Құранда аты аталған өсімдіктер

Күллі ғаламның жаратушысы аса Рақымды, ерекше Мейірімді Алла Тағаланың атымен бастаймын. Барлық мадақ пен мақтау жалғыз Аллаға ғана тән. Екі әлемнің мырзасы, пайғамбарлар падишасы хазіретті Мұхаммедке және оның отбасына, ардақты сахабаларына Ұлық жаратушының сәлемі мен нұры жаусын!
Диплом жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыста Құран мен хадисте келген өсімдіктер қарастырылады.
Тақырыптың өзектілігі. Бұл ғылыми жұмыста Құран мен хадисте аты аталған өсімдіктерді баяндадым. Құран Кәрімде бірнеше өсімдіктердің аты аталғанымен, олардың ерекшеліктері жайлы қысқа ғана айтылып өткен. Құран, осындай жаратылыстарды танып білуіміз үшін бірегей қайнар көз болып табылады. Осы дүние әрі ақырет бақытына жетуді үйрететін мұғжиза Кітабымызда адамзат тұтынатын азық-түліктердің аттарына да орын берілген. Олардың ішінен адам саулығы үшін маңызды рөл атқаратын протеиндер, көмірсулар және өсімдік майларын да айта кеткеніміз жөн болар. Құрамында протеині бар нәрселерден: ет, балық және сүт. Ал, құрамында көмірсуы бар тұтынатын нәрселерден: бидай, пияз, сарымсақ, жасымық, құрма және жүзім сияқты көкөністер мен жемістер де Құранда баяндалған. Сонымен қатар, аты аталған көкөністер мыналар: ажур (қияр тектес), асқабақ, райхан, дәмдеуіштер, зімбір, қара бұрыш, беде (клевер), қыша және камфора.
Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.а.с) Исламның дамып, өркендеуінде рөлі ерекше. Пайғамбарымыздың (с.а.с) хадистерінде де бірнеше өсімдіктер атаулары кездеседі. Және Алла елшісі өзі ұнатқан жеміс-жидектер мен көкөністердің адам ағзасына пайдаларын баян етіп кеткен. Әртүрлі өсімдіктер жайлы айтып кеткеніне қарай біздің көсбасшымыздың көп қырлылығын көре аламыз.
Қазіргі таңда медицина Құранда аталған барлық өсімдіктердің адам ағзасына пайдасы зор екендігін дәлелдеді. Сондай-ақ, көптеген аурулардың алдын алып, емдеуге әсер ететінін дәлелдеді. Жеміс-жидектер жер анадан қорек алған ағаштарда өседі, солайша табиғаттан пайдалы, шипалы қасиеттерді сіңіреді. Мұның бәрі әрине Алла Тағаланың құдыреті.
Зерттеудің мақсаты. Осы ғылыми жұмысымды жазу барысында Құран мен хадисте келген өсімдіктерді толықтай қамтуды мақсат еттім. Өсімдіктердің жаратылысын зерттей отырып, олардың адам ағзасына өте қажетті әрі пайдалы екендігін түсіндім. Құранның әр жерінде келген өсімдіктер жайлы үзінділерді бір араға жинау. Олардың адамзатқа берер пайдасымен қатар шамамыз жеткенше Құрандағы рөлін анықтауды жөн көрдім. Олар жайында біраз да болсын мағлұмат беру. Ғылыми жұмысымда Құрандағы өсімдіктер ғана емес, сонымен бірге Пайғамбарымыздың (с.а.с) тұтынған әрі жақсы көрген жемістері мен көкөністері қамтылған.
1 Халифа Алтай. Құран Кәрім қазақша мағына және түсінігі. Мәдина қаласы. 1991ж
2 Мұхаммед ибн Исмаил әл-Бұхари. «әл-Жамиъ әл-Муснад әл-Сахих». Бейрут қаласы 1972ж
3 Муслим ибн әл-Хәжжаж. «Сахих Муслим».дәрул Тәиибә 2006ж
4 Әбу Дәуід Сүлеймен ибн әл-Әшғас ибн Исхақ. «Сунан Әби Дәуід». Әл-мактаба әл-Ъисрия.Бейрут 2010
5 Ибн Мәжа Әбу Абдулла Мухаммед ибн Язид әл-Қазуини. «Сунан Ибн Мәжа» Дәрул иһия әл-Кутубул арабия, 2010ж
6 Әбу Иса Мұхаммед ибн Иса ибн Сәура әт-Тирмизи. «Сунан әт-Тирмизи»
7 Ахмад бин Ханбәл. «Муснәд Ахмад». Мәдина
8 Хак дини Куран дили тәпсірі, 9т. Заман, Б. 303-311
9 И.Н.Сокольский. «Растения из Садов Священного Корана» Москва, «Сад» баспасы 2008ж
10 Ахмед Өзпынар. «Куранда ады гечен бесинлер» Стамбул 2006ж
11 Д.Кемалиддин Хасан әл-Баттануни. «Нәбәтәт фи Ахадиси әр-Расул»
12 Щека Ю.В. «Турецко-русский словарь»
13 Ахмад Шакирибн Хиббән. «Сахих ибн Хиббән» Дәрул мағариф 1952ж
14 Имам Нәсафи «Мадарику әт-Тәнзил уә хақайқут тәуил»
15 Мухаммед ибн Жәрир әт-Тәбәри «Тарих әт-Тәбәри» 1 том, 121 бет.Дәрул Мағариф 1387-1967жж
16 Әбу Яғлә Ахмад ибн Әли ибн әл-Мусни. «Муснәд».Дәрул Мәмун лилтирас Димашк 1984
17 Ибн Әби Шәйба. «Мусаннафат»
18 Әбу Бәкір ибн Әби Ғасим. «Китәбус-сунна», мәктәбә Әлисләмия, Бейрут 1980ж
19 Х.К.Баранов. «Большой арабско-русский словарь» Мәскеу қаласы, 2000ж. «Русский язык» баспасы
20 http //www.sorusorcevapbul.com
21 http //www.islam.ru
22 Муаммер Каяхан. «Саглыклы яшам ве зейтинягы» Нисан 1995, 48-бет
        
        КІРІСПЕ
Күллі ғаламның жаратушысы аса Рақымды, ерекше Мейірімді Алла Тағаланың атымен бастаймын. ... ... пен ... ... ... ғана тән. Екі әлемнің мырзасы, пайғамбарлар падишасы хазіретті Мұхаммедке және оның отбасына, ардақты сахабаларына Ұлық жаратушының сәлемі мен нұры ... ... ... ... ... ... ... мен хадисте келген өсімдіктер қарастырылады.
Тақырыптың өзектілігі. Бұл ғылыми жұмыста Құран мен хадисте аты аталған өсімдіктерді баяндадым. Құран Кәрімде бірнеше өсімдіктердің аты ... ... ... жайлы қысқа ғана айтылып өткен. Құран, осындай жаратылыстарды танып білуіміз үшін бірегей қайнар көз болып табылады. Осы дүние әрі ... ... ... ... мұғжиза Кітабымызда адамзат тұтынатын азық-түліктердің аттарына да орын ... ... ... адам саулығы үшін маңызды рөл атқаратын протеиндер, көмірсулар және өсімдік майларын да айта кеткеніміз жөн болар. Құрамында протеині бар нәрселерден: ет, ... және сүт. Ал, ... ... бар ... ... бидай, пияз, сарымсақ, жасымық, құрма және жүзім ... ... мен ... де ... ... ... ... аты аталған көкөністер мыналар: ажур (қияр тектес), асқабақ, райхан, дәмдеуіштер, зімбір, қара бұрыш, беде (клевер), қыша және ... ... ... (с.а.с) Исламның дамып, өркендеуінде рөлі ерекше. Пайғамбарымыздың (с.а.с) хадистерінде де ... ... ... ... Және Алла ... өзі ұнатқан жеміс-жидектер мен көкөністердің адам ағзасына пайдаларын баян етіп кеткен. Әртүрлі өсімдіктер жайлы айтып кеткеніне қарай біздің көсбасшымыздың көп ... көре ... ... ... ... Құранда аталған барлық өсімдіктердің адам ағзасына пайдасы зор екендігін дәлелдеді. Сондай-ақ, көптеген аурулардың алдын алып, емдеуге әсер ететінін дәлелдеді. Жеміс-жидектер жер ... ... ... ... ... ... табиғаттан пайдалы, шипалы қасиеттерді сіңіреді. Мұның бәрі әрине Алла Тағаланың ... ... Осы ... жұмысымды жазу барысында Құран мен хадисте келген өсімдіктерді толықтай қамтуды мақсат еттім. Өсімдіктердің ... ... ... олардың адам ағзасына өте қажетті әрі пайдалы екендігін түсіндім. Құранның әр жерінде келген өсімдіктер жайлы ... бір ... ... ... адамзатқа берер пайдасымен қатар шамамыз жеткенше Құрандағы рөлін анықтауды жөн көрдім. Олар жайында біраз да болсын мағлұмат ... ... ... ... өсімдіктер ғана емес, сонымен бірге Пайғамбарымыздың (с.а.с) тұтынған әрі жақсы көрген ... мен ... ... ... аты аталған жеміс ағаштары
2.Құранда келген астық тұқымдастар мен хош иісті шөптер
3.Хадисте келген өсімдіктер
4.Пайғамбарымыз (с.а.с) ұнатқан жеміс-жидектері мен өсімдіктері
5.Кейбір өсімдіктер жайлы ... ... ... ... ... теориялық және практикалық маңызы. Зерттеу тақырыбының алға қойған мақсатына жету жолында көптеген ізденістерімен, теориялық және практикалық зерттеу ... ... Осы ... бұл ... ... ... мешіт мімберлерінде айтылып, жұмыс іс жүзінде пайдалану жолдарына тиімді болуы үшін барынша жеңіл жолдарын ойластырдым.
Жұмыстың құрылымы мен ... ... Бұл ... ... кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ҚҰРАНДА АТЫ ... ... ... аты ... ... ... бұрын адамдар ауырған кезде қай шөптің қай ауруға ем екенін білмеген. Кейбіреулер қолданса жазылып кететін, ал кейбіреулері болса ... кері ... көз ... ... ... ... өте келе Пайғамбарымыз (с.а.с) қай шөптің қай жерге немесе ... ... ... ... ... ... емдік шөптерді айтып кеткен. Олардың ішінен адам саулығы үшін маңызды рөл атқаратын протеиндер, көмірсулар және өсімдік майларын да айта кеткеніміз жөн ... ... ... бар ... ет, ... және сүт. Ал, құрамында көмірсуы бар тұтынатын нәрселерден: бидай, пияз, сарымсақ, жасымық, құрма және ... ... ... мен жемістер де Құранда баяндалған. Сонымен қатар, аты аталған көкөністер мыналар: ажур ... ... ... ... ... ... қара ... беде (клевер), қыша және камфора.
Қазіргі таңда медицина Құранда аталған барлық өсімдіктердің адам ағзасына пайдасы зор екендігін ... ... ... ... ... ... емдеуге әсер ететінін дәлелдеді. Жеміс-жидектер жер анадан қорек алған ағаштарда өседі, солайша табиғаттан пайдалы, шипалы қасиеттерді сіңіреді. Мұның бәрі ... Алла ... ... енді ... ... ... Құранда аты аталған жеміс беретін ағаштар: Банан, Жүзім, Анар, Зімбір, Інжір, Шие және ... ... - ... ... [1, ... әрі жеміс беретін, көпшілікке танымал өсімдік. Қазіргі уақытта бананның жай түрлері мен будандастырылған түрлері көп. Олар Musa (Банан) деп те ... ... ... тек сәндік өсімдік ретінде өсірілетіні де бар. Мысалы, жапондық Musa Basjoo Sieb. And Zucc немесе филиппиндық M.textiles Nee. Бұл ... тек қана ... үшін ... Ал ол талшықтарды әртүрлі жіптер мен шай қалташаларын өндіруде пайдаланады. M.ensete деп аталатын абиссиндік ... ... да ... жасап шығару үшін қолданылады. Және азық ретінде қолдануға бөлек көшеттерін алып өсіреді.
Оңтүстік және ... ... ... ... ... ... ... өсімдік, ауруларға төтеп беруде жақсы бағаланады.
Ең алғаш жеуге ... ... б.з.д 3-4 ... Еуропада пайда болды.
Финикиялық саудагерлер мен Африка, Үндістан және Жерорта теңізі жаға-лауларына келген саяхатшылар бананның таралуына зор үлес қосты.
Жүздеген жылдар өте, ... б.з. 67 жылы ... ... ... бұл өсімдікті деген атпен атап көрсеткен. Кейіннен классикалық грек тіліне енді. Теофраста осы ... ... ... ... Ол жерде кейбір дана кісілер банан көлеңкесінде жиналыс өткізуді жақсы көрген. Уақыт өте келе бананның да ... біле ... ... жей ... олар күш ... ... ... болар, көне латын тілінде өсімдік атауы Musa sapientium, яғни аталған.
Орта ... елді әділ ... ... тұрған кез еді. Ислам мемлекетінің ұлғайған кезеңі болатын. Бананның Таяу Шығыста, Африка құрлығында және Оңтүстік Еуропада таралуында араб көшпенділері, ... және ... ... рөл атқарды. Әділ халифалардың кезеңінен соң банан ... ... ... ... Крест жорықтарының басталған шағында банан қайта тарала бастады.
16 ғасыр басында Испандық және Португальдық ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Америкаға жеткен. Қазіргі уақытта банан барлық ... ... ... ... Жеміс беруден әлемдік экономикада үздік бес жемістің қатарына кіреді. Олардың қатарында: жүзім, цитрус өсімдіктері (лимон, апельсин, ... ... және ... ... ... Карл Линней берген. Ол мұсылман-дардың банан жәннатта өседі деп ... ... ... ... ... бұл одан бұрын Қасиетті Құранда айтылған.
Қазіргі уақытта шамамен 300-ге жуық жеуге жарамды бананның түрі бар. Олар ... ... ... және крахмалды. Тәтті банандарды шикі түрде жеуге пайдаланса, крахмалды банандарды қайнатады, қуырады, буға пісіреді, қақтайды, ет, балық, күріш тағамдарымен ас ... және ... ... ... ... ... сары әрі ... жемісін ғана банан (banana) деп атайды. Ал крахмалды жемістерін аспаздық үшін өңделген түрін (plantain) деп атайды екен.
Қантты банандар деп ... ... ... да бар. Дәмі ... ... қарағанда тәттірек болып келеді екен. Тағы да қызыл банан деген түрі де бар. Қабығы мен іші ... ... ... ... түске дейін өзгереді. Ал, бананның бұл түрі тасымалдауға жарамсыз. Сондықтан да көп ... ... ... Тек бананның осы түрі өсетін елдерде ғана болмаса. Сонымен қатар бананның ... ... ... түрі бар. Дәмі ... ұқсас болып келеді.
Көбінде Таяу Шығыс елдері, Оңтүстік-Шығыс Азия және ... ... ... ... көп ... тұтынады.
Көпшілік бананды ағаш деп есептейді. Негізінде банан көпжылдық, өте ірі шөп тектес ... ... ... ... ыстық ауа-райында аптасына бір жапыраққа көбейіп отырады. Жапырағының ұзындығы 2,7 метрге, ал ені 60 ... ... ... Олар ... ... ... келеді. Немесе жасылдың үстіне қою қызыл дақтары да болып келеді. Немесе беті жасыл, іші күрең қызыл болып та өседі. Жапырақ ... ... ... 6-8 ... соң ... Гүлдері алдымен үлкен, ұзын конус тәрізді, қызылкүрең бүршік болып атады. Ілмешектің ашылуымен түтік тәрізді ақ гүлдері пайда болады. ... екі ... бір шоқ ... ... ... Және ... сабағының бойында шиыршықтармен орналасқан.
Аналық гүлдер төменгі қатарда орналасқан. Аналық гүлден жоғары екіжынысты және ... ... де ... ... ... ... Ал, аталық гүлдер болса ең жоғарғы қатарда орналасқан. Жас жемістер ... ... ... және жаймен саусақ тәріздес жұқа жасыл болып өседі. Көп ... ... ... ... ... әр ... ... 10-нан 90 кг-ға дейін өседі. Осы салмақпен өсімдік сабағы иіледі. ... ... ... аударылып қалады. Жемістің пісу мерзімі 90-120 күн аралығында. Жемістерінің түсі жасылдан сары түске немесе қызыл түске айналады. Кейде ақ ... ... та ... ... ... ... пайымдауынша, банан Оңтүстік-Шығыс Азияның ыстық аймақтарында өседі. 1862 жылы медицина-хирургиялық академиясының профессоры, ботаник және табиғат ... ... ... ... ... жабайы өсетін банандарды тапқан. Және оның ойынша, бананның тағы бір ... ... ... ... ... Айта кететін жәйт атауы Африкадан шыққан. деген атпен Конго тайпалары атаған екен[9, 12-бет].
Бананның ... ... 75% ... 20-22% ... 1,6% ... ақуыз, май, дәрумендер, органикалық қышқылдардан, аминқышқылдары, эфир майы, макро және микро элементтерден тұрады. Банан жемісінің бір килограммында 970 калория ... ... 5-6 ... өзі ... ... калориясына жеткілікті.
Бүгінгі таңда банан жемісі құнарлы жеміс болып табылады .Тез сіңеді және құрамында адам ... ... ... ... бар. ... ... ... А витаминдер негізі, В1, В2, В3, В6, В9, С, Е витаминдері бар. Макроэлементтерден: калий, кремний, ... ... ... бар. Ал, ... ... йод, кобальд, марганец, селен, хром және цинк бар.
Бананның көп ауруларға пайдасы бар. Әсіресе температура көтерілгенде, ас қорыту жолының ... ... ... түйілуінде әсері зор. Банан құрамында калийдің көп болуы, адам ағзасынан зиянды қалдықтарды шығарады. Банан, қан қысымының түсуіне, аллергияны ... өз ... ... ... калий мен натрий біріге жүрек соғысын және денедегі су мен тұз балансын реттейді. Банан құрамындағы В6 ... адам ... ... ... тез ... ... ... қаназдық пайда болады. Бүйректе тас пайда болып, терінің нашарлауына апарады. Жаңадан шыққан ... ... және ... ... ... пайдалануға болады. Қайнатылған гүлін болса диабетті емдеуде қолданады.
Банан ислам әлеміне де өте танымал өсімдік. Жоғарыда айтып өткеніміздей Құранда келген өсімдіктердің ... ... ... ... біз өмір ... ... жеріміздегі өсімдіктер сияқты емес. Өйткені жерде жемістер белгілі уақыттарында, мерзімдерінде ғана ... Және ... ... Ал ... ... ... және т.б. ... кез-келген уақытта, кез-келген мөлшерде қолжетімді. Жемістердің төменде өскені соншалық, Алла құлдары оларға кез-келген ... жете ... Алла ... ... [1, ... - пайдалы жеміс. [1, 78/31-34].
Батыс ... және ... ... ... ... ... ірі ... бір түріне жатады. Тамырымен қосқанда ұзындығы 30-40 см-ге дейін жетеді. Өсімдік өркені көктемде өсе бастайды. Түсі жасыл немесе ... ... ... әртүрлі реңде болады. Күзге қарай өркені қуарып қоңыр немесе ... ... ... ... қарай жүзім жапырақтары әртүрлі көлемде өседі. Ал пішіні дөңгелектенген, жүрек тәрізді, жұмыртқа ... және ... ... ... ... ... ... Гүлі сансыз көп, майда жасыл, реңсіз,бестемді. Жұмсақ және күрделі болып болып жиналады.
Жемісі-шырынды жидектер көбінде дөңгелектеу немесе сопақтау пішінде өседі. Жұмыртқа ... ... т.б ... де ... Көлемдері сегізден жиырма бес мм-ге дейін немесе оданда көп мөлшерде өзгере береді. ... ақ, ... ... ... ... көк не қара ... Жұмсақ еті тәтті, қышқылтым, иіссіз немесе жұпар иісті болады. ... дәмі ауыз ... ... дәмсіз болып та келеді. Кейбір жүзім сорттары төзімді. Бұл сорттар ұзақ ... ... ... және ұзақ сақталады. Ал жұқа қабықты жүзімдер жинап алынғаннан кейін тек сол ... ... ... ... Жүзім мәдени өсімдіктің сансыз сорттары жеміс беруде, ... ... ... ... дәмімен, иісімен бір-бірінен ерекшеленеді. Осы күнге дейін бұл өсімдіктің қайда және ең алғаш қашан келгенін ... ... ... ... ... көпшілігі ең алғаш Батыс Азиядан шыққан деп болжамдайды. Оның ішінде Батыс Азияға кіретін Шығыс Азия ... ... ... ... Иран ... ... көп ... Араб түбегі, Месопотам ойпаты, Шығыстан Жерорта теңізіне қарай және Кипр ... Осы ... ... ... жұмыстар кезінде көптеген айғақтар табылған. Ертедегі ғимараттар мен ... ... ... суреттері табылған. Үй және сарай қоймаларынан жүзім жапырақтарының ізтаңбалары, дәндері табылған. Осы ... ... ... пен ... ... жабайы жүзімдерді жақсарту б.з.д алтыншы мыңжылдықта басталғанын көрсетеді. Ежелгі гректердің бұрын ... ... ... ... ... ең ... Фракияда өсірген екен. Және теңіз саяхатшыларымен қоныс аударушылар арқылы кіші Азияға жеткен[9, 36-бет].
Грецияда жүзімді өсіру б.з.д. 2-мыңжылдықта басталған. Олар оған ... де ... 150-ге жуық ... ... ... жүзім Грециядан жақын елдерге тарай бастады. Осылайша жүзім шаруашылығы бүкіл Оңтүстік және Орта Еуропаға тарайды. Еуропалықтардың әлемнің түкпір-түкпіріне қоныс ... осы ... кең ... үлкен үлесін қосты. 16-ғасырда жүзімді Мексика, Перу, Чили және ... ... ... Африкада 17-ғасырда жүзім егіншілігі пайда болды. Ал, Калифорния, Австралия және Жаңа Зеландияда 18-ғасырда егіле бастады[9, 38-бет]. ... ... ... ... ... ... ... Венециялық сатушы әрі саяхатшы Марко Поло өзінің Қытайға ... ... ... ... [9, ... ... ... келген сәттен бастап, нығайғанға дейін шарапқа деген қатынас уақыт өте өзгере бастады. Иман еткендер Құранды оқи отырып, шарап ішуге болмайтынын ... ... ... ... ... ... мына аят ... болатын: >[1;16/67]. Басқа аятта шарапты қолдану құмар ... тең және күнә деп ... ... Бұл ... түсу ... бір топ ... ішіп алған мұсылмандар намазда тұрғанда жаңылыстырып оқиды. Бұл әрине құлшылықтарын бұзады. Осыдан кейін ішкілікке тиым салынған аят түседі: ... ... соң ... екі жүз ... соң ... шаруашылығы мұсылман елдерінде жақсы өркендеді. Қазіргі уақытта мұсылмандар үшін мас қылатын ... ... тиым ... ... ... ... жоқ. Адамның жүрегінде маскүнемдік және сенім қатар өмір сүре алмайды. Біреуі екіншісін ... ... ... ... ... ... болмаса да, олар аз уақыт ішінде сол аймақтарда ежелде өмір сүрген жұрттан меңгеріп алды. Олар ... ... ... және қазір де жалғасын тауып келеді. Шырын өндірісі үшін азықтық және мейіз сорттарын өсіреді. ... үшін ... ... тағамдарға пайдаланды. Мейіз сортынан ұзақ сақталатын өнім шығарады. Мейіз- жүзімнің кептірілген дәнді түрі. Ол ... ... сары және ... ... болып келеді. Кишмиш болса, кептірілген, тәтті, майда және дәнсіз Азия жидегі. Көбінде ақ және қара түрі ... ... ... қара ... ... атымен танымал. Мейіз бен кишмиш жүзімнің өзіндік қасиетін сақтайды.
Араб медицинасының ғылым қайраткерлерінің айтуы бойынша, жүзімді күнделікті ... ... ... ... әсер ... ашуды басады, жүректің жұмыс істеу қабілетін жақсартады. Ақ мейіз ішектерді тазартады. Қайнатылған түрі ... ... Егер ... ... алып тастап, орнына қара бұрыштың бір түйірін салса, салқын тигеннен болатын ауруларды емдеуде, бүйрек және зәр шығару жолдарын ... дәрі ... ... ... Және ... тастарды ерітеді. Жұмсартылған мейізді жануар майымен араластырып, шыққан тұнбаны ісікті, сыздауықты сорып алатын ... ... ... Сонымен қатар, дұрыс емес өскен тырнақтарды жоюға көмегі зор[9, 42-бет].
Заманауи ғылымда ... ... жүз ... ... биологиялық белсенді заттар бар екені дәлелденді. Олар: ақуыз, майлар, көмірсулар (глюкоза және фруктоза) ... ... ... эфир майы, А, В1, В2, В6, В9, С, Р, РР, Е, К, Н. ... ... ... ... ... магний, натрий, күкірт,фосфор, хлор; Микроэлементтерден: алюминий, бор, бром, ванадий, йод, кобальт, марганец,никель, рубидий,фтор, хром, цинк[9, 45-бет].
Жүзімнің кез-келген адамның денсаулығына пайдасы зор. ... ... ... қан ... жақсартады, иммунитетті көтереді, психоэмоциональды қозғыштықтан сақтайды, ұйқыны реттейді, көңіл ... ... ... қантамырларының жүйесіне де жақсы әсері бар. Жүзімді мүмкіндік болғанша күніне 200-300 грамм мөлшерде жеу керек. Жүзімді ... ... ... ... ... да тағамға пайдаланады[9, 48-бет].
Анар - жәннат жемісі. [1;6/99].
Ибн Аббас айтады: ... ... ... ... ... ... тіпті Құранда да айтылған: > терминін аударғанда ,-деп аталады. Ол жерде көлеңкелі ... бар, олар ... ... ... ... анар. Анардың жемісі көбінде қызыл-қошқыл дәнді болып келеді. Бұл жеміс мұсылмандар үшін жәй ғана жеміс емес, молшылық пен жан ... ... ... ... анар ... деп ... Ал, орыс ... атауы латын тіліндегі сөзінен енген. Яғни қызыл көп ... ... Швед ... ... ... ... ... негізін салушы Карл Линней, ол мың бес жүзге жуық өсімдіктер мен жануарлар түріне атау берген. Анарға да Punika ... анар ... ... ат ... Бұл атты беру ... ... ... пуниліктер өмір сүрген жерде анар өскен. Римдіктер құлиеленуші қала ... ... ... ... Карфаген-Солтүстік Африкада орналасқан.
Әдеттегі немесе пунилік анар бұтағы ... ағаш ... ... Бойы бес ... ... өседі. Бұтақтары жылтыр, тегіс және қоңыр, сары түсті болып келеді. Жапырақтары болса кең, қияқ ... ... ... ... ... шыбықты, гүлдері шұңғыма тәрізді, қызғылт сары немесе қызыл қанды, дара, ірілеу, диаметрі 2,5 см және одан да ... ... ... ... ... ірі сортты алмаға ұқсас, жұқа қабықшамен қапталған. Ішінде 400-700-ге жуық дәні бар, қызыл етпен қапталған[9, 77-бет].
Анар ... ... ... одан да көп жыл өмір ... Үш-төрт жылда жеміс беріп отырады. Анардың 140-қа жуық сорты бар. Олар Қызыл теңіз бен ... ... ... ... ... Анар үшке бөлінеді: қышқыл, орташа тәтті және тәтті. Ең көп әрі ... ... ... бес айда 28-300С ... ... ... Сонымен қатар анар, інжір мен цитрус тектес өсімдіктерге қарағанда суыққа төзімді.
Анардың отаны Иранның таулы ... ... ... қарағанда Араб түбегі деп те келеді. Анар бұрыннан азық ретінде қолданылып ... ... ... Үнді елі және Жерорта теңізінің көп жерлерінде, Африка, соның ішінде Тунис, Алжир, Мароккода, сонымен бірге ... ... ... Сахарада яғни Батыс Араб елдерінде өсіріледі[9, 81-бет].
Кордова Халифасы Әбд Әр-Рахманның (912-961жж) және оның ұлы Хакаманың (961-976жж) билігі кезі ... ... ең ... кезі еді. ... анар ағаштары өте көп егілген болатын. Тіпті мемлекеттің ... ... Анар ... ... мемлекеттік елтаңбасының орта жағына салынған. Анар ағаштары ... ... ... ... және ... ... өсіріледі[9, 86-бет].
Әли ибн Әбу Талиб (р.а) айтады: >. Авиценна да осыны құптай отырып, анардың барлық түрі адам ... ... ... айтып кеткен. Оның айтуы бойынша,анар ісікке қарсы, қызу көтерілгенде ... зәр ... ... бар. Қышқыл анар түрі безгек ауруына пайдалы. Және де жүректің біркелкі соғуына да көмегі бар. Ал ... анар ... ішкі ... ... ... Анар ... ... араластырып, тіс ауруларына, құлақ ауырғанда және тұмауға пайдалануға болады.
Анар жемісінің құрамында ақуыз, майлар, көмірсулар, А, В1, В2, В6, ВС, С, Р, РР ... бар. ... ... ... бор, марганец, молибден, никель, селен, стронций, хром, цинк бар. Макроэлементтерден: темір, кальций, ... ... ... ... ... және оған ... ... сүресінің тәпсірі
Құранда кейбір тамақтар мен өсімдіктердің аттары анық аталып өтілген. Уақыт өтіп, ғылыми зерттеулер ... ... ... тамақтардың пайдасы мен зияны анықтала түсуде. Құранда аты аталған тамақтардың жаңа ... ... ... олардың адам өмірі мен денсаулығында қаншалықты пайдасы туралы көбірек түсіне бастаймыз.
Қасиетті Құран ... аты ... ... бірі Тин ... ... Тин - ... ... аты. Бұл сүренің алғашқы аятында Ұлы Жаратушымыз: , - деп баяндайды. Олай ... ... ... мен зәйтүн - пайдалы жеміс, адамның денсаулығы мен өсуіне айтарлықтай әсер етеді және аурулардың алдын ... һәм дәмі тіл ... азық және ... ... ... ... - тұт ... жататын субтропиктік жеміс. Тамыры жақсы дамыған, сабақтары жасыл, сүтті - шырынды ... ... ... ... ... ал аналығын фиг деп атайды. Ылғалды жерде ... ... ... ... ... талғамайды, бірақ қара шірігі мол саздақ топырақта жақсы өседі. Тарихшылардың айтуы бойынша ең ... ... ... ... ... ... - ... дәрумендерге бай. Атап айтсақ құрамында C, B1, B2 дәрумендерімен қатар каротин, кальций, калий, фосфор, ... ... заты ... ... ... ... мынадай болып келеді: Су, Кұнарлығы, Ақуыз, Майлылығы, Көмірсу, А дәрумені, Тиамин, Рибофлавин, B2 ... ... ... ... ... ...
Інжірдің пайдалары
Інжір мен зәйтүн тағамдық және фармацевтикалық құндылыққа ие болғандықтан, адам денсаулығында ерекше рөл атқарады. ... ... ... болатын құрғақтықты кетіріп, әсіресе тамақта толық шықпай қалған қақырықты түсіреді, тамақ, ... суық тию, ... ... өте ... Жөтелі күшейген адам үшін таптырмас ем. Зәрді көбейтеді. Тәбеті нашар болған кісі үшін аш қарынға жаңғақ немесе миндаль дәнімен ... жесе ... ... Әрі суық ... ... антисептик боп саналады. Гемморой, қан тамырлары ауруына інжірдің пайдасы мол. Бүйрек тасын түсіріп, қуықты тазалайды. Улануға ... ... ... ие. Кептірілген інжір де өте пайдалы. Мәселен, сүт немесе сумен қайнатып ... ... ... ... ыстық-суықтан пайда болған қызаруларға пайдалы. Жүйке жүйесін тыныштандыру қасиетіне ие. Суға қайнатып ауыз қуысын ... ... ... ауыз қуыс ... ем. ... ... ... бала емізетін аналар үшін орасан зор пайдалары барІнжірді піскен немесе шикі күйінда пайдалануға болады. Сондықтан оны жылдың ... ... ... ... ... жағдайлар: Інжір ішектері қабынған немесе қант диабеті ауыруына шалдыққан адамдарға көп пайдаланбаған жөн. ... ... жеу ... ... ... және ас ... жүйесі ауыратын адамдарға насихат етілмейді. Себебі інжірдің құрамында қант және ақуыз мөлшері жоғары. Ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.у) былай ... ... ... ... ... ... қаласа, інжір жеуді жалғастырсын" - деп айтқаны тегін емес. Себебі, құрамында калий көп болғандықтан жүрек қан ... ... ... ем, мұны ... ... ... да дәлелдеп отыр.
Ислам тарихшыларының айтуынша, Зұлқарнайын пайғамбар жорыққа шыққанда ас орнына пайдасы мол, алып ... ... ... ... азық ... осы інжір жемісін көп пайдаланған екен.
Құран аяттарының сырын үйрену біздің ғұмыр бойы жасайтын ... ... ... әрбір аятын үйрене түскен сайын иманымыз күшейе беретіндігі хақ. Аяттардағы хикмет пен сыр ашылған сайын ... ... ... белгілі.
Бара бин Ъазибтен (р.а.) имам Малик риуаят етеді. Яғни: , деген екен. Тин сүресі; Тәпсіршілер ... үш ... ... жайлы түрлі хабар айтқан. Солардың бірі сүредегі яғни інжір жемісі деп тұрғаны Дамаск десе, бірі сол ... ... ... тау деп түсіндірген. Ал, имам Құртуби каһф иелерінің мешіті десе, Ибн ... (р.а.) ... ... Ол Жуди ... Нұх (ғ.с.) ... ... деп ... Тафсирші Мужаһид: сіздердің қолдарыңыздағы тин, яғни інжір жемісі, деп айтқан. Имам Насафи де өзінің атты ... Алла ... екі ... ... ... серт етіп тұр деп ... ... -деп айтылған. Зәйтүн жемісі жайлы пайғамбарымыз (с.ғ.с.):, деген екен. Мажмаъуз ... ... ... ... , ... Алла ... ... сөзі бар. Екінші аяттарғы жайлы Қатада: ол Байтул Мақдистегі мешіт десе, Мужаһид пен Икрима: Ол ... ... ... ... ... жемісінің өзі деген екен.Үшінші аяттары бұл Алла тағала Мұса (ғ.с.) пайғамбармен тілдескен тау. Ал, дегені ... ... Ибн ... пен Мужаһид және кейбір тәпсіршілер: бұл үш мекен, Алла тағаланың әр ... улул ъазм және ... ... ... ... саналатын елші пайғамбар жіберген елдер. Біріншісі: інжір мен зәйтун өсетін жер. Ол Мариямның ұлы Иса (ғ.с.) мекен еткен Байтул Мақдис. ... Сина Тур ... Ол ... ұлы Мұсаға (ғ.с.) Алла тағала үн қатқан тау. Үшіншісі, Мекке, яғни ... ... Ол ... ... әрбір адам баласы амандықта болмақ. Ол Мұхаммедке (с.ғ.с.) пайғамбарлық келген шаһар.
Осы үш құтты мекен ... ... ... ... ... ... Алла тағала Тур Синадан, яғни Имранұлы Мұсамен Алла тілдескен таудан, келді. Сосын ... яғни Иса (ғ.с.) ... ... ... ... ... ... шықты, сосын Фаран, яғни Алла тағала соңғы елшісі Мұхаммедті (с.ғ.с.) жіберген Мекке, тауынан көрінді, деп ... ... ... үш ... ... ... және ... айтылған.Сол себепті Құранда бұл мекендердің шарапаттысын бірінші атап, сосын ең шарапаттысын, соңында ... ... де ең ... айтып Алла тағала серт етіп тұр.
Жоғарыдағы аяттар серт ... ... серт пен ант ету ... және ... ... Серт ... себебі мен мақсаты не? Құранда Алла тағала (заманға ... ... ... ... (Сәске уақытына, тым-тырыс түнге серт) деп уақытпен, (Күнге және оның жарығына серт), (Қараңғылық басқан сәтте түнге серт), ... ... ... деп табиғат құбылыстарымен немесе (Қатты ентігін шапқан, (тұяғынан) от шығарған (тұлпарға серт), , деп жаратылыс пен мекенге серт ... Бұл Алла ... серт етіп ... ... ... және жаратылыстың маңыздылығын білдіреді. Екінші жағынан, Құранда сүре сертпен басталса, серт аяттарынан кейін аса маңызды адам ... мән ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Бұл Құранның дәстүрі.
Ал, енді адам баласы ... деп ант ... ... ... тек Алла ... ... ант айтып, серт жасай алады. Мәселен, пайғамбарымыз (с.ғ.с.) аса маңызды сөз айтар кезде: деп айтушы еді. Ал, антын ... ... оның ... ... ... ант ... ... , деп серт етудің себебі баяндалуды.
Міне, бұл Алла тағаланың серт етуінің сыры. Алла тағала адам баласын бейнесі мен дене ... өте ... ... ... Барлық жаратылыс ішінде барлық жағынан да кемел жаратылған тек адам ғана. Көзіміз барлық түстерді, тіліміз барлық дәмдерді, ал ... ... ... ... ... ... Бойымыз тік, қолымыз бен аяғымыз барлық қимылды жасауға икемді. Ал, қалған жанзаттардың ішінде мүлдем ... ... ... және айналаны тек ақ пен қара түсте ғана көретін, ал кейбірі бауырымен жорғалайтын етіп жаратылған. Кейбір жанзат тек ... ... ... тек суда ғана ... ете ... Тұла бойы түктен тұратын немесе құс секілді қауырсынды ... ... ... ... барлық жанзат керемет жаратылған. Алайда, адам баласымен ... ... ... ... ... ... ... қатысы бар бір оқиғаны айта кетейін. Жаңадан үйленген бір жас ... бір топ ... ... ... ... ... ... жігіт ойнаймын деп от басқан баланың кейпінде еді. Мәселе былай болған еді. Жігіт қалыңдығымен дастархан басында әзілдесіп ... егер сен ... сұлу ... мен сені ... ... деп қояды. Сонда, келіншегі талақ әзіл үстінде айтылса да, ... ... деп ... ... ... ... ... қалыңдығымен ажырасуды мүлдем ойламаған, өз кінәсін тілінен көріп, ғалымдардан жәрдем сұрап келген еді. Әрине, ел арасында ең көркем және аса ... ... ... жүзі ... екен ... сөз бар. ... ... кейбір ғалымдар: әлбетте, ай сұлу. Бұл сөзіңмен сен әйелінді талақ етіп қойдың, деп жатты. ... ... ... бірі ... ... ... деректе Әбу Ханифаның өзі деп айтылады) еді. Ол әйел ... ... ... жоқ. ... ... Алла ... , деп айтқан. Ай емес адам ең сұлу, деп пәтуасын берген екен. Бұл, ханафи мектебінің адам ... емес ... ... ... ... ... дәлелдердің бірі деп қабыл алыңыз.
Сүренің бесінші аятында: , делінген. дегені тозақ болып ... ... екі ... бар. Біріншісі: иман етпегендер тозаққа түседі, дегенді білдірсе. Екіншісі: қор өмір ... ... тап ... деген. Соңғы мағынасы Ибн Аббастан және Икримадан риуаят етілген. Икрима (р.а.):
Мағынасы: ,- деп айтқан. Яғни, қартайған шағында ешнәрсеге қуаты ... ... ... деген мағынаны білдіреді.Алла тағала адам баласы өте кемел де көркем етіп жарата тұрып, ... ... ... ... не? ... ол адам Алла тағалаға бойсынбайды және Оның елшісіне (с.а.с.) ілеспейді. Сондықтан да, сүренің келесі аятында: , деп айтылған. Осы ... ... ... , деп сүйіншілейді. деген сөздердің мәні: Түн ұйқысын бөліп тахажуд намазын оқу, күндіз ораза тұту секілді ... ... ... ... ... құлшылықтар жасаумен жастығын өткізген мұсылманның қартайған шағында жас күніндегідей амал ете алмайды. Бірақ, ниетіне байланысты жастығында тақуа ... ... сол ... ... деп түсіндіреді тәпсіршілер. . Ибн Әбу Хатим Мансурдан риуаят етеді. Ол кісі: мен Мужаһидтен бұл аят пайғамбарымызға (с.ғ.с.) ... ... ба?, деп ... Ол: Алла ... бұл аят ... ... айтылған, деп жауап берді. Аят адам баласының назарын өзінің жаратылысына қаратуда. Насафи тәпсірінде: Адам бір ... ... ... ... оның бойын түзеп адам кейпіне ендірген. Адамды жаратылысында бір қалыптан екіншісіне өткізе отырып, кемелдендіреді. Сосын, қайтадан оны еш нәрсеге дәрменсіз ... ... ... ... ... ... құдіретін көрсетеді. Адамды жоқтан жаратқан Алла тағала оны қайтадан тірілте алмады деуге бола ма?, деп сұрақ қояды. есеп ... ... күні ... қолданылып тұр. Яғни, ей, адам баласы! Адамзаттың жоқтан ... ... ... ақ, ... бар еткен Алла тағаланың жаратылысты қайтадан қайта тірілтуін де ... ... ... ... хақ ... біле тұра, оны жалған деуге не нәрсе итермеледі?, деп сауал қойылады.. Мағынасы: Ешкімге зұлымдық етпейтін және ешкімнің ақысын ... Алла ... ең әділ ... ... Алла ... ... ең ... көрінісі әлсіз бен жәбірленушінің залымнан есесін алып беру үшін қиямет күнінің болуы.Осы аятын ... , деп ... ... ... ... ... әсем әуенмен оқуын тыңдау адамға рақаттық сыйлайды. Ал, аяттардың мән мағынасы біле отырып, Құранға ... салу екі есе ... ... - жәннаттық дәмдеуіш. [1;76/17-18].
Жәннәт бейнесі Құранда егжей-тегжейлі әрі көркем сипатталады. Ол жерде өте әдемі бау-бақшалар бар. ... ... ... ... ең таза сумен өсетін көлеңкелі ағаштар бар. Солардың ... ... ... Одан ... су ... ... қосылған сусын жасап шығаратын.
Зімбірдің жаңа жұлынған немесе кептірілген және тамырынан жасалған ... көне ... мен Үнді ... көп ... ... ... табылады. Құран түспей тұрып та зімбір араб және ... ... мен ... ... өте ... ... Бұл ... зімбірден жасалған дәмдеуіштер Қытай мен Үнді елінен келетін. Және ешбір тағам бұл елдерде зімбірсіз жасалынбайтын болған. ... шай мен кофе ... ... олар ... ... ... ... болған. Осы зімбірді сол кездері бүкіл қалаға таратқан араб саудагерлері болатын. ... ... ... ие ... ... ... алғашқы ғасырының басталған кезеңі еді. Мұсылман саудагерлері мен географтары,сарбаздары мен қажылыққа барушылары ... ... жаңа ... және ... ... Үнді елі, ... Корея, Жапония, Орта Азиямен Тибетке дейін аша бастады.
Орта ғасырларда Батыс Еуропа елдерінде классикалық грек-римдік ... және ... ... ... ... жойылып кеткен еді. Дәмдеуіштер де қолданыстан қалған болатын. Кейіннен Еуропа халқы, мұсылман ... ... және ... ... ... жаңалық етіп ашты. Зімбірмен қоса басқа да дәмдеуіштер ... ... ... ... бастады. 9-12 ғасырларда Еуропаға мұсылмандардың келуімен зімбірді дәрі-дәрмек ретінде де ... ... Араб ... зімбір тамырының өсетін жерін құпияда ұстады. Ол құпияны Еуропа үшін винециялық саудагер Марко Поло ашты.
Денсаулық - баға ... ... адам үшін асыл зат. Адам ... ... да ... саулығы мен рухтың тыныштығы екенін ескерсек, әр адам баласы өз ... жіті ... ... ... Бұл ... ... деп екі ауыз ... түйіндейді. Бұл өмір - сіз бенен бізге берілген аманат. Дана халқымыздың, деген ой орамдары адам ... ... ... ... ... әлі күнге дейін жойған жоқ. деген баба ... ... ... ... сіңіріп, олардың өз денсаулығына деген жауапкершілікті қалыптастыру баршамыздың борышымыз ... қала ... ... ... Алла ... >[1/37, ... ... Израил үмбеті пайғамбарларының бірі Юнус өз қауымы күнәға батып қалғандықтан, олардан бас тартты. Кейін оның ... ... ... ... ... ... екен. Бірақ Юнус ренжулі болғандықтан, оларға қайтып келмепті. Алла Юнусты өз қауымынан ренішпен кеткендіктен, өте ауыр сындардан өткізді. Бірнеше оқиғалардан ... ... ... ... ... жұтып қояды. Юнус балықтың асқазанына түсіп қалғаннан кейін өзінің ісіне өкініп қалады. Сөйтіп Алладан кешірім сұрайды. ... Юнус ... ... кейін, әлгі үлкен қайғыдан арылып, балықтың асқазанынан шығарылады. Теңіз толқыны оны жағаға ... Ол ... ... денесі өте әлсіз болып қалған еді, тіпті онда тіршілік белгісі әрең сезілетін. Сол кезде Алла ... ... бір ... бұтасын өсіреді. Юнус жападан‑жалғыз ұзақ уақыт бойы сол асқабақпен қоректенеді. Сөйтіп оның денесіне ... күш ... Бұл ... ... ... табылатын асқабақтың қандай тағамдық құндылыққа ие екендігін көрсетеді.
Асқабақ дәнінің де өте көп пайдасы бар. Асқабақ дәнінде минералды ... атап ... ... ... ... ... және ... бар. Ғылыми зерттеулер бойынша, асқабақ дәні простат безінің өсуін баяулатады. Дәрігерлердің пайымдауынша, асқабақ дәнінде ең көп ... ... бар. Ол ... простат ауруына қарсы қорғанысын арттырады.
Пайғамбар (с.а.с.) өзінің асқабақ жайлы хадисінде Әлиге (р.а): ‑деген екен.
Алла адамға сыйлаған тамақтардың әр ... ... бір ... адам ... ... бола алады.
Ислам рауаяттарында асқабақ адам миына өте пайдалы зат ретінде таныстырылған. Пайғамбар (с.а.с) былай ... ... ... ... ... ‑ оның ... мен ... Асқабақтың құрамында А дәрумені өте көп. Асқабақ жеу денені уланудан тазартып, салмақтың төмендеуіне себеп болады. Асқабақ есте ... ... ... ... ... өкпенің қызметінің жақсаруына ықпал етеді және ол бауырдың жақсы досы болып саналады.
Асқабақ жеу бүйрек пен несеп жолдарында пайда болған ауруларды ... ... ... ... пен қан ... азайтуға өте күшті әсер етеді. Дәрігерлер диабет ауруымен ауыратын адамдардың тамақтану режимінде асқабақ, ... ... ... ... ... ... Бір ... халуалық асқабақ тәтті болғандығына қарамастан, диабет ауруымен ауыратындар үшін зиян тигізбейді.
Ежелгі заман емшілері асқабақты салқындатқыш ретінде дененің қызуын кетіріп, ... басу үшін өте ... деп ... және оны дене ... көтерілген адамдарға беріп отырған. Иранның атақты дәрігері мен философы Әбу Әли Сина асқабақты ұйқысыздықты жою үшін және дене ... ... ... болған ауруларды емдеуде өте пайдалы деп есептеген.
Асқабақ -- ... ... ... бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Асқабақтың отаны Солтүстік және Оңтүстік Америка. Ол жерлерде ... ... 3 мың жыл ... ... бастаған. Асқабақтың 20 түрі белгілі. Қазақстанда Асқабақтың кәдімгі Асқабақ (С. реро), мускатты (С. ... және ірі ... (С. maxіma) ... ... мен , , ... өсіріледі. Кәдімгі Асқабақтың қатарына кәді мен патиссон жатады. Асқабақ сабағының ұзындығы 2 - 10 м, жұмыр, түкті, ... ... ... ... - ірі, ... ... ... пішіндес. Гүлі - қос жынысты, ірі, сарғыш түсті. ... ... ... ... ... ... - жалған жидек, ірі, пішіні - дөңгелек, ... түсі әр ... ... Шырыны жұмсақ дәмді. Ірі жемісті Асқабақтың салмағы 40 - 50 кг-ға дейін тартады. Асқабақ ... ... 15 - 18% ... ... 8 - 10% сахароза, аскорбин қышқылы, каротин, тиамин, рибофлавин, т.б. болады. Дәнінде 20 - 40% май бар. ... ... ... ... ... ... тамаққа пайдаланады. Мал азықтық түрінен сүрлем дайындалады.
Құрма - ғажап ... ... - ... ... ... орын ... иісі ... білінбейтін бірақ дәмі тіл үйіретін тәтті жеміс. Бұл жеміс тарихшылардың айтуы бойынша, адамзат ... ... мың жыл ... ... ... ... Құрманың 500-ге тарта түрі субтропиктік және тропиктік аймақтарда ... - ... ... көп ... ... түрі. Иман келтіргендерге Жәннатта әзірленген небір дәмді- тәтті астардың ішінде құрма да айтылады. Алла Тағала Құранда ерекше мән берген бұл ... ... ... ... ... көптеген пайдалы заттар анықталды.
Құрма - адамзат ... ... ... ең көне ... ... табылады. Өзінің нәзік, тәтті әрі құнарлы сипатымен қазіргі таңда да көптеген әлем елдеріндегі маңызы зор ... ... ... бұл жемістің барлық жаңа қырын және таңқалдырарлық ерекшелігін әрі таңдаулы ас екендігін ғана емес, небір түрлі ауру- сырқаудың таптырмас емшісі ... ... ... ... ақ ... ... да біздің назарымызды құрманың адам баласына берер пайдасына аударуда. Мәриям сүресінен бір аят ... ... сәті ... ... Алла ... ... Мәриямға Иса Пайғамбар (а.с) арқылы құрманың дәмін таттырды. Бұл Құрандағы әмір Иләһи даналықты меңзейді.
Жақында ғалымдар құрманың әйел адам ... ... ... ... және де аяғы ауыр әйел мен іштегі нәресеге де пайдалы екендігін анықтап отыр.
Құрманың құрамында үлкен ... қант бар ... яғни 60-65 ... Бұл ... ... салыстырғандағы ең үлкен көрсеткіш.
Дәрігерлер әйел адамдарға жүкілік кезінде және де босанатын күні үзбей осы жеміс шырынын ... ... ... ... бұл ... ... ... әлсіреген анаға күш береді, сонымен қатар босанушы әйелдің ағзасында жаңа ... ... ... ең ... ... бастап өте қажетті ана сүтін құрайтын химиялық реакцияның жүзеге асуын ... ... ... ақ ... ... әйел адам көп қан ... қанының құрамында қанттың мөлшері төмендеп кетеді. Құрма ағзадағы қантты толтырушы болып табылғандықтан, қан қысымының төмендеуін болдырмайды. Бұл жемістің құндылығы өте ... ... ... ... және де ... әлсіреген жандарға да өте пайдалы. Өйткені құрма адамның күш - қуатын қалпына келтіреді. Бұл анықталғандарың барлығы Алла ... ... ... не себепті бұл жемісті жеуге әмір еткендегі даналығын көрсетеді. Себебі құрма ана ... күш ... және де ... ... ғана ... болар ана сүтінің түзілуін жүзеге асырады.
Есте болар жайт, құрманың құрамында ойдың ... ... және ... пайдалы 10 түрлі элемент бар. Бүгінде ғалымдар адам баласының тек құрма мен суды азық етіп, ... жыл өмір сүре ... ... ... ... (диетология) саласының беделді маманы, доктор В.Х. Доусон бір құрма мен бір стақан сүт ... ... бір ... ... заттармен қамтамасыз ете алады деген тұжырым жасаған.
Құрманың құрамындағы окситоцин деген ... зат ... ... ... ... жәрдем беретін препарат ретінде қолданылады. Окситоцин- босану ... ... ... ғылыми дереккөздер бұл препаратты дәрісі деп сипаттайды. Бір қызығы босанғаннан соң окситоцин ана ағзасында сүт түзуші ... ... ... екен.
Окситоцин, негізінде мидың артқы жақ гипофизінде түзілетін және де толғақты шақырушы, жатыр және жамбас буындарын тарылтушы гормон болып табылады. Ананың ... ... ... да осы ... ... ... ... бұлшық ет жасушаларында ана сүтін түзіуші ретінде және ана жатырының бұлшық етінде көрініс ... ... ... өтуі үшін ... ... ... дұрыс қысу маңызды. Окситоцин өз кезегінде жатыр бұлшық еттерінің белсенді түрде қысылуына белсенді ат салысады. Сонымен қатар, босану процесі ... ... ... өз қызметін атқара береді. Ендігі жерде ол сүт бездерінде ана ... түзе ... ... зор ... ... ... ең ... әйел адамды босандырар кездегі ең таптырмас зат екендігі медицинада ашылған соңғы жаңалық болып отыр. Алайда бұған ... 1400 жыл ... ... Алла Тағаланың Мәриямға бұл жемістің жүктілік кезіндегі пайдасы мен босануын жеңілдетуші жеміс ... Өз ... ... ... ... қатар, құрмада ағзаға тез сіңетін және де жылдам ыдыраушы қант ... бар. Ол ... ... ... жылу ... қамтамасыз етіп отырады. Құрмадағы қант шырыны ағзада қант құрамын мөлшерден ... ... ... ... ... көп. Қан ... қанттың көтерілуі бірнеше сырқаты бар жандар үшін өте қауіпті, соның ішінде қант диабеті кезінде. Қан ... ... ... іш- ... ... тигізеді. Ең бірінші бүйректің, көздің, жүрек бұлшық етінің жүйке талшықтарының қызметі бұзылады.Қанттың көбеюі нәтижесінде көптеген ... ауыр ... ... және де көру ... ... ... жансыздануына, бүйрек ауруына және де қант диабетінің ауыр түріне апаруы мүмкін.
Құрмада көптеген дәрумендер мен минералды заттар бар. Олар ... ... ... және ... бай. ... минералды заттардан натрий, калий, кальций, магний, темір, күкірт, фосфор және хлор бар. Сонымен қатар, құрманың ... А ... ... B1, B2, B3 және B6 ... бар. Жүкті әйелдің ағзасына және жалпы адамның ағзасына құрмадағы дәрумендер мен минералды ... ... әсер ... ... ... келтіреміз:
Құрма 50 пайыз қанттан құралған. Сондықтан да өте нәрлі. Ол ағзада тез таралады, қант шырыны жүйке ... ... ... ... қызметіне өте пайдалы, себебі 2.2 пайызы ақуыздан тұрады. Сондай- ақ А, В1 және В2 дәрумендеріне бай. Ақуыздар ағзаны жұқпалы аурудан ... ... ... А ... көз ... ... жақсартады, сүйек және тісті қатайтады. В1 дәрумені ақуыздарды, көмірсуларды және майларды жойып, ағзадағы ... ... ... ... ... тұқымдағы адам ағзасына қажетті минералды заттардың құрамына байланысты. Мысалы, жүкті және бала емізетін әйелдерге ең қажеті зат - фоле ... Бұл ... ... жаңа ... ... қатысушы маңызды дәрумен. Амин қышқылы - жасуша ... ... ... ... ... болып табылады. Жүктілік кезінде бұл қышқылға деген қажеттілік екі есе ... В9 ... ... ... ... ... көбейеді, алайда олардың құрылымдық белсенділігі төмендейді де қан ... ... ... ақ, бұл қышқыл (фолиевая кислота) жасушаның бөлінуі кезінде және де жасушаның құрылуы кезінде әрі ... ... ... ... ... ана ағзасы осы қышқылға мұқтаж болады. Ал құрма В9 (фолиевая кислота) дәруменіне өте бай.
Жүктілік кезінде көптеген ... ... ... ... айнып және де физиологиялық өзгерісте жүреді. Нәтижесінде ағзаға калий жетіспеушілігі басталады. Осы ... ... әйел ... осы ... бар ... жеуі ... Калий құрмада көп мөлшерде бар деуге болады, ол болашақ ананың ағзасындағы судың тепе- теңдігін сақтауға көмектеседі. Калий ... миға ... ... ... ... және де ... ... қамтамасыз етеді. Мұнымен қоса, ағзаға қажетті суды және де ... ... мен ... ... ... ... жеткілікті калий жоғары қан қысымын болдырмай, дененің терісіне жақсы әсер береді.
Темір - ... тағы да бір ... Ол ... қызыл жасушаларындағы эритроциттер түзші гемоглобиннің жұмысын реттейді. Қан аздықтың алдын ... және де ... ... ... ... ... Эритроциттер оттегі мен көмірқышқылды алмастыруда маңызды рөл атқарады. Құрма темірге бай, сондықтан да күніне 15 құрмадан артық ... адам ... ... ... ... ... кездесетін кальций және фосфат қаңқа мен тіреуіш әрі қозғағыш ... ... ... қамтамасыз етеді. Бұл жемісті үзбей жеу- ағзаны сынғыш сүйек пен остеопороздан сақтайды.
Ғалымдар құрманың адамның жүйке талшықтарының қызметінің жақсаруына тигізетін әсерін ... ... ... В6 ... адам ... ... ... зерттеген Беркелей университетінің дәрігерлері құрманың құрамындағы В6 ... ... ... ... ... ... ... еттің жұмысында маңызы зор екендігін анықтады. Сонымен қатар, құрманың құрамындағы магний бүйрекке ең пайдалы зат. Күніне 2-3 тал құрма ... адам ... ... ... ... ... ... болады.
Құрамындағы В1 дәрумені жүйке жүйесінің қалыпты қызметін сау қалпында сақтауға көмектеседі. Сондай- ақ, В2 дәрумені ағзадағы көміртегінің тасымалдануына көмектеседі. В1 және В2 ... ... ... ... және майлардың ыдырауын қамтамасыз етіп, жасушалардың жаңарып отыруына әрі ағзаны керекті күш- қуатпен қамтамасыз етеді.
Әйел адамның жүктілігі кезінде А ... ... ... ... құрамындағы А дәрумені иммунитетті нығайтып, ағзаның сыртқы ... ... ... ... және де ... ... ... сүйек пен тістерді қатайтады. Бетакоротин ісік тудырушы жасушалардың бол-дырмауына септігін тигізіп, ... зиян ... ... жұмысын қадағалаушы қызметін атқарады.
Құрманың тағы да бір ерекшелігі ақуздың көп мөлшерде болуы. Ақуыз өзге жемістерде мұндай көлемде ... ... Осы бір ... ... ... ағзадағы дерттерге, жұқпалы ауруларға қарсы тұрып, жасуша қызметін жақсартып, ағзадағы суды реттеп отырады. Мысалы: ет өте ... ас ... ... ... ол адам ... ... беретін дәрумендерін бере алмайды. Әсіресе жаңа піскен кезінде бұл жеміс дәрумендер мен минералдарға бай болады. Сонымен қатар, қазіргі таңда ет адам ... ... ... ... бұл ауыр ... және де оның ... көп ... қажет. Сондай- ақ адам ағзасында уыт пен холестериннің жиналуына әсерін тигізеді. Құрма өзге өсімдіктер мен жемістер ... ... ... ... ... ... Құдіретті Алла Тағаланың шексіз ілімі мен мейірімінің көрсеткіші болып табылады. Құрманың ... ... ... және оның ... ... ана ... қажетті заттар тек заманауи медицина дамыған соңғы жылдары ғана ... ... бұл ... ... ... он төрт ғасыр бұрын Құран адамдарға жар салған.
Адамзаттың ардақтысы ... ... ... ... (с.а.с) бірде Сахабаларға қарап: - деп сұрайды. ... ... бәрі ағаш ... атай жөнеледі. Хадисті жеткізуші Ибн Омар (р.а) ішімнен құрма ағашы шығар деп ... отыр ... ... ... Алла ... ... біледі деді жамырай. Сол сәтте Пайғамбарымыз (с.а.у): , - деді[3].
Алла Елшісі (с.а.у) құрманы ... ... ... ... ... өзіне сыйлық ретінде тартылған жас құрмаларды кері қайтармайтын. Тағы бір ... деп, ... ... кедейлердің күнкөрісінде қаншалықты орын алғанын байқатқан[5]. Шаңырағында айлап қазан асылмаған уақыттардың өзінде де оларға арқау болған құрма мен қара су еді. Айша ... (р.а.) сол ... , - деп еске ... ... тек ... жеп ... ... сахабалардың ешбірі ауруға ұшырамаған. Себебі, құрма жемісі тек қана азық емес, сан ... ... ... шипасы. Құрма адам ағзасының қалыпты жұмыс істеуіне қажетті барлық дерлік пайдалы ... ие. ... және ... адамзаттың ардақтысы Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафа (с.а.с) былай бұйырады: , - деген. Тағы да айта кететін жайт ... ... жаңа ... ... ... ... салатын болған. Сол сәбилер кешегі өткен сіз бен біз танитын ғалым Ибн Аббас секілді сахаба ғалымдар. Бұл ... күні ... ... ... ... медициналық тұрғыдан пайдалары
Олар айтарлықтай құнарлы (100 г.-да 277 ккал.), сондықтан керемет қуат көзі болып табылады. Құрманың бойында көмірсулар (60-65%), мыс, ... ... ... ... ... ... бор, алюминий, кадмий, сонымен қатар тиамин, ниацин, рибофлавин, фолацин, пиридоксин, К ... ... ... ... селен, пектин және аминоқышқылдардың 23 түрі бар. Фтор тістерді тісжегіден қорғаса, тағамдық талшықтар мен селен иммунитетті ... ... ісік пен ... ... ... алса, калий сол жүрек пен қан-тамыр ауруларында көмектеседі. Құрма суық ... ... ... ... тыс әлсізденген жағдайда) көмектеседі; еркектік қауқарды көбейтеді; сарыуайым ... ... ... ... ... кезінде жәрдем береді; бауырды, бүйректі және жүйке жүйесін бекітеді; ішектегі пайдалы бактериялардың өсуін қамтамасыз етеді; қанды нәрлендіріп, ағзаға аурутудырғыш ... ... ... ... және ... ... ... тұрады.
Құрма онкологиялық ауруларда, туберкулезді емдеу кезінде және ми қызметін жақсарту мақсатында қолданылады. Арықтағысы келіп, ... ... бас ... ... жүрген адамдар конфеттің орнына құрма қолданса болады, себебі олардың тәттіге қарағанда нәрлілігі аз. ... ... ... 10 ... ... ... ... мыстың және күкірттің тәуліктік мөлшерін қамтамасыз етеді.
Бұл ... шикі ... де, ... ... де жей ... ... Құрмадан салаттар, нәрсу (компот), десерт, тіпті бал да дайындайды.
Құрма ... ... ... (қан ... көтеріңкі адамдар) аса пайдалы, себебі қан тамырының тарылуын баяулатады. Құрма Алланың қалауымен күш-қуатты көбейтіп, тонусты арттырады; көптеген ... ... ... ... ... аудандарда тұратын адамдарға жеуге кеңес беріледі. Аш қарынға желінсе ішектегі құрттарды өлтіреді. Құрма бауырды қуаттандырады, асқазанды тазалайды, әлсіз бүйректі ... ... сүт ... ... ... ішсе, өкпенің қабынуы (Бронхит) сияқты тыныс жолдарына шипа. Құрманың құрамында танин көп болғандықтан дене жарақаттарын тез жазады. ... ... егер ... ... пісірсе семіртеді. Құрамында А, Е, Б дәрумедеріне де бай, алмадағы темірдің екі есесі құрмада табылады. Сол себепті қан аз ... ... ... көп ... ... ... Жаңа ... ана үшін таптырмас жеміс, өйткені ана сүтін көбейтеді. Сондай-ақ рак ауруына қарсы ... ... ... ... жоқ ... ... ... сүйектерін үгітіп кофе қып қайнатып ішсе, жүйке жүйесін ... ... ... ... ... ... ... (босанғаннан кейін әйелдерде болатын және күнге күйгеннен қалған дақтарды кетіріп бет пішінін қаз қалпында сақтап, әжімнің тез ... ... ... қоса ... жатардан алдын жесе сал ауруына қарсы өте пайдалы. Күнімізде медицина құрманы бір күнде ең көп ... ... ... ... ... ... ... Ардақты Пайғамбарымыз (с.а.с) былай дейді: . Бұны бүгін күніміздегі медицина ғылымы да дәлелдеп отыр. Тағы бір ... ... , - ... ... ... ... бірі Саъд бин Әбууаққас (р.а) Меккеде қатты науқастанып қалады. Пайғамбарымыз (с.а.с) хал-жағдайын сұрай барып: , - деп, ... ... ... шақыруды бұйырып, оған әжуа құрмасының жетеуін сүйегімен бірге сүт немесе майға араластырып қою күйінде жегізуін әмір еткен[4]. Осыдан ... Саъд бин ... (р.а) ... екен. Бұдан байқағанымыздай әжуа құрмасының жүрекке де ем екенін көруге болады.
Бәрани құрмасы. Ардақты Пайғамбарымыз (с.а.с) өзін ... етіп ... ... ... ... сол ... ... түрлерін әңгімелеп, деген. Абдулқайс адамдары елдеріне қайтқаннан кейін, бәрани деген ... ... ... ... ... ... біршама уақыттан кейін біржолата құрманың осы бәрани түрін өсіруге ғана көшкен[7].
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... ашылған.Бір сөзбен айтқанда, түрлі витаминге бай, тойымды әрі емдік ... мол ... - ... ... - Алланың берген баға жетпес сыйы. Зәйтүн қасиетті ... ... ... аталған. сүресінде Жаратушы ие зәйтүнді атап серт еткен: [1;95/1-4]
Тәпсір түсіндірмесі
Белгілі ... ... ... ... ... ... аяттағы інжір мен зәйтүн сөзіне байланысты негізінен екі көзқарас ... тіке ... ... беріп тұр. Яғни бұл жемістердің адам ағзасына өте пайдалылығы, ... үшін де ... ... ... ... Әрі ... әрі қорек, әрі ем, әрі сауда-саттық, табыс көзі т.б.
Екіншісі, қасиетті орындарды білдіруде. Аяттың жалғасында Синай тауы мен қауіпсіз мекен ... ... ... ... ... ... Бұлар қос тау, қос мешіт я мекен атаулары ... ... ... бір ... ... ... ... нұрын сипаттағанда зәйтүнді мысал етіп келтіреді: [1;24/35]
Адамзаттың асылы Мұхаммед пайғамбарымыз (с.а.с.) хадистерінің бірінде зәйтүн майын асқа да, емге де ... ... ... ... ... [6, 43-бет].
Зәйтүн - көпжылдық (1000-1500 ж.) жеміс ағашына жатады. Өте баяу ... ... ... - "Olea ... ... ... - субтропикалық белдеу. Қазіргі уақытта зәйтүн жемісін өндіру жөнінен алғашқы ... мына ... ... Испания, Италия, Грекия, Түркия, Сирия, Марокко, Тунис, ... ... және ... ағаш жылына 30-35 келідей жеміс береді. Үнемі жасыл түсін сақтайды. Діңгегі жуан. Тамыры орташа алғанда ... 80 см ... ... бой ... да, ... қарай кең тарамдалады. Бұл қасиет Зәйтүн ағашының құрғақшылыққа ... ... ... ... әл-Құдыс мешітінің шығысында Зәйтүн тауы (Елеон) атты биіктеу жота бар. Ол жердің ... ... 2 мың ... ... ... ... қасиетті деп есептегендіктен, көне Мысырда қайтыс болған адамның денесін зәйтүн майымен сылаған. Жерлеуге апаратын табыт та зәйтүн ағашынан жасалынған. ... ... ... деп ... ... Олар ... ... балтамен шапқан адамды қатаң жазалаған. Олимп ойындары жеңімпаздарының мойнына Зәйтүн ағашының майда ... ... алқа ... ... діни ... бірі ... сылауда (елей) осы зәйтүн майы пайдаланылады.
Зәйтүн майын жұмсағын ... ... ... ... майының түсі көкшіл реңі бар ашық-сары болып келеді де, ... тән ... дәмі мен иісі ... Ол 0°С ... ... да, ... ... мөлдір түске енеді. Құрамында өте қаныққан май қышқылы аз (4 -- 14%), ол қызуға төзімді болып ... Оны ... ... ... ... және қою ... ... салаттық май ретінде, сонымен бірге май мен балық консервілерін дайындағанда пайдаланады.Зәйтүннің 60-қа жуық түрінен тек Еуропалық ... ... (Olea ... ғана ... жиі қолданылады. Зәйтүннің шикі жемісінің құрамында шамамен 50-75% май ... Шикі ... өте ащы ... ... келмейді. Түстері өскен аймағына, сортына байланысты өзгереді. Қазаннан желтоқсан айына дейінгі аралықта піседі. Жинар алдында ағаштың айналасына кенеп матаны төсеп, ... да, ... де зиян ... айыр ... ... ... ... соғады. Көбіне арнайы тырмауышпен жемісі мол бұтақтардың арасын тарап та жинайды.Зәйтүн майы бүгінгі күні ас мәзірінде, косметологияда, медицина мен діни ... кең ... ... ... ... майының химиялық құрамы ерекше. Онда адам ағзасына ең керекті витаминдер, ... ... ... Ол өсімдік майларының арасындағы қоректік нәрі ең қуаттысы болып табылады. Құрамындағы A, B, C, D, E, F, K ... ... ... адам ... ... ... еркін радикалдармен күреседі. Сондай-ақ бойдағы сүйек пен бұлшық ет тіндерін қатайтып, асқазан, ішек ... ... ... ... қарағанда зәйтүн майында көп кездесетін линолей қышқылы ... ... ... ... тез ... қамтамасыз етіп, көздің өткірлігін күшейтеді. Өз кезегінде фенолдар иммунитетті көтеріп, кәрілікті баяулатады.Зәйтүн майы ... ... әсер ... әрі ... ... ... ... оны диеталық өнімдер қатарына жатқызады.
Медициналық зерттеулер
Зәйтүн туралы ... ... ... ... ... журналдарда жарияланып тұрады. Мысал келтірер болсақ:
2008 жылдың Сәуір айында (Pediatric Dermatology) атты журналда басқа майларға қарағанда ... ... шала ... сәби ... дымқылдандырып әрі жұмсартуда өте пайдалы екені жарияланды.
2009 жылдың Желтоқсанында (Journal of Cardiovascular Pharmacology) атты журналда зәйтүн ... ... ... ... пен ... ... ... айтылды.
2009 жылы (Nutrition and Cancer) атты журналда зәйтүн ... ... ... ... ... қатерлі ісік аурулары азаятыны жазылды.
2010 жылы (Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases) атты ... ... ... ... ... ... тұтыну семіздікке, метаболикалық синдромға, орта жастағы қант диабетіне, мидағы жүйке жасушаларына және жоғарғы қан қысымын ... ... ... ... ... ... алуға жәрдемдесетінін анықтады.
2011 жылдың ақпан айында (Osteoporosis ... атты ... ... ... ... ... фенолды қоспалардың сүйекті боркеміктіктен сақтауда пайдалы екендігі айтылған.Бұған қоса зерттеуші ғалымдар зәйтүн майының қандағы холестерин ... ... ас ... ... ... жарасын емдеуге, бауырға, өтті айдатуға, аш ішекке пайдалы екендігін, тіпті көтеуді (геморрой) емдеуге де жарайтындығын айтуда.
Бүгінгі күні ... ... ... да зерттелу үстінде. Атап айтсақ, (International Journal of Cancer) 2010 жылғы мақалаларының бірінде зәйтүн ... ... ... ... тері ісік ... ... кейбір пайдалы заттардың бар екенін жариялады.Сондай-ақ журналы (Food and Chemical ... 2011 ... ... ... ... қан қысымы, қант, ісік, артериосклероз (тамырдың қатаюы) секілді ... ... әрі ... ... ... ... ... пайдалы екендігін жазды.
Қорыта келгенде, қасиетті Құранда аты аталып, серт етілген әрі ардақты ... ... ... ... ... майы ... да адам ағзасына өте пайдалы. Жоғарыда көрсетілгендей оның емдік пайдаларын бүгінгі ... ... ... ... келеді.
Жанға шипа жеміс-шие
Құранда: , -деп келген[1.56/28].
Шие (лат. Prunus subgen. Cerasus) - раушангүл тұқымдасына жататын ағаш және бұта типтес ... ... 10 м-ге ... ... тік өсетін жемісті ағаш. Сәуір мен май айында гүлдейді. Жер таңдамайды, әсіресе жарық жерге жақсы өседі.
Шие ағзаны ... мен удан ... ... қызметін жақсартады, ізінше ағзада жиналып қалған тұздарды шығарады. Осылайша ревматизм, остеохондроз сынды аурулардың алдын алады. Одан бөлек оның ... ... ... тас пен құм ... ... Егер ... құм мен тас бар ... оларды табиғи жолмен ыдыратуға септеседі. Қандағы зиянды заттарды шығарып, тазалайды.
Шиенің гүлі ақ, кейде қызғылт. Гүл шоғыры шатырша. ... ... ... ... бар. Жер жүзінде шиенің 150 түрі, Қазақстанда 7 түрі ... ... ... 7,3 - 17,5% қант, 0,8 - 2,4% әр түрлі органикалық ... 0,15 - 0,88% илік ... мен ... болады. Жемісінен тосап, компот, шарап жасайды және кондитер тағамдарына қосады.
Шие көшет, екпе ... ... ... ... ... ... ... көбейту селекция саласында жаңа сорттар шығару үшін қолданылады. Шие құнарлы саздақ ... ... ... түрлері
Шиенің 127-дей түрі бар. Соның ішінде жеміс ретінде өсірілетіндері - 4 - 5 түр, шие бал да, ... те ... ... ... ... ... бірі ... бірі кеш піседі, негізгі сорттары: , жұпар шие, Антонов-Костычев шиесі, Аньдо шиесі, Құмшие, ... ... ... ... таудың мықыр шиесі - бұл Тянь-Шань тауының беткейлерінде өсетін шиенің бір түрі.
Евгений ... ... ... - Самараның жабайы дала шиесінің аналығын екпе пенсильван ... ... ... ... 1906 жылы ... ... И. В. ... шиесінің сорты. Мұның түсімі мол, күтім талғамайды, тез өседі, төзімді. Бұл сортты Мичурин шиенің басқа сорттарымен де ... Екі ... ... ... И. ... 1921 жылы мына ... ... шығарды: Лавр шие, Мирт жапырақшие және Даланың ірі жеміс шиесі, ... ... ... ... ... ... шиесі, Тікенді шие - шиенің шығыста өсетін бір түрі. Жапырағы шабдалдікі тәрізді, гүлі сары түстес, бұтақтарында әрі ... әрі ... ... бар, ... ... екі бүйірі қабысыңқы - күйме тәрізді.
Копылов шиесі, Краса севера шиесі - ... ... ... бөлімі-нің орта алқабында өсірілетін шиенің бір сорты. Июльдің бас кезінде ерте піседі. И. Мичурин бұл ... екі ... ... ... ... ... мен ... шиесі) будандастыру арқылы өсіріп шығарған. анасы - ерте піскіш Владимир шиесі, атасы - ... ... ... ... ... ... ... шие - көбінесе оңтүстікте өседі. Июльдің аяғы мен августың басында піседі.
Люб шиесі - ... ... ... орта ... ... және ... өседі. Июльдің аяқ кезі мен августың басында піседі.
Малоярослав шиесі, бадам шие, Миртжапырақ шие, ... ... шие, ... өсімтал шие - Самара дала шиесінің аналығын мичуриндік мықыр шиенің тозаңымен будандастырғаннан кейін ... жаңа ... ... ... шие 1887 ж. бірінші рет жеміс бөрген. Мономах шие, Остгейм шиесі, Украинада, Белоруссияда, орталық қара топырақты алқапта өседі, июльде піседі.
Пенсильван ... (Prunus ... - ... ... ... бір ... бойы ұзын, шиесі ұсақ, өте түсімді.
Құмшиесі (Prunus Besseyi), Подбельский шиесі, Полевка шие - мичуриндік жаңа шиенің бір ... Жыл ... мол енім ... ... ірі. Ағашының бойы 2 м. Аязға төзімді. Тез өніп-өсіп, жедел кебейеді: бір түбі жыл сайын айналасында 10 - 50 ... ... ... бұларды көктемнің бас кезінде қазып алып басқа жерге отырғызса сол жылы жеміс береді. Сөйтіп ... ... 10 ... 5 ... ... 500 түп ... бағалы шие өсіруге болады.
Полевка шие телусіз-ақ (қара: Прививка) жеміс шығарады. Осы қасиет ... да бар. Ерте ... шие - ... ... ... ... ... генерациясынан алынған сорт. шиесіне қарағанда бұл сорт 1,5 апта ерте ... ... ... ... - ... 50 - 150 см болатын бұта. Тамыр атпалары көп болады. Жемісі ірілі-майдалы, түсі күлгіндеу де, күрең де және қара да ... Дала ... ... ... Батыс Сібірде, Ресейдің қара топырақты және орта алқаптарында өседі. И. Мичурин Дала ... ... ... одан , , , және ... жаңа ... ... шығарды.
Уйма шие (вишня уйма) - И. Мичуриннің өсіріп шығарған аласа ... жаңа ... ... ... Уйма шиенің қолайлы жері: жемісі жинауға ыңғайлы келеді, солтүстікте де ... ... ... - июль ... піседі.
Шепалы шиесі (вишня шепалинская), Шпанка шиесі - Воронеж және Курск ... ... шие. Июль ... ... ... ... ... (вишня шубинка) - Москва және Иванов облыстарында өсіріледі. Июльдің аяғы мен августың басында піседі.
Юбилейлік шие - мол өнім ... ... ... - ... ... бойы 120 ... бұта. Жабайы күйінде Қиыр Шығыста, Мичуринскіде және Красноярскіде өседі. Жемісінің түсі алқызыл, дәмі қышқылдау, ... ... ... ... ғана ... құм ... (Prunus Besseyi W. немесе Western sand Ch.) - ... ... ... ... бір ... И. ... ... құм шиесін телуші ретінде де пайдаланған, сонымен бірге туысаралық будандастыру мақсатымен де оны Қытай алхорысымен шағылыстырып, ... ... жаңа сорт ... ... пайдалары
Шиенің емдік қасиеті ежелден белгілі. Халықтық медицинада оны тәбетті ... ас ... ... ... ... ... ... негізгі қасиеті - ағзаның жалпы қабынуын төмендетіп, зақымданған органдар жұмысын қалыпқа келтіруге септігін ... Шие сөлі ... ... адамдардың қан қысымы мен тыныс алуын реттейді. Биологтердың мәліметіне ... шие ... ... тосабы зәр шығару жүйесінің жұмысын да реттей алады. Ал ерте кездері ... іші ... ... адамға шие бұтағын суға қайнатып, ішкізген. Сондай-ақ шие жүйке ауруларына да ем. Шиенің ... қант - 15, ... - 11, А ... - 0,3-0,55, С дәрумені - 15, РР дәрумені - 0,25-0,4, органикалық ... - 1-1,6 ... ... ... ... үшін ... жемісін, жапырағы мен майда бүршіктерін пайдаланады. Шиенің құрамында қант, эфир майлары, А, В, С, РР ... ... және алма ... мыс ... ... ... жасалған дәрілерді қақырық түсіретін, тамаққа тәбет шаптыратын, несеп айдайтын дәрмек ретінде пайдаланады. Осы қасиеттеріне бай­ланысты бұл өсімдік бүйрекке және ... тас ... ... пен ... ... ... ... көтерілгенде, тоқ ішек түйіліп ауырғанда қолданылады. Шиемен іш өткенді, буындардың сырқырағанын емдейді, жас жапырақтарының дене сыртындағы жаралар үшін ... ... ... ... тұрған жемістерінің сабақтарын қуық қабынғанда, бүйрекке тас байланғанда, іш өткенде, шемен ауруына ... Ол үшін ... шие ... ... 10 ... 1 ... суға ... 10 минут қайнатады да, 1 ас қасықтан 3 рет ішеді.
Дәмі, түсі және хош иісімен керемет жемістердің ... шие, ... ... ... айтуы бойынша күніне жиырма дана шие жеу, бір аспирин дәрісін ішкенмен бірдей. Шие қанды сұйылтып, денені тазалайды.
:: ... ... ... шие, ... мен өтті де ... ... зиянды заттардың шығуына көмекші болады.
:: Іш қатуын кетіріп, ас қорытылуын жеңілдетеді.
:: Шиенің құрамында көмірсулар, ... ... ... ... В2, С және А ... ... Шие асқазан, ішек және несеп жолдары ауруларына өте пайдалы болумен қатар, бауыр ауруларына да пайдасы бар.
:: Аш қарынға желінген шие ... Шие, ... ... ... және ... кетіреді.
:: Шиені тұрақты тұтынылған жағдайда бүйрек және қуық жолдарын құмдардан тазалайды.
:: Бауыр ісуіне пайдасы бар.
:: Өтті ... ... ... жүйкелерді қуаттандырады.
:: Шие шырыны теріге жағылса дақтарды кетіреді.
:: ... ... ... ... ... артериосклероз және буын ауруына пайдасы бар.
:: Шие жемісі ауруды басуда аспириннен де ... Шие ... әрі ... әрі ... ... шекердің азаюына көмекші болады.
Шиенің құрамындағы хинин қышқылы, бүйректерде тас және ... ... ... алуы мүмкін. Егер тас бар болса уақыт өтумен түсуіне көмектеседі.
:: Қанның құрамындағы зиянды заттардың денеден шығуына ықпал етеді.
:: Шамадан тыс дәрі ... ... ... болатын жүктің азаюына көмекші болады.
:: Құрамындағы А витаминінің маңызды қайнар көзі ... ... көз ... ... ... ... ... тосап, компот, джем, шәрбәт жасайды. Шие аспаздықта түрлі десерттер жасауға қолданылады.
1.2 Хош иісті шөптер
[1;55/10-13].
Хош иісті шөптер - Алла ... адам ... үшін ... ... әрі ... етіп жаратқан өсімдіктері. Сонымен қатар адамзат аурусыз, ұзақ және ... өмір ... деп ... ... бар ... ... берді.
Араб түбегінде бұрыннан емдік қасиеті бар өсімдіктер мен хош иісті шөптерді өсірген. Өздерінде өспеген түрлерін көршілес елдерден алып ... ... ... атап ... ... Анис, зімбір, иссоп, майоран эфирлі өсімдік, жалбыз, ағашқа ұқсас жусан, сірке ағашы бояғыш қасиеті бар, күнжіт, тасшөп, запырангүл т.б.
Кейінірек Исламның ... ... ... ... де ... ... түсті. Сол кезде осы тағамға қосатын түрлі өсімдіктер мен хош иісті шөптер саны арта ... Бұл ... ... ... ... Азия мен Оңтүстік Еуропада өсіретін болған.
Құранда Алла тағала хош иісті шөптердің нақты аттарын атамаған. Хош иісті ... деп қана ... ... ... деп ... ... ... мүмкіндік берді. Ал енді сол адам ағзасына пайдасы мол әрі тағамға қолданатын түрлерінен бірнешеуіне тоқтала ... ... - ерін ... ... хош ... көп ... ... Жалбыздың жапырағында ментол бар. Бұл өсімдіктен жасалатын дәрілер жүрек, өт жолдарын емдеуге шипалы. Ол жағымды иіс беретін әрі антисептикалық зат ... ... ... тіс ... ... ... ... адам ағзасына пайдасы
Жер шары адамдарының 20 пайызы iшек қабыну дертiне жиi шалдығады екен. Қоршаған ортаның ластануы мен құбылмалы ауа райынан ... осы ... ... ғана ... ... болады. Кәдiмгi су жағасында өсетiн гүлдi өсiмдiк - жалбызды суға қайнатып үнемi iшсе, iшек жолдары тазарып қана ... ... ... өт ... да ... Күнiне бiр стақан жалбыз қайнатындысын үшке бөлiп пайдалану керек. Ал осы тұнбамен ... ... ... сүртсе, нәрленiп, әжiмi азаяды. Жалбыздың ауыз қуысы мен тiс ... рөлi өте ... ... ... қайнатпамен тiсiңiздi тәулiгiне екi реттен шайып жүрсеңiз, тiс жегiсiнен қорғайды және тiстiң сыртқы қабатын бекемдей түседi. Медицина саласының мамандары айналадағы ... ... ... ... ағзаңызды осындай табиғи өнiмдермен тазалауға кеңес бередi.
Күнжіт. Күнжіт - күнжіт тұқымдасына ... бір ... не көп ... ... ... ... Оңтүстік Африкада, Мадагаскар, Сокотра аралдарында, Оңтүстік-Шығыс Азия, Жаңа Гвинея және Солтүсік Австралияның тропиктік, субтропиктік белдемдерінде өсетін 35-ке жуық түрі бар. Екпе түрі - Үнді ... ... 1 - 2 м, ... тік, ... 4 - 8 ... ... 1 м ... жайылады. Төменгі жапырақтары қысқа, жалпақ, орта тұсындағылары ірі, гүлі ірі, ұзындығы 4 см-ге жетеді. ... ашық ... ... не ақ. Жемісі 4, 5 не 8 қырлы қорапша, ұзындығы 3 - 5 см, ... ... ... да, ... төгіледі. Бір қорапшада ұзындығы 2,5 - 3,5 мм, ені 1,6 - 2 мм, 80-ге жуық дән ... ... ... жеріне байланысты вегетациялық кезеңі 80 - 150 күн. ... жылу ... ... 18 - ... жоғары температурада жақсы көктейді. Күнжіт май алу үшін өсіріледі. Дәнінде 45 - 59% май ... Оны ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Күнжіттің әр гектарынан 1,2 - 1,5 ц дән алынады.
Күнжіт, сезам (Sesamum) - өзімен аттас тұқымдасқа ... бір ... ... ... ... ... тропиктік аймақтарда және Оңтүстік Африкада өсетін 20-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда 1 түрі - үнді ... (S. ... бар. Бұл ... 1 - 2,5 ... өте тез ... бір жылдық өсімдік. Сабағы тік, 4 - 8 қырлы, тамыры 1 м ... ... ... Төм. ... ... ... болады. Орта тұсындағылары ірі келеді. Ашық қызғылт, күлгін не ақ түсті, дара гүлі жапырақ қойнауынан жетіледі. Гүлі оймаққа ұқсайды. ... - ... ... ... ... ... ... 2,5 - 5 ай. Жемісі - көп қырлы қорапша, ұзындығы 3 - 5 см, ... ... ... да, ... ... ... Бір қорапшада 80-ге жуық дән болады. Күнжіт май алу үшін ... Оның ... 50 - 65% май ... ... жағынан зәйтүн майынан кем түспейді). Күнжіт майы тағам өндірісінде, сабын қайнату үшін, парфюмерияда қолданылады. Сондай-ақ Күнжіт дәнін шығыстың тәтті тағамы - ... ... үшін ... Қайнатқандағы шығатын майының күйесінен жоғары сапалы қытай тушы ... ... ... ... Өзіне тән ерекше иісі бар, құнарлы май үнді, корей, жапон, қытай және тай асханаларының ажырамас бөлігі. ... ... ... ... ... ... ... де пайдалануға болады. Құрамында антиоксиданттардың көп болуынан ұзақ уақыт сақтауға шыдамды келеді. ... ... ... Е, А, D, B1, B2, B3, С. ... ... ... кальций, фосфор, мырыш, магний, марганец,
кремний, темір, мыс, никель, т.б. Биологиялық белсенді заттар Сезамол, сквален антиоксиданттары, фитин,фитостеролдар, фосфолипидтер. ... ... ... ... Омега-9 (38-42%), Омега-3 (0,2%), Омега-6 мен Омега-9 майлы қышқылдары ... ... ... ... ... ... қандағы қант деңгейінің қалыпты болуына, иммунитетті нығайтуға үлес қосып, ісік ауруларының пайда болуына кедергі болады. Күнжіт майы ... ... ... ... ... ... әсер береді. Күнжіт майының құрамында кальцийдің көп болуы барлық азық-түліктің ішінде рекорд орнатқан. Сүйектің беріктігіне ... ... ... ... ... бір ғана шай ... ... майында бар. Басқа өсімдік майларының да құрамында болатын фитостерол иммунитетті жақсартуға, терінің жағдайына, эндокриндік қызметтерге оң ... ... ... ... ... қызметіне, миға, жүрек-тамыр, жүйке жүйелерін жақсартуға қажет. Шашқа тигізер әсері: В ... ... мен Е ... ... ... ең қажетті элементтер. Шаштың жиі түсуіне, сынғыштығына қарсы тиімді ем. Сонымен ... ... шаш пен ... ... нәр беретін әрі қалпына келтіретін маска ретінде қолданылады. Тырнақ күтімі:Күнжіт майынан тырнаққа ... ... ... тез ... ... ... және ... зеңінен арылуға бірден-бір ем.
Емдік дәрі ретінде қолданылады:
- Асқазан жолдары аурулары (іш ... ... тоқ ... ... ұйқы безінің ауруы);
- Жүрек-тамыр жүйесінің аурулары (тахикардия, инфаркт, инсульт, қан қысымының артуы, гемофилия, т.б.);
- Ақыл-есі нашар дамыған адамдарды емдеуге ... ... ... Альцгеймер ауруы);
- Күйзеліске қарсы (депрессия, енжарлық, ұйқысыздық, шаршағыштық).
Сонымен қатар, қант диабеті, остеохандроз, қан ... ... ... тіс ... ... тас ... ... қабынуы сияқты тағы басқа көптеген ауруларға ем. Жүктілік немесе бала емізу кезеңіндегі аналардың күнделікті тамақтану рационына ... ... ... өте ... ... - көп жылдық шөп немесе жартылай бұта ... ... 4 - 6 түрі бар. ... ... ... көгі ... ... қолданылады. Майоран өте жағымды хош иісті болады жөне ет тағамдарына ... Оны ... ... жасауда қолданады. Майоран Майоран асқорытуға көмектеседі, асқазан сөлінің бөлінуін күшейтеді, бас ауруын және суық тию ... ... ... кең ... - бұл ... тағамдарға тек ерекше қоректік құндылықты беріп қоймай, сонымен қатар қайталанбас дәм мен хош иіс береді. Не үшін және ... ... ... біз ... алатынымызды, сонымен қатар олар қандай әсер беретінін білген жөн.
Қуырдаққа, шұжықтарға, картоп пен көкөністерден жасалған тағамдарға қосымша болып табылады, тартылған ... ... ... ... ... ... сорпасына және басқа бұршаққынды өсімдіктерден жасалған тағамдарға қайталанбас хош иіс береді.
1.3
[1;16/11]
Астық тұқымдастардың, оның ішінде ... ... ... өте көп. Ең ... бірнешеуін атап өтейік. Олар: бидай, арпа, сұлы, күріш, ... ... ... ... Avena sativa) - ... ... ... дақылдарға жататын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 7 түрі бар. Ең маңыздысы - екпе сұлы(Avena sativa). Екпе ... ... үш түрі бар: ... ... var. ... - ... сыпыртқысы кең жайылған және дәнінің қауызы бар, біржалды түрі(grex. var. orientalis) - гүлшоғырының сыпыртқысы қысыңқы, ... ... ... бар, ашық ... ... var. nudae) - ... ... жоқ.
Биіктігі 60-100 см болып келеді. Сабағы жылтыр, бунақты болып біткен. Жапырағы қандауыр пішіндес, гүлі қос жынысты. Гүлшоғыры - сыпыртқы. ... - ... ... Жем ... ... ... ... дақыл, ылғалды жерде жақсы өседі, суыққа төзімді, топырақ талғамайды. Дәнінің құрамы Ақуыз - 11-19%. Май - 4-6%. ... - 40%. ... - 11-13%. ... ... ... егісте бидайдан, отамалы, бұршақ дақылдарынан кейін егіледі. Жылу сүйгіштігіне қарай ерте көктемде, топырақтың ... ... ... 5-7°С-қа жылыған кезден бастап себеді. Вегетация кезеңі - көктеуі, түптенуі, түтік шығаруы, масақтануы, гүлденуі, дәнінің ... ... 70-95 ... ... ... түсім мөлшері сұлының ауыспалы егіс жүйесіндегі орны, ... ... ... минералды тыңайтқыштардың түрлері мен мөлшері, оларды топыраққа ендіру тәсілдері мен себу мерзімі, өскіндерді зиянкестер мен аурулардан қорғау сияқты маңызды ... ... ... ... ... ... алар орны ерекше. Біріншіден, ол - құнарлы мал азығы. Сұлы дәні мал азығының құндылығының халықаралық өлшем бірлігі ... ... ... ... ... араластырылған сұлы жас төлдердің ағзасының тез және мықты болып қалыптасуына ... ... Сұлы ... ... азық құс шаруашылығында кеңінен қолданылады. Сұлының сабаны басқа дақылдардың сабанына қарағанда қоректік заттарға бай және малға ... ... ... ... оның ... ... ... жоғары болғандықтан ірі қара және шошқа шаруашылығында ... ... ... - ... дақыл. Оның дәнінен жарма, тағы сол сияқты тағамға керек заттар алады, яғни ... ... ... ... ... ... ... лизин және триптофан сияқты алмастырылмайтын амин қышқылдары көп мөлшерде болғандықтан әр түрлі ауруларға қарсы ем үшін ... ... және ... ... тағам ретінде пайдаланады.
Сұлы жұқпалы аурулардан қорғайды. АҚШ ғалымдары сұлы өнімдерінің венерологиялық ауруларға қарсы емі бар екенін ... Бұл ... ... ... ... - оның құрамындағы аргинин аминқышқылында.
Ғалымдардың мәліметінше, ағзаны мерез, соз, ұшық ... тері ... ... ... үшін ... ... жасушалардың қызметін күшейту керек. Бұл жасушалар ауру қоз­дырғыштары мен басқа да бөгде жасушаларды жоя алады. Ал макрофагтардың белсенді ... етуі үшін ... ... аминқышқылы көп болуы қажет. Мұндай химиялық зат сұлы мен жүгерінің құра­мын­да бар. Зерттеушілердің айтуынша, күнжіт, ... ... пен ... ... да ... ... ... ауру­лардан қорғайтын аргинин аминқышқылы көп болады.
Бидай. Бидай - дәнді-дақылдар тобына жататын, көбінесе біржылдық шөптесін өсімдік. Дәнді-дақылдардың ішіндегі ең ... және ең көп ... ... ... 20-ға жуық жабайы және мәдени түрі белгілі. Бір гектардан 30-40 центнер өнім береді. Бидай сұрыптары құрамындағы эндосперманың (80-84%) мөлшеріне ... ... ... ... ... дейінгі 6000-5000 жылдары Ежелгі Грекияда өсіріле бастаған. Мысыр мен Қытайда біздің заманымыздан 4000 жыл бұрын ... ... ... Адамдар бидайды тек тағам ретінде ғана емес, сонымен қатар емдік қасиеттері үшін де ерте заманнан бағалаған. Бидайдың дәні ... пен ... ... ... ... ... ол ... көбіне қолданылған сұлы мен қара бидайға қарағанда, суыққа және құрғақшылыққа төзімсіз бидайдан жақсы өнім алу қиын ... Ақ ұн тек ... ... ... ғана ... онда да оған ... мүмкіндігі келе бермейтін.
Сұрпына қарай бидайдың құрамындағы крахмал мен көмірсулардың мөлшері 50-70%-ға дейін, ... ... 20%-ға ... ... Сондай-ақ, өсімдік майлары, дәрумендер (В1, В2, В6, С, Е, РР), минералдар (калий, кальций, ... ... т.б), ... ... заттар, сонымен қатар белсенді ферменттер бар.
Зерттеу жұмыстары барысында суда өнген бидайдың құндылығы бірнеше есе көбейетіні анықталған. Мәселен, өнген ... В2 ... 10 есе көп ... ... керемет қасиеттерінің арқасында өнген бидайды жеу адам ағзасы үшін аса пайдалы. Бидайдың ... ... ... мен ... Е ... ... В ... дәрумендер өте көп болады.
Бидайдан ұн, ұнтақ жармасын, және ... ... ... ... - өзімізге белгілі . - ... ... мен ... ... ... ... нан, ... кондитерлік тағамдар өндіріледі. Кебектің қайнатпасы теріні жұмсартады. Бидайдың масағы флористикада гүл шоғырлары мен композицияларын безендіру үшін қолданылады.
Биіктігі 40-130 см, ... ... - ... ... ... қуыс, жұмыр, жапырағы таспа тәрізді, сағағы сабағын орай орналасқан. Гүл ... ... оның ... 2 ... ... ... масақтар орналасқан, ал олардың аралығында 3-5 гүлдері болады. Масақтың пішіні ұршық тәрізді, түсі ақ, ... ... ... ... ... болады. Тұқымы-ұзына бойына тартылған сызаты бар, беті жылтыр дән. Масақ қылтығына, түсі мен ... ... түк ... ... мен ... түсіне, т.б. байланысты бидайдың түрлері түршелерге бөлінеді, ал әрбір түрше сорттардан тұрады. Қазақстанда негізінен жұмсақ және қатты ... ... ... ... ... масағы да жұмсақ, дәні жұмыр әрі жылтыр, сабағы қуыс. Оның ұнынан көбіне нан пісіріледі, ол нәрлі және жоғары сапалы болып ... ... ... ... ... ... 70%, дән уызы серпімді әрі созылмалы келеді. Жұмсақ бидай Қазақстанда егіс көлемінің негізгі бөлігін алып ... ... әр ... ... ... өсу ... жоғары болуына байланысты оны көптеген аймақтарда өсіреді. Бидайдың ... ... ... нан, ... ... ... кондитер өнеркәсібінде кең пайдаланады. Әсіресе, Қазақстанның Батыс, Орталық, Шығыс аудандарында өсетін жұмсақ бидай өте құнды болып ... ... ... durum) дәні ірі, ... ... Оның ... 24% ... бар, ұнының сапасы жақсы, одан кеспе және макарон жасайды, бірақ жұмсақ бидайға қарағанда наны онша көтерілмейді. Қазақстанның ... қуаң ... ... ... ... ұнының сапасы өте жоғары болады.
Бидай егістігі.Жұмсақ және қатты бидайлардың жаздық және күздік сорттары бар. ... ... ... күздік бидай күзде егіледі. Күздік бидайдың тұқымы 1 -- 20С жылылықта, 7 -- 9 ... ... ... Сол ... қар ... ... ... өсіп, дән салып, жазда піскен соң орылып жиналады. Күздік ... ... ... ... ... ... көп керек етеді. Көктемгі қуаңшылық оның өнімінің азаюына әсер ... дәні ... ... ... жүзінде Күріштің 20-дан астам түрі негізінен Оңтүстік-Шығыс Азия, Африка, Америка, ... ... және ... ... ... қолдан б.з.б. 2000 - 3000 жылдары егіле бастаған. Ал Орта Азияда ертеде Күріш өсірілгендігі ... ... ... ... ... ... ... бар.
Б.з.б. 1 ғасырда қалыптасқан Қытайдан басталатын атақты ... ... ... ірі ... және сауда орталығы - Отырар қаласына келіп тірелетін. Ол кезде Отырар қаласы ... ... ... мал ... айналысқаны белгілі. Бұл деректер Күріштің Сыр бойына өте ертеде келгеніне дәлел бола алады. Қазақстанда аса ... ... ... - екпе ... ... - ... Оңтүстік Қазақстан, Алматы облыстарындағы Сырдария, Іле және Қаратал ... ... ... ... 60 - 150 см, бір ... өсімдік. Шашақты тамыры болады (70 - 80 см ... ... ... Осы тамырларында ауа жинап өткізуші ұлпалар - аэренхима дамиды. Сабақтың жоғарғы буын аралығының іші қуыс, төменгі буын ... ... ... ... бар. Жапырақ саны сабақ буындары санына сәйкес келеді, бұл Күріштің ... ... ... ... - сыпыртқы тәрізді, масағы бір гүлді. Гүлдері екі қабат - ... ... ... ... ... ... гүл орналасады. Күріш өздігінен, кейде айқас тозаңданады. Сортына байланысты вегетация ... 90 - 130 күн, ... суды көп ... ... ... егуден 5 - 6 күн бұрын тұқымын күнге қыздырып, 2 тәулік жылы суда ... ... себу ... ... және тынайтқыштар. Күріштің азотпен қоректенуі КСРО мен шет елдерде кеңінен зерттелген. Күріш азот тыңайтқыштарымен жақсы қоректенеді, олар ... ... ... ... ... роль ... Бұл кезде тыңайтқыштағы азоттың күйіне (формасына) назар аудару қажет. Күріш егістіктерінде ... ... ... ... ... ... аммиак, аммонийі бар күрделі тыңайтқыштар) күйдегі немесе амидті (мочевина немесе карбамид, кальций цианамиді) күйдегі азоты бар тыңайтқыштар ғана қолданылады. Өйткені ... ... ... ... ... азот ... ... әр түрлі күйде (аммиакты және нитратты) күрішке енуінің басты себептерінің бірі олардың күріш егетін аймақтардың су ... ... тұру ... әр түрлі болуы болып табылады.
Күріш қорегінің маңызды ... ... ... ... ... ... ... сепкенде дәннің өнімін жоғарлатады. Фосфор маңызды органикалық қосылыстардың құрамына енеді де зат алмасуға қатысады. ... оның ... ... өсіп дамуына, әсіресе бастапқы вегетацияға кері әсер береді. Азотты, фосфорлы, ... ... ... ... ... ... жоғарғы өнімді алу мүмкін емес. Азоттың жетіспеуінен өсу процесі бұзылады, жапырақтар сарғаяды, сағақтардың дәнденуі төмендеп күріш өсімдігінің өнімділігі азаяды.
Құрамында қоректік ... - азот бар ... азот ... ... Азот - тіршілік үшін маңызы өте зор элемент, ол жетіспеген жағдайда ... ... ... ... болып (мысалы, орамжапырак пен жүгерінің), бойы еспей, жапырағы жұқа және шырыны аз, гүлі майда болады. Өсімдікке азот тыңайтқышын берсе, ... өсуі мен ... ... өнім беруі жоғарылайды.
Күріш егілетін далалардың топырақтарының құрамында калий жеткілікті мөлшерде. Бірақ, күріш осы элементтің жеңіл формаларын бойына ... ... ... ... ... ... ... калийдің көп мөлшерімен қоректенеді. Сондықтан топырақтың құрамында оның ... ... ... ... болу керек.
Күрішке калийлік тыңайтқыштардың ішінде құрамында 30-40% К2О немесе калий хлориді бар калий тұзын себеді. Тұзды ... ... ... ... жөн. Үндістандық оқымыстылардың айтуынша тұзды топырақта Р және К төмендеп, дән мен сабанның ... ... ... ... ... отырып, күріштің улы NaCl тұзына реакциясын, оның азотты және фосфорлы ... ... ... ... ... және ... мәні зор екендігін айтуға болады.
Күріш өсімдігінің өсуіне, дамуына және вегетациялық салмақтың жиналуына топырақ тұздылығының, азотты және ... ... ... ... ... ... күріштің өсуіндегі ерте фазаларында мочевинаның және қос суперфосфаттың оң ... ... ... ... ... ... азот жетіспегендігін байқауға болады: жапырақтардың ашық-жасыл түсі, жанама өсінділердің болмауы. Хлорлы тұздылықта өсімдік аласалау ... ... ... түсі ... әрі қою ... Хлор ... кері ... белгілері өсімдік жапырақтарының бірінші яруста құрғауынан байқалады.
Өсімдіктің жағдайы азот пен фосфорды енгізген кезде жақсарғанын көруге ... Бұл ... ... ... ... ... ... көрінісі әдемі болып көрінеді. Бұтақтану фазасында жағдайы қанағаттанарлықтай болады. 0,05% бақылаушы өсімдіктің енгізген кезде ол ... ... ... ... ... ... фонға қарағанда өзінің қою-жасыл түсімен және жақсы шоқ ... ... ... ... ... ... ... күріш өсімдігінің жағдайы аздап жақсарды, бірақ бұл кезде ... ... орын ... ... ... фосфордың біреуін енгізгенге қарағанда екеуін бірге қолдану жақсы нәтиже берді. Ол ... ... өсіп ... ... ... фазасында бақылаушы нұсқадағы өсімдіктің биіктігі хлорлы тұздалған топырақтағыға қарағанда 1 см-ге биік болады. Мочевинаны енгізген кезде анық ... 3-8 см ... ... ... ... ол 26 ... ал ... бірге қолданғанда 41 см-ге тең болған.
Мочевина өсімдіктің биіктігімен қатар күріштің ... да ... ... ... Қос суперфосфат жанама өсінділердің қалыптасуына ықпал етпегенімен, азот фонында олардың ... ... әсер ... ... ... күріштің қарқынды өсуін байқауға болады (4-кесте). Бұтақтану фазасынан түтіктенуге дейін бақылаушы өсімдіктің биіктігі 23 см-ден 42-43 см-ге дейін өзгерген. Фондармен ... ... ... ... ... және ... тыңайтқыштар өсуге жақсы әсер берген. Күріш өсімдігінің өсіп дамуына тұздар мен ... әсер ... ... ... ... ... ... сақталған. Күріш өсімдігінің ең биік ұзындығы азотты және фосфорлы ... ... ... кезде байқалады.
Мочевина мен азотты-фосфорлы тыңайтқыштарын күрішке берген кезде трубалану-гүлдену фазасына дейін жанама өсінділердің саны ... (бір ... 3,5-4,0 ... ... ... ... ... қолданған кезде күріш өсімдігінің вегетациялық салмағы артады. Оның жиналуына мочевина жақсы әсер етеді, хлорлы тұздылық ... 10 шикі ... ... 14,5 г құрады. Азотқа қарағанда фосфор күріш өсімдігінің вегетациялық салмағын аздап арттырады. Мочевина мен қос ... ... ... ... ... көп ... берді.
2 ХАДИСТЕ КЕЛГЕН ӨСІМДІКТЕР
2.1 Пайғамбарымыз (с.а.с) ұнатқан жемістер мен өсімдіктер
Исламның ... ... ... ... рөлі ерекше. Оның хадистері кейінгі ұрпақтың түрлі ғылымдар ойлап табуына жол ашты. Әлемдік өркениеттің дамуына, Ислам ... ... ... көп әсерін қалдырды.
Пайғамбарымыздың (с.а.с) хадистеріне қарайтын болсақ өсімдіктердің көптеген түрлерімен қоса есімдерін кездестіре аламыз. Мұнымен қоса хадисте ... ... ... және ... да тірі жан ... қаншалықты пайдалылығы бар екені, сонымен қатар қаншалықты зияндылығы және қалай қолдану ... ... ... ... аты аталған өсімдіктерден адам өміріндегі орны мен пайдалылығы ... ең көп ... да бар. ... ... ағашы, жүзім ағашы, райхан, алқам, т.б көптеген түрлерін Пайғамбарымыз (с.а.с) баян етіп кеткен. Хадисте ... ... ... ... ... тілі - өте бай тіл. Бір ... ... бірнеше атауы мен мағынасы бар. Пайғамбарымыз (с.а.с) да өсімдіктерді бірнеше есімдерімен атап кеткен. Мәселен, бір хадисінде бір ... ... бір ... ... ... ... ... Соған мысал ретінде айтатын болсақ, құрма ағашы. Құрма ағашы хадистерде ... ... ... ... Ал негізінен құрма ағашының одан да көп есімдері бар.
Пайғамбарымыз өсімдіктерді айтарда бірнеше топқа бөліп айтқан. Соның ... ... ... ... ... қолданылатындар, денені тазарту үшін қолданылатындар, деп бірнеше бөлімдерге айырып бөліп кеткен.
Енді осы бөлімдерге ... ... ... ... және ... ... ... ішетін және жейтін өсімдіктердің түрлері мен есімдері өте көп ... ... ... ... барлығы сахих хадистерде келген деп айта алмаймыз. Өйткені айтылған ... ... ... ... ... Бір қызығы әлсіз болған хадистерді де кейбір хадис ғалымдары ол ... ... ... шарх жазып жатады. Біз бұл тақырыбымызда ол хадистердің шархына емес, хадистерде ... ... ... ... ... оның ... ... хадистерде бар. Басқа хадистердің түрлерінен де келген риуаяттар да бар.
Біз бұл тақырыбымызда ол хадистердің шархына емес сол хадистерге ... ... ... баян ете ... Сол ... ... ... айтатын болсақ....
Құрма ағашы және оның түрлері ( азқұн, билхун, бусрун, рутоб, хунтотун, кәббәс ) басқа да қарбыз, салаталық ... ... ... ... ... ... Емдік өсімдіктер
Исламнан бұрын адамдар ауырған кезде қай шөптің қай ауруға ем екенін білмеген. ... ... ... ... ал кейбіреулері болса шөптің кері әсерінен көз жұматын.
Ислам келгеннен кейін уақыт өте келе Пайғамбарымыз (с.а.с) қай шөптің қай ... ... ... ... ... ... ... келген емдік шөптерді айтып кеткен. Хадисте келген емдік шөптерді айтып кететін болсақ. Мысалы Сәнә, Кәнәтун, Синут, ... ... ... т.б
* ... ... боянуға, арналған өсімдіктер:
Хадистерде көптеген өсімдіктердің түрлері шаш, қол, киім бояуға ... ... ... ... ... ... мәйітті жууға дейін Пайғамбарымыз (с.а.с) баян етіп кеткен.
Кейбір өсімдік ағаштары ауыз және тістердің тазалануына, емделуіне пайдасы бар ... де ... ... Ал ... өсімдіктер әтір және бояу үшінде пайдаланылады. Мысалға айтатын болсақ сол ағаштардан .. Қына, Кәтім, Бараз, Зағфаран, Ғосфор, Содр, Кафур , ... т.б
2.2 ... ... ... ... (с.а.с) - ның берген кеңестері
Алла Елшісінің (с.а.с) ... ... жеу ... ... жаңғыртамыз, оған ілесу арқылы сауапқа кенелеміз және жанымыз бен тәнімізге шипа табамыз.
Пайғамбар (с.а.с): [2] және ,-деген.[6] Ол ... ... ... ... ... Құрмамен бірге қиярды, сары майды және нанды ... ... ... - ... ... аталған жемістердің бірі. Хазіреті Мәриям Исаға (а.с.) толғатып қатты қиналғанда, Аллаһ тағала мейірім білдіріп, оған құрма ... әмір ... Бұл ... ... Айша ... жеткен хадисте: >- делінеді[5].
Қарбыз артық салмақтан зардап шегетін адамдардың өзіне өте қолайлы тағам. Пайғамбарымыз (с.а.с) жас құрмаларды ... ... ... ... анасы Айша (р.а):

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Балқаш көлі туралы4 бет
Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама33 бет
Биохимия негіздері7 бет
Наурыз — халық мейрамы6 бет
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің экологиялық жағдайы35 бет
Пайғамбарларға иман6 бет
Құран – ислам дінінің қасиетті кітабы25 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь