«Балықтар арқылы адамға жұғатын аурулар»

КІРІСПЕ 4
1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ 5
1.1 Балықтардың гельминттерін зерттеген ғалымдар 5
1.2 Дигенетикалық сорғыштарға сипаттама және систематикасы 11
1.3. Аурудың қоздырушысы және таралуы 15
1.4. Аурудың жұққыштығы және оның алдын алу шаралары 19
1.5. Жалапақ таспа құрттарға жалпы сипаттама 20
1.6 Cуқоймалардың физико . химиялық сипаттамасы 28
1.7 Тұқы балықтарының морфо.cистематикалық сипаттамасы 30
2. ЗЕРТТТЕУ ӘДІСТЕРІ МЕН МАТЕРИАЛДАРЫ 32
2.1 Тірі паразиттерді зерттеу 33
2.2 Боялмаған препаратты дайындау 33
3.ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ТАЛҚЫЛАУ 3
ҚОРЫТЫНДЫ 44
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 45
Балықтар – адам мен жануарларға гельминтоз ауруларын тасымалдаушылар. Адам және жауарларға жұғатын аурулар: описторхоз, дифиллоботриоз, клонорхоз, метагонимоз, анизакидоз, диоктофимоз, гнатостомоз, нанофиетоз, псевдамфистомоз.
Балықтар адам және жануарлардың әр түрлі ауруларының көздері.
Балықтар – бактериялар мен токсиндерді тасымалдаушылар.
Тағамдық токсикоинфекциялар, тағамдық интоксикациялар, клостридиоз, сальмонеллез, алгология токсиндері. Яғни олар қауіпті аурулардың қоздырушыларын тасымалдаушылар болып табылады.
Адам және оның денсаулығы қоғамның негізгі құндылығы болып табылады. Ол қоршаған ортаның жағдайларымен тығыз байланысты. Табиғи ортада химиялық және радиациялық ластанулардан басқа, адамда әр түрлі ауру туғызатын биологиялық ластаушылар да кездеседі. Биологиялық ластаушыларға ауру туғызатын микроорганизмдер, гельминттер, қарапайымдылар жатады. Олар ауада, суда, топырақта, тірі организмдердің денесінде, адамның ағзасында кездеседі. 1500000 жануарлардың 50000- ға жуығы паразиттік тіршілік етеді, соның ішінде 500-дей түрі адам паразиті болып табылады. Адам паразиттерінің көбі ауру туғызатын паразиттер. [1]
Паразиттердің ішінде түр, саны жағынан алуан түрлі болып келетін жалпақ құрттардың ішінен – таспа құрттар және сорғыштар.
Таспа құрттар класының өкілдері, сорғыштары мен моногенетикалық құрттарға қарағанда паразиттік тіршілікке толығырақ бейімделген. Жалпақ құрттың өкілі – Diphyllobothrium latum. Жалпақ таспа құрттың тарататын ауруы – дифиллоботриоз деп аталады..
Дигенетикалық сорғыштардың өкілі- Opisthorhis felineus – мысық немесе сібір қосезуі - адамның, иттің мысықтың және адамның бауырында, өт жолдарында паразиттік тіршілік етеді. Opisthorhis felineus – описторхоз ауруына ұшыратады. Описторхис адамның организмінде 20 жылға дейін, ал мысықта – 3 жылға дейін тіршілік етеді. [2]
Жұмыстың мақсаты: Балық арқылы адамға жұғатын описторхоз және дифиллоботриоз ауруын зерттеп паразиттерін анықтау.
Жұмыстың міндеттері: 1- әдебиеттермен танысу; 2 – гельминтоздарды өңдеу әдістемелерімен танысу. 3- сорғыш және таспа құрттарды жинап анықтау. 4- балықтардағы паразиттердің санын анықтау. 5- балықтардан описторхоз және дифиллоботриоз ауруларын адамдарға, жануарларға жұғу жолдарын зерт
1. Ванятинский В. Ф., Мирзаева Л. М., Поддубная А. В. // Болезни рыб –М.: Пищевая промышленность, 1979г. –C. 3-5.
2. Даутбаева К. Ә.// Омыртқасыздар зоологиясы – Алматы: 2004г. – С. 167-170.
3. Гвоздев Е. В., Османов С. О., Агапова А. И. Итоги перспективы ихтиопаразитологических исследовании в средней Азии и Казахстане // Болезни рыб и меры борьбы с ними – Алматы: 1977г. –С. 60-62.
4. Анцышкина Л. М. Паразитофауна рыб Запорожского водохранилища. // Паразиты и паразитозы животных и человека –Наука думка: 1975г. С. 7-14.
5. Решетникова А. В. Паразиты заболевания сазана в прудах Цимилянского нерество-выростного хозяства и мероприятия по борьбе сними // гр. Волгоградск отд. Гос. н. –и. Ин-та оз. И речн. Рыбн. х-ва: 1965г –С.191-200.
6. Колесова В. Е. К вопросу об эпизотическим состоянии не которых рыбхозов челябинской области. // пробл. Паразитология . ч. I. Киев: наука думка 1975г. –C. 236-238.
7. Каменский И. В., Пономарева Э. В. К изучению гельминтофауны рыб Истиринского водохранилища. // Тр. Ин-та гелмитол. 1964г. –С. 71-76.
8. Джалилов. У. Д. Паразитофауна рыб р. Гунт (Памир) // пробл. Паразитологии. Ч. I. Киев. Наука думка. 1975г. –С. 149-150.
9. Галузо И. Г., Гвоздьев Е. В. Болезни и паразиты при акклиматизации животных. // тр. Ин-та Зоол. Ан КазССР. 1964г. –С. 5-12.
10. Терехов П. А. Паразиты молоди рыб кубанских нерестово-вырастных хозяйств // 7-е всес. Совещ. По паразитом и болезнем рыб. Тез. Докл. Л. 1979г. –С. 107-108.
11. Гаврилова Г. Н. О паразитофауне рыб Кайрак – Кумского водохранилища. // Биологические основы рыбного хозяства на водоемах средней Азии и Казахстана. Изд. Наука Алма-ата: 1966г. –С. 31-36.
12. Кулагина О. П. Паразитофауна леща озера Неро. // Экол. Гельминтов (Ярославль), 1978г. №2. С. -21-23.
13. Мусселиус В. А. Паразитарные заболевания белых амуров, белых и пестрых толстолобиков в прудовых хозяствах РСФСР. // Болезни рыб и меры борьбы с ними. Изд. Каз ССР наука. Алма – Ата1966г. –C. 99-105.
14. Сидорв Е. Г. Паразиты рыб водоемов центрального Казахстана. // Автореферат на соискание уч степ к. б. Н. Алма-Ата; 1962 г. –C. 3-30.
15. Убайдуллаев К. Паразиты молоди основных промысловых рыб Аральского моря. // Болезни рыб и меры борьбы с ними. Изд. Наука. КазССР. Алма-Ата ; 1966г. –С. 134-135.
16. Диарова Г. С. Основные заболевания карпов в прудовых хозяствах юга Казахстана. //Биол. Основы рыбн. Х-ва на водоемах среди. Азии и Казахстана. –Алма-Ата: Наука. 1966г. –С.252 – 254.
17. Клебановский . В. Эпидемиологическая характеристика очагов дифиллоботриоза в северном Прииртыше. Афтореф.
18. Бауер О. Н. Основные проблемы паразитологии рыб. //Всесоюз. Научно-исслед. Инст. Озерного и речного рыбного хозяства. Изд. Лен. Университета. 1958г. –С.321- 334.
19.Агапова А. И. Паразиты и болезни рыб в рыбхозяственных водоемах Казахстана. // КазССР Ғылым. Акад. Хабарлары, изд.. Ан КазССР. Сер. Биол. н. 1964г. Вып. 4. –С. 45-83.
20. Брагина Е. В. Материалы по паразитофауне рыб водоемов кустанайской области. // Рыбн. Ресурсы водоемов Казахстана и их исрольз. –Алма-Ата: Наука 1970 г. –С. 290-297.
21. Смирнова К. В. Паразитофауна судака озера Балхаш. // Биологические основы рыбного хозяйства на водоемах средней Азии и Казахстана. Изд. Наука-Алма-ата: 1966 г. –С. 98-100.
22. Османов С. О. Паразитарное состояние рыб заравшанских водохранилища и пути их оздоровления. // Вестн. Каракалп. Фил. АН УзССР. 1964 г. №4. –С. 28-45.
23. Османов С. О. К познанию паразитов рыб реки Сыр-Дарьи. //Биологические основы рыбного хозяства на водоемах средней Азии и Казахстана. Изд. Наука-Алма-Ата: 1966г. –С. 98-100.
24. Агапова А. И. Ихтиопаразитологическая оценка бухтарминского водохранилища. // Болезни рыб и меры борьбы с ними. Изд. КазССР наука-Алма-ата: 1966г. –С.5-9.
25. Кукашев Д., Батталов М.К. Паразитофауна рыб водоемов Иргиз – тургайского бассейна. //Фауна экол. и зоогеогр. Гельминтов животн. Казахстана. Ин-т зоол. Ан. КазССР. –Алма-ата. 1978 г -134-146.
26. Сапарова Г. А. Паразиты рыб низовьев реки Ураль // автореф. Дисс на соискание уч. Степ. К.б.н –Алматы; 2004г –С. 5-30с.
27. Жатқанбаева Д.М Диплостомозы рыб и пути их профилактики в рыбоводных хозяствах Казахстана. // Зоологические исследование в Казахстане. –Алматы: 2002ж. –Б. 288.
28. О. Н. Бауер Основные проблемы паразитологии рыб. Изд. Лен. Университета 1958г. С. 321-325
29. Алламуратова Б. А. Новые данные о паразитах болезнях рыб Узбекистана. // Биол. основы рыбн. Алма-Ата: Наука 1966 г. 118-120.
30. Сидоров Н. А. Описторхоз. //Алматы. 1961.С. 344-347
31. Экалогия возбудетеля описторхоза человека и нучные основы его профилактики (рекомендации). – Алматы. 2011. 18-21 c.
32. Cидоров. Е. Г. Описторхоз. // Алматы. 1961. С.298-302
33. Быховская – Павловская И. Е. Паразитологическое ислледование рыб. Изд. Академ Наук ССРө –М: 1952г. –C.8.
34. Сидоров. Е. Г. Природная очаговость описторхоза. Биол – лен. ЛГПИ 1975.- C.84.
35. Белозеров Е. С. Шувалова Е. Г. Описторхоз. 1981г. –с.123-130
36. Сидоров Е. Г. Описторхоз // Алматы. !970. –С. 55-58
37. Түсіпова К. С. Омыпртқасыздар зоологиясы. 1-бөлім. // Алматы 1998
38.Ванятинский В.Ф., Мирзаева Л. М., Поддубная А.В. // Болезни рыб –М.: Пищевая промышленность, 1979г. – C. 167-170.
39. Сидоров Н. А. Описторхоз. //Алматы. 1961.С. 344-347
40. Догель В. А. Зоология безпозвоночных // М: 1981г. –С. 112-117.
41. Даутбаева К. Ә.// Омыртқасыздар зоологиясы – Алматы: 2004г. – С. 167-170.
42.Юхименко А. Н. Воронин В.Н. Головин П. П. Ихтиопаталогия: М: Мир, 2003. –C. 344-355.
43. Кусайнова А. С. Эпидемиологические особенности описторхоза на современном этапе. //Афтореф. Диссерт-ии на соискание ученой степени канд. Мед. Наук.
44. Шербина А. К. Болезни рыб. – Киев: Урожай, 1978г –С.234-237
45. Омаров Т. Р. Қазақстанның өзендері мен көлдері. //Қазақстан баспасы. – Алматы; 1975г. –C. 22-64.
Клебановский. В. А. Природная очаговость дифиллоботриозов. // Вопр. Природ. Очаговости болезней. – Алма-ата. 1978. –С. 753-75.
46. М. Қ. Жұмалиев. Ә. А. Бәйімбет. Б. Е. Есжанов. Балықтар алуантүрлілігі және ихтиология негіздері: // Оқу құралы. –Алматы: Қазақ университеті, 2009. –С.233-235.
47. А. К. Бәйімбет. Анықтауыш
48. Мусселиус В. А. // Лабораторный практикум по болезням рыб. Изд. Легкая и пещевая промышленность. –М; 1983 г. –С. 22-123.
49. Быховская И. Е., Павловская. // Паразитологическая исследования рыб. Изд.Академ Наук ССР- М : 1952 г. –С.8
50. Маркевич А. П // Методика и техника паразитологического обследования рыб. изд. – Киев; 1950г. –C.24-26
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... ... ... 050804 - ... ... ... Білім және ғылым министрлігі
Әл - Фараби атындағы Қазақ Ұлттық ... ... ... ... С. С. ... ... ...
050804 - мамандығы
Орындаған ... А.Қ. ... ... ... К.Ә. ... ... ... М.А.
Алматы 2012
РЕФЕРАТ
Диплом жұмысында балықтар арқылы адамға жұғатын ауруларды зерттеу нәтижесінде тұқы ... 2 ... ... ... ... класының өкілі Opisthorhis felineus және Diphyllobothrium latum паразиттері табылды. Олардың құрылысы, даму циклы қай суқоймаларда кездесетіні көрсетілді. Ең каөп ... O. felineus ... ... Ал D. latum өте аз мөлшерде кездесті. Паразитттердің басым көпшілігі Сырдария ... ... ... ... 43 ... 3 ... 2 кестеден, 6 суреттен, 50 әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кілттік сөздер: ихтиопаталогия, паразиттер, гельминттер, гельминтоз, описторхоз, ... 4
1. ... ШОЛУ ... ... ... ... ғалымдар ... ... ... ... және ... ... ... ... және ... ... ... ... және оның алдын алу шаралары ... ... ... ... жалпы сипаттама ... ... ... - ... ... ... Тұқы балықтарының морфо-cистематикалық сипаттамасы ... ... ... МЕН МАТЕРИАЛДАРЫ ... Тірі ... ... ... ... препаратты дайындау ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... - адам мен жануарларға гельминтоз ауруларын тасымалдаушылар. Адам және жауарларға жұғатын аурулар: ... ... ... метагонимоз, анизакидоз, диоктофимоз, гнатостомоз, нанофиетоз, псевдамфистомоз.
Балықтар адам және жануарлардың әр ... ... ... - бактериялар мен токсиндерді тасымалдаушылар.
Тағамдық токсикоинфекциялар, тағамдық интоксикациялар, клостридиоз, сальмонеллез, алгология токсиндері. Яғни олар қауіпті аурулардың қоздырушыларын ... ... ... ... және оның ... ... ... құндылығы болып табылады. Ол қоршаған ортаның жағдайларымен тығыз байланысты. Табиғи ортада химиялық және радиациялық ластанулардан басқа, адамда әр түрлі ауру ... ... ... да ... ... ... ауру туғызатын микроорганизмдер, гельминттер, қарапайымдылар жатады. Олар ауада, суда, ... тірі ... ... ... ағзасында кездеседі. 1500000 жануарлардың 50000- ға жуығы паразиттік тіршілік етеді, соның ішінде ... түрі адам ... ... ... Адам ... көбі ауру ... паразиттер. [1]
Паразиттердің ішінде түр, саны жағынан алуан түрлі болып келетін жалпақ құрттардың ішінен - таспа құрттар және ... ... ... класының өкілдері, сорғыштары мен моногенетикалық құрттарға қарағанда паразиттік тіршілікке толығырақ бейімделген. Жалпақ құрттың өкілі - ... latum. ... ... ... тарататын ауруы - дифиллоботриоз деп аталады..
Дигенетикалық сорғыштардың өкілі- Opisthorhis felineus - ... ... ... ... - ... ... мысықтың және адамның бауырында, өт жолдарында паразиттік ... ... ... felineus - ... ... ... ... адамның организмінде 20 жылға дейін, ал мысықта - 3 жылға дейін тіршілік етеді. [2]
Жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... ... және ... ... зерттеп паразиттерін анықтау.
Жұмыстың міндеттері: 1- әдебиеттермен танысу; 2 - гельминтоздарды өңдеу әдістемелерімен танысу. 3- ... және ... ... ... анықтау. 4- балықтардағы паразиттердің санын анықтау. 5- балықтардан описторхоз және ... ... ... жануарларға жұғу жолдарын зерт
1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Балықтардың ... ... ... ... ... ... және Орта Азияда патологиялық зерттеуді дамытқан, Совет паразитологтары В.А. Догель және оның ... Б.Е. ... ... 1934 жылы ... ... ... монографиясын жариялаған.
Қазақстандағы ихтиопаразитологиялық зерттеулерді (Диарова, Ахметова, Брагина) жүргізсе, ал Орта Азияда (Уразбаева, Бричук, ДЖалилов және т.б.) - ... ... ... қоздырушысын анықтап, жалпы паразитологиялық сұрақтарға жауап тапты.
Қазақстанның - ... ... ... ... ... зерттеген (Агапова, Брагина, Смирнова), Өзбекстанда - ... және ... ... ... ... - ... және Қайраққұм (Джалилов) керекті мәліметтерді берді. [3]
Балықтардың гельминттерін ТМД ... ... ... ... Мысалы Л.М. Анцышкина 1965-1973жж. Запорожский суқоймасындағы балықтардың толық паразитологиялық ... ... 37 ... ... 2143 дана ... 15 систематикалық топқа жататын паразиттерді тапқан. : Flagellata - 5, sporozoa - 1, Plasmosporidia - 2, ... - 26, Ciliata - 36, Suctoria - 1, ... - 56, ... - 22, ... - 41, Nematoda - 16, ... - 3, ... - 4, mollusca - 4, ... - 10, Arahnoidea -3 табылған. [4]
Цимлянск суқоймасында А. В. ... ... жж. ... ... ... 29 ... ... 484 дана балықты зерттеу Қарапайымдылардың - 16 түрі, ... ... - 26, ... - 24, ... - 13, ... - 4, ... - 10 түрі табылған. [5]
В. Е. Колесова Челябинск обылысында балық шаруашылығының жағдайын зерттеу нәтижесінде 840- дана тұқы, 45 - дана ақ ... 30 - дана ... 25 - ... 15 - дана амур ... ... Тұқыдан - 43, ақ амурдан - 9, дөңмаңдайдан - 10, ... ... 6 түрі ... Ең ... аурулар: ихтифтириоз, дактилогироз, гиродактилез, бодрицефалез және кавиоз болып табылды.[ 6]
1961 жылы маусым - қыркүйек айларында Истрин суқоймасында И. В. ... Э. В. ... 9 ... ... 245 ... гельминтологиялық зерттеулерді жүргізіп моногенеаның 7 түрін, трематоданың 13, цестоданың 6, нематоданың 2, скребнидің 1 түрін тапқан. Балықтарға гельминттердің жұғуы: ... - ... 86,1% - ... 47,3% - ... 73% - ... 0,4%- скребни. [7]
У. Д. Джалилов Гунт (Памир) өзенінде 37 - дана ... ... ... ... ... талма балығы, қара балық). Табылған паразиттер: қарапайымдылардың - 9 түрі, гельминттің 14 ... ... - 2, ... - 12, ... - 10) Қара ... ... 5 ... талма балық - 4 түр, жалған ... 3 түр ... ... Г. ... Е.В. ... ... ... жерсіндіру нәтижесінде қауіпті паразиттердің де келуін қарастырған. Мысалы: Арал ... ... ... ... ... Nitzchia sinensis паразитін әкеліп сол жердегі жергілікті ... ... ... ... ... амур ... ақ амур өте қауіпті цестоданы (Bothriocephalus gowkongensis, khawia sinensis) ТМД- ның Европалық бөлігіндегі суқойма және Орталық Азияға таратқан. [9]
П. А. ... 1970 - 1977 ж.ж. ... ... алу - ... ... ... ... зерттеулер жүргізіп Posthodiplostomum cuticula, Piscicola geometra, және Botriocephalus acheilognathi патогенді паразиттерді тапқан. [10]
Н. Е. Гаврилева 1957-1964 жж. Қайраққұм - Құм ... ... ... ... ... жүргізген, 17 түрге жататын 582 дана балық зерттелді. Паразиттің 82 түрі табылған. Оның ... ... - 21, ... - 7, моногенеаның - 32, ... ... - 7, ... - 1, ... - 2, паразитті шаяндардың - 5 түрін ... ... П. ... 1974 - 1975 ж.ж. Неро көлінен 36 дана тыран балықтарды ... ... ... 37 түрі ... Олар: қарапайымдылар - 1, моногенеа - 2, ... - 6, ... - 3, ... - 2, ... - 2, cүлік - 1. [12]
РСФСР - ға ҚХР және Европадан жерсіндірілген өсімдік ... ... ... 1965 жылы В. А. ... ... Сол ... ихтифтириоз тұқылардың 60-70% өлімге ұшыратқан. Қарапайымдылар, моногенеалық сорғыштар, лента тәрізді гельминттер botriocephalus gowkongensis, ... ... - ... major, ... lieni, Lernea, ... ... [13]
Орталық Қазақстанда Ырғыз - Торғай бассейнінде, Нұра өзенінде, Қорғалжын көлінде, Сарысу өзенінде, Жезқазған суқоймасында толық паразитологиялық зерртеу әдісімен ... жж. Е.Г. ... 19 ... ... 1115 дана балықты зерттеді. Балықтардан табылған паразиттер: қарапайымдылар - 4, моногенеалық сорғыштар -28, дигенетикалық сорғыштар - 20, ... - 13, ... ... -2, ... - 2, ... - 5табылған.[14]
Арал теңізіндегі кәсіптік балықтардың шабақтарының паразиттерін 1962-1965 ж. ж. К. ... ... ... паразитологиялық зерттеу әдісімен тыпанның, көксеркенің және тортаның 754 дана ... ... ... ... ... 19 түрі ... оның ... қарапайымдылар - 6, моногенетикалық - 5, трематода - 4, нематода - 4, ... ... ... 28 түрі ... Оның ... ... -7, ... сорғыштар - 6, цестода - 5, трематода - 5, нематода - 2, және ... -1, ... және ... ... ... ... ... шаруашылығында 1963 жылдың ақпан айынан 1964 жылдың қараша айына дейін толық және толық емес паразитологиялық зерттеу ... Г. С. ... 11 ... ... 11900 дана балықты зерттеді. Паразитофауна 35 түрден тұрды. Оның ... ... - 4, ... - 5, ... ... - 15, цестодалар - 4, ... -4, ... -3. Жаңа түр ... ... cyprini. [16] ... ... ... Иркутск обылысының Енисей-Лена аймақтарынан тапқан. Соңғы жылдары Иркутск обылысында дифиллоботриозбен ауыратын адамдар саны артқан дейді. [17]
Бауер. О. Н. ... тұщы су ... ... 10 ... ... ... ... біршама ауыр құрттардың дифиллоботриоз және описторхоз қоздырғыштарын тапқан. [18]
Оңтүстік ... ... ... 1963 жылдың ақпан айынан 1964 жылдың қараша айына дейін толық және толық емес паразитологиялық тзерттеу әдісімен 11 түрге жататын 11900 дана ... ... ... 35 ... тұрады. Оның ішңде қарапайымдылар - 4, трематодалар -5, моногенеалық сорғыштар - 15, ... - 4, ... - 4, ... -3. Жаңа түр ... ... cyprini ... И. Агапова Қазақстандағы балық шаруашылық суқоймасындағы балықтардың аурулары мен паразиттерін зерттеген. Балықтың 65 түрінен паразиттің 250 түрі ... Ең көп ... ... ... isoprom, Diplostomulum spathaceum, Posthodiplostomum cuticola, D. calvatum және т.б. Қазақстан суқоймаларында келесідей паразиттер тіркелген: Ихтиофтириос, дактилогироз, гиродактилоз, нитцшиоз, ... ... ... ... ... ... филаметроз және т.б. [20]
Е. В. Брагина 1963 жылдың мамыр-маусым айларында Қостанай обылысының суқоймаларында балықтың паразитофаунасын ... 6 - ... ... 669 дана балықты (шортан, алабұға, тыран, алтын және ... ... ақ ... ... ... 34 түрі ... Оның ... қарапайымдылар-3, біреуі моногенеалық сорғыш, цестода-5, трематода-13, нематода-8, сүлік -1, шаянтәрізділер-2. [21]
К. В. Смирнова Қазақстан суқоймаларындағы кәсіптік сазанның паразитофаунасын ... ... ... ... ... ... ... жұққанын айтады. [22]
С. О. Османовтың зерттеуі бойынша- Арал теңізінің ... ... 215 түрі ... осының ішінен 23 түрі жерсіндіру нәтижесінде пайда болған. [23]
1964 жылы С. О. ... ... ... ... және ... балықтарға ихтиопаразитологиялық зерттеулер жүргізген. 18 түрге ... 184 ... ... ... 102 ... ... ... балықтарға ең көп жұққан: қарапайымдылар, трематодалар, моногенеалар, бассейндегі балықтардан паразиттің 126 түрі табылған. Қарапайымдылар - 39, ... ... -52, ... нематода-5, скребни-2, сүлік -1, шаянтәрізділер -5 табылған. [24]
Бұқтырма суқоймасында алғаш зерттеуді Агапова А. И. 1937 жылы ... ... ... В. А. Захваткиннің жетекшілігі бойынша Зайсан және Қара Ертістен балықтың 14 түрін зерттеп, паразиттердің 60 ... ... ... ... жж. О. Б. ... сол ... ... 17 түрін зерттеп, паразиттің 78 түрін анықтаған. 1963-1964 жж. шортан, сазан, торта, тыран, тұрпа, аққайран, нәлім, мөңке, ... ... ... ... ... ... ... шоқыр және тайменьге зерттеулер жүргізген. [25]
Д. Кукашев, М, Баталов, Ырғыз - Торғай ... ... және ... емес ... ... әдісімен 5 - түрден тұратын 165 балы0ты зерттеген. Шортан, аққайран, күміс мөңке, ... ... ... 18 түрі ... [26]
1997 - 2001 жж. Г. А. Сапарова Каспий теңізінің солтүстік шығыс бөлігінде Жайық өзенінің төменгі ағысында балықтарға толық ... ... ... ... 5 - ... 22 - ... 3202 - дана ... зерттеді. Балықтардың паразиттермен жалпы зақымдануы 41,7 %. ... ... ... ... 135 түрі ... Олар 8 - тип, 12 - ... 49 - ... 69 - туыстан тұратыны анықталған. [27]
Д. М. Жатқанбаева, Г. С. ... Ж. Г. ... 1997 -2006 жж. Орал ... ... ... ... 4 ... бірігетін балықтардың 11 түрінің паразитофаунасын зерттеді. Зерттеу барысында 80 дана орыс бекіресі қарастырылған. Соның ішінде 18,7 % ... ... ... 147 дана ... ... қарастырылып, 48,9% зақымдалған. [28]
О.Н. Бауер Балықтардың паразиттерінің көп саны адам және үй жануарлары үшін қауіпті ... ... Ұсақ ... ... ... ... бірге қорытады. Бірақ гельминттердің аздаған түрлі топтары балықтың ішкі мүшшесінде личинка ... ... ... етте ... (Жалпақ құрттар үшін плероцеркойд сатысы, Сорғыш құрттар үшін метацеркарий сатысы) жыныстық жетілу кезеңінде адам және үй жануарларының ... ... СССР тұщы су ... ... паразиттердің он шақты түрі кездеседі, сонымен қатар описторхоз және дифиллоботриоз құрттарының қоздырғыштарын тапқан. ... А. ... 1963 -1965 жж. ... ... - ... және Кашка - Дария суқоймасында балықтарға паразитологиялық зерттеулер жүргізді. Тұқы мен сазаннан Gyrodactylus ciprini ... ... ... жаңа түр ... ... иесі ... сазан храмуля және заравшан тұрпа болып табылады. [30]
Описторхоз ауруының белгілерін адам организмінен алғаш рет тапқан Томск университетінің профессоры К.Н. Виноградов. Ол 1891 ж ... ... ... үлкендігі 1 см жұқа құрт тауып, оны > деп атаған. Оның описторхис құрты екенін анықтаған. ... Д. Б. ... ... ... ... және газ ... ... байланысты сараптама орталығында жыл сайын описторхоздың жаңа мәліметтерін тізімге алған. 2010 жылы бұл аурумен ... ... саны 100 мың ... 18 ... ... ... ... Бөрлі, Зеленов, Теректі, Ақжайық аудандары және Орал қаласында таралған. Зеленов ауданында мал дәрігерлік зертханасында Урал өзенінің жағалау маңы ... ... ... ... 66,0 %, ... 100,0% ... [32]
Сібір қосезуінің личинкалары Қара және Каспий теңіздеріне құйылатын Оңтүстік өзендерінде ... ... ... ... ... қызылқанаттан (33 % зақымдалған) және тыраннан (10-26% зақымдалған) табылған. Малевицкой алғаш рет Днепр балықтарынан Киев ... ... ... ... ... қызылқанат, ақмарқа және тыран балықтарынан O. felineus личинкасын тапқан. [33]
Догель және Быховски ... ... ... ... рет ... ... тапқан. Волганың сағасынан ауланған балықтардың бұлшықет ұлпасынан метацеркарияның аздаған санын тапқан. ... ... ... ... Кошевой, аудандарында Аққайран 20%, қызылқанат 20%, үкішабақ 9% зақымдалғанын анықтаған. Әсіресе аққайран ... ... ... Бір ... 300 личинкадан келеді. Қызылқанат және үкішабақ аз зақымдалғандығын анықтаған. [34]
Сидоров Е. Г. описторхоздың ошағын ... ... және ... ошақ деп 3 ... бөлді. Описторхоздың табиғи ошағының қоздырғыштары жабайы жануарлар болып табылады ... ... ... және т.б). ... ... Жабайы аң -->малюска -->балық --> жабайы аң; Антропикалық ошақ адамның қатысуымен жүреді. Адам -->моллюска
-->балық-->адам.Ал аралас ... ошақ : адам ... аң ... ... ... -->жабайы аң. [35]
Описторхоздың көбінесе ірі ошақтарының бірі Обь-Ертіс ... Бұл ... ... ... барлығы дерлік описторхозбен зақымдалған. Сонымен қатар Ханты - мансийском ұлттық округінде бұл ауруға шалдыққандардың ... ... 49,2% . ... ... 64,9% -ға дейін жетеді. Бөлек аймақтағы тұрғындарда 95% - ға ... деп ... Т. А. ... К. С.[ ... ... бұл ... жаңалығы описторхоз ауруын
тек Ресейде ғана емес, шетелде де жан - жақты терең зерттеуге ықпал ... ... ... бұл ауру 1929 жылдан бастап кең түрде зерттеле бастады. Биылғы жылы обь өзенінің төменгі ағысында ғалым К. И. ... ... 70- ші ... ... экспедиция жұмыс істеді. Экспедиция описторх кейбір үй жануарлары мен адамдар арасында кең тараған құрт екенін ... ... ... ит, түлкі, арыстан, шошқа мен қоян хайуандармен бірге адам да ауырады. Қазақстан территориясында описторхоз ауруының барлығын ... К. И. ... мен Н. П. ... ... ... ... 1925 жылы ... болатын. Олар бұл ауруды ит пен мысықтан тапты. Бетпақдаладағы Сарысу өзенін мекендейтін шабақтар, тыран сияқты балықтар ... ... 1960 жылы Е. Г. ... ... ... анықтады.
Описторхоз тек обьтың төменгі бойына кең тараған құрт деген ұғымға ие болып келген еді. Қазіргі ... ... ... ... жайлайтын жер көлемі анықталып, дәлелденуде. Описторхоз біздің еліміздің көптеген аудандарынан табылып отыр. Одан Қазақстан ... құр ... ... ... 50-ші ... аяқ кезінде басталған зерттеу жұмысының нәтижесінде бұл аурудың географиялық ошақтары, адамдар мен жануарларға жұғу сыры ашылып, ... ... ... ... шаралары жүргізілуде.
Бұл ауруды зерттеу жолында ерекше еңбек еткен совет ғалымдары, оны емдеудің тәсілін тауып, жүзеге асырған Н. К. ... М. Э. ... және ... екенін айрықша атап өтуіміз керек. [37]
1.2 Дигенетикалық сорғыштарға сипаттама және систематикасы.
Тип: Plathelminthes
Класы:Trematoda ... ... ... felineus ... ... ... екі ... иелерін ауыстыруымен және ұрпақтары кезектесіп, күрделі дамуымен ерекше. Класс тармағы көлемінде өте көп түрлері белгілі, ... ... және ...
жануарлардың ішкі паразиттері. Басты өкілдері: бауыр сорғыш - Fasciola hepatica, ланцет ... ... - ... ... ... ... ... қоcезуі - opisthorchis felineus т.б. ... ... ... қосезуі - Opisthorchis felineus иттің, мысықтың және адамның бауырында, өт жолдарында паразиттік тіршілік етеді. Ұзындығы - 8-13 мм, ені - 1,2-2 мм. ... ... ... ... ... формалы болып, артқы дене бөлігінде орналасуы. Описторхис құрты адамдарға және жануарларға описторхоз ауруын туғызады. ... ... ... 20 ... ... ал мысықта - 3 жылға дейін тіршілік етеді
Сорғыштың бірінші ... иесі Bithynia leachi ... ал ... ... ... ... ... - метацеркариі бар шала піскен балықты жегеннен. ... ... ... әсер ... ал ... саны көп ... өліммен аяқталуы мүмкін. Бір адамда 75000 сорғыштардың табылғаны туралы деректер бар. Мысық сорғышы Сібірде, Еуропаның Шығыс жән оңтүстік аудандарда табылған.
Описторхзбен ... ... ... ... ... ... ... және ұрпақ алмастыруға байланысты өте күрделі. Гермафродитті жыныстық жүйесі ... ... ... ... ... ... және басқа мүшелерінде паразиттік тіршілік етеді.Оpisthorchis felineus - иттің, мысықтың және адамның бауырында, өт ... ұйқы ... ... ... ... ... паразиті балықтың бұлшық еттерінде метацеркарий дернәсіл түрінде ... Ол ... ... ... одан өтке ... Одан ... ... жұмыртқалары өт жолы арқылы ішекке түседі. Әрі қарай дамуы үшін жұмыртқа суға түсуі керек. Су ішінде жұмыртқа денесі толқынды ... ... ... - мирацидий шығады.
Мирацидидің екі көзшесі, ми ганглиясы және жұп протонефридиялары болады. Денесінің артқы бөлімінде ерекше ұрықтық клеткалар ... ... ... жатады. Денесінің алдыңғы үштен бір бөлігінде, цитоплазмасы ... ... толы ... без ... Бұл бездің жолдары личинка денесінің алдыңғы бөліміндегі кішкене бұлшықетті ... ... ... Мирацидий қоректенбейді, эмбриональды даму кезіндегі жиналған гликоген қоры арқасында өмір сүреді. Бірқатар уақыт мирацидий суда ... ... ... Өзінің ары қарай дамуы үшін ол аралық иесі ұлудың денесіне түседі. ... ... ... ... формасыз, қозғалмайтын қапшық тәрізді келесі личинка спороцистаға айналады. Бұл көбею
қабілеті бар, жыныстық жүйесі ... ... ... ... ... жұмыртқалары әрбіреуі бөлініп, келесі - редия деп аталатын ұрпаққа айналады. Спороцисталар сияқты редияның денесіндегі партеногенетикалық жұмыртқалары бөлініп, рдияның ... жаңа ... - ... ... ... ... - гермафродитті особьтің личинкасы, оған көптеген белгілері де ұқсас: сорғыштары, ... ... миы және зәр ... ... ... Екі ай өткен соң ұлудың шырынына араласып суға түседі де, су түбінде жүзіп жүреді. Церкария ... ... ... ... еніп бұлшық еттеріне өтеді де, құйрығын тастап циста түзеді. Циста ерекше бездерден бөлініп шығады. Бұл саты метацеркария деп аталады. ... ... ... ... үшін енді өзінің негізгі иесінің денесіне түседі. Балықтың денесіне енген метацеркарий 4 аптаның ішінде өсіп жетіледі. Осы метацеркарий денесіне енген ... шикі және ... шикі ... ... ... жануарлар және адамдар описторхоз ауруына шалдығады. [38]
O. felineus паразитінің даму циклы
1.3. Аурудың ... және ... ... ... неғұрлым паразиттері аз болса, соғұрлым үлкен болады, кейде керісінше де ... ... ... ... ... орташа көлемі: ұзындығы 8-10 мм, ені - 1,5-2,5 мм, паразиттің көлемі оның иесіне де ... ... ... ... ... 5-7мм. Ал ақ ... ... жасау үшін описторх құртын жұқтырып барып бақылағанда олардың ұзындығы 1,4-1,8 мм-ге дейін ... ... ... ... ... иесі Bithinia leachi ұлуы, ал екіншісі - балықтар. Адамның ауруға шалдығуы - ... бар шала ... ... ... ... адамға патогенді әсер етеді. Ал паразиттің саны көп ... ... ... мүмкін.
Қай аурудың болмасын алдын алып немесе оған тиісті ем қолдану үшін аурудың адам ... ... ... ... ... ... тауып, ол қоздырушының анатомиялық құрылысын білу керек.
Суда өмір ... ... ... ... ... маңайынан аққайран, тарақ балық не басқа балықтар өтсе бөлініп шыққан құрттар олардың қабығының астына еніп алып, терілерін тесіп ... ... ... ... ... ... ... қабығынан айырылады да, ерекше сұйық зат бөлетін бездерінен бөлінген сұйықтар қатып, денәсілдердің ұрасы мөлдір қабықшамен көмкеріледі. Біраздан соң ... өзін ... ... үшін ... қабықша құрастырып алады, сөйтіп құрт ұрасы екі қабықшамен қоршалады. Сонымен метацеркарий сатысының ақырғы қалыптасу кезеңі ... ... ... ... ... ... 1мм болып түсі сол балықтың тәніне ұқсайды. Сондықтан метацеркарийлерді жәй көзбен көріп, балық тәнінен ажыратып алу мүмкін емес. Жас балықты ... ... ... ... тері ... қабықшаны сыдырып, екі шынының арасына салып микроскоппен қарасаңыз ғана метацеркарий ұрықтарын ... ... Тірі ... көру үшін препаратты жылытыңқырап алып қараса, олардың өте шапшаң қимылдайтынын байқауға болады.
Дернәсілдердің былайғы өмірі адамның немесе ... ішек ... ... ... ... ... түскен құрттың сыртқы қалың қабаты асқазанның қышқыл сөлінің әсерінен жойылып кетеді де, ащы ішекке түседі. Мұнда құрт ... ... ... кейде өт жолымен, бауырға, өт қалтасына өтеді, сонда өсіп жетіледі. Осы дернәсілдер бір ай ішінде өсіп-жетіліп, енді ... ... сала ... ... ... описторхтың ең бір зор айырмашылығы оның ұзақ өмір ... ... адам ... ... жыл, ... көп өмір сүрген кезі болғаны белгілі.
Бұл паразит тек осылай ғана өсіп-жетіледі, және осы кезеңдерді қатаң ... ... ... бұл ... ... тек ... арқылы жүзеге асады. Бұл құрттың өсу сатысына қарай мұның мекендейтін иесі ... ... әр қилы ... ұрық ... ... моллюскаға, метацеркарий кезінде белгілі бір балыққа, ал әбден жетілген кезде адамға кей жануарларға ... ... сай ... ... ... Су ... қара суда ... мен балықтың осы кесел таситын түрлері болмаса, онда описторхоз ауруы тарамайды.
Сонымен бұл описторхоз ауруының алдын алу үшін қара сумен су ... ... ... мән ... жөн, ал ... бұл ... мына балықтар: аққайран, тарақ балық , оңғақ, торта, қызыл қанат, табан, ... ... ... ... ... т.б ... ... жұғады. Бұл паразиттер тек қана балықтардың тәнінде өсіп жетіледі. Олай болса описторхтардың құрты адамға тек балықтар ... ... ... ... ... де әр ... ... моллюскада алғашқы ұрық, дернәсіл пайда болса, балықтың кей түрінде метацеркарий, ал үй ... мен ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған жолдармен описторх құрттары дами береді. Егер қара сумен су ... бұл ... өсіп ... ... ... ... ... болмай қалса, ол суда описторхтың ошағы да болмайды.
Сондықтан ең алдымен суатта, суқоймасы мен маңайдағы ... ... ... ... балық өсетінін біліп алмай тұрып оған профилактикалық шара қолдануға болмайды. Описторх ... ... ... ... ... қызыл қанат балық, сазан, тыран, қаяз, ақмарқа, үкі шабақ, талма т.б. балықтарда болады. [39]
Қазақстанда описторхтардың кездесетін жерлері. Описторхоз ... ... мен ... ... Сол ... адамдар арасында зерттеу жұмыстарын жүргізіп жүрген. П. Попов бастаған гельминтологиялық экспедиция описторх құртын адамдардан кездестірмеді, себебі бұл ауру ... ... ... де онша ... емес еді. ... ... ауруы ең алғаш 30-шы жылдары кездесе бастады. Бірақ, халықты жалпылай тексеру жұмысы 1941 жылға дейін жүргізілмеді. 1941-1942 жылдары ... 67 адам ... ... ... болған. [39]
Түрлі гельминтоздарды (ішек қарын құрттары) зерттеу жұмысы кейінгі жылдары ғана жүргізіле бастады.Осы зерттеудің нәтижесінде Қазақстанда описторхоздың ... ... ... ... ... анықталды. Солтүстікте құрттың ошағы обьты жағалап әрі кетеді. Ертіс бойында ... ауру ... ... ... ағысы - Шығыс-Қазақстанда сирек кездесіп, Семей обылысында жиі кездеседі, ал Павлодар обылысы осы гельминтоздардың нағыз ... ... ... ... ... ... бір ... өзінде әр түрлі болуына әртүрлі жағдайлар әсер етеді. Ең алдымен сол маңда тұратын халықтың тұрмысына, балық аулаудың айла-тәсіліне, дәрежелеріне, ондағы ... ... ... ... ... да ... ... Балық аулайтын жерден
елді мекендер арасындағы қашықтықтың да ... мәні бар. ... ... тексерілген халықтың 4,8 проценті описторхозға душар болса, сол Ертіс бойындағы балықшылар ... ... ... ... ... саны 42 ... ... жетеді.
Ертісте бұл құртты таратушы - аққайран. Бұқтырма платинасын салғанға дейін Павлодар обылысына тараған осы аурудың 100 ... ... осы ... ... ... ... ... ауру таратуы Өскемен су қоймасына дейінгі жерден кездеседі. Дегенмен Өскемен су ... ... ... ... адамдар мен жануарларда некен-саян болса да описторхоз кездесіп қалады.Бұл ... ең ... ... су ... ... ... ... болды десек қателеспейміз. Бұрын описторх құртын жұқтырып алған балықтар Ертісті түгел жайлап, Зайсан көліне өтіп, онда ... мен ... ... ... ... кейін Өскеменнен әрі балықтар өте алмайтын болды. Міне сондықтан балықтардың ауру тарату қасиеті платина сыртына шыға алмай қалды да, ... ... ... ... бірлі-жарым балықтар кейінгі 3-5 жыл ішінде ауланып бітті.
Қазақстанның Ертіс бойынан басқа жерлерінен, атап айтқанда, Нұра ... ... су ... сонау Қорғалжын көлдеріне дейінгі аралықта описторхоз құртының кездесетіні кейінгі 6-8 жылда дәлелденіп отыр. Бұл жерлер де описторх құртын тарататын ... язь ... ... ... тарау қауіпі әсіресе Қарағанды су қоймасында күшті. Себебі мұндағы язь балығы көп ауланады, демек описторхтың дернәсілдері адамдарға көбірек ... Бұл ... ... ... да сақтанған жөн.
Нұра өзенінің бойында ең қауіпті жер - Қарағанды су ... Онда ... ... ... және ... аулаумен әуестенушілер көп.
Бетпақдаланы қақ жарып ағатын Сарысу өзенін осы кейінгі жылдарға дейін описторх ... таза деп ... ... 1960 ... ... да ... ... анықтады. Мұнда да құрт таратып жұқтырушы: язь, торта, тыран және ... ... ... Ауру ... ... ... да ... бойынан аз емес.
Описторхоздың өзгеше бір ордасы Шідерті өзені болып отыр. Ол өзеннің ... ... ... ... Бұл ... ... және ... балықтары
өмір сүреді. Тексере келгенде мөңке балығында описторхоздың личинкасы болмай шықты да, балығы (балықтың өзі мен ондағы личинкалар санын ... 100 ... ауру ... ... шықты.
Қазақстанның орталық бөлегінде Ырғыз-Торғай ойпаты бар. Бір кезде бұл ойпат оңтүстік пен солтүстіктің теңіздерін ... ... ... сол ... ... бен ... өзендері ағып жатыр. Ырғыз-Торғай өзендерінің ұзына бойына жүргізілген тексрудің нәтижесінде, бұл өзендерде және оның кей тармақтарында описторх ... бар язь ... ... ... ... 50 ... ал Торғай өзенінің қабырға деген тармағындағы язь балығының 100 ... ... ... ордасы екені анықталған. 2-3 грамм балық етінде 137-ге дейін паразит ұрығы кездеседі.
Қостанай обылысының оңтүстігінде описторхоз паразитінің тағы бір ... бар. Ол улы ... ... өн ... ... ... оның төменгі ағысындағы Ақкөл, Қарасор көлдеріне дейін қамтиды. Мұнда да ауру құртын тасушы - ... ... ... ауру таратқыштық қабілеті әр жерде түрлі, 1 ден 51процентке дейін өзгеріп тұрады. Описторхоз ... ... ... да ... ... ... 7 ... атап айтқанда: Шығыс Қазақстан, Семей, Павлодар, Қостанай, Целиноград, Қарағанды және Ақтөбе обылыстарында описторхоз ауруы ... ... ... ... ... бір ерекшелігі сол, оның тек өзіне ғана тән белгілері ... ... адам ... оң жақ ... асты мен төс ... асты ауыратынын сезінеді. Қабырға асты немесе төс шеміршек асты шаншып, ... ... ... Бұл ... өзі әр ... ... ... мүмкін. Кей жағдайда ауырған адамның көзі қарауытып, басы ауырады, асқазан жолының қызметі бұзылады.
Описторхоз - ... ... ұзақ ... ... созылмалы ауру. Ауру бірде күшейіп, бірде тынышталады. Уақыт өте келе асқына береді. Сырқаттың ауыр жеңіл өтуі оның жұғу ... ... ... ... ... жылдарға дейін бұл аурумен ауырған адамдар әртүрлі препараттармен емделіп келді, соның ішінде кең ... - ... ... Бұл ... адам ... ... әсер еткенімен айтарлықтай нәтиже бере алмады. Сондықтан жаңа - дәрі - дәрмектер табу керек болды. Осыдан ... жыл ... Н. Н. ... жаңа дәрі ... да дәрігерлік тәжірибеге енгізді, оның емдеу айла - амалдарын анықтап берді. [41]
1.4. Аурудың жұққыштығы және оның ... алу ... ... ... қай ... болса да халықтың тұрмыс жағдайына байланысты. Павлодар обылысының ... ... ... ... жиі ... ... - ... халықтарда аулаған балықтарын шала тұздап, шала кептіріп жейтін ... бар. ... ... ... жайылуы көбіне балықтың аулануына, пайдалануына байланысты. Балықтарда паразиттердің ... ... ... тазалығына байланысты. Балықтарда паразиттердің личинкалары. болу-болмауы судың тазалығына байланысты. ... ... ... ... ... көп болуының негізгі себебі - қала халқының пайдаланған сулары күні бүгінге дейін өзенге ағызылып ... ... ... осы ... ... кемелердің де әсері жоқ емес.
Описторхоздың табиғаттағы ошағын құрту өте қиын міндет. Ертісте су ... ... ... ... қою ... описторх ошағын жоюға болар еді. Табиғатта мұны істеуге мүмкіндік жоқ. Табиғатта описторхоз қоздырғыштарының бір бірімен биологиялық байланысын бұзу ... ... ... ... ол үшін су қоймаларында пайдалы балықтарды сақтап отырып моллюскаларды жою керек. Әрине бұл дәл ... ... ... ... деп айта ... ... ... қарсы ең тиімді тәсіл, ол әркім аурудың алдын ... ... ... ... ... керек. Мұны описторхоз құрттарының аз жерінде де, көп жерінде де істеп отыру қажет. Емделіп жазыламын дегеннен дертке ... өзі ... ... ... ... Бұл әсіресе описторхозға да байланысты болу керек. Бұл дерттің бір жаманы сол бірден ... ... ... ай ... ... білінуі де мүмкін. Осы уақыт ішінде адам ... ... ... ... ... ... ... үлгереді. Хлоксил препаратымен емделу арқылы описторх құрттарынан құтылуға болады. Оның бауырға түсірген зардабын жойып, әбден емделіп жазылғанша өте көп дәрі-дәрмек ... ұзақ ... ... ... ... ауырып емделгенше, аурудан алдын ала сақтанған жөн. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... жөн. Демек, балықты зарарсыздандыра білу керек.
Описторхтың ұрықтары тұзға, суыққа, ыстыққа өте төзімді келеді. Балық аулаумен әуестенушілер ... ... ... ... тұз ... 1-1,5 ... қойып, одан кейін көлеңкеде желге қақтап жейтіндер кездеседі. Бұл балық дәмді болуы ықтимал, бірақ одан описторх құрттарының жұғу қаупі ... одан адам ... ... ... ... ... әбден зарарсыздандыру үшін күзде салқын
түскенде немесе ерте ... ең аз ... 13 ... бойына тұзға салып қою керек. Елец, плотва сияқты ұсақ балықтарға 6 тәулікте жетеді. Жоғарғы температурада балапан құрттар тез ... ... ... ... кезінде тұзды аз пайдаланса да болады.
Профилактикалық санитарлық ережелерді мұқият орындап, медицина қызметкерлерінің күшімен су қоймаларының тазалығына сақшы ... ... К. И. ... ... ... 60 жыл ... К. Н. Виноградовтың әбден болады, яғни описторхоз ауруына тосқауыл қойылады.
Описторхоз ... өріс ... кең ... ... зақымданған балықтың мөлшерімен сол балықтарды пайдалану жолдарына тікелей байланысты. Мысалы, ғалым И. И. ... ... ... бір балықтың өзінен 1500 және оданда көп ... ... ... ... ... кішкене шабақ кезінен бастап зақымданып, үлкейе келе ауру барған сайын ... ... ... А. М. ... ... ... балықтың жон еттерінде көп, ал бауыр жағы мен құйрық ... аз ... ... 111 аққайранды тексергенде метацеркарийдің 66,8 проценті сол балықтардың жон еттерінен табылған. [42]
1.5. Жалапақ таспа құрттарға ... ... ... ... Сestoda
Отряд: Pceudophyllidea
Түр: Diphyllobothrium latum
Жалпақ таспа құрт (Diphyllobothrium latum) - адамда ... ... ... ең ... ... ... ... екі саңылауы - ботриясы болады, денесі 3000-4000-нан аса буыннан тұрады, Ұзындығы 9-10 м. Басы ... ... ... ... ... жзағы жалпайған. Пісіп жетілген буындарының ені 1,5 см, жатыны ... ... ... ... ... ... ... құрттың дамуы иесін алмастыру жолымен өтеді. Ересек түрі ... ... ... мысықтың, түлкінің ащы ішегінде паразиттік тіршілік етеді. ... ... ... ... нәжіспен араласып сыртқа шығарылады. Әрі қарай дамуы үшін жұмыртқалар суға түсуі
керек. Су ішінде жұмыртқадан денесі кірпікшелермен қапталған алты ... ұрық ... ... суда ... жүзіп жүреді де, өзінің ары қараай дамуы ұшін ол бірінші ... ... ... ... ... иесі ... ... жұтылып ішегіне түскен корацидий кірпікшелерін тастап, ішектің қабырғасын ... ... дене ... ... және ... ... деп ... құрт тәрізді личинкасына ауысады. Процеркойдтың ұзындығы 0,5 мм, денесінің соңында алты ілмешекті тасымалдайтын қосымша мүшесі болады, ол ... ... ... ... ... ... үш апта ... дамып, келесі сатысына өту үшін екінші аралық иесіне - балықтың денесіне түсуі керек. Егерде балықтар (шортан, нәлім, ... ... ... ішінде процеркоиды бар циклоптарды жұтса, онда процеркоид балықтың ішегін ... ... ... ... ... басқада мүшелеріне өтіп, осы мүшелерінде церкомер бөлігін тастап, келесі плероцеркоид личинкасына айналады. Плероцеркоидтың ұзындығы 1-1,5 см, адыңғы бөлігінде екі ... ... ... ... ... ... формасына өту үшін енді негізгі иесі - ... ... ... ... ... қажет. Толық қуырылмаған немесе пісірілмеген балықтың етімен бірге ішекке түскен плероцеркоид, басын шығарып, сорғыш ... ... ... ... ... жаңа ... түзіп, ересек формасына айналады.
Жалпақ таспа құрттардың тарататын ауруы - ... деп ... Адам үшін бұл өте ... ... ... ... ... - дифилоботриум латум - деп ... ... ... Бұл құрт ... ... ... және ит пен мысық сияқты ет қоректі жануарлардың ішегінде мекендейді. Құрттың бас ... ... ... ... latum ... даму ... Жануарлардың ішектерін мекендеген құрттар мыңдаған жұмыртқа салады. Ол жұмыртқалар жануар нәжісімен араласып сыртқа шығады. Паразиттің онан әрі ... үшін бұл ... суға ... ... Суда ... ... ... пайда болады. Оның формасы дөңгелек, сыртында түгі ... осы ... ... суда ... жүреді. Ондай личикалар диоптомус деп аталатын су шаяндарының қорегіне айналады. Сөйтіп шаянның ішінде 2-3 аптада ... ... ... ... ... Ол шаяндарды балық жейді де паразит оның ішек, бауырына және етіне кіріп, плероцеркоидтқа айналады, сөйтіп әрі ... ... ... ... ... ... ... шала піскен түрінде пайдаланса адамға ауру жұғады. Олардан 1-2 айда ұзындығы 10мм ... ... ... ... құрттары өсіп шығады.
Эпидемиологиясы. Дифиллоботриоздың таспа құрты балықтың өтінен көп ... ... ... сойғанда, оның етін, бауырын және жыныс бездерін өткір пышақпен ... ... ... шығу керек. Түсі ақ плероцеркоидтар мен бауырдағы паразиттер жай көзге де ... ... ... ... осы ... ... дифиллоботриоздан басқа таспа құрттардың да ұсақ құртшалары кездеседі. Бұлар өзара ұқсас, сондықтан оларды тек ... ... ... Лақа мен ... ... жиі ... триенофорус деп аталатын таспа құрт дифиллоботриумға ұқсайды. Тек триенофорустың адамға зияны жоқ.
Патогенезі. ... құрт ... жыл бойы ащы ... ... Аурудың көп тараған жерлерінде, адам ішіндегі құрттың саны көп болады. Адамның қаны заяды, арықтайды да ауру ұзаққа созылады. ... ... ... үшін ... жануарлардың қиларында құрттың сопақша келген жұмыртқасы бар-жоғын анықтайды. Оның ... ... ені ... ... Бір ... ашылатын қалпақшасы бар. Медицина қызметкерлері Фюллеборна, Дарлинга және Като капрологиялық әдіспен зерттеу жүргізіп ... ... ... ... Ал ... ... ... жануарларға капрологиялық әдіс жүргізіп ауруды анықтайды.
Емі. Бұл ауруға ... ... дәні мен ... ... шөбін береді. Ал ет қоректі хайуандардың ауырғанына қарсы ареколин мен филоксан ... ... ... 0,4 г/кг доза ... Егер адам ... ... шалдыққанда диета сақтау керек. Сұйық, жартылай сұйық Мысалы: ... ... ... ... сүт, ... ... шай ішу ... Тамақтанудан дан 3 сағат бұрын дәрілерді ішу керек.
Сақтық шаралары. Ауруды зақымданған балық пен ... ... пен ... көп ... ... да оларға шикі, кепкен балықтарды бермеу керек. Бұл аурудың да адам денсаулығына да нұқсан келтіретіні ... ... ... ... жүргізу керек. Ауру жануарларды емдеу үшін ареколин қабылдайды. Итке 0,002-0,03г/кг береді. Филиксанның 0,4г/кг дозасын қабылдайды. ... ... ... су ... мен ... ... Иттерді және мысықтарды балықтардан бөлек ұстап жібермеу керек. ... ... және оған ... ... әр түрлі транспорттық, және т.б пункттерге зертттеу жұмыстанрын ... тұру ... ... шара. Балықты 1-1,5 сағатқайнатқаннан кейін пайдалануға болады. Әдетте мұндай құрт қайнатқан балық етінің қызуы 50-80градусқа жеткенде өліп ... ... ... ... еті адамға онша қауіпті емес. Ал
нашар тұздалған, шала піскен балық немесе шикі уылдырық адам үшін өте ... ... ... ... болмайды. Сондықтан дифиллоботриозбен зақымдалған балықты суға салып, 30 минут бойына қайнатып пайдаланады немесе консерві жасайтын кәсіпорындарға ... не ... ... ... ... да ... ... ол үшін зақымдалған балықты салқындығы 8 градус жерде 7 тәулік, ал 12градус жерде градус жерде 3 тәулік ... ... ... ... және адамдарға описторхозбен дифиллоботриоздан басқада балықтар арқылы жұғатын аурулар бар. Олар:
Клонорхоз ауруының қоздырғышы - клонорхис ... ... ... адам және ет ... ... организмінде тіршілік етуге тырысады. Оның аралық иелері - моллюска мен балықтар. Ауру адамға және жануарларға ... ... ... ... ... ... ... ұзынша келген сарғыш құрт, ұзындығы 10-25мм.
Бұл паразиттің ... ... ... ... бірдей.
Аурудың белгілері. Ауру жұға қалған күнде адамның ас қорыту жағдайы ... ... төс ... ... жағы және оң жақ қабырғасының төменгі жағы ауырады, іші қан аралас ... сары ... ... арықтайды, қаны азаяды, мұрнынан қан кетеді, кейде бауыры қатаяды. Ауру ... ... оның ... көп ... ... ... өт жолдарын мекендейді. Міне, бұл аурудың адам үшін де қауіпті ... ... ... онан сақтану шараларын үнемі қолданып отыру қажет.
Нәжісті тексеріп, клонорхоз құртының жұмыртқаларын іздеп табады. Зақымданған ... өтін ... ... ... ... метацеркарийлерін табу әдісі, ауруға қарсы жүргізілетін алдын-ала сақтандыру шаралары және берілуге тиісті ... баға ... ... ... ... ет ... хайуандардың әр килограмм салмағына 0,3грамм есебімен гексахлорпараксилол дәрісін береді.
Метагонимоз - ... ... - ... ... Ол адам мен ет қоректі жануарлар ішектерінің кілегей қабықтарында мекендейді. Паразиттің ... ... ... құрттарға ұқсас келеді.
Сырты қалың қабықпен қапталған метагонимус құрттары балықтың сыртқы қабыршағы астында, жүзгіш қанаттарында және ... ... ... ... зақымдалған балықты шала пісірген күнде ауру адамға жұғады. Сондықтан да бұл жай әркімнің есінде болуы қажет.
Санитарлық ... ... ... ... ... мен желбезектерін компрессорлық әдіспен тексергенде аурудың құрты табылса, ондай балықтарды суықтығы 8 градус жерде 7 тәулік бойы тоңазытқаннан кейін ғана ... ... ... - отряд асты ascaridata, тұқымдас anisakidae, нематодтардың личинкалары тудыратын ауру. ... ... және ... ... ... ... кеңінен тараған.
Қоздырғыштар. Anisakidae тұқымдасының оның ішінде anisakis және ... ... ... личинкалары көбіне теңіздік балықтарды ауруға душар етеді. Анизакидозиттердің личинкалары балықтарда спираль түрінде немесе мөлдір түсті капсуласыз орналасады. Цистаның мөлшері 3-5мм. Ал одан ... ... ... 4 cм-ге ... ... ... дене қуыстарында, сыртқы немесе ішкі органдарда және балық бұлшықетінде қалыптасады (трескалар, скумбриялар, сайралар, майшабақтар, кототиндер, салактар және т.б). ... ... ... ... ... ... теңіз сүтқоректілері немесе жыртқыш балықтар болып табылады. Құрлық жануарлармен адамдар пайдасыз ие болып табылады, себебі личинкалар дами бастайды. Бірақ ... ... ... жетпейді. Бірінші аралық иелері әдетте төменгі сатыдағы шаянтәрізділер-копипоподтар және ампипоттар, ондай жағдай егер соңғы аралық иесін немесе резервуарлары иесінің ... ... ... ... ... ... жолдарына түскенде анизокидоз ауруын тудырады. XIX ғ 80-ші ... ... бұл ауру ... әлем ... медициналық аразитологиялық мәселесіне айналды, әсіресе тағам ретінде теңіз өнімдерінің және әлсіз тұздалған балықтар немесе шикі етті дәстүрлі ... ... кең ... ... ... ... шикі балық арқылы түсіп ішектің немесе асқазанның қабырғасына еніп ... ... ... ... ... әсер етеді. Мұндай жағдайлар Нидерландия, Ұлыбританияда, Жапонияда, АҚШ-та ал Россияда кездеспеген.
Таралуы мен эканомикалық шығындары. ... ... ... әлем ... ... аудандарындағы балықтармен калмарларда
кең таралған. Олар арнайы шикі етті өңдейтін техникаларды қажет етіп эканомикалық шығындарды тудырады. Балықты зерттегенде ең алдымен дене ... ... ... ... соң ішкі ... ... ... Личинкалардың өміршеңдігін бағалайтын негізгі әдісі 34-35 %-ғы физиологиялық ерітінді де немесе 0,5% тепсин ... 3 күн ... ... ... ... Бұл ... ... өздерінің шыдамдылығын көрсетеді.
Күресу шаралары мен профилактикасы. Анизокидтерді табиғи суқоймада олардың көзін жою мүмкін емес, сондықтан профилактикаға ... бөлу ... Ол үшін ауру ... ... түсірмеугетырысу керек. Балықшылар мен балық тұтынушылар және балық өнімінің арасында бұл ауру туралы мағұлмат ... ... ... ... кальмарларды мұздату арқылы залалсыздандырады; 18[0]C - та 14 күн; ... ... ... ... Нашар тұздалған және маринатталған өнімдерде личинкалар екі айға жуық тірі қалады. Термикальді өңдеу (60[0]C жоғары) олардың өнімін ... ... - ... жануарлар мен үй жануарларының қауіпті ауруы. Адамның ауырғаны да анықталған. ... ... ... алып ... ... renale ... ... - алып болып табылады. Олар жыртқыш сүтқоректілердің құрсақ қуысын және бүйрегін паразиттейді. Шошқаларда, жылқыларда және ірі ... ... ... ... ... өлшемі 20 см-ден 1м-ге дейін. Аталықтары кішірек ашық түсті ұзындығы 14-40 см. Иесінің несебімен сыртқа шыққан жұмыртқа суқойманың ... түсу ... Онда ... иесі Lumbriclus branchiobdella аз қылтанды туыстары олардың дитритпен бірге ... Ең ... иесі ... ... жұту ... ... Негізгі иесі болып балықтар болуы мүмкін. Личинкалары шортанда,жайында, алабұғада, гамбузияда, пілмайда үлкен тұмсықты аз ... ... ... Жыртқыш балықтар момын балықтарды жегеннен паразиттердің даму ... ... ... ... Нематодтар балықтың ішегінен оның қабырғасына, гонадасына енеді. Мұндай жағдайда соңғы иесі шикі немесе нашар пісірілген балықты жегенде ауырады. Одан әрі ... ... ... адам және ет ... жануарлардың организмінде жүреді. Организмге балықпен немесе ... ... ... ... ... ... асқазан қабырғасына содан соң сирозды қабықшаның қуысына еніп ... ... ... ... ... ... ауру ... несебімен сыртқа шығады да, суға түскен жағдайда онан әрі өршиді. Суға түскен жұмыртқаларды су ... ... оның ... ... құрт өсіп ... ... ... қоректенген балық ауыра бастайды. Егер аңдаусызда ондай ... ... ... ... паразиттің балапан құрттары ас қорыту жолымен қанға түседі де бүйрекке барып орналасады, бауырға да кіреді. Бүйрекке орналасқан паразит бірте-бірте семеді. ... ... ... ... ... құрсақ қуысына түседі және кейде құрсақ қуысынан бүйрекке қайта кіреді.
Паразиттер бүйрек лахонкасында құрсақ қуысында жиі ... ... ... несеп торсылдағында, қарын терісінің астында, сүт безінің арасында кеуде қуысының арасында кездеседі. Паразит өскен кезде ... ... бір ... ... отырады.
Эпизотология. Сваиниктің личинкалары тек Арал теңізінің ... ... Ал ... ... ТМД ... ... аудандарында кездескен. Соңғы иесінің арасында жабайы етті жейтін жануар шакалда кездескен. Ауырған жануарлар тәбеті жоғалып құсып, кейде жануарды өлімге ... ... ... ... дене ... және ... лахынкасынан алынады.
Профилактика. Ауырған жануарларды өртеп, қазып, көзін құрту керек.
Диагнозы. Жан-жануар несебімен паразит жұмыртқаларын анықтап алған соң онан ... ... ... - хирургиялық операция жасау.
Санитарлық баға. Ауру балықты шикілей пайдалануға болмайды, суға ... бір ... ... керек.
Гнатостомоз - Оңтүстік Шығыс Азияда адамдарда кездесетін ауру.
Қоздырушы. Gnathostomatidae - оның дамуы циклоптың және ... ... ... жүреді - балық, ампивия, рептилия. Гнасостоматидпен зақымданған балықты шикілей немесе шала піскен күйінде жеген адам ... ... Бұл ауру ... да ... ... ... адамның терісінің астында және көздің сыртқы мөлдір қабығында тіршілік етеді. Ауру қоздырғышы - ұзындығы 15 миллиметрден 160 ... ... ... ... құрт.
Соңғы иесі сумен бірге циклопты жұтқанда немесе шикі және нашар өңделгенде жегенде жұғады. Личинкалары ұсақ ұзын 1мм ... ені 0,3 мм ... ... ... ... үш ... қылтанды валик орналасқан. Денесінің жоғарғы бөлігі қатпарлы болып келеді.
Эпизоотология. Орта Азия суқоймада әр түрлі тұқыларда, алабұғада, көксерке, жайында, ... ... ... Арал ... ... ауру ... 30-40 %-ға жеткен. Бір балықтан 7 дана личинка саны табылған. Олар бауырда, ішек қабырғаларында дене қуысында және ... етте ... ... ... ... адамдар үй шошқасында, қабанда, кейде ірі қара малда жетіледі.
Профилактика. Гнотомоз ауруы бар жерде тек қайнатылған суды ішу ... Шикі және ... ... етті ... ... ауру ... ... түкті жануарларда cоңғы жылдары көп тарап кетті.
Қоздырушы. Қоздырушысы болып скребнидің Gonynosoma туысы болды. Әдетте олар әр түрлі теңіз сүтқоректілерінде және ... ... ... жетілуі жүреді. Паразиттің дамуы екі аралық иесін және соңғы иесін ауыстыруы жүреді. Суға түскен ... ... ... ... және реликті бүйірмен жүзушілер жұтқанда дене қуысында личинка дамиды. Балық ауру ... ... ... ... ... түсіп ішкі органда одан көбінен бүріккіштен инкапсулаға айналады. Ондай личинканың тұмсығы болады. Мұндай ... ... ... ... ... келеді. Соңғы иесінің ішіне түскенде личинканың тұмсықшасы арқылы ішек ... ... Одан әрі ... ...
Эпизотология. Коризомның личинкалары көбіне су түбінде бентофак және жыртқыш балықтарда (палтус, камбала, павага, биорш т.б) ... ... ұсақ ... ... ... ауруға ұшырайды. Горнизмомдар Ресеймен шектескен елдердің Каспий теңізінің және ... ... ... ... ... ... ... паразидтерді уылдырық шашу өзендері арқылы жоғары тасиды. Ауырған түкті жануарлар Латвияда, Истонияда жабайы жануарлар фермасында балық ... азық ... ... ... ... ... жануарларды шикі балықпен қоректендіруге тыйым салады. Азыққа пайдаланбас бұрын 18[0]C-де қатырып өңдеу керек. [44]
1.6 ... ... - ... ... ... ... - 1970 жылы құрылған. Ол ірі ... ... ... Су жиналу көлемі 113 мың шаршы км, суқойманың ұзындығы
100-105 км, максималді тереңдігі 40 м, суқойманың тереңдіктері ассиметриялы. ... ... ... оң жақ ... ... табылады. Суқойманың жағалау бөлігінде күшті бағытты жел байқалады. Судың толуы мамыр айының аяғы мен тамыз айының аяғына дейін созылады. Интенсивті ... ... ГЭС - тан ... ... ... ... ... жүзеге асады. Жалпы деңгейлік режимі балық өндіруге қолайсыз, ... ... ... ... ... ... өндіруге қолайсыз, өйткені мәліметтерденсуқоймаларынын ішіндегі пестицидтердің орналасуы локальді екенін көбінесе суқоймаларының ішіндегі пестицидтердің ... ... ... көбінесе Іле, Шелек, Есік, Қаскелең өзендерінің сол ағыстарының әсер ететіндігін ... ... ... ... ... ... жүргізілген гидрохимиялық параметрлерді зерттеу кезінде гидробионттар үшін ... ... ... ... іле ... ағысы маңызды рөл атқарады. Геофизикалық (мөлдірлігі, температура, қышқылдық ... және ... ... ... ... заттар т.б) өзен суларының әсерін жылдардың барлық ... ... ... ... бақылайды. Өндірістік аудандарда гидрохимияның және токсикологиялық көрсеткіштердің таралу ерекшеліктерін қарастырып келесі нәрселерді көруге болады. Судың минералды ... ... 0,3м, ... 0,7 м. Су ... ашық ... ... мөлдірлігі жоғары, 4,0 - 4,5 м. Қышқылдық көрсеткішінің көлемі 8,1-10 ... ... Яғни ... ... реакция болады. Оттегінің концентрациясы қалыпты қаныққан, көміртегі диоксиді жок. Су гидрокорбонат кальций құрамымен сипатталады. Биогенді заттар су ... ... үшін ... ... өзені - жалпы көлемі 462 мың ... км. ... ... ... өзі ... ... Қазақстаннан тысқары жатқан Орталық Тянь-Шань тауларынан басталады. ... ... 2212 км. Орта және ... ... (1400 км) ... жерімен өтеді. Өзен алабында өзен суын толықтырушы 1700 мұздық бар. Таудағы қар мен ... ... мен жаз ... еруінен деңгейі бірнеше рет көтеріледі. Орташа жылдық шығыны Қызылорда қаласы ... 673 ... оның жаз бен ... ... 47%. Өзен ... бастап қатып, наурыздың аяғында ери бастайды. Су лайлылығы 1200 г/м3. Сырдария - республиканың ең лай ... ... өзен ... ... ... сазды жыныстарды шайып өтіп, ені км 10-15 жайылмалар жасайды. Бұл уақытта өзен арнасынан асып, қатты тасиды. Су жан-жағын басып, ... ... суы ... шаруашылығының мұқтажына толық пайдаланылуына байланысты Сырдария Арал теңізіне 1974 жылдан бері ... ... ... ... жәнө Арал маңы ... кесіп өтеді. Өзеннің кәсіптік маңызы бар көксерке, табан бальқ, ақмарқа, қаяз сияқты балықтары да азайып кетті. ... ... ... ... Арыс ... ... Арал ... шығысқа қарай және солтүстігінде бірнеше ұсақ көл бар. Оларға біраз ... ... мен ... ... құяды. Бұлардың ішіндегі ең маңыздылары: Шу, Сарысу, Торғай жәнө Ырғыз. Қызылқұм құмды шөлінің ... ... ... 300 км), ... ... 325 км) ... құрғап қалған ескі арналар көп кездеседі.[46]
1.7 Тұқы балықтарының морфо-cистематикалық сипаттамасы.
(Никольский бойынша)
Тип: Chordata Тип: Chordata ... Pisces ... ... ... ... ... Сyprinidae ... ... ... Rutilus ... ... R. Rutilus Түр: С. ... ... Тип: ... Pisces ... Pisces ... ... ... ... ... ... ... Aspius ... Abramis ... A. Aspius Түр: A. ... - ... ... ... ... ... өте ұқсас, олардан ерекше айырмашылығы (еламан) Вебер аппаратының сүйегінің болуы. ... ... ... ... ... немесе жалаңаш. 2900-ден артық түр бар. Оның құрамына 3 отряд тармағы кіреді: Chfracoidei - хараксотектестер, ... - ... ... тұқы тектестер.
Қазақстанда Сyprinoidei отряд тармағының өкілдері тіршілік етеді. Тұқытектестер отряд тармағына өкілдері (азғантай түрлерінен басқасы) тұщы суларда ... ... ... ... Бұлардың астыңғы, үстіңгі жақтарында ... ... оның ... ... ... ... ... жетілген шайнайтын тістері болмайды, май қанаттары жоқ, аузы азды-көпті болса да созылмалы және бірсыпырасында ... ... ... 2 немесе оданда көп бөлшектерден тұрады. Тұқытектестер Европаның, Азияның, Африканың және солтүстік Американың тұщы ... ... carpio - ... ... Қара ... ... ... Арал теңізінде кең тараған.
Аузы төменгі ауыз, түсі сұрғылт ... ... ... ... ... қою, ... ашық түсті. Сазан 3-4 жасында жыныстық жетіледі. Уылдырығын порциялап шашады. Уылдырығын су ... 17-180 C-да ... соңы мен ... басында шашады. Сазан балығы шаруашылықта маңызды орынға ие. Негізінен құнды балық болып саналады. Табиғи жағдайдағы басты қорегі - ... ... ... зоопланктонмен, мкрофиттермен, детриттермен қоректенеді.
Abramis brama - ... ... ... ... ... Қазақстанда тыран балығы абориген болып табылады. 1949 жылы тыран балықты Балқаш - Іле бассейндеріне, 1959-1964 жж. ... ... ... ... ... 1958 жылы ... ... жж. Көкшетау өзендеріне, 1960-1962 жж. Солтүстік Қазақстан суқоймаларына, 1965-1966 жж. Ақмола аймағына, ал дәл қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... түсі сұр, ... түрлерінің түсі қола түстес. Денсі биік екі бүйірінен қысыңқы.
Қазақстан суқоймаларында ... ... ... ... 1-2 ... жыныстық жетіледі. Уылдырығын сәуірдің аяғы мен мамырдың басында су температурасы 11-140C-та шашады. Бентостық организмдермен ... ... ... ... ... зор. Бұл ... суқоймалардың негізгі өндірістік маңызы бар балықтардың бірі. Аз ғана уақыттың ішінде Қазақстанның барлық суқоймаларына оңай жерсіндіріледі.
Rutilus rutilus - ... ... тұщы су және ... өтпелі формалары бар. Торта балығының ұзындығы 72 см-ге дейін, массасы 200г - 8 кг ... ... ... ... Еділ және Орал ... сондай - ақ Үлкен және Кіші Үзенде, Мухор, Кушум суқоймаларында мекендейді.
Кәдімгі торта Европаның ТМД және ... ... ... ... негізінен 30 см-ге дейін, кейде оданда көп, массасы 200-800 г ұйір ... ... ... ... ... өтпелі және тұрғылықты форманы құрайды. Жыныстық жетілуі 3-5 жаста. Өтеді. Өрістеуі сәуір-мамыр айларында,уылдырығын тасты - ... ... ... ... 40-300 мың ... ... ... насекомдардың личинкаларымен қоректенеді, ересек балық жыртқыштық қоректерге көшеді. [47]
2. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ МЕН ТӘСІЛДЕРІ.
Толық ихтиопаразитологиялық зерттеу жүргізу үшін ... тірі ... жас ... алу ... ... ... ау ... аз зақымдалған, құрғап қалмауы, езілмеу керек. Алдымен балықтарға паразитологиялық препарат жасамас бұрын, оған морфологиялық ... ... яғни ... ... ... ... Содан кейін толық денесінің ұзындығын, және биіктігін, содан кейін жасын анықтаймыз. Хаттамаға зерттелген балықтың жынысын, зерттелген күнін, суқойманың атын және қай ... ... жазу ... Бұл жұмыстан кейін балықты препаровальді ваннаға немесе эмалданған кюветаға салады, себебі балық кеуіп қалмау керек. ... ... ... ... жүзбе қанатын, денесінен табылған эктопаразиттерді жинап, өңдеп ... ... Тірі ... ... ... ... ... қанаттарын кесіп, таза
суға чашка петриге саламыз. Дене жамылғысынан соскоб жасап, заттық шыныға орналастырамыз. 2-3 тамшы су қосып, ... ... ... алып ... үшін ... ... Желбезектерін МБС астында қарайды. Дене жамылғысынан алынған соскобты МБС астында қарайды (8x12,5 көлемде). Паразиттердің санын ... ... ... және жіңішкертілген пипетканың көмегімен табылған құрттарды таза суы бар заттық ... ... 2-3 ... су ... ... ... ... алып анықтау үшін шыныға орналастырады. Желбезектерін МБС астында қарайды. Дене жамылғысынан алынған соскобты МБС астында қарайды (8x12,5 көлемде). Паразиттердің санын ... ... ... және ... ... ... ... құрттарды таза суы бар заттық шыныға ауыстырамыз, паразиттерді шырыштарынан және қалған ұлпалардан тазартады. Табылған паразиттерді чашка петриге ... ... ... ... Желбезек доғаларын МБС астында қарап, табылған паразиттерді бөліп аламыз, олардың санын санап, суы бар заттық шыныға орналастырамыз, аммиак ... ... ... ... жауып қоямыз. Таза суды қоса отырып, жүзбе қанаттарын МБС ... ... ... ... ... бөліп аламыз. Ары қарай аузынан, мұрын ойығынан соскоб жасап, табылған паразиттерді бөліп аламыз және санаймыз.[48]
2.1 Тірі ... ... ... және ... паразитті, 1 тамшы суы бар заттық шыныға орналастырады. ... ... ... микроскоп астыңда орналастырып, бірінші кішісімен кейін үлкенмен қараймыз. Паразитті қарап, суретін салып, пигментті көздерін, асқорытуын, жыныс жүйесін, ... ... және ... аппаратын қараймыз. [49]
2.2 Боялмаған препаратты дайындау.
Дененің үстінен ... ... ... шыныға орналастырып паразиттерге 1 % амиак ерітіндісінің тамшысын қосады, фильтрлі қағазбен суын ... ... ... ... ... желатиннің қабатын азайту үшін препаратты инемен жабынды шынының сырт жағынан мыжиды. Препараттың ұзақ сақталуы үшін заттық ... ... жұқа ағаш ... көмегімен арнайы замаска қабатын жағады. Бұл замаска воск және канифодан тұрады. Бұл препараттың кеуіп кетпеуін қамтамасыз ... ... ... шет ... ... ... ... орган немесе ұлпаның күні жазылған этикетка жабыстырылады.
Паразиттерді анықтау. ... ... ... ... орналастырады. Басында кішісімен (7x9) кейін үлкенімен (7x40), (10x90) қараймыз. Копулятивті органдарын, бекіну дискісінің құрылысын мұқият қараймыз. Ортаңғы ілмешекпен ... ... 7x10 және 7x40 ... ... ... ... ... ілмешегін окуляр - микрометра көмегімен өлшейміз.
Жақында ғана ұйықтатылған желбезегі топырақтан тазартылған тірі балықты аламыз. Бұл үшін маусымдық динамика бойынша кем ... 15 ... ... ... ... ... апта ... 25 шабақ, 1 жылдық балықтардан айына 15 дана ... ... үшін ... ... емес, желбезегінен ұстау керек. Себебі денесіндегі көптеген паразиттерді алып тастауымыз мүмкін. Алған балықтың қозғалысын арқа ... ... ... кесу арқылы тоқтатамыз.
Желбезектерді тірі балықтан қан құйылмайтындай етіп кесіп алу керек. Ол үшін ... ... ... ... ... арқа ... қайшымен кесіп аламыз. Қаны толығымен ағып болғаннан кейін ғана желбезек доғаларын қайшымен кесіп, петри табақшасында немесе ... ... ... ... сақтаймыз.
Физиологиялық ерітіндіден желбезектерді суға ауыстырамыз. Желбезектер ірі болған жағдайда жапырақшаларын доғадан ажыратамыз. Доғаны түйінімен бірге ... ... ... одан ... ... ... ... Байқаған заттың барлығын жинап алғаннан кейін скальпельмен шырышты қырып, пластмассаны инемен жинақтай отырып, бұрын кездеспеген паразиттерді теріп ... ... ... мен ... ... ... ... сол кезде жыныстық жетілген құрттар түсі сұр кейде қара түсті ал жас түрлері ... ... ... ... жұқа ... ... таза суы бар сауытқа саламыз. Егер бір түс емес бірнеше түс байқалған болса, онда әрбір түрді жеке жеке сауыттарға саламыз. Сол ... әр ... ... сектордағы гельминттерді де жеке сауыттарға саламыз.
Егер паразиттер көп болса, ал уақыт аз болған жағдайда ... 4 % ... ... Жұмсарту үшін 1 күн суда ұстап, жібіту үшін глициринге саламыз. ... ... ... ... ... дене ... ... бүйректі қуықты, зәр шығару мүшесін алып, оларды шыны арасында компресссорлы әдіс арқылы лупамен қараймыз. Табылған паразитерді желбезектердегідей өңдейміз. ... ... ... де ... ... ... Паразиттер бас және шырышты каналдарда, бүйірлік сызық каналдарымен желбезек үсті органдарда кездесетін болғандықтан оларды ашық бинокуляр ... ... ... ... ... астында нақты анықтай алсаңыз барлық жинақталған құрттардан препаратттар жасау міндетті емес, бірақ оларды ... ... Егер ... ... ... мүшелрін өлшейміз. Ол үшін пипеткамен 10-15 құрттың порциясын алып ... ... су ... ... ... орталығына орналастырып, жабын шынымен ауа кірмейтіндей етіп жабамыз.
У. Джалилов пен М. ... ... әдіс ... ... ... ... үшін 4-5 % ... жаңа ғана фиксацияланған құрттарды аламыз. Капелярлы пипетка мен құрттарды су бар сауытта бір күн ұстаймыз. Ұштатылған диско ... ... ... немесе құстың қауырсыны арқылы құрттарды алып, глицерин желатинді тамшысының үстіне саламыз. Заттық шыныны қыздырып құрт ... ... ... ... ... ... ... Биноколяр астында бақылай отырып, жабын шыныны инемен өңдейміз. [50]
3. ... ... жылы ... ... ... өндірістік практикада Қапшағай суқоймасынан жиналған және Сырдария өзенінен әкелінген 4 түрге жататын ... ... ... ... ... carpio), ... (Abramis brama), ... ( Rutielus rutielus), ақмарқа (Aspius aspius) балықтары.
Әрбір балықтардың ... 15 ... ... паразитологиялық зерттеулер жүргізілді. Негізгі мақсатымыз балықтар арқылы адамға жұғатын аурулар, соның ішінде ауру тарататын ... ... ... нәтижесінде жоғарыда көрсетілген балықтардан паразиттердің 2 түрі ... ... felineus және ... latum. ... балықтардың зерттеу нәтижелері 1 және 2 кестеде көрсетілген.
* кестеде ... ... ... ... ...
Opisthorhis felineus-тің метацеркария дернәсілдерінің 4 данасы табылды, көрсеткіші - 26,6%. ... ... felineus ... дернәсілдерінің 5 данасы, көрсеткіші - 33,3%, тыраннан Opisthorhis felineus метацеркария дернәсілдері 6 дана, ... - 40%. ... felineus ... ... балығында кездеспеді. Ал D. latum паразитінің плероцеркойд дернәсілі Қапшағай суқоймасында тыраннан 7 дана ... ... - 63,6%. ... ... latum ... ... 4 дана, көрсеткіші - 36,3% кездесті. D. latum паразиті ақмарқа және сазан ... ... D. latum ... ... дернәсілі зерттелген тұқы балықтарының ішінде тыран мен торта балықтарының бұлшық етінде кездесті.
Сырдария өзенінде ... ... O. felineus ... ... ... ... 5 ... табылды. Көрсеткіші - 35,7. Ақмарқа балығында O. Felineus-тің метацеркария ... 8 ... ... ... 57,3. Ал ... балығында O. felineus-тің метацеркария дернәсілінің 1 данасы табылды. көрсеткіші 7,1.
Ал D. latum ... ... ... ... балығында 4 данасы табылды. Көрсеткіші 80, ал ... D. latum - ның ... ... l ... ... ... 20. Қапшағай суқоймасынан және Сырдария өзенінен сазан балығында паразиттердің жалпы саны 9, ақмарқада 5, тыранда 14, тортада 1. Ал тыран ... ... ... саны 11, тортада 5 болды. Қорыта келгенде сырдария өзенінде O. felineus паразитінің жалпы саны 29, ал D. latum
паразиті - 16, Ал ... ... O. felineus саны - 16, ал D. latum ... саны - 11 ... ... ... көрсеткіші 100%.
Кесте 3 - Әр түрлі суқоймадағы тұқы балықтардың ... ... ... суқоймасы
Сырдария өзені
Пара-зиттер-дің жалпы саны
Зақымдал-ған балықтар
Балықтың зақымдалған мүшелері.
60 ... ... ... ... ... ... ет
6
40
8
57,3
14
Тыран
Бұлшық ет
-
-
1
7,1
1
Торта
Бұлшық ет
100
100
2. Diphyllobo-trium latum
7
63,6
4
80
11
Тыран
Бұлшық ет
4
36,3
1
20
5
Торта
Бұлшық ет
Барлығы
100
100
2 ... ... ... ... ... ... суқоймасындағы сазан балығында - 3 O. Felineus паразтінің метацеркария ... ... ... жиілігі 20%. Тыран балығында O. Felineus - тің метацеркария дернәсілінің саны 5, ал ... ... 33,3%, ал ... ... ... ... 1, ... жиілігі 6,7%. Ал торта балығында O. felineus паразиті кездеспеді.
Сырдария ... ... ... ... ... felineus-тің паразитінің дернәсілінің саны 4, кездесу жиілігі cазанда - 26,6%, тыранда паразит саны - 5, ... ... - 33,3%, ... ... ... саны - 1, ... жиілігі - 6,7%, Ақмарқа балығында ... felineus ... ... latum ... ... өте аз ... ... Cырдария өзенінде сазан балығынан паразит дернәсілінің саны - 2, кездесу жиілігі - 13,3%, Тыранда D. latum ... ... - 1, ... ... - 6,7%, ... ... дернәсілі - 1, кездесу жиілігі - 6,7%, ақмарқа балығында ... саны 1, ... ... - 6,7%.
Ал Қапшағай өзенінен ... ... D. latum ... ... саны - 3, ... жиілігі - 20%, Тыран, торта, балықтарында паразит дернәсілдерінің саны -1, кездесу жиілігі - 6,7% ... Ал ... ... Diphyllobothrium latum паразиті кездеспеді.
Кесте 2 - Суқоймадағы балықтарда паразиттердің ... ... түрі ... ... ...
саны
кездесу
жиілігі %
Паразиттер
саны
Кездесу жиілігі %
Opisthorhis felineus
3
5
-
1
20
33,3
6,7
4
5
1
-
26,6
33,3
6,7
-
Cазан
Тыран
Торта
Ақмарқа
Diphyllobot-hrium latum
3
1
1
20
6,7
6,7
2
1
1
1
13,3
6,7
6,7
6,7
Сазан
Тыран
Торта
Ақмарқа
Қорыта келгенде паразиттердің басым болуы ... ... ... ... ... және ... суқоймасынан әкелінген балықтарға жүргізілген паразитологиялық зерттеу нәтижелері 1, 2, 3, 4, 5, 6 суреттерде, көрсетілген.
1cуретте көрсетілгендей тұқы ... O. felineus ... ... ... ... Ең көбі тыран балығында O. felineus паразитінің метацеркарий дернәсілінің кездесу жиілігі 33,3%, ал ең азы ақмарқа балығында 6,7%, ... ... 26,6%, ... ... 20% ... ... ... тұқы балықтарда D. Latum - ның кездесу жиілігі ең көбі ... ... ... ... 20 %, ал ең аз ... ... Сырдария өзеніндегі ақмарқа балығында 6,7%, ал торта мен тыран балығында екі суқоймада да бірдей 6,7%. Қапшағай ... ... ... ... latum паразиті кездеспеді.
3-суретте көрсетілгендей Қапшағай суқоймасында тұқы балығының O. felineus ... ең көп ... ... ... - 40%, cазан - 27%, ал ақмарқа балығының көрсеткіші 33,3%. O. felineus паразитімен ең аз ... ... ... ...
4-суретте көрсетілгендей Сырдария өзенінде тұқы балығының Opisthorhis felineus паразитімен ... ... ... 57 %, cазанның - 36 % - ы зақымдалған, тортаның - 7 % зақымдалған. Ең көп ... ... ... ал ең аз ... ... ... ...
Ал 5- суретте көрсетілгендей Қапшағай өзенінде Diphyllobothrium latum паразитімен торта ... ... ... 36%, ал ... балығының зақымдалу көрсеткіші 64%.
Ал 6 суретте көрсетілгендей Сырдария өзеніндегі ... ... ... latum ... ... көрсеткіші 20%, ал тыранның зақымдалу көрсеткіші 80% болды.
Қорыта келгенде паразиттердің басым көпшілігі Сырдария өзенінде байқалды. Паразиттердің көпшілігі ... ... ... жылы ... ... ... ... практикада Қапшағай суқоймасынан жиналған және Сырдария өзенінен әкелінген 4 түрге жататын балықтар ... ... ... ... carpio), ... (Abramis brama), ... ( Rutielus rutielus), ақмарқа (Aspius aspius) балықтары.
Әрбір балықтардың ... 15 ... ... паразитологиялық зерттеулер жүргізілді. Негізгі мақсатымыз Балықтар арқылы адамға жұғатын аурулар, соның ішінде ауру тарататын паразиттерді зерттеу. Зерттеу нәтижесінде жоғарыда көрсетілген ... ... 2 түрі ... ... felineus және ... ... кестеде көрсетілгендей Қапшағай суқоймасында сазан балығынан
Opisthorhis felineus-тің метацеркария дернәсілдерінің 4 данасы табылды, көрсеткіші - 26,6%. ... ... felineus ... ... 5 данасы, көрсеткіші - 33,3%, тыраннан Opisthorhis felineus метацеркария дернәсілдері 6 дана, көрсеткіші - 40%. ... felineus ... ... ... ... Ал D. latum ... ... дернәсілі Қапшағай суқоймасында тыраннан 7 дана табылды. көрсеткіші - 63,6%. Тортадан Diphillobothrium latum плероцеркойд дернәсілі 4 ... ... - 36,3% ... D. latum ... ... және сазан балықтарында кездеспеді. D. latum паразитінің плероцеркойд дернәсілі зерттелген тұқы балықтарының ішінде тыран мен торта балықтарының бұлшық етінде ... ... ... ... ... O. felineus ... ... дернәсіл түрінде 5 данасы табылды. Көрсеткіші - 35,7. Ақмарқа балығында O. Felineus-тің ... ... 8 ... ... ... 57,3. Ал ... балығында O. felineus-тің метацеркария дернәсілінің 1 данасы табылды. көрсеткіші 7,1.
Ал D. latum паразиті плероцеркойд дернәсілінің тыран балығында 4 ... ... ... 80, ал ... D. latum - ның метацеркария дернәсілінің l данасы табылды, көрсеткіші 20. Қапшағай суқоймасынан және ... ... ... ... ... ... саны 9, ақмарқада 5, тыранда 14, тортада 1. Ал тыран балығында паразиттердің жалпы саны 11, тортада 5 болды. Қорыта ... ... ... O. felineus ... жалпы саны 29, ал D. latum
паразиті - 16, Ал ... ... O. felineus саны - 16, ал D. latum ... саны - 11 ... ... ... көрсеткіші 100%.
Сырдария өзенінен және Қапшағай суқоймасынан әкелінген балықтарға жүргізілген паразитологиялық зерттеу нәтижелері 1, 2, 3, 4, 5, 6 ... ... ... келгенде паразиттердің басым көпшілігі Сырдария өзенінде байқалды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
1. Ванятинский В. Ф., Мирзаева Л. М., Поддубная А. В. // ... рыб - М.: ... ... 1979г. - C. ... ... К. Ә.// Омыртқасыздар зоологиясы - ... 2004г. - С. 167-170.
3. ... Е. В., ... С. О., ... А. И. ... ... ихтиопаразитологических исследовании в средней Азии и Казахстане // Болезни рыб и меры борьбы с ними - Алматы: 1977г. - С. 60-62.
4. ... Л. М. ... рыб ... ... // ... и паразитозы животных и человека - Наука думка: 1975г. С. 7-14.
5. Решетникова А. В. Паразиты ... ... в ... Цимилянского нерество-выростного хозяства и мероприятия по борьбе сними // гр. Волгоградск отд. Гос. н. - и. ... оз. И ... ... х-ва: 1965г - ...
6. ... В. Е. К ... об эпизотическим состоянии не которых рыбхозов челябинской ... // ... ... . ч. I. ... ... ... 1975г. - C. 236-238.
7. ... И. В., Пономарева Э. В. К изучению гельминтофауны рыб Истиринского водохранилища. // Тр. ... ... 1964г. - С. 71-76.
8. ... У. Д. ... рыб р. Гунт (Памир) // пробл. Паразитологии. Ч. I. Киев. Наука думка. 1975г. - С. 149-150.
9. ... И. Г., ... Е. В. ... и ... при ... ... // тр. ... Зоол. Ан КазССР. 1964г. - С. 5-12.
10. ... П. А. ... ... рыб кубанских нерестово-вырастных хозяйств // 7-е всес. Совещ. По паразитом и болезнем рыб. Тез. Докл. Л. 1979г. - С. ... ... Г. Н. О ... рыб ... - ... водохранилища. // Биологические основы рыбного хозяства на водоемах ... Азии и ... Изд. ... ... 1966г. - С. 31-36.
12. ... О. П. ... леща ... Неро. // Экол. Гельминтов (Ярославль), 1978г. №2. С. -21-23.
13. Мусселиус В. А. ... ... ... ... ... и ... толстолобиков в прудовых хозяствах РСФСР. // Болезни рыб и меры борьбы с ними. Изд. Каз ССР наука. Алма - ... - C. 99-105.
14. ... Е. Г. ... рыб ... ... ... // Автореферат на соискание уч степ к. б. Н. Алма-Ата; 1962 г. - C. 3-30.
15. ... К. ... ... основных промысловых рыб Аральского моря. // Болезни рыб и меры борьбы с ними. Изд. Наука. КазССР. Алма-Ата ; 1966г. - С. 134-135.
16. ... Г. С. ... ... ... в ... ... юга ... //Биол. Основы рыбн. Х-ва на водоемах среди. Азии и Казахстана. - Алма-Ата: Наука. 1966г. - С.252 - 254.
17. ... . В. ... ... ... ... в северном Прииртыше. Афтореф.
18. Бауер О. Н. Основные проблемы паразитологии рыб. ... ... ... ... и ... ... хозяства. Изд. Лен. Университета. 1958г. - С.321- 334.
19.Агапова А. И. Паразиты и болезни рыб в ... ... ... // ... ... Акад. Хабарлары, изд.. Ан КазССР. Сер. Биол. н. 1964г. Вып. 4. - С. 45-83.
20. Брагина Е. В. ... по ... рыб ... кустанайской области. // Рыбн. Ресурсы водоемов Казахстана и их ... - ... ... 1970 г. - С. 290-297.
21. ... К. В. Паразитофауна судака озера Балхаш. // Биологические ... ... ... на водоемах средней Азии и Казахстана. Изд. Наука-Алма-ата: 1966 г. - С. 98-100.
22. Османов С. О. ... ... рыб ... ... и пути их ... // ... ... Фил. АН УзССР. 1964 г. №4. - С. 28-45.
23. Османов С. О. К ... ... рыб реки ... ... ... ... хозяства на водоемах средней Азии и Казахстана. Изд. ... 1966г. - С. 98-100.
24. ... А. И. ... ... бухтарминского водохранилища. // Болезни рыб и меры борьбы с ... Изд. ... ... 1966г. - ... Кукашев Д., Батталов М.К. Паразитофауна рыб водоемов Иргиз - тургайского бассейна. //Фауна экол. и зоогеогр. ... ... ... Ин-т ... Ан. ... - ... 1978 г ...
26. Сапарова Г. А. Паразиты рыб низовьев реки Ураль // автореф. Дисс на ... уч. ... К.б.н - ... 2004г - С. 5-30с.
27. ... Д.М Диплостомозы рыб и пути их профилактики в рыбоводных хозяствах ... // ... ... в ... - ... 2002ж. - Б. 288.
28. О. Н. ... ... проблемы паразитологии рыб. Изд. Лен. Университета 1958г. С. 321-325
29. Алламуратова Б. А. Новые данные о ... ... рыб ... // ... основы рыбн. Алма-Ата: Наука 1966 г. 118-120.
30. Сидоров Н. А. Описторхоз. //Алматы. 1961.С. 344-347
31. Экалогия ... ... ... и ... ... его профилактики (рекомендации). - Алматы. 2011. 18-21 c.
32. Cидоров. Е. Г. Описторхоз. // ... 1961. ...
33. ... - ... И. Е. Паразитологическое ислледование рыб. Изд. Академ Наук ССРө - М: 1952г. - C.8.
34. Сидоров. Е. Г. ... ... ... Биол - лен. ЛГПИ 1975.- C.84.
35. ... Е. С. Шувалова Е. Г. Описторхоз. 1981г. - ... ... Е. Г. ... // ... !970. - С. ... Түсіпова К. С. Омыпртқасыздар зоологиясы. 1-бөлім. // Алматы 1998
38.Ванятинский В.Ф., Мирзаева Л. М., ... А.В. // ... рыб - М.: ... ... 1979г. - C. 167-170.
39. ... Н. А. ... //Алматы. 1961.С. 344-347
40. Догель В. А. Зоология безпозвоночных // М: 1981г. - С. ... ... К. Ә.// ... зоологиясы - Алматы: 2004г. - С. 167-170.
42.Юхименко А. Н. ... В.Н. ... П. П. ... М: Мир, 2003. - C. 344-355.
43. ... А. С. Эпидемиологические особенности описторхоза на современном этапе. //Афтореф. ... на ... ... ... ... Мед. ... Шербина А. К. Болезни рыб. - Киев: Урожай, 1978г - С.234-237
45. Омаров Т. Р. ... ... мен ... //Қазақстан баспасы. - Алматы; 1975г. - C. 22-64.
Клебановский. В. А. Природная очаговость дифиллоботриозов. // Вопр. ... ... ... - ... 1978. - С. 753-75.
46. М. Қ. Жұмалиев. Ә. А. Бәйімбет. Б. Е. Есжанов. Балықтар ... және ... ... // Оқу ... - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - С.233-235.
47. А. К. ... ... ... В. А. // ... ... по ... рыб. Изд. ... и пещевая промышленность. - М; 1983 г. - С. 22-123.
49. Быховская И. Е., ... // ... ... рыб. ... Наук ССР- М : 1952 г. - С.8
50. Маркевич А. П // Методика и техника ... ... рыб. изд. - ... 1950г. - C.24-26

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құтыру - зооантропонозды ауру28 бет
Таспа құрттар класының негізгі өкілдері5 бет
Сұйықтар,қатты денелер7 бет
Трихофития кезіндегі биопрепараттар жайлы3 бет
"балықтардың ас қорыту жүйесі"3 бет
Адамға байланысты фразиологизмдердің этнолингвистикалық сипатын оқыту23 бет
Адамға қарсы жасалатын қылмыс12 бет
Адамға қатысты түсініктер: индивид, жеке тұлға, даралық ұғымдарындағы көлемдік және мазмұндық айырмашылықтар жайлы6 бет
Алакөл көлдер жүйесіндегі жыртқыш балықтардың қоректенуі51 бет
Балықтар38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь