады.
Ендеше, қосымша ақшалай қаржаттарға деген уақытша қажеттілік уақытша бос қаражаттармен жабылады. Мұндай қаржаттар тек ... ... ... үсынылады.
Несиелік қатынастардың болуы заңды құбылыс болып табылады. Несиелік ... үш ... ... ... және ... алушы арасындағы тікелей қатынас;
* Делдал қатысатын несиелік қатынас;
* Реттелінентін несиелік ... ... ... ... ... жаңа элементтермн толықтырылуын білдіреді. Мұндай несиелік қатынастардың ... ... ... ... яғни банк ... ... болады. Ал банк жүйесінің өзінің дамуы, несиелік қатынастардың күрделене түсуі, барлығының мүдделерін теңестіріп отыратын органның болуын талап етеді. Ал ондай ... тек ... ... ғана орындай алады.
Осылай несиелік қатынас жаңа деңгейге көтеріледі, ол үшінші формасы- реттелінентін несиелік қатынас. Несиелік қатынастың ... ... 1 ... ... ... жағдайының болуы
Жүйенің алғашқы жағдайы (несиелік қатынастың алғашқы түрі) ... мен ... ... арасында тікелей қатынастың болуы
Жүйенің жаңа сапасы (несиелік қатынастың екінші түрі) делдеалдардың қатысуымен болатын несиелік қатынас
Жүйенің жаңа сапасы ... ... ... ... ... болатын несиелік қатынас
БІРІНШІ ҚАЙШЫЛЫҚ
Несиеге делдалдардың қатысу
ЕКІНШІ ҚАЙШЫЛЫҚ
Несиелік қатынастарды реттеуші ... ... ... ... ... дамуы(автормен құрастырылған)
Экономикалық дамудың қазіргі деңгейіне үшінші формасы сай келеді. Өйкені, несиелік қатынастың әрбір даму кезеңа ... ... ... ... ... ... ... алғашқыларының барлығын қамтиды.
Осындай құрлымды несие механизіміне де ... ... Ол: ... ... мен ... алушы арасындағы тікелей қатынасты ұйымдастыру; екіншіден, несиеде делдалдардың ... ... ... ... несиелік қатынастар мен жүйенің қызметтерін реттеп ... ... ... тиіс [5].
Өзара қатынастың қазғалыстылығы және күрделілігімен ерекшеленентін нарық ... ... ... ... ... білу ... болуы,банк қызмет ететін шкі, сыртқы орталардың даму заңдылықтарын және болашақты ... білу ... ... ... қызмет үшін әдістемелік нұсқаулықтарды немесе тәжірибелік машықтың болуы жеткіліксіз, сонымен қатар, ... ... ... ...
Банк жүйесi - бұл салым қабылдау және ... беру ... ... ... мен банк ... әр ... ... жиынтығы.
Кез келген мемлекеттiң банк жүйесi жалпы алып қарағанда экономиканың үлгiсiне байланысты болады. Орталықтандырылған экономикадағы банк жүйесi нарықтың экономикасы дамыған банк ... ... ... банк ... маңызын дәлелдеп жатудың өзi артық. Банк жүйесi арқылы мемлекет экономиканың салалық және аумақтық даму саясатын жүзеге асырады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... екi деңгейлi банктер жүйесiне өту кезеңi аяқталды. Қазақстан Республикасының банк ... екi ... ... ... банк мемлекеттiң орталық банкi болып табылады және ол банк жүйесiнiң жоғарғы (бiрiншi) деңгейiне жатады. Өзге ... бәрi банк ... ... ... деңгейiне жатады. Қазақстан Республикасының орталық (ұлттық) банкi ... ... ... ... ... Олардың қызметi өкiлеттi және атқарушы өкiмет органдарынан тәуелсiз. Қазақстан Республикасының орталық банкi - экономикалық дербес мекеме. Ол өзiнiң ... ... ... есебiнен жүзеге асырады.
Орталық банк көптеген қызметтер атқарады. Оның iшiнде негiзгiлерi:
* ақша ... ... ақша ... мемлекеттiң алтын валюта қорын сақтау
* басқа несие беретiн мекемелердiң резервтiк қорларын сақтау
* экономиканы ақша-несие арқылы реттеу
* коммерциялық банктерге несие беру және ... ... ... ... ... банктердiң, сондай-ақ шет ел валютасын сатып алу, сату және айырбастау жөнiндегi ... ... ... ... ... ... және қадағалау т.б.
Қазақстан Республикасы Орталық банкiнiң ақша-несие саясатын жүргiзудегi негiзгi құралдары мен әдiстерiне: Қазақстан Ұлттық банкiнiң сыйақы ставкалары, ... ... оның ... операциялары, валюталық реттеу, тiкелей сандық шектеулер жатады.
Коммерциялық банктер банк жүйесiнiң аса маңызды буыны болып есептеледi. ... ... ... ... мекемелерiнiң әмбебап сипаттағы түрi.
Нарықтық экономикада банктермен қатар банк жүйесiне сақтандыру компаниялары, инвестициялық банктер, қарыз сақтау ассоциациялары, зейнетақы қорлары және т.б. осы ... ... ... ... ... орын алады. Көп көлемде ақша ресурстарын шоғырландыратын бұл ... ... ... ... және ... ... ... қатысады [6].
Банк жүйесiн жоғарғы дәрежедегi макроэкономикалық мақсаттарды жүзеге асыратын маңызды құрал ретiнде қарастыруға ... ... ... ... ... ... банктер жүйесiнде ұлттық экономиканың басқа секторларымен салыстырғанда елеулi өзгерiстер болып жатқаны баршаға мәлiм. Бүгiнгi таңда нарықтық ... ... ... ... зор ... жеткен өркениеттi елдер тәжiрибесiн үйрене отырып, банк жүйесiн ... ... ... ел ... үшiн ... ... табылады.
Банк жүйесiн реформалау қажетiлiгi Қазақстанның эволюциялық дамуының сапалы, жаңа деңгейге жетуiнiң қажеттiгiнен туындап отыр. Нарықтық экономикаға көшкен жылдар аралығында ... ... банк ... ... ұзақ та, қиын ... ... кешiрдi. Бұл кезеңде елiмiздiң банк жүйесiнде тек ... ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Қазақстан Республикасының тәуелсiздiк алуының он жылдығына арналған салтанатты жиналыста ел Президентi Н.Назарбаев банк жүйесiн ... ... ... Банк АҚ ...
АҚ ... ... ... 974,3
1 355,0
100,0
15,1
Ескерту: www.kase.kz сайтынан алған мәліметтерінен автормен ... ... ... ... банктердің несие портфелі және оның ішінде 1.08.2010 ж. Қазақстан Республикасының резиденті еместерге берілген заемдар жөніндегі ақпараттарға ... ... 39 ... ... ... ... ең көп үлесі АҚ, АҚ, АҚ - да бар.
2.2 АҚ-ның ... ... және ... ... ...
АҚ-ң ... қызметінің барлық түрлерін жүзеге асырып жатқан және ірі корпоративті клиенттермен қатар, орта және ... ... ... ... ... ... жеке ... банк.
Банк 1995 жылдың маусым айында жабық акционерлік ... ... ... 1995 ... ... ҚР-ң ҰБ-ң шетел валютасымен операциялар жүргізуге лицензиясын, ал 1996 жылдың қазан айында халықаралық S.W.I.F.T жүйесіне енеді. Сол ... ... ... Visa, Euro ... Card6 Diners Ciub6 JCB, American Expess пластикалық карточкаларына қызмет көрсете бастады. 1998 жылдың ... ... ... 10 және 20 ... өз логотипі көрсетілген алтын құймаларды өткізуді бастады. 1997 жылдың мамыр айында банктік ... ... ... ... бірінші тобына енгізілді. 1998 жылдың желтоқсан айында Германия Федеративтік Республикасымен ҚР-ң қаржылай қызметтес болу туралы Парламент аралық келісімінде банк ... ... ... (KFW) ... ... ... ... 1999 жылдың наурызынан бастап банк өз логотипімен Visa-Ciassik, Visa-Gold және Visa-Business төлем карточкаларын, 1999 жылдың желтоқсанынан бастап халықаралық Visa-Elektron ... және ... Altyn ... ... бастады. 1999 жылдың қыркүйек айнан бастап банк Western Union компаниясымен бірге қызметтін жаңа түрін ... ... ... Ол ... 170 ... банк ... ... жеке тұлғалардың тапсырысы бойынша тез арадағы ақша аударымдарын орындау. Халықаралық бағалы қағаздар бойынша кастодиалдық қызмет үшін "АСҚ ... АҚ Duetsche Bank6 AG ... Duetsche Bank AG London, Bank Societe Generale ... ірі ... счет ашты. Қырғыз Республикасының Орталық депозиттерінің мүшесі болғандықтан,банктің Қырғыстанның бағалы қағаздар нарығында кастодиалды ... ... ... бар. 2001 ... 12 ... айында банк ашық акционерлік қоғам ретінде қайта тіркелді. "АСҚБ-ң АҚ халықаралық төлемдерді жүргізуді SWIFT Alliance Entry ... ... ету ... іске ... ... кезде банк жақын және алыс шетелдердің 160 банкімен қарым-қатынас жасап отыр, оның ішінде: АҚШ, Германия, Швейцария, Голландия,Франция, Ұлыбритания, Дания, ... ... ... ТМД елдері және Балтия мемлекеттері. Ресей, Қырғыстан, Латвия, Литва, Азербайджан және т.б ... 80-ге жуық ... "АСҚ ... ... өз корреспонденттік счетарын ашты. Банк Europay International және Visa International халық аралық төлем жүйесінің, "Қазақстандық қор ... ... ... ... ... ... "Жеке тұлғалардың салымдарын сақтандырудың Қазақстандық қорын ЖАҚ-ның (2000 ж. 16 ... ... № 0004 ... ... болып табылады. Банк келесі заңды тұлғалардың жарғылық қорының 5 және одан астам процентіне ие: "АСҚ ... ... ... (Алматы, 100%), "АСҚ-лизингінің ЖШС (Алматы, 9%), "Ориент-ломбардың ЖШС ) Алматы, 20%), "АСҚ-инвестінің ЖШС (Алматы, 6,67%). 2001 жылдың ... ... 2953 ... (1999 ж-262 ... 2000 ж-875) шығарылады. Банк карточкамен қызмет көрсету үшін 75 ПОС терминалы және 214 ... бар. 2001 ... 22 ... мен 24 тамызындағы акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысындағы шешімге ... ... АҚ "АСҚ ... ... қосылды. 2002 ж 1 қарашадағы мәлімет бойынша банктің келесі қалаларда 11 ... ... ... ... Алматы, Атырау, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Шымкент, Өскемен, Тараз, Ақтау, Ақсай (Батыс-Қазақстан облысы) және келесі қалаларда 4 есеп айырысу ... ... бар: ... ... ... ... Банк ... саны 2001 жылдың 1 қазанында 500 адамнан астам еді. 2002 жылдың 17 мамырындағы банк акционерлерінің ... ... "АСҚ ... ... "Банк Апогейінің АҚ-н қосу арқылы банкті қайта құру туралы шешім қабылданады. "АСҚ ... АҚ ... және ... кәсіпкерлікті қолдау Қорының ұсынысы бойынша құрылға кіші-гірім бизнесті дамыту бағдарламасының мүшесі болып табылады. Оның ... 10 ... 9 ... ... 72,5 млн. АҚШ ... ... ... кепілі бойынша) несие желісі ашылды. Осы бағдарлама негізінде Банк кіші-гірім кәсіпкерлікті дамыту қорымен бірге ... ... ... 2 ... қол ... Ол несие 3,5 жылға жалпы суммасы 3,2 млн[18].
АҚШ долларына тең ... әр ... жыл ... ... ... ... ...
- 750,0 мың АҚШ доллары суммасында 9,38 жылдық процентпен ... ден 13.10.01 ж);
- 950,0 мың АҚШ ... ... 8,63 ... процентпен (26.10.98-29.04.02);
- 800,0 мың АҚШ доллары суммасында 10,19 жылдық процентпен ...
- 700,0 дың ... ... 8,53 ... процентпенен.
Субнесиелердің іс жүзіндегі қарызы (2001.01.06) берілген несие желісі шеңберінде ... 3,4 млн АҚШ ... ... ... ... саны 317. ... ... болып шетел капиталлының үлесі 50%-ке дейінгі жеке кәсіпорындар мен жеке тұлғалар. Германия және ... ... ... ... келісім негізінде (22.05.95 және 26.11.97) ашылған Kredittanstalt fuer Wiederaufbau жеке ... 27,0 млрд ... ... ... ... ... 10 жыл, ... 3 жыл және 5% жылдық сыйақы шарты бойынша ... ... ... ... 2,0 млн. ... ... көлеміндегі игерілді. Ол ауылшаруашылық жобаларды қаржыландыруға банктерді 2001ж 01 маусымындағы ... ... ... ... ... ... 3,1 млрд неміс маркасы суммасына 6 жоба қаржыландырылды. Дүниежүзілік банктің несие желісі бойынша жалпы суммасы 230,0 мың АҚШ ... ... 3 ... қол ...
Коммерциялык және өзге банктердің клиенттермен несиелік өзара катынастарын дамыту кептеген жагдайлар мен факторларға катысты банктер ... ... ... ... ... ... ... активі бойынша несие беру операцияларын жүзеге асыруга мудделшік ... ... ... ... ... беру ... қарыз алушылардьің несие алу қабілеттілігі аньіқтаумен байланысты болады.
Банк несие беру туралы шешім кабылдаудың алдында карыз ... ... ... кабілеттілігі мен каржылык турактылығына бага 6epyi тиіс. Несие алу кабілеттілігі - ... ... ... ... сыйакы төлей отырып, клиенттің банкке ссу - даны кайтару қабілеті.
Несие алу ... ... ең ... ... ... ... ... көзкарасы турғысынан карыз алушыньің кызметін сипаттайтын көрсеткіштерді пайдалануды болжайды. Қарыз алушыньің несие алу қабілеттілігіне ... ... ... ... ... екі ... ... банк балансыньің өтімдігіне бөлінетін банк балансыньің өтімдігіне талдау жасаудан бастау көзделеді
1- топ - тез еткізілетін активтер
2- топ - етімді активтер
Активтердің ... ... ... ...
- ... Есеп ... ... Валюталык есеп шот
- Өзге акша қаражаттары
- Дебиторлармен есеп ... ... ... ... ... ... ... салымдар
- Өзге айналым активтері.
Өтімді активтерге жататындар:
- өндірістік қорлар
- Аякталмаған өндіріс
- Алдағы кезеңдерге арналған шығыстар
- Дайын өнімдер
- Тауарлар
Банк әp6ip ... ... ... ... ... ... өзіне қатер төнбеушілікті қамтамасыз етуі . Ал банк тәуекелі клиенттің несие алу қабілеттілігін деңгңйімен ... ... және ... банк ... ... ... алу ... өлшемдерін бөліп көрсетуге мүмкіндік береді. Окульіқтарда ... ... ... алу ... ... неғурлым кең таралған көрсеткіштері мынандай түрде болып көрсетіледі:
-несие рейтингі, капитал, қарыздың күші, ақша қаражаттарының қозғалысы, кепілдік;
-облыстар ... ... ... ... ... ... жағдай; басқару сапасы; кепіл сапасы.
(бес )-қарыз алу сипаты, қаржылық мүмкіндіктер, капиталмен қамтамасыз ету, жалпы экономикалық жағдай.
Банктер клиентінің ... ... ... ... ... қайтаруға кері әсер етуімүмкін кәсіпорынның (компанияның) қызметімен байланысты ең алдымен тәуекелдерді ескереді. Тәуекел мен ... ... ... ... алу ... ... дұрыстығын шешу банк үшін басты факторлардың бірі ... ... ... ... ... ... ... әрқашанда тәуекелге бел байлайды. Сондай-ақ, банктер несие алу қабілеттілігін бағалау кезі-нде компаниялармен байланысты тәуекелдерді де ... ... ... ... тиіс. Мүндай тәуекелдерге мыналар жатады:
- кәсіпорындардың (комлалиялардың), салалардың қызмет ... ... ... ... ... ... ... (жетекшілердің сапасы, адалдық, біліктілік).
Окулық әдебиеттерде әкономистер банк клиентінің несие алу қабілеттіліғіл бағалаудың өлшемдерін бөліп ... ... оны ... ... ... мазмүнын анықтайды:
- іскерлік тәуекелін бағалау;
- менеджментті бағалау;
- қаржылық түрақтылықты ... ... ... ... ақша қозғалысына талдау жасау;
- клиент туралы ақпараттар жинау және оның жұмысын қадағалау.
2.3 Банктің өтімділігіне және ... баға ... - ... ... қамтамасыз ететін, оның қызметінің жалпы сипаттамаларының бірі болып табылады.
Банк ликвидтілігі - бұл салымшылар мен қарыз берушілер ... өз ... ... және ... ... ... ... нақты және потенциалды деп екіге бөлінеді. Банктің нақты міндеттемелері: талап ету ... ... ... ... банкаралық ресурстар, несие берушінің қаражаттары түрінде банктің балансында көрсетіледі. Ал потенциалды немесе баланстан тыс міндеттемелерге: ... ... ... ... ... ... ашу және тағы басқалар арқылы көрсетіледі.
Егер коммерциялық банктің борыштық және ... ... ... ... үшін қолма-қол ақшалай қаражаттар мен басқа да өтімді активтері болып, сонымен ... ... ... ... тез ... ... ... жеткілікті болса, онда бұл өтімді банк болып табылады.
Банк өтімділігі аталған барлық міндеттемелерді, сонымен қатар, болашақта пайда болуы мүмкін ... ... ... ... ... орындау үшін кассадағы және корреспонденттік шоттардағы қалдықтармен сипатталатын банктік ақшалардың барлығы; қолма-қол ақшаға тез айналатын активтер; банкаралық нарықтан немесе Орталық ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Осы аталған қаражат көздерін пайдалану банк үшін шығыстармен байланысты болмау керек. Мысалы, өтімді қаражаттардың көзі ретінде бағалы ... ... ... активтерді сату қалыпты тәртіпте алдын-ала келісіп қойған шарттардың негізінде жүзеге асырылуы керек.
Активтердің тиімді құрылымын жасай ... ... ... ... ... ... ... демек, олардың жоғары өтімді және ұзақ мерзімді өтімді активтері міндеттемелердің мерзімдеріне, сомаларына және типтеріне сай келуі ... ... ... ... ... ... ... Ақшалай формадағы банктің активтері төлем қызметін орындауға бағытталған. Сонымен ... банк ... мен ... ... мерзім мен сомма бойынша сәйкестілігі де банк өтімділігін сипаттайды және банктің беделі де оның ... ... ... болып табылады. Келесі кестеде банктің өтімділік көрсеткіштері қарастырылады.
Кесте мәліметтерінен көріп отырғандай, банктің ликвидтілігін анықтайтын көрсеткіштер ... ... Тез ... ... ... 2008 жылы 19,6% ... ал 2009 жылы 30,1 %, ... жылы бұл көрсеткіш 41,5 %-ды құрап отыр. Бұл жалпы критерий көлеміне есепті жылы ... сай ... ... ... ... ... бойынша өтімділік коэффициенті 3 жыл мәліметінде 2008 жылы -62 % құраса, ал 2009 жылы -64,6%, ал ... жылы -52,6 % -ды ... ... тез ... ... ... басты өтімділік коэффициенті 2008 жылы -57,9 % тең ... ал 2009 жылы бас ... -57,5 % -ға, ал ... 2010 жылы ол ... -49,2 %-ға тең ... көреміз. Яғни тиісті критерийден ауытқып отыр. Бұл банктегі ликвидті активтердің аз болуынан болып отыр. ... ... 2008 жылы 57897607 млн. ... 2009 ... млн. теңге, ал есепті 2010 жылдары 106878518 млн теңгені ... ... жылы 2008 ... ... ... ... ... Өсу қарқыны 184%-ды құрайды. Басқа да резервтер 2010 ... 2008 ... ... 14847382 млн ... ... ... ... есепті жылы 2008 жылмен салыстырғанда 45851123 млн теңгеге өскен. Өсу қарқыны 389%-ға тең. Капиталдың барлығы 2010 жылы 60520453 млн ... ... Бұл ... 2008 жылмен салыстыратын болсақ -14380011 млн теңгеге кеміген.
Өсу қарқыны 80,8 %-ға тең ... ... ... мен ... ... 2008 жылы ... млн. ... 2009 жылы 1019577514 млн теңге, ал есепті 2010 жылы 1051560940 млн теңгені құрап отыр. Тез арадағы өтімділік коэффициенті 2008 жылы 19,6% ... ал 2009 жылы 30,1 %, ... жылы бұл ... 41,5 %-ды ... отыр. Бұл жалпы критерий көлеміне есепті жылы мәлімет сай болып отырғанын көрсетеді.
Есепті жылды 2008 ... ... ... ол ... 66906519 млн теңгеге өскен. Өсу қарқыны 107 %-ға тең.
6 кесте. ... ... баға беру ... ... мәні
Критерий
2008 жыл
2009 жыл
2010жыл
max
min
Тез арадағы өтімділік коэффициенті
Кмл =ЛА/ОВ ... ... ... ... ... ... лсо =(ЛА - ОВ)
/СО х100%
-62,0
-64,6
-52,6
50
25
Тез арадағы міндеттемелер бойынша басты өтімділік коэффициенті
К глсо =(ЛА +КВ - ... ... с к е р т у - ... ... ж.ж. консолидирленген есеп берулері негізінде құрастырылды
Банктің өтімділік көрсеткіштерін жақсарту банк менеджментіне де тікелей байланысты, сондықтан ... ... ... ... жақсарту үшін келесі іс-шараларды жүзеге асыруға болады:
-банк саясатын жақсарту;
-стратегиялық және ағымды міндеттерді жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
-білікті мамандардың көп болуы;
-банк қызметін басқарудың ғылымилылығы;
-қажетті ақпарат базасының болуы.
Келесі кестеде АҚ-ның сенімділігіне баға берейік.
Кез-келген банктің ... оның ... ... істеу, нарық жағдайларына байланысты бәсекеге төтеп беру жағдайы және тағы ... ... ... ... банктің сенімділігіне баға беруді қарастырайық.
Банктің сенімділігін бағалау көрсеткіштері мәліметі бойынша сенімділіктің бас коэффиценті бойынша сандық мәні 2008 жылы 0,09 %, ал 2009 жылы 0,1 % ... ал ... 2009 ... ... ... ол ... 0,07% ... Сенімділіктің бас коэффиценті өткен жылға қарағанда біршама ... ... ... 2 ... ... ... ... көрсетеді. 2008 жылы 0,1 % ал 2009 жылы 0,4 % ... ал ... 2010 жылы ол ... 0,6 % -ды ... ... Тез ... ... коэфиценті есепті жылғы мәлімет бойынша 0,4 % тең болып отыр.
Капиталдың ... ... 2008 жылы 1,3 % ал 2009 жылы 1,1 % ... ал ... жылы ол ... ... кеміген.Яғни ол көрсеткіш 0,6% -ды құрайды. Бұл да өткен жылға ... ... ... Банктің сенімділігін жоғарылату үшін тез арадағы өтімділік коэффиценттің, өтімділіктің бас коэффицентін тағы ... да ... ... ... ... ... кесте. Банк сенімділігіне баға беру
Көрсеткіштер
Есептеу формуласы
Сандық мәні
2008 жыл
2009 жыл
2010 жыл
Сенімділіктің бас коэффиценті
К1= К/Ар
0,09
0,1
0,07
Тез арадағы өтімділік коэффиценті
К2 ... ... ... бас ... =(ЛА ... ... ... ЗК/К
0,3
0,3
0,4
Капиталдың қорлану коэффиценті
К6 К/УФ
1,3
1,1
0,6
Сенімділіктің жалпы формуласы
N =(К1/1) х45 + (К2/1)х20+(К3/3)х10+
(К4/1)
х15+(К5/1)х5+(К6/3)х5
13,5
24,8
24,15
Е с к е р т у - ... ... ж.ж. ... есеп ... ... құрастырылды
Сенімділіктің жалпы формуласы бойынша сандық мәндер 2008 жылы 13,05 ... 2009 жылы 24,8 , ал ... жылы 24,15 ... ... ие ... ... Бұл ... „АТФ Банк" акционерлік қоғамы қаржы нарығында жылдан-жылға үлкен сенімділікке ие ... ... ... ... ... ... пайда табумен тікелей байланысты. Пайда табу негізінен сол банктің қаржылық нәтижесінің көрсеткіштеріне тікелей байланысты. Коммерциялық банктердің табыс көздеріне ... ... ... ... ... ... беру қызметі;бағалы қағаздармен жасалатын бизнес;салымдар қабылдау және клиенттердің тапсырмасы бойынша операцияларды жүзеге асыру бизнесі;басқа ... ... ... ... ... емес ... ... бизнесі.
Несиелік бизнес екі элементтен тұрады: клиенттерге жеке және заңды тұлғаларға несиелер беру және бос ... ... ... банктерге уақытша пайдалануға пайыздлық сыйақы беру. Несиелік бизнестің ... ... ... ... банкаралық несие, кейде басқа банктегі депозит формасында болуы мүмкін. Несиелік бизнестен пайыз формасында пайыз ... [19]. ... ... ... ... ... және ... банктің белгілі бір төменгі бағамен - дисконт негізінде сатып алуын сипаттайды. Дисконт ... ... ... ... ... ... ... айналымды және айналымсыз болуы мүмкін. Бірінші жағдайда, банк ... ... ... ... алушыдан талап етуге құқылы. Ал екінші жағдайда, ... ... ... жоқ, ... ол ... ... түсетін сыйақының жоғары болуы, өнімді сатудан түсетін ... ... ... ... табыс екі элементтен тұрады:
1/ сатып алғаннан төлемнің түсуі арасындағы ... ... ... ... ... үшін төленетін пайыз және 2/ факторинг операциясының түріне байланысты тәуекелге сәйкес шамасы ауытқып отыратын комиссиондық сыйақы. Факторинг ... ... ... ... факторингтік операциядан түсетін табысты банктің пайыздық табысына жатқызады.
Сақтау бизнесі банктің ... және ... ... ... Бұл ... ... мүлкін басқарғаны үшін немесе осы мүлікке байланысты клиенттің тапсырмаларын орындағаны үшін алатын комиссия формасындағы ... ... ... ... ... ... траст келісім шарты негізінде банк клиентке шоттағы қаражатын табыс әкелетін активтерге орналастырғандығына міндеттеме алады. Агенттік ... ... ... қай ... қаражат жұмсау қажеттігін келісіп алады. Трасталық операцияларда тәуекел жоғары, себебі, мұнда банктің табысы клиенттің табысынан жоғары болуын қалайды. ... сай, ... ... ... ... мөлшері де агенттік қызмет көрсетуден түсетін табысқа қарағанда біршама жоғары болып келеді. Мұндай ерекшелік, өз ... ... ... алынатын комиссиялық сыйақының құрылымын анықтайды. Ол мүлікті басқарғаны үшін төленетін комиссиондық сыйақы мен ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижесі бойынша төленетін сыйақыдан тұрады.
Бағалы қағаздармен бизнес мынандай ... ... ... ... ... ... шығару;
2/ оларды нарықта сату;
3/ кәсіпорындарды жекешелендіруге байланысты қызмет көрсетуде басқа да ... ... ... ... ... операциялары;
Банктің кепіл беру қызметі клиенттерге есеп айырысу үшін және ... алу үшін ... әр ... ... ... ... мен ... түсетін ақшалай сыйақы түріндегі табыс әкелетін банктің қызметін сипаттайды. Егер ... ... үшін оның атын ... клиенттердің қатарында болса, банк оған ақысыз кепілхат беруі мүмкін.
Салымдар қабылдау және клиенттің тапсырмасы бойынша ... ... ... бизнесі банкке мынандай формада табыс алуға мүмкіндік береді:
-комиссиондық ... шот ... ... ... ... үшін;
-белгілі бір мерзім ішінде белгіленген комиссия / ақша белгісінде/;
-айналымнан алынатын комиссия;
б/ шот бойынша ... ... ... ... үшін;
в/ шотты жабу үшін;
г/ қолма- қол ақша беруге немесе есеп айырысуға байланысты операцияларды жүргізгені үшін;
-банктің корреспонденттік қатынас бойынша ... ... ... ... ... ... үшін алатын пайызы;
-дәстүрлі емес табыс түрлері бойынша банктің ... ... ... ... ... айырбастауға байланысты, клииенттерпге оқып үйреткені үшін және тағы басқалардан алынатын табыстар; Мұндағы лизингтік ... ... ... ... төлемдер, пайыздық төлемдер және комиссия жатады.
Банктің барлық табысын үш негізгі топқа бөліп қарастыруға болады:
-пайыздық табыстар;
-банктік ... ... ... ... да табыстар;
Несиелік пайыз - пайыздық табыстың басты көзі ... ... ... ... үшін ... алушылардың төлейтін төлемдері болып табылады. Несиелік бизнес екі ... ... ... жеке және ... ... ... беру және бос ... басқа коммерциялық банктерге уақытша пайдалануға пайыздлық сыйақы беру ... ... ... ... етуге және мерзімді депозиттері, басқа банктердің депозиттері бойынша басқа да банктерден сатып алынған несиелік ресурстар үшін сондай-ақ ... ... ... ... ... пайыздардан құралады.
8 кесте. Банктің табыстары мен шығыстары
Көрсеткіштер
Сандық мәні (млн.тг.)
Ауытқуы
(+; - ) (млн. ... ... ... ... ... ... табыс
108173947
118906031
117751359
9577412
108
Пайыздық шығын
72308447
75068035
74339719
2031272
102
Таза пайыздық табыс
35865500
43837996
43411640
7546140
121
Комиссиялық табыстар
7817834
8703131
9286319
1468485
118
Комиссиялық шығындар
-
1226969
2127531
-
-
Таза комиссиялық табыс
-
7476162
7158788
-
-
Қаржылық операциялардан түскен табыстар(шығын)
228707
528545
406168
177461
177
Таза курстық айырма
3374135
3565987
5493022
2118887
162
Активті операциялардан болған табыстар(шығын)
-
232359
486671
-
-
Меншікті ... ... ... ... ... пайда
-
2710414
5578846
-
-
Басқа да операциялық табыстар
786444
575913
154983
-631461
-197
Операциялық табыс
-
57870286
61716776
-
-
Құнсызданудан болған шығындар
-
46674414
104224354
-
-
Персоналға жұмсалған шығындар
8277537
9713174
9175162
897625
110
Басқа да жалпы және ... ... ... дейінгі шығындар
-
8807948
60697505
-
-
Табыс салығы бойынша үнемдеулер
-
1606922
5927672
-
-
Жылдық шығын
7244026
-7200926
-54769833
-47525807
(-9) есе
Е с к е р т у - ... ... ж.ж. ... есеп ... ... құрастырылды
Табыс көздері екіге бөлінеді:
-тұрақты, оған банктік қызметтен алынатын пайыздық және пайыздық емес табыстар жатады;
-тұрақсыз, оған ... ... ... қағаздармен жасалатын операциялардан және көзге көрінбейтін операциялардан алатын табыстарға жатқызуға болады. ... ... ... ... және ... алу ... қарай жіктеуге болады.
Формасына қарай олар мынандай түрлерге бөлінеді:
-пайыздық шығындар;
-пайыздық емес шығындар
-басқа да шығындар;
Пайызсыз шығындарға жалпы банктің операциондық ... мен ... ... ... шығындары жатады.
Басқа да шығындар - банктік олперациялардың өзіндік құнына жататын резервтерді құру, салық ... ... ... ... ... валюталық нарықта алып- сатарлық операцияларды жүзеге асыруға банктің мүлкін сатуға және тағы басқаларға байланысты болатын зияндарды сипаттайды.
Есепке алу ... ... банк ... келесі түрлерге бөлінеді:
-банктің операциондық және түрлі шығындары;
-басқару аппаратын ұстау шығындары;
-банктің төлейтін ... және тағы ... ... мен ... ... ... ... кестеде қарастырылып отыр. Таза пайданың өсуіне операциялық табыстар тікелей әсер етеді. Операциялық табыстарды пайыздық және ... емес ... ...
Банктің таза пайдасы есепті жылы базалық жылмен салыстырғанда -47525807 млн теңгеге немесе 9 есе ... - ... ... құрап отыр.
Банктің таза табысының көлемінің азаюы себебі негізінен банктің пайыздық және ... емес ... ... ... есебінен болып отыр.
Несиелік пайызды мына белгілеріне қарай жіктеуге болады:
-несие ... ... ... банктік, тұтыну несиелерінің пайызы жәнек тағы басқалар;
-несиелік мекеменің түрлеріне қарай: Орталық банктің есепке алу ... ... ... ... ... ... мерзіміне қарай: қысқа мерзімді несиелер бойынша пайыз, ұзақ мерзімді несиелер бойынша пайыз;
-несие түрлеріне байланысты: ... ... ... ... ... несиелер, вексельдерді есепке алу, мақсатты несиелер бойынша пайызы.
2.4 АҚ-ның ссудалық операцияларына баға беру
Банк ... - ... табу ... ... ресурстарды әр түрлі активтер бойынша орналастырылған қаражаттары болып табылады.
Банк активтерінің құрылымы ... ... ... ... ... қарай бөлінген баптардың баланс нәтижесіне қтатынасын сипаттайды.
Активтердің сапасы активтік операциялардың түрлендірілуіне, тәуекелді активтердің көлеміне, толық құны жоқ ... ... және ... ... ... белгілеріне қарай анықталады.
Активті операциялар көмегімен банктер өз қарамағындағы ресурстарды пайда табу үшін және де ... ... ... ... ету үшін ... Оған келесілер жатады:
- шаруашылық жүргізуші субъектілерге әр түрлі қажеттіліктерді қамтамасыз ету үшін қысқа, ортақ және ұзақ мерзімді несие беру;
- халыққа ... ... ... құнды қағаздар сатып алу үшін несие беру;
- лизингтік операциялар;
- факторингтік ... ... ... ... ... ... беру /банкаралық несие/;
Көрсетілген активті операциялардың ішінде ең бастысы қайтарымдылық, мерзімділік және ақылық негізінде несиелеу операцияларын жүргізу ... ... ... банктердің несиелеуден табатын табысы барлық табысының 80 пайызынан асып кетеді.
Соңғы жылдары несиенің дәстүрлі түрлерімен қатар көптеген жаңа ... ... ... белгілі. Олар пәтер, үй сатып алуға берілетін ипотекалық несие, сақтандыру қағазын кепілзатқа беретін несие, фермерлерге жер сапасын ... ... ... және тағы ...
9 кесте. АҚ-ң активті операциялар құрылымы
Көрсеткіштер
Сандық мәні ... ... ... ... ... және оның баламалары
57759513
95590527
187766665
5,8
9,4
17,8
Міндетті резервтер
60880209
21654652
18036119
6,2
2,1
1,7
Банктегі шоттар мен депозиттер
4994258
13556199
3130290
0,5
1,3
0,3
Пайда немесе ... ... ... қар- ... ... ... жалгасы
Клиенттерге берілген несиелер
783253258
799054021
778889753
79,5
78,4
74,1
Қолда бар сатуға арналған активтер
15603285
24448559
17546557
1,6
2,4
1,7
Өтеуге дейінгі инвестициялар
-
-
243978
-
-
0,002
Ағымдағы салықтар бойынша активтер
1063011
3580027
-
0,1
0,4
-
Кейінге қалдырылған салықтар бойынша активтер
-
213635
8308728
-
0,002
0,8
Негізгі ... және ... емес ... да ... барлығы
984654421
1019577514
1051560940
100
100
100
Е с к е р т у - ... ... ж.ж. ... есеп ... ... ... негізгі активтер ол касса ,ақша және оның баламалары 2008 жылы 57759513 млн. теңгені құраса, ал 2009 жылы ... ... ал ... 2010 жылы ... млн. ... құраған.
Бұл банктің ең маңызды көрсеткіштерінің бірі болып табылады.Есепті жылы бұл көрсеткіштің ... үлес ... 17,8 %-ды ... ... Сонымен қатар, клиенттерге берілген ссудалар бойынша көрсеткіштері 2008жылы 783253258 млн. теңге, 2009 жылы ... млн. ... ал ... 2010 жылы ... млн. ... құрады. Сондай-ақ банктегі шоттар мен депозиттер бойынша көрсеткіштер 2008 жыл бойынша 4994258 млн. теңгені, ал 2009жылы 13556199 млн. ... , ... 2010 жылы ол ... 3130290 млн. ... тең болып отыр. Басқа да активтер 2008 жылы 4968772 млн.теңгені, ал 2009 жыл 9830026 млн. теңгені, ал 2010 жылы ол ... 9466360 млн. ... ... ... ... үлес ... 0,9 % ... отыр.
10 кесте. АҚ-ң активті операцияларының құрамы мен құрылымын талдау
Көрсеткіштер
Сандық мәні ... - ) ... ... ... ... ... ... жыл
10 кестенiң жалгасы
Ақша қаражаттары және оның баламалары
57759513
95590527
187766665
130007152
325
Міндетті резервтер
60880209
21654652
18036119
-42844090
29,6
Банктегі шоттар мен депозиттер
4994258
13556199
3130290
-46813968
62,7
Пайда немесе шығын арқылы бағаланатын қаржылық активтер
31042793
25315686
2607613
-28435180
1,4
Клиенттерге берілген несиелер
783253258
799054021
778889753
-4363505
99,4
Қолда бар ... ... ... ... ... ... ... активтер
1063011
3580027
-
-1063011
-
Кейінге қалдырылған салықтар бойынша активтер
-
213635
8308728
8308728
-
Негізгі құралдар және материалдық емес активтер
25089322
26334182
25564877
475555
102
Басқа да активтер
4968772
9830026
9466360
4497588
190
Активтердің барлығы
984654421
1019577514
1051560940
66906519
107
Е с к е р т у - ... ... ж.ж. ... есеп ... негізінде құрастырылды
Коммерциялық банк активтерін мынадай 4 топқа бөлуге болады:
- Касса және оған теңесетін ақшалай қаражаттар.
- ... ... ... ... ... ... ғимараттары мен жабдықтары.
Активтердің қайтарылмауы немесе олардың құнының төмендеуінен келген шығындарды жабу үшін ... ... ... ... деп ... ... және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы провизиялар - бұл банктің арнайы провизияларды ... ... ... ... басқа да барлық жиынтық активтері бойынша мүмкін шығындарды жабу үшін құрылғане провизиялар болып табылалды.
Арнайы провизиялар - бұл құны ... ... алу ... екі есе ... ... ... ... мүмкін нақты жіктелінген активтер бойынша шығындарды жабуға арналған провизиялар болып табылады.
Коммерциялық банктерде негізгі ... ... ... болып табылады;
- несиелік операциялар,олардың нәтижесінде банктің несиелік портфелі құрылады;
- инвестициялық операциялар, олар инвистицияляқ портфельді құру үшін ... ... ... ... және есеп ... ... бұл банктің өз клиенттеріне көрсететін қызметің басты түрінің бірі болып табылады;
- басқада активтік ... ... ... ... ... ... ... қаматамасыз ететін, сәйкес инфрақұрылымды құрумен байланысты.
Банктің активтік операцияларының біршама кең таралғанын мыналар болып табылады:
- ссудалық операциялар, олар банкке ... ... ... ... ... көлемде бұл операциялардың мәні өндіру, айналымға енгізу және тұтыну процестерін ынталандырып, олар арқылы банктер уақытша ... ... ... ... әрекет етуге айналдырады;
- депозиттік операциялар, банктің активті дипозиттік операцияларын ... ... ... (корреспонденттік шот және резервтік шот) және басқада коммерциялық банктердің шоттарында төлем қаржыларының ағымдағы және ұзақ резервтерін ... ... ... активтік операциялар, олар формалар бойынша әртүрлі шет елде, банктерге айтарлықтай ... ... ... 2008 жылы ... млн. ... 2009 жылы ... млн. теңгені, ал 2010 жылы 1051560940 млн. теңгеге тең болып отыр.
Кесте ... ... ... ақша және оның ... ... 2010 ... 2008 ... салыстырғанда 130007152 млн. теңгеге өскенін көреміз. Өсу қарқыны 325 %-ды құрап отыр. Міндетті резерв тер ... 2008 ... ... -42844090 млн. теңгеге кеміген, Яғни өсу қарқыны 29,6%-ды құрайды. Банктегі шотт ар мен ... 2010 жылы 3130290 млн ... ... оның өсу ... 62,7 %-ға тең.Банк активінің құрамындағы клиенттерге берілген займдар көрсеткіші 2010 жылы 2008 жылмен салыстырғанда -4363505 млн. ... ... оның өсу ... 99,4%-ды құрайды. Бұл дегеніміз банктің жұмыс істейтін активтерінің кемігенін көрсетеді. ... ... ... және ... емес ... 2010 жылы 2008 ... салыстырғанда 102%-ға өскен.
Кейінге қалдырылған салықтар бойынша активтер 2009 жылы 213635 млн. теңге, 2010 жылы 8308728 млн. ... ... ... ... 2008 ... ... бұл ... 8308728 млн. теңгеге артқан. Басқа да активтер есепті жылы 2008 жылмен салыстырғанда 4497588 млн. теңгеге өсіп, өсу ... ... ... ... ... ... 2008 жылы 984654421млн. теңге, 2009 жылы 1019577514 млн. ... ал ... 2010 жылы ... млн. ... құрайды. Есепті жылды 2008 жылмен салыстырғанда 66906519 млн. теңгеге өскен, ал оның өсу ... ... тең ... отыр.
Банктің активтер құрылымының жағдайын жақсарту немесе жетілдіру үшін бірнеше іс - ... ... ... деп ... атап ... банк қызметшіліерін де қазіргі жағдайға байланысты қызметкерлерді ... және ... ... дәлелдеу жүйесінің тиімділігі жеткіліксіз болып отыр. Бұл кемшіліктер мамандардың жұмысқа деген қызығушылық тәуекелділігін тудыруы мүмкін. Келесі ... ... ... құрылымын қарастырайық.
Банк балансының бір бөлігі оның пассивтері ... ... ... ... ... - ... ресурстарын қалыптастыру және оны ұлғайту болып табылады. Сондықтан, бұл операциялардың банктің өзінің, несиелік мекеме ретінде жұмыс жасауы үшін ... ... бар. ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың есеп немесе ағымды шоттарына қаражакттарды жұмылдыру /талап етуге дейінгі депозиттер/;
- басқа банктерден ... ... ... және жеке ... қаражаттарын мерзімді салымға жұмылдыру;
- құнды қағаздарды шығарып ... ... ... ... ... ... алу және тағы ... меншікті капиталының одан әрі қарай көбеюі банктің таза пайдасынан аударым жасаумен немесе жаңадан акция шығарып, оны орналастырумен іске ... ... ... ... ... тағы бір көзі ... ... бөлінбеген табысы болып табылады.
Жұмылдырылған резерв ішінде маңызды орынды алатындар депозиттік ресурстар болып табылады. ... бұл екі ... ... ... бар. Оның ... - тез ... депозит белгілегенген берзімге салынатындығы белгілі. Сол мерзім өткенге дейін оның иесіне ... ... алу өте ... ... ... Онда ол көп ... ... Сондықтан банк бұл қаражаттарды мерзімі өткенге дейін ешбір ... ... ... ... алады.
Коммерциялық банк активтерін мынадай 4 топқа бөлуге болады: ... және оған ... ... қаражаттар.
2.Несиелер.
3.Бағалы қағаздарға жұмсайтын инвестициялар.
4.Банктің ғимараттары мен жабдықтары.
Кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай активтердің барлығы үш жыл жұмысының дамуын ... ... банк ... жалпы алғанда жағымды динамикасын көрсетеді.
Банк ресурстары - бұл банктің пассивтік операциялар негізінде қалыптасқан және ... ... ... ... ... және ... активтік операциялар бойынша банк өтімділігін қамтамасыз ету және пайда табу ... ... ... ... ... және ... қаражаттарының жиынтығы болып табылады.
Коммерциялық банктердің ресурстарының құрылымы олардың мамандануына, ... және ... ... ... ... ... ... келесілер жатады:
- банктің меншікті капиталы;
- банктің заемдық және тартылған қаражатттары;
Банк ресурстарының құрамындағы меншікті капитал үлесі тартылған ... ... өте ... ... ... ... деген қажеттілігінің 10 пайызға жуық бөлігі өтелсе, ал қалған бөлігі тартылған қаражаттардың үлесіне тиеді.
Меншікті және тартылған ... банк ... ... ... ... корреспонденттік шотта қалыптасады. Сонымен қатар, банктің менгшікті капиталы ұзақ мерзімді активтерге жұмсалымдардың басты көзі болып табылады.
Банктің меншікті ... - ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшін құрылған банктің әр түрлі ... мен сол ... ... ... ... ... және өткен жылдардағы бөлінбеген пайдасы болып табылады.
Қазіргі коммерциялық банктердің меншікті капиталын келесі баптар құрайды:
- жарғылық капитал;
- ... ... ... ... банк ... ... тәуекелдерді төмендету мақсатында құрылған қорлар;
- бөлінбеген банк пайдасы.
Банктің жарғылық ... ... ... ... ... ... ... құрылуын және өмір сүруінің экономикалық негізін құрайды.
Резервтік қор - банк қызметінде пайда болуы ... ... ... жабу ... ... ... қоры.
Қосымша капиталдар - негізгі құралдардың тозуына байланысты аударылған аударымдар есебінен және белгілі мақсатқа ... ... бөлу ... ... ... [22].
Арнайы қорлар - негізгі қорларды қайта бағалау негізінде валюталық қаражаттарды қайта бағалау қоры болып табылады, яғни ... ... мен ... ... ... айырма нәтижесінде құрылады.
Бөлінбеген пайда - акциялар бойынша дивидендті төлегеннен кейін және резервтік қорға қалған ... ... ... меншікті капиталын ұлғайту жолдарына келесілер жатады:
- банк пайдасы;
- акциялар шығару;
- құрылтайшылар мен пай ... ... ... облигациялар шығару жатады.
11 кесте. АҚ-ң пассивті операциялар құрылымы
Көрсеткіштер
Сандық мәні (млн.тг.)
Үлес салмағы (%)
2008
жыл
2009 ... ... және ҚРҰБ ... ... ... ... қаржылары
380605239
343421095
501639782
38,6
33,7
47,7
Шығарылған қарыздық бағалы қағаздар
174987265
204988009
-
17,7
20,1
-
Субординерленген қарыз
55027555
55156913
-
5,6
5,4
-
Артықшылығы бар акциялар
1754773
-
0,2
-
-
Кейінге ... ... ... ... ... да ... мен ... кестенiң жалгасы
Басқа да міндеттемелер
2292648
1748582
2966250
0,2
0,2
0,3
Міндеттмелердің барлығы
909753957
923684765
991040487
92,4
90,5
94,2
Жарғылық капитал
57897607
89170492
106878518
5,9
8,7
10,1
Активтерді қайта бағалау резервтері
-
-
951884
-
-
0,009
Басқа да резервтер
333799
12944680
15181181
0,03
1,2
1,4
Қосымша төленген капитал
242185
242185
242185
0,02
0,02
0,02
Бөлінбеген ... ... ... мен ... ... с к е р т у - АҚ-ның 2008-2010 ж.ж. консолидирленген есеп берулері негізінде құрастырылды
Банктің ... ... одан әрі ... ... ... таза пайдасынан аударым жасаумен немесе жаңадан акция шығарып, оны орналастырумен іске асырылады. Банктің меншікті капиталын көбейтудің тағы бір көзі ... ... ... табысы болып табылады.
Оның бастысы - тез арадағы депозит белгілегенген ... ... ... Сол ... ... ... оның ... банктен депозитті алу өте тиімсіз болып табылады. Онда ол көп табыс жоғалтады. Сондықтан банк бұл қаражаттарды мерзімі ... ... ... қауіпсіз активтік операцияларға пайдалана алады.
12 кесте. АҚ-ң пассивті операциялар құрамы мен құрылымын талдау
Көрсеткіштер
Сандық мәні ... - ) (млн. ... ... ... ... жыл
2010 жыл
Үкімет және ҚРҰБ қаржылары
412062
207033
33690324
33278262
8176
12 кестенiң жалғасы
Несие мекемелерінің қаржылары
293755417
317560754
452011880
158256463
153
Клиенттердің қаржылары
380605239
343421095
501639782
121034543
132
Шығарылған қарыздық ... ... ... бар ... ... табысқа салынатын салықтық міндеттемелер
595759
-
732251
136492
123
Басқа да құнсызданулар мен резервтер
323239
602379
-
-
-
Басқа да міндеттемелер
2292648
1748582
2966250
673602
129
Міндеттмелердің барлығы
909753957
923684765
991040487
81286530
109
Жарғылық ... ... ... резервтері
951884
951884
-
Басқа да резервтер
333799
12944680
15181181
14847182
4548
Қосымша төленген капитал
242185
242185
242185
-
100
Бөлінбеген табыс
15823873
6899432
61674996
45851123
389
Азшылықтың үлесі
603000
434824
432741
-170259
71,7
Капиталдың барлығы
74900464
95892749
60520453
-14380011
80,8
Міндеттемелер мен капиталдың барлығы
984654421
1019577514
1051560940
66906519
107
Е с к е р т у - ... ... ж.ж. ... есеп берулері негізінде құрастырылды
Меншікті және тартылған коммерциялық банк ресурстары Ұлттық банкте ашылатын корреспонденттік шотта қалыптасады. Сонымен қатар, банктің менгшікті капиталы ұзақ ... ... ... басты көзі болып табылады.
Мәліметтерді көріп отырғанымыздай міндеттемелердің көрсеткіші 2008 жылы 909753957млн. ... ... 2009 жылы ... млн. ... ал есепті 2010 жылы ол көрсеткіш 991040487 млн. теңгеге жетті. .
Банктің меншікті ... ... тағы бір көзі ... ... ... ... ... табылады. Оның бастысы - тез арадағы депозит белгілегенген берзімге салынатындығы белгілі.
Қорыта келе, банк ... ... ... ... ... ... Болашақта операциялық шығындарды, оның ішінде әкімшілік және операциялық шығындарды, табыс салығы бойынша шығындарды қысқарту ... деп ... ... ... үлес салмағы 2008 жылы 92,4%, 2009 жылы 90,5%, ал 2010 жылы 94,2%-ды құрайды. ... ... ... 2008 жылы 247452 млн. ... ал 2009 жылы 289608 млн. теңгені, есепті жылы 178822 млн теңгені құрайды. Клиенттердің қаржылары көрсеткішінің мәні 2008 жылы 935429 млн. ... ал 2009 жылы 867392 млн. ... ... ал ... жылы бұл ... 1332727 млн ... тең ... отыр.
Басқа да міндеттемелер 2010 жылы 2966250 млн. ... ... оның ... үлес ... 0,3 %-ға тең. Баланстағы үлес салмағы есепті жылы 62,4%-ды құрайды. Шығарылған қарыздық бағалы қағаздар 2008 жылы 174987265 млн. ... 2009 жылы ... млн ... ... ... капитал 2008жылы 74900464 млн. теңге, 2009 жылы 95892749млн. теңге, ал есепті 2010 жылы 60520453 млн. ... ... ... ... көреміз. Соның ішінде бөлінбеген пайда және басқада резервтер 2008 жылы 15823873 млн. ... ... 2009 жылы ... ал есепті 2010 жылы ол көрсеткіш 61674996 млн.теңгені құрады. Баланстағы үлес салмағы ... ... Бұл ... ... ... ... пассивті операцияларының құрамы мен құрылымын талдайтын болсақ клиенттердің қаржылары 2010 жылы 2008 жылмен ... ... млн. ... өскен, өсу қарқыны 132 %-ға тең. Несие мекемелерінің қаржылары 2010 жылы 2008 жылмен салыстырғанда 158256463 млн. теңгеге өскен, өсу қарқыны ... ... ... ... ... қағаздар 2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда 30000744 млн. теңгеге өскен, оның өсу ... ... тең ... ... Басқа да міндеттемелер 2010 жылы 2966250 млн теңгені құрап отыр. Ол ... 2008 ... ... ... 673602 млн ... ... Ол көрсеткіштің өсу қарқыны 129%-ды құрайды Міндеттемелердің барлығы 2010 жылы 991040487 млн теңгені құрайды. Өсу қарқыны 129%-ға тең.
3. ҚР БАНК ... ... ... ЕТУДІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Экономикалық-математикалық моделдеу арқылы АҚ ссудалық ... ... ... ... ... ... мен ... математикалық сипаттамасын көрсетеді. Көптеген экономикалық-математикалық моделдер параметрлер мен айнымалылардан құралатын теңдеулер мен теңсіздіктер жүйелерінен ... ... ... жүйе жағдайын болашақта жоспарлау мен болжауға қолданылады. Жоспарлау мен ... ... ... дұрыс таңдау ерекше маңызды роль атқарады.
Экономикалық-математикалық моделдер ... ... ... ... ... ... ... кезең-есептің қойылуы. Бұл кезеңде зерттеудің мақсаты анықталып, жүйелер жан-жақты ... оның ... мен ... ...
Екінші кезең - таңдалып алынған экономикалық жұйелерге математикалық модель құру. Экономикалық ... ... ... ... ... қиындықтар туғызбас үшін оларды өзара байланысқан қосалқы жүйелерге бөледі.
Үшінші кезең-құрылған моделге сәйкес есептің шешімін алу, яғни моделге қажетті алғашқы ... ... ... мен ... ... сандық мәндерін анықтау және шешімін алатын әдісті таңдап алу.
Төртінші кезең- ... ... ... нәтижені тәжірибеде қолдану.
Экономикалық құбылыстарды экономикалық-математикалық әдістер көмегімен талдағанда маңызды орынды зерттелетін ... мен оған әсер ... ... ... ... байланыстарды анықтайтын моделдер алады. Жалпы экономикалық зерттеудің негізгі элементтеріне экономикалық айнымалылардың өзара әсерлерін ... және құру ... ... алынған айнымалыға әсер ететін барлық негізгі факторларды анықтау өте ... ... ... ... ... кездейсоқ, яғни кездейсоқ құраушылары болуы мүмкін. Үшіншіден, экономистердегі статистикалық бақылаулар деректерінің жиыны шектеулі, ... ... ... ... ...
Эконометриялық моделдер, корреляциялық байланыстарды ескере отырып, берілген мерзімде аналитикалық тәуелділіктерді сұрыптай отырып, модель құруға ... ... және ... ... ... үрдіске сәйкестігіне қарай, қысқа мерзімді болжау жасауға болады. Эконометриялық моделдерді ... ... xi ... ... мен нәтижелі yi белгісінің арасындағы параметрлер a0, a1, a2, a3, ...,an табу ... ... = f(xi) + ei, ... f(xi) - ... яғни ... ... ei, yi - ... шамалар.
Эконометриялық моделдер корреляциялық байланыс ұғымына сүйене отырып, регрессия теңдеулері деп аталады.
Корреляциялық байланыс дегеніміз - х ... ... бір ғана ... у-тің әртүрлі мәндерінің сәйкес келуі. Корреляциялық байланыстар регрессия деп аталатын теңдеулермен сипатталады. Регрессия теңдеулері - ... ... ... ... ... ... ал түзудің өзі(қисық) регрессия сызығы деп аталады.
Корреляциялық байланыстар нәтижелік белгісінің жиынтығының орта ... ... ... факторлы белгінің бір ғана мәніне нәтижелік белгінің әртүрлі мәндері табылуы мүмкін.
Эконометриялық моделдерді құрған кезде бізге х пен ... ... ... ... ... ал ... a0, a1, a2 ... моделге сәйкес мәндерін табу қажет, теориялық мәндер мен ... ... ... 13 суретке сәйкес келтірілді. Бұл параметрлер ең кіші квадраттар әдісімен(МНК-метод наименьших квадратов) анықталады.
Ең кіші квадраттар әдісінің мағынасына ... Бұл ... ... ... ... ... ... мәні мен оның теориялық мәндерінің айырмасының квадраттарының қосындысы ең аз ... ... ... яғни
F = ∑ ... - ... )[2] =min ... сурет. Эмпирикалық мәндердің теориялық
мәндерден ауытқуы
Сонымен a0 , a1, a2 ... ... табу ... (2) ... ... ... ... қою қажет, яғни статистикалық материалға жуықтайтын аналитикалық тәуелділікті табуымыз қажет. Жоғары математика курсынан функцияның ... табу үшін ... ... ... жеке ... ... табылған өрнекті нөлге теңестіруіміз қажет. Нәтижесінде нормальды теңдеулер жүйесін аламыз, одан белгісіз коэффициенттерді табамыз.
F = ∑(уфакт - a0 - ... ... = a0 + ... .
; ... ... ... ... ... теңдеулер жүйесін аламыз:
(4)
(3) теңдеулер жүйесінің шешімі келесідей алынады:
(5)
a0 , a1 коэффициенттерін тауып, ізделінген моделді жазуға ... , a1 ... ... қажет).
Осы сияқты МНК әдісін қолдана отырып, өзге функциялардың да коэффициенттерін табуға болады.
Экономикалық ... мәні ... бір ... бірнеше факторлардан тәуелді болып келеді. Тәжірибе жүзінде ғылыми ... ... ... зерттелетін құбылыстың сандық өзгеруі(отклик функциясы) бір емес бірнеше себептерден(фактор) тәуелді болып келеді. Жүргізілген эксперимент нәтижелерін зерттеуші жазып ... ... онда ... ... ... ... еді, ... вектор-бағанада (у), ал басқа элементтерінде (хі) төмендегідей түрде жазылады:
(7)
У1 Х11 Х12 ... Х1j ... ... Х21 Х22... Х2j ... ... Хn1 Хn2 ... Хnj ... ... ... саны; р-фактор саны; Хіj - і-ші тәжірибедегі j-ші фактор мәні; Уі- і-ші тәжірибедегі отклик функциясының мәні.
Көптік регрессиялық ... ... ... (р+1)- ... ... Уі бақылаулар нәтижесінен ауытқуы минимал болатындай теңдеу құру қажет, басқаша сөзбен айтқанда b0, b1, b2,..., bj ... ... ... ... ... ...
; ... жүзінде экономикалық айнымалылырдың мәндері бір емес бірнеше факторлардың ықпалынан тәуелді болады. Мұндай кезде тәуелділігі m компоненттен тұратын ... ... ... айтып кеткендей кез-келген экономикалық құбылыс бірнеше факторлар мен себептердің өзара әсерлесу арқасында жүреді. Мұндай кезде тәуелділік ... ... және х ... Х=(х1,х2,...,хn) n-компоненттен тұрады.
Көпфакторлы эмпирикалық тәуелділіктерді математикалық моделдеуді жүзеге асыру үшін АҚ ... 2009 - 2010 ... ... ... ... АҚ ... 2009-2010 жылғы мәліметтері
Көптік сызықтық регрессия теңдеулерін құру үшін келесі айнымалыларды енгіземіз және факторларды белгілейміз, өңдеуге арналған мәндерді 14 ... ... ... және ... ... ауыл ... және тамақ өнеркәсібі;
Х3- құрылыс, тау-кен, металлургия;
Х4- көлік, ... ... ... секторы, қонақ үй.
14 кесте. Компьютерлік өңдеуге арналған деректер
У
Х1
Х2
Х3
Х4
Х5
5280765
7378038
710726
4948267
744897
2024662
4860984
6659126
650939
4786255
705615
2157284
5176844
6986817
709126
4325112
718695
1769156
5619873
7273525
805819
5063814
653456
1952502
4928736
7485638
815675
5271920
667284
2372659
5366871
8029365
732796
5581832
728691
1586732
5519826
7215826
724655
4827512
809154
1884523
6478446
7049638
605293
4085721
692743
2296684
5097681
7559831
659192
4961815
668631
1979203
5493675
8081756
837226
5381723
602534
2351634
5188543
8429445
858403
5015683
727782
2056492
5893136
6387459
418873
5129558
1219290
1884417
71139642
8689758
623352
8516554
409652
2120408
69672815
9196483
655836
8029681
360593
2085627
70967206
9353416
700015
7362792
401976
1793836
74819305
9067840
648921
7505861
392363
1556543
66558596
9525612
663935
8436451
455184
1987656
72749318
9812116
585792
8661930
402756
2268725
67664432
9391913
504587
7924123
353683
2315689
75857541
9072112
725920
8559616
424759
2116645
79112353
8635675
758688
8827596
464891
2075654
70287252
8874216
791256
7893361
435423
2684566
61923361
8991910
402133
8493432
459216
2156592
77560053
11629949
419789
11987251
395340
2282656
Көптік регрессиялық талдаудың негзгі есебіне регрессиялық коэффициенттерді табу жатады, ал ол ең кең ... әдіс ... кіші ... әдісі) әдісімен табылады және бағаланады, оның мағынасы:
Уі , i=1,2,...,n статистикалық деректер бар делік, олар ... ŷ=f(x) ... ... ... және деректердің олардың теңестірілген мәндерінен ауытқуының квадраттарының қосындысы ең аз болуы тиіс, яғни
∑(yi-ŷi)2-->min ... ... ... ... Ол үшін ... ... бетіне деректерді енгіземіз. Сервис-->Анализ данных-->Регрессия-->ОК командаларын орындаймыз. Нәтижесінде келесі 4 ... ... ... ... сурет. Анализ данных терезесі.
Осы деректерді MS Excel электронды кестесінің жұмысшы бетіне енгіземіз де, жоғарыда келтірілген әрекеттерді орындаймыз. ... ... ... ... ... ол келесі 5 суретке сәйкес келтірілген:
5 сурет. Регрессия сұхбаттық терезесі.
Регрессия сұхбаттық терезесіндегі енгізу өрістерін толтырған соң және ОК ... ... соң ... ... ... ол ... 6 ... сәйкес келтірілді [33].
6 сурет. Вывод итогов терезесі.
Осы алынған машинограммада көптік регрессия талдаулары және ... ... ... ... жаза отырып, регрессия теңдеулерінің келесі математикалық моделін аламыз:
у=99747800,19+10,6301*Х1 + 6,9169*Х2 + 15,5463*Х3 +78,8114*Х4 + 12,9136*Х5 ... бес ... ... ... ...
Мұндағы регрессиялық коэффициенттердің экономикалық мәндерін түсіндірейік: bl=10,6301 Х1 факторының ... ... егер ... және ... ... түсімдер құны 1 теңгеге артатын болса, онда банктің несиелік қоры 10,6301 ... ... ... ауыл ... және ... өнеркәсібінен түскен табыс 1 теңгеге артатын болса, банктің несиелік қоры 6,9169 ... ... ... ... ... ... түскен түсім 1 теңгеге артатын болса, банктің несиелік қоры 15,5463 мың теңгеге артады. b4=78,8114 Х4 ... ... ... егер ... мұнай, газдан түскен түсімдер 1 теңгеге артатын болса, банктің несиелік қоры 78,8114 теңгеге артады. b5=12,9136 Х5 факторының регрессиялық ... егер ... ... секторы, қонақ үйден түскен түсімдер 1 теңгеге артатын болса, банктің несиелік қоры 12,9136 теңгеге артады. ... ... ... ... ... R= 0,953, ол ... факторлар мен банктің несие қорының байланысының тығыздығын көрсетеді.
Жалпы регрессия ... ... ... ... ... ... Болжау мәндерін алу үшін регрессиялық теңдеуге Хі- мәндерін қою қажет.
Ары қарай АҚ-ның ... ... ... ... ... талдау мәліметтерінің қозғалысын MS Excel құралдарымен болжауды жүзеге асырайық.
Алынған мәліметтерді MS Excel көмегімен божаймыз, яғни ... ... ... (7 ... ... ... ... әрекеттерінен кейін келесі мәліметтерді аламыз:
Барлығы у
Болжау
5280765
#Н/Д
4860984
5280765
5176844
5154831
5619873
5161435
4928736
5298966
5366871
5187897
5519826
5241589
6478446
5325060
5097681
5671076
5493675
5499058
5188543
5497443
5893136
5404773
71139642
5551282
69672815
25227790
70967206
38561297
74819305
48283070
66558596
56243940
72749318
59338337
67664432
63361631
75857541
64652472
79112353
68013992
70287252
71343501
61923361
71026626
77560053
68295647
Содан соң MS Excel графиктік құралдарымен келесі ... ... және ... ... сурет. АҚ несие нәтижелерін болжау
3.2 Қазақстанда банк жүйесін қаржылық дағдарыс ... ... мен ... ... өзінің жаңа экономикалық тарихында дәйекті түрде дамудың екі кезеңінен өтті.
Бірінші кезеңде - 90-шы ... ... ... ... және ... құрылымдық қайта құруды жүргізу маңызды болды. Осы кезеңде мемлекеттік экономикалық саясаттың негізгі ... , ... ... және ... ... толқуларды болдырмау болды. Сондықтан мемлекеттің күш-жігері ағымдағы проблемаларды шешуге бағытталды [23].
90-жылдардың экономикалық реформалары экономиканы ... ... ... қана ... ... ... дамуын ұзақ мерзімді жоспарлауға көшіру үшін дайындық жасады. Сол кезеңді бүгінгі күннің көзқарасымен қарай отырып еске алар ... ... ... ... 2030 ... ... даму стратегиясын әзірлеу қажеттігі туралы шешімінің дұрыстығы мен ... атап ... ... Нақ осы үшін 1997 жылы Президенттік Жарлығымен Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттік құрылды, оған арнап Мемлекет басшысы міндетін ... жыл ... ... 2030 ... қабылдағанда оған тиісті мән беріле қойған жоқ.
Көптеген адамдар елдің ішінде ағымдағы міндеттер бастан асып жатқанда осыншама ұзақ перспективаға арналған ... елге ... ... ... пікірде болды.
Бұл ретте экономистердің бірқатары жалпы, жоспарлаудың өзі кеңестік кезеңнен қалған ... және ... ... ... экономикалық саясатының басты басымдығы болуға тиіс деп санады.Екінші жағынан, басқа ... ... ... ... ... қоса ... ... КСРО-ның экономикалық жүйесінің озық жетістіктерін сақтауға барлық күш-жігерін бағыттау керек деп санады. ... ... 90-шы ... ... зияткерлік элита арасында Өзбекстандағы ескі кеңестік негізде мемлекеттік капитализм құру үлгісі танымал болды.
Бұдан басқа, экономикалық жағдай кез келген стратегиялық ... ... ... жоқ. Мәселен, 1990-жылдардың аяғында Қазақстаннан шығарылатын мұнай ... ... ... жылына бар-жоғы 3,5 млн. тоннаны құрады, мұнайдың бағасы бір баррель үшін 12 доллардан аспады, мемлекеттік кірістері өте төмен ... сол ... ... ... ... ұстап қалу мәселесі тұрды, ол оның үстіне бірін-бірі жоққа шығаратын екі бағытты көздейтін идеялардың ықпалында ... - не ... ... көше ... ... реттеуді күшейту, не нарықтың ырықтандыру шеңберіндегі толық стихиясы. Сонымен бірге осы екі нұсқа да өзінің күрделі шектеулеріне ие.Барлығы ел ... ... ... ... ... ... ... жағдайға бейімделуге, одан барынша мүмкін болатынды сығып алуға кеңес бергенде, президент ел үшін ұзақ ... ... ... ... міндеттері бар бағдарлама қабылдау туралы шешім қабылдады.
Бұл ... ... оның ... ... ... міндеттерді негізге ала отырып, ағымдағы проблемалар шешілуге тиіс даму бағдарламасын қабылдауды білдірді [24].
Әлемдік экономикаға толық дәрежеде ... ... ... ... ... ... басқару жүйесінің нәзік құрылымын құру мәселесі тұрды.
Инфляцияға қарсы саясаттың басты элементі - ... ... мен ... ... экономикасын тұрақтандыру, залалды және шамалы рентабелді шаруашылық субъектілерін қысқарту болып табылады. Бұған халық тұтынатын тауарлаға бағаны көтеру жолымен емес, ... ... және ... ... ... ... қол жеткізіледі. Шетел несиелерін солай пайдаланған маңызды, оларды тезірек ... ... ... аса мол ... ... ... ... пайымдауынша, Қазақстандағы аса пайдалы салаларға -- түсті металлургия, ауыл шаруашылығы, мұнай өндеу өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп және ... ... ... осы салалар басымдылықлен дамуы қажет. Сырткы саудамен ... ... ... ... ... ... жолға көшіру керек. Бір сөзбен айтар болсақ, тұрғындардың өмір денгейіне әсер ететін инфляцияның ... ... үшін ... ... іске ... жөн. ... ... есептік және қайта қаржыландыру ставкаларының өсуі құнды қағаздардың нарықтық құнын төмендетеді. Ал Орталық банктің есептік ставкаларының төмендеуі, керісінше, ... мен ... ... ... ... ... ... қарастырылған жағдайларға кері процестерді тудырады. Құнды қағаздарға сұраныс әседі, ұсыныс азая - ды, соған байланысты олардың нарықтық құны ... ... ... ... және ... ... несиелері арасында тұрақты өзара байланыс байқалады. Бұндай байланыстар әртүрлі елдер бойынша ерекшелінеді.
2030 бағдарламасын қабылдау 90-шы жылдардың соңының ... ... пен ... ... озық ... ... ... мәселе қоюға мүмкіндік берді. Бұл бүгінде мемлекет өзіне стратегиялық маңызы бар ... ... ... ... және жалпы ойын ережелерін айқындайтын және бір мезгілде нарық ... ... ... осы ... ... ... ... Бүгінгі аса ауқымды дағдарыс жағдайларында экономиканы басқару жүйесінің осындай конфигурациясы бар елдер барынша қолайлы жағдайда ... ... ... ... ... ... нақты болып көрінген жоқ.
Президент қоғамда да, көптеген экономистердің арасында да танымал емес шешімді қабылдауға көндірді, оның ... ол ... 90-шы ... ... ... шыққан елдердің жаңғыру жолынан нақты қалай өту қажеттігі туралы ... ... ... жоқ еді.Бұл елді дамыту жауапкершілігін сезінген және ол стратегиялық жағынан дұрыс болған саясаткердің интуициялық шешімі болды.Әрі қайдан да ... ... ... пайдалану мүмкін емес еді, өйткені, Үндістанда, Сингапурде, және Малайзиядағы сияқты емес тарихта ... ... ... жеке ... ... биржаларсыз және басқаларсыз тарих үшін бірегей құбылыс болған тоталитарлық кеңестік экономикалық ... ... ... мемлекетке әлі ешкім өтпеген болатын.Қытайдың, Малайзияның, Сингапурдың, ... ... ... АҚШ-тың, Норвегияның, Канаданың, басқа да мемлекеттердің стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... діліне негізделген ұзақ мерзімді стратегиялар қабылданған және дәйекті жүзеге асырылған елдерде аса маңызды нәтижелерге қол ... ... тер ... ... жұмыстың нәтижесінде Стратегия 2030 қалыптастырылды, ол Қазақстанның ұзақ мерзімді даму бағытын ... ... ... ... ... ... - 1998 - 2007 ... - ... іске ... ... Нақ осы ... ... экономикалық дамуымыздың жеке ұлттық моделі қалыптастырылды, ол экономикалық басқарудың озық әлемдік практикаларының қосындысын білдіреді.
1998 жылы Чили үлгісі негізінде зейнетақы жинақтау ... көшу ... ... жылы ... ... ... Ұлттық қор құрылды, оның негізінде әлемдегі ең табысты ретіндегі Норвегияның ... ... ... ... жылы ... даму қоры ... оның ... үлгісі Малайзияның қоры болды, ал Сингапурлық холдингінің мысалында мемлекеттік холдингі ... ... ... сияқты экономикалық өсімнің жоғары қарқынын көрсеткен елдер көп ... ... ... ... ... ... және бірқатар елдер кіреді.
Осының нәтижесінде Қазақстан өз дамуының жеткілікті жоғары деңгейіне шыға алды, онда нарық заңдары өсімнің көптеген маңызды құрылымдық ... мен ... ... үшін ... ... ... болды, бұл банк секторы мен жылжымайтын мүлік саласындағы шамадан тыс тәуекелдердің жинақталуына әкелді. Нақ осы секторлар әлемдік қаржы ... ... ... ... ... арналары болды. Бірақ туындаған қиыншылықтарға қарамастан, Үкіметке ... ... ... және оның ... ... ... туды.
Бүгінгі күні әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында Қазақстанның экономикалық моделі турбуленттік кезеңнен табысты өте отырып, өзінің тиімділігін, тұрақтылығын және ... ... Енді ... экономика өз дамуының көптеген адамдар деп атап жүрген үшінші кезеңіне ... ... ... ... ... ... - бұл әлде бір жаңалық емес, ел Президенті 1997 жылы ... ... ... сол ... іске асырудың жалғасы.
Қазір Қазақстанның экономикасы аса маңызды кезеңде тұр, өйткені келесі онжылдық шешуші кезеңге айналады. Біз Азия барысына ... ... ба, әлде ... ... ... ... тура келе ме, ол ... келесі онжылдықтан қалай өтетінімізге байланысты болады.2030 жылға қарай Қазақстанды әлемнің дамыған елдерінің қатарына ... ... ... бұл міндетті шешудің тәсілдерін дұрыс таңдасақ, қол жетімді.Нақты практика көрсеткеніндей, Шығыс пен Оңтүстіктің дамыған елдерінің мысалында дамыған ... ... тура ... алу ... ... оң ... бермейді. Оның себебі жеделдетілген жаңғырту аса күрделі, әрі ұзақ үдерісті білдіреді.
Экономиканы жаңғырту және әртараптандыру, экономикалық даму мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... көтеру - бұл орта мерзімді перспективада шешуге болмайтын түбегейлі міндеттер.Өз экономикаларын жаңғырту жолында табысқа қол ... ... орта ... 20-30 жыл жұмсады. Финляндияға 20 жыл қажет болды. Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне болу үшін 20-30 жыл қажет болды.
Жаңғырту үдерістерінің тарихи ... ... ала ... Қазақстан бүгінде жарты жолда тұр деп айтуға болады.Тарихи тәжірибе көрсеткеніндей, дамушы елдерде табысты жүргізілген жаңғырту, әсіресе бастапқы ... ... ... ... мемлекеттік басым рөлін көздейді.
Бұл ретте ұлттық көшбасшыға жеделдетілген жаңғырту үднрісінің негізгі стратегиялық бағыттарын, мазмұны мен ... ... рөлі ... болады.
Ұлттық көшбасшының нақ жеке факторы алға қойылған міндеттерді шешу үшін қоғамды дамыту мен жұмылдыруды жоспарлауды, ... ... ... ... ... іске ... дәйектілігі мен сабақтастығын қамтамасыз етуді ұйымдастыру есебінен қандай да бір экономикалық үлгінің табыстылығын айқындайды.
Латын ... ... ... мен Оңтүстік Шығыс Азия елдерінің арасындағы түбірлі айырмашылықтар осында. Осы елдердің барлығы іс жүзінде шаралардың бірдей жиынтығын пайдаланды. Алайда Оңтүстік ... Азия ... ... ... ... өз экономикаларының әлеуетін толық іске асыруға, қолда бар ресурстарды жұмылдыруға, өз айналасына зиялыларды ... және ... ... ... айналдыруға мүмкіндік алды.
Мемлекеттік билікті экономиканы жаңғырту үшін қажетті ... ... ... ... шоғырландыру демократия жолындағы еңсерілмес кедергілерді туғызбайды. Керісінше, экономикалық және әлеуметтік даму мәселелерін шеше отырып, ол орта тапты өсіріп, одан арғы ... ... алғы ... ... ... ... ... саясатты дәйекті іске асырудың және біздің мемлекетіміздің ... ... алға ... ... қол жеткізудің кепілі қызметін атқарады. Бастапқы түрткі беру ғана емес, сонымен бірге оны жалғастыруға тұрақты практикалық ... ету және оның ... ... қамтамасыз ету де маңызды.Жедел жаңғырту міндеттерінің ауқымы мен күрделілігі мемлекеттік басқаруды орталықтандырудың жоғары дәрежесін шынайы талап етеді. Атап ... ... ... ... өмірдің барлық салаларында болар-болмас жаңғырту үдерісін басшылыққа алуға және осы үдерістің қажетті алғышарттарын өзін жасауға - ... ... ... былайша немесе өзгеше ынталандыруға, экономикалық және саяси институттар, құқықтық ... ... беру ... ... ... ... ұсынуға тура келіп отыр. Экономиканы мемлекеттік басқарудың дұрыс салынған жүйесі басқа дәрежеде экономикалық даму міндеттерінің күрделілігін сәйкестендіруі және ... ... алға ... ... ... және уақтылы орындауды қамтамасыз етуі тиіс.
Біз ... ... ... ... ... ... ... Біріншіден, бұл мемлекеттің реттеуші функцияларын нығайту. Бірінші кезекте, бұл қаржылық жүйені қадағалауды ... ... ... ... қарқынды өсу кезеңінде мемлекеттің реттеуші қабілеті жеке меншік секторды дамытудың қарқындарынан айтарлық қалып қоя бастағаны ... ... ... ... ... жеке меншіктің әділ бәсекелестігі, қол сұғылмаушылығы ретінде және іскерлік бастамасын ... ... ... қалуы тиіс.
Екіншіден, бұл ұлттық компаниялар арқылы экономиканың стратегиялық секторларындағы мемлекеттің рөлін күшейту үдемелі жаңғыртудың ... және ... ... ... ... бұл ... әлеуметтік-экономикалық дамуының мемлекеттік жоспарлау тетігі. Сол ... бұл ... ... ... бар, ... және ... жүргізетін Мемлекеттік жоспар емес, ал елдің әлеуметтік-экономикалық ұзақ ... ... ... ... дамыған елдер экономикалық дамудың әртүрлі стратегияларын пайдаланудың үлкен тәжірибесі жинақталған, оларды үш тип бойынша шартты түрде топтастыруға болады.
стратегиясы экономиканың ... ... және ... ... ... салаларды дамыту арқылы дамыған елдер өткен жолды қайталауға бағытталады (Ресей, ... ... ... және ... Азия ... стратегиясы шикізаттық салалар арқылы экономиканы дамытуға негізделеді. Осы стратегия шикізаттық ресурстарға бай елдерде, солардың ... ... ... ... ... ...
... көрсетілетін қызметтер саласын дамытуға бағытталып отыр.
Осы стратегиялардың бірде-біреуі таза күйінде қолданылған жоқ. Керісінше, өзінің дамуына табысты қол ... ... ... ... ... оңтайлы үйлесімін тапты. Сонымен бірге, тек бір ғана стратегия әрқашан басым ... ... ... экономикасын жедел жаңғыртудың ең қолайлы стратегиясы мұнай-газ секторында тірегі бар стратегиясы болып табылады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, көбінесе шикізаттық ресурстарды ... ... ... Осы ... сәйкес табиғи ресурстарға бай елдер ұзақ мерзімді келешекте ... ... ... жоқ ... салыстырғанда экономикалық өсуінің ең қарапайым қарқынын көрсетеді.
Алайда, маған экономиканың дамуына шикізаттық сектордың әсер етуі оң ... ... ... те ... ... ... көрінеді. Бәрі қалған экономиканың шикізаттық секторының қатынас типіне байланысты. Мұндай жағдайларда, ... ... ... ... ... сектордың салалары үшін шикізатты өңдеумен байланысты өндірістік циклдің төменгі қабаттарында және ... ... ... ... өсуі ... ... ... экспортына негізделген экономика біртіндеп әртараптандырылды. Керісінше, егер қалған экономикамен ресурстық сектордың қатынасы әлсіз болса, онда әртараптандыру болған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... қана пайда болды және мемлекет шикізаттық тәуелділік тұзағы деп ... ... ... ... емес ... Ол осы өзінің байлығымен басқарудың тиімді саясатын жүргізе алмайтын бай ресурстары бар елдерге ғана байқалады.
Осы қарым-қатынаста, мысалы Норвегия, Канада, Австралия ... ... үлгі ... ... Бұл ... ... ... ресурстарын ақылға қонымды түрде жұмсай және өздерінің экономикаларын орнықты дамытуды қамтамасыз ете ... ... ... онжылдықта мұнай-газ өнеркәсібі экономикалық өсудің басты болып қалмақ. Мұнайға деген ұзақ мерзімді сұраныс және олай ... ... ... бағалауы бойынша мұнайға арналған баға өсе беретін ғана болады.
Осыған байланысты мұнай-газ секторына қатысты кешенді саясат қажет, ол үшін бірнеше өзара ... ... шешу алда тұр:
- ... ... ...
- ең ... қосылған құны бар өнімнің өндіріске өтуі (бірінші ... ...
- ... ... әртараптандыруға жәрдемдесу.
Экономиканы жаңғырту жолдарына арналған бірінші ... ... - үшін ... ... ... ... ... дамыту шикізатты өндірудің жеке көлемдерін арттыруды ғана емес, сонымен бірге елдің экономикасына жетекші ... алып ... ... ... ... ... өнеркәсібіне айналдыруды болжап отыр. Мұнай-газ секторы қалған экономика үшін үлгі ... ... Онда ең ... ... болуы, ең жаңа машиналар мен құрал-жабдықтар пайдаланылуы, ең жаңа технологиялар қолданылуы, ең жоғары экологиялық стандарттар мен қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... қол жеткізілуі, қызметкерлердің әлеуметтік қорғалуының сенімді жүйесі қатысуы тиіс.
Бізге өзіміздің кен орындарымызды игеруге көмектесіп жатқан шетелдік мұнай-газ компаниялары ... ... мен ... үлгі етіп ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Шикізаттық ресурстарға сүйеніп отырған ұлттық экономиканың негізгі құрылымын ескере келе әртараптандырудың екі ... ... ... ... ... ... әртараптандыру - шикізаттық өндірістердің ең жоғары қайта ... ... ... ресурстар базасында өңдеуші өнеркәсіпті дамыту және ең жоғары қосылған құны бар ... ... ... бұл ... ... ... ... экспортына өтуі, темір және түрлі-түсті металдар экспортынан дайын ... ... ... ... Бұл ... ... айқын бәсекелестік артықшылықтары барлары екені күмәнсіз. Екінші типті әртараптандыру - ... ... жаңа ... ... ... бұл автомобильдер, тұрмыстық техника, станоктар және құрал-жабдықтар, киім-кешектер мен аяқ ... ... ... ... және шығару.
Таяу арадағы онжылдықта (таяудағы жиырма жылдықта болуы мүмкін) объективті себептер бойынша экономикалық өсу локомотиві мұнай-газ өнеркәсібі ... ал оның ... ... ... ... болады. Осыған ұқсас құрылымдық өзгерістер Норвегия экономикасында да болды. Егер 1970 жылы экономикада мұнай-газ ... іс ... жоқ ... онда 10 ... соң оның ... 13,45-ке дейін өсті және өткен жылы 26,1%-ды құрады.
Біздің ... - бұл ... ... және ... ... салаларымен арасындағы тұрақты байланысты қалыптастыру арқылы елдің экономикалық ... ... ... тығыз біріктіру. Соңғы жылдары Қазақстанның мұнай-газ секторы ретінде ... ... ... Сондықтан қалған экономикамен мұнай-газ секторын байланыстыру және оны бірінші типі тәрізді, сол ... ... типі де ... саясатының тірегін жасауы қажет.
Тек осы жағдайда мұнай мен газды өндіруді арттыру және мұнай-химиялық өнеркәсіптің осы базасында ... ... ... ... және ... және ... өнеркәсіпте қызмет көрсететін қызметтер секторын дамытумен сүйемелденетін болады. Мұнай-газ секторы және қалған экономика арасындағы ... ... ... секторының сервистік қызмет көрсетуі арқылы бастапқы кезеңде даму мүмкіндігін алатын салалардың тұтас қатарын құруға ... ... ... ... ... ... технологиялық және инновациялық дамуына дүмпу беретін мұнай-газ секторының серпінді сипатын қорытындылауға ... ... ... саясатпен тығыз байланысты. Экономикалық саясатта мемлекеттің рөлін күшейту аумақтық дамытудың ұтымды және тиімді саясатын іске асыруды болжамдайды, ол үлкен ... пен ... ең ... ... ... және ... өсу ... мен экономикалық белсенділігі бар қалаларды дамытуға бағытталуы тиіс. Экономикалық қызметтің аумақтық шоғырлану жақын жатқан аумақтарды дамыту үшін қуатты қарқынды ... ... ... Ағымдағы қаржылық дағдарыс қалаларды дамытудың таңбалы тәсілдеріне өңірлерді біркелкі дамыту саясатын ... мен ... ... ... жаңа ... арналған уақыт ретінде қарастыруы қажет. Осы тәсілдің жолын ұстаушылық белгілі бір мақсаттарға қол жеткізуге ... ... ... тәсілдің табыстылығы Қазақстанмен демографиялық және географиялық белгілері ұқсас келетін Австралия және Канада ... ... ... елдердің тәжірибесімен дәлелденген.
Аумақтық саясатты іске асыру үшін оларды дамытуға арналған негізгі ... ... үшін ең ... ... анықтау қажет. Бірінші кезекте, бұл біздің еліміздің бас қаласы - Астанаға қатысты екені сөзсіз. Астанамызды Алматыдан ... ... ... ... тағы бір ... ... үшін алғышартты жасаған Елбасымыздың көрегендігі мен ақылға ... ... ... Бәрі де ... үстемдік еткен сол кездегі шүбәланып қараушылықты және Алматыдағы ... ... ... ... ... ... ... кейістерін де ұмытқан жоқ. Дегенмен, қазірдің өзінде олардың біреуі ел Президентінің астананы көшіру деген тарихи шешімнің дұрыстығына күмәндана ма ... ... және оның ... аумақ ірі біріктірмені - елдің іскерлік орталығын - білдіруде.
Қазақстанның батысындағы мұнай-газ ресурстарының ... ... ... осы ... ... торапты білдіретін біздің елдің үшінші мегаполисін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Оңтүстік өңірде халықтың өте тығыз ... ірі ... ... үшін ... ... ... ... қалыптастыру, қолайлы бизнес-климат жасау, қазіргі заманғы әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... негізгі бағыты болуы тиіс. Дамудың жағымсыз трендін өзгертуге қабілетті аса үлкен бәсеке артықшылықтары бар аумақтарда мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... .
Қазақстанның экономикасын жылдам жаңғыртудың жетістігі біздің қажетті қаржы ресурстарды жұмылдыру қабілетімізге де байланысты болады. ... ... ... ... және ұзақ ... ... пайдасына ағымдағы тұтынумен қайыр көрсете алатын дәл сол елдер өз дамуында табысты ... ... ... ... ... аса ... көзі халықтың жинақ ақшасы болып табылады. Осы бағытта бірінші кезекке елдің қаржы секторының жаңа ... ... ... ... бірі ... ... қаржы жүйесіне халықтың сенімін күшейту шығады.
болып табылатын зейнетақы жинақталымы ұзақ ... ... ... ... үшін ... ... ... көрсетіп отырғандай, тіке шетелдік инвестицияларды тарту біздің елдің экономикасын жаңғыртуда негізгі рөлдердің бірін ойнайды. Тіке шетелдік ... - бұл ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар жаңа технологиялар мен инновациялар, білім және басқару тәжірибесі. Егер партияның алдына қойылған міндеттердің бірінің бастапқы кезеңінде экономикалық ... іске ... ... бақылау болса, онда уақыт өте келе партиясы мемлекеттік экономикалық саясатты қалыптастыруда және міндеттерін ... ... рөл ... ... ... ... ... партиясының белсенді ұстанымы саяси алаңда ұлт көшбасшысының тірегі ғана емес, ... ... ... мемлекеттік басқарудың жаңа, дағдарыстан кейінгі конфигурациясының маңызды қондырғысы болуы тиіс.
Экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... теңшеуіші мемлекеттік қызмет болып табылады.
Елдің әлеуметтік-экономикалық жағынан даму тұрақтылығы және экономиканы ... ... ... үшін ... әрі ... ... ... маңыздылығын ескере отырып, шағын әрі кәсіби үкіметті қалыптастыру -ға басымдықтардың бірі ретінде енгізілген. ... ... біз ... ... ережелерін қайта қарау қажеттілігі туралы көп айтамыз.
Алайда, ойынның ережесінің өзін олар қаншалықты жақсы әрі озық ... да ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің ойын ережесінің сақталуына қадағалауды жүзеге асыру қабілеті онда күшті әрі тиімді төрешіл ... ... ... Ел ... ... ... ... реттегішті талап етеді, оған осы сегменттің даму стратегиясын анықтау өкілеттіктері берілген және экономиканың осы сегментінде ... ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесінде мемлекеттік қаржылық және өндірістік активтер маңызды орын алады.
Әлемдік ... ... ... 2000 жылы Ұлттық қорды құру Мемлекет басшысының дұрыс, қырағы әрі дана шешімі болды. Дағдарыс экономикаға қолдау көрсететін және мемлекеттің өзінің ... ... ... қамтамасыз ететін мемлекетте резервтік қордың болуының маңыздылығын ... [25]. ... ... ... біз Ұлттық қордың жұмыс істеуінің бастапқы тұжырымдамасын сақтай отырып, оны ... ... ...
Ол уақытта Ұлттық қорда мемлекеттің қаржы активтері шоғырландырылған, қорында стратегиялық маңызы бар мемлекеттің өндірістік активтері ... қоры мен ... ... ... ... мемлекеттік активтерін шоғырландыруға және экономикаға қаржылық көмектің шұғыл әрі ашық тетігін жөндеуге мүмкіндік берді. қоры дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... күрестің бірегей тәжірибесін көрсететінін атап көрсеткен жөн. Қалған елдерде дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ерте ме кеш пе аяқталады. Сондықтан қоры ... ... ... ... ... ... іске ... шеңберінде ғана жұмыс істеп қана қоймай, сонымен ... ... ... және қаржы активтерін дағдарыстан кейін басқаруға дайындықты жүзеге асырады.
Енді дағдарыстан кейінгі дәуірде Қазақстанның даму перспективаларын анықтай отырып, біз ... ... ... ... ... ... - ... тыс бақылауды күшейтпестен, оның мәніндегі нарықтық экономикадан - еркін бәсекелестіктен айырмастан, билік, қоғам, ірі бизнес мүдделерінің ... қол ... үшін не ... ... ... ... соңғы мақалаларында айтылған логикаға сүйене отырып, мына сұраққа жауап беруге тырысамыз. Адам капиталының сапасын ... ... ... ... ... ... жаһандық міндеттерді шешетін кілт. Біз Нұрсұлтан Назарбаевтың және ... ... ... ... үшін ғана ... ... қатар жаһандық геосаяси әрі геоэкономикалық трендтер деңгейінде жаңа күн тәртібін ... ... . ... ... ... ... ... бренд ретінде ғана емес, сонымен қатар саясаткер болып табылады, ұлттық бренд арқылы көптеген шетелдерде тәуелсіз Қазақстан ... 90-шы ... ... ... ... біздің алдымызда болашақ жобасын анықтау мәселесі тұрса, онда біз ... ... ... шегі ... кеңейгенін көреміз және біздің тәжірибемізге экономика, саясат саласында қол жеткізгісі келетін көптеген елдер қазақстандық энтикааралық және ... ... ... үлгісіне көңіл бөлуде. Біз өзіндік әрі бірқатар әмбебап ерекшеліктерді иеленетін дамудың ұлттық үлгісін қалыптастырдық. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... ... ... факторы болды.Тұтастай алғанда, экономиканы жедел жаңғырту процесінің табыс кепілі өткен ... сыни ... ... ғана ... ... қатар болашаққа нақты бағыттау, күш-жігерді шоғырландыру және үнемі алға жылжу болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Соңғы жылдары Қазақстаннның банк жүйесi ... өттi. ... ... операциялардан жоғары пайда алушының кезi өттi, банктер бизнестiң дамуының жаңа ... ... Банк күшi ... ... ол ... ... ... және ең негiзгiсi рентабельдi болуы керек. Ол үшiн қызметтердi диверсификациялау керек, өзiңнiң клиентiңдi iздеу керек және оның ... ... ... ...
Нарықтық жағдайда Қазахстанның банк жүйесінің казіргі даму сатысы үшін ішкі проблемалардың сипаттауға ... ... ... ... саясатының дұрыс жүргізілмеуі;
* ресурстық базаның кемүі;
* банктердегі ... ... ... ... ... банктердегі маркетингтік қызметтің жоқтығы;
* коммерциялық банктердің қызметін реттейтін және мониторингті іске асыру үшін ... ... ... банк ... ақпараттық байланыстардың аздығы.
Несие айналымы банктің несиелік қызметінің ерекшеліктерін және мақсатын, оларды жүргізудің әдістері және ... ... ... несиелік процесті ұйымдастырудың тәртібі мен принциптерін анықтайтынын айта кеткен жөн.
Осы проблемалардан шығу үшін әр бір ... банк ... ... ... арқылы қаржы жағдайын жақсара алады. АҚ-ы Еуропа және АҚШ-ның тәжірибелеріне сүйене отырып, жеке ... ... ... таңдап, депозиттік ресурстарын тартуда және несие саясатын қолайлы ... ... ... жүйесінің болашақта дамуы экономиканың процессін жеделдету, несие жүйесін функциялауда қатерді минимизациялау бағытында жақсы халықаралық тәжірибені ... ... ... ... ... үшін, ең бастысы, олардың баланстары өтімді болу керек, ал оның ... ... ... ... мен несиелік жұмсалымдар арасындағы көлемі және мерзімі бойынша тепе-теңдіктің сақталуын талап етеді. Банк ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы қалыптасады. Сөйтіп банктер жаңа қызмет түрлері ретінде бағалы қағаздармен, факторинг, лизинг және басқа операциялармен тікелей ... ... ... Бұл, яғни ... ... құрамына тек қана ақшалай қаражаттар емес, сол сияқты тауарлы- материалдық құндылықтар және бағалы қағаздар ... ... ...
Мұқият дайындалған несиелік саясат, банктің ... ... ... ... және ... сүйеніш табатын, барлық қызметкерлерге жеткізілген, қатыстырылған банктің ... ... ... және ... жауапершілігі жоғары басшылық және директорларға беріледі. Банктағы несиелеу мәдениетінің дамуына және ... ... ... ... ұшін де олар ... ... ... несиелік саясат тек несиелік қызмттің бағдарларын және негізгі шарттарын бекітіп қана қоймай, несиелеу мәдениетінің қалыптастыруғы ықпал ... ... ... банк сратегиясын, оның тәуекелдерді басқару шеңберіндегі саясатын есепке ала отырып дайындалады. Ол ... ... ... ... ... ... ... портфелді басқаратын және несие беру үшін жауапты банк қызметкерлері ... ... ... ... және ... ... шеңберінде стратегиялық шешімдер қабылдайтын тұлғалардың негізгі қызметтері;
- банктегі несиелік ... және ішкі ... ... ... ... қызметінің жұмыстарының сапасын бақылау принциптері.
Дипломдық жұмысты қорытындылай келе мына ұсыныстарды беруге болады:
1. Н. Назарбаевтың - 2030 бағдарламасына сай Қазақстан Республикасындағы банк ... ... ... ... ашу және оны ... ... айналым қызметтің жүйелілігін қамтамасыздандыру, банк қызметінің диверсификациялау және ссудалық қызмет кәсіби ... ... үшін ... Ел ... ... ... қызметтердің кейбір түрлерінің жаңа түрлерін шығару. Дайындалған несиелік жүйе және оны жүргізудің бекітілген ... ... ... ... ... ... ... несиелеудің біріңғай шарттарын тәжірибеге енгізу мүмкін емес. Сондықтан жазбаша түрде берілген нсиелік саясат және оны жүргізудің шарттары ... ... ... ...
* ... - ... интернет жүйесі арқылы банк саясатын жетілдіру және оны банк жүйесінде қолдану.
* Банк ... ... ... аймақтық саясаттарды жүргізу.
* Жаңа қызмет түрлері мен өнімдерін жүзеге асыруда жоғары квалификациялық мамандарды дайындау және оны ... ... ... ... ... және ... ... аспектілері қарастырылып, несиелік нарықтағы АҚ-ның орны мен оның көрсететін несиелік қызметтері зерттеліп, артықшылықтары мен кемшіліктері талданды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... стратегическое руководство . -2-е изд.. -М.: "Консалтбанкир", 2001.
* Банковское дело : Учеб./ Под ред. О.И.Лаврушина. -М.: Финансы и ... 1999. -576 c.: ... ... Заң күші бар ... 30 ... 1995 жыл
* Қ.Р-ң ... Заң күшi бар жарлығы. 30 наурыз 1995 жыл
* Қ.Р-ң банк қызметi мәселелерi жөнiндегi кейбiр Заң актiлерiне өзгерiстер мен ... ... ... Қ.Р-ң Заңы Алматы 11 шiлде 1997 ж. Егемен Қазақстан газетi 18 ... 1997ж. ... ... 2-шi деңгейдегi банктердiң шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн несиелеуiнiң төменгi мөлшерi туралы 158 1997 ж.
* ҚР-сы 2-шi деңгейдегi ... ... және ... тыс ... ... және олар ... ... жөнiндегi ереже 23 мамыр 1997ж. 219 ұлттық банктiң жаршысы 26 1997ж.
* 1996 жылы 24 маусым ... ... ... ... ... ... 2003 жыл 1 ... № 327
* Пруденциалды нормативтер туралы ереже 23 мамыр 1997ж. №219 ... ... ... №26 ... ... : ... Под ред. Г.С. Сейткасимова. -Алматы: Экономика, 1996.
* Долан Э.Дж.Деньги,банковское дело и ... ... : ... англ./ Э.Дж. Долан; Эдвин Дж.Долан,Колин Д.Кэмпбелл,Розмари Дж.Кэмпбелл; Под ред.В.Лукашевича. -М.: ... 1993.
* ... Л.Г. ... ... : ... практ.пособ./ Л.Г. Ефимова. -М.: Изд-во БЕК, 1994. -360 с.
* Андросов А.М. Бухгалтерский учет и ... в ... : ... ... с ... и ... А.М. ... -М.: "МЕНАТЕП-ИНФОРМ", 1994..
* Полфреман Д. Основы банковского дела/ Д. Полфреман, Ф.Форд. -М: Инфра-М, 1996. -624 ... ... М.С. ... кредит, банки/ М.С. Саниев. -Алматы: Алматинский коммерческий институт, 2000.
* Уайтинг Д.П. Осваиваем банковское дело : Пер.с ... Д.П. ... Под ... -М.: ... и ... 1996.
* www.kase.kz
* АҚ жарлығы
* Акпеисов Б. Вклады населения и их защита/ Б. Акпеисов // Банки ... - 2000. -№ 9. - C. ... ... О. ... деньги работают/ О.
* Ауезов // Деловая неделя. - 2000. -N 23. - C. 3
* ... А. ... ... безопасности/ А. Ахметов // Финансы Казахстана. - 2002. -N 1. - C. ... ... ... ... Т. Колбаниев // Новый регион. - 2009. -N 20. - C. ... ... ... ... ... ... рынка/ Г. Куанова // Евразийское сообщество. - 2010. -N 3. - C. 72-83.
* ... А. Фонд ... ... ... ... ... безопасности/ А.Ахметов // Банки Казахстана. - 2001. №6. - C. 36-38

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 93 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акция және Облигация15 бет
Бағалы қағаздар рыногы8 бет
Геотермальды энергетика7 бет
Дағдарыстан шығу кілті14 бет
Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы8 бет
Египет5 бет
Жалпы психология213 бет
Жаңажол мұнай газ өңдеу кешенінің №4 зауытының басты компрессорлық станциясының автоматтандырылуын жобалау21 бет
Киіз үйдің символикасы6 бет
Криптогафиялық кодтау мен шифрлік программаны жазудың тәсілдері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь