Биоценоз, биогеоценоз және экожүйелер туралы түсініктер

1. Биоценоз, биогеоценоз туралы түсінік.
2. Биоценоздың кеңістік құрылымы.
3. Экожүйелер туарлы түсінік.
4. Экожүйенің трофтық құрылымы.
Табиғатта әр түрлі түрлердің популяциялары бірегей жүйелерге бірігіп ірі бірлестіктер құрады. Оларды ғылым тілінде «бірлестіктер» немесе «биоценоздар» деп атайды. Биоценоз — табиғи жағдайлары бірегей жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдердің жиынтығынан тұрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет ұсынған неміс зоологі К.Мебиус (1877ж.). Биоценоз құрамындағы организмдердің бір-бірімен қарым-қатынасын биоценотикалық тұрғыда қарастыру қажет. Өйткені, кез келген биоценоз өзімен-өзі жеке дамымайды. Ол әр қашанда өлі табиғатпен бірлестікте ғана өмір сүреді. Сондықтан биоценоз компоненттерінің қолайлы тіршілік ортасы — биотоптардан тұрады. Яғни, биотоп — тірі организмдердің жиынтығы, тіршілік ететін орта. Нәтижесінде биоценозбен биотоп бірлесіп – биогеоценозды құрайды. Алғаш рет бұл терминді ғылымға 1940 жылы В.Н.Сукачев енгізген. Сонымен биогеоценоз дегеніміз биоценоз + биотоптың (экотоп) диалектикалық бірлестігі. Ол төмендегідей құрамдас бөліктерден тұрады: өндірушілер (жасыл өсімдіктер); талап етушілер (бірінші - өсімдік қоректі жәндіктер; екінші - жануар тектес қоректілер); ыдыратушылар (миркоорганизмдер) және өлі табиғат компоненттері. Міне, осы компоненттер арасында үнемі қарым-қатынастар жүріп жатады.
Биоценозды зерттеуші ғылым саласы — биоценология деп аталады. Ал, биогеоценоз ұғымы тек биоценоз бен биотоп жиынтығы ғана емес, ол табиғаттың біртұтас жэне өзінің даму заңдылығы бар күрделі жүйе. Сондықтан табиғаттағы биологиялық бірлестіктер — кез келген популяциялар мен биотоптардан тұратын кішігірім жәндік (жануар) інінен бастап, мұхиттардың биомасасын қамтыйтын табиғи бірлестіктер. Ең үлкен биологиялық жүйе - биосфера немесе экосфера. Ол жер шарының барлық тірі организмдері мен оның тіршілік ететін физикалық ортасын қамтиды.
1. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов, Ж.Шілдебаев. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану» Алматы 2004 ж.
2. Ж.Ж. Жатқанбаев «Экология негіздері» Алматы 2002 ж.
3. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. «Экология» Алматы 2002 ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... ... ... түсініктер
Дайындаған: Тұрғанбаева Н.
Тобы: ... ... ... – 2008 ... ... ... туралы түсінік.
2. Биоценоздың кеңістік құрылымы.
3. ... ... ... Экожүйенің трофтық құрылымы.
Биоценоз, биогеоценоз және экожүйелер ... ... әр ... ... ... ... жүйелерге бірігіп
ірі бірлестіктер құрады. Оларды ғылым ... ... ... деп ... ...... ... бірегей жерлерде
тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдердің жиынтығынан
тұрады. Биоценоз ұғымын ... рет ... ... ... ... ... құрамындағы ... ... ... ... қарастыру қажет. Өйткені, кез келген биоценоз өзімен-
өзі жеке дамымайды. Ол әр қашанда өлі табиғатпен бірлестікте ғана ... ... ... ... ... тіршілік ортасы —
биотоптардан тұрады. Яғни, биотоп — тірі организмдердің жиынтығы, тіршілік
ететін орта. ... ... ... ...... ... рет бұл ... ғылымға 1940 жылы В.Н.Сукачев енгізген.
Сонымен биогеоценоз дегеніміз биоценоз + биотоптың ... ... Ол ... ... бөліктерден тұрады: өндірушілер (жасыл
өсімдіктер); талап етушілер (бірінші - өсімдік қоректі жәндіктер; екінші ... ... ... ... ... және өлі ... ... осы компоненттер арасында үнемі қарым-қатынастар жүріп
жатады.
Биоценозды зерттеуші ғылым саласы — ... деп ... ... ... тек ... бен биотоп жиынтығы ғана емес, ол табиғаттың
біртұтас жэне өзінің даму заңдылығы бар күрделі жүйе. Сондықтан табиғаттағы
биологиялық бірлестіктер — кез ... ... мен ... ... ... (жануар) інінен бастап, мұхиттардың биомасасын қамтыйтын
табиғи бірлестіктер. Ең үлкен биологиялық жүйе - биосфера немесе экосфера.
Ол жер ... ... тірі ... мен оның ... ... ... ... биоценез ұғымының баламасы ретінде «Экожүйе» ... ... Оны 1935 жылы ... ... Шын мәнінде, екі ұғым ... ... ... әрі бірін-бірі толықтыра түседі.
Биоценоз трофикалық сипаты тұрғысынан уақыт пен кеңістікке ... ... және ... ... ... ... ... көбінесе зерттелетін ... ... ... ... ал ... ... атқаратын функциясын көбірек сипаттайды.
Мәселен, экожүйелер. 1) энергия ағымына, 2) қоректік тізбектер, 3) кеңістік
пен ... ... көп ... ... ... ... айналымы, 5) эволюция және даму, 6) басқару,
7) компоненттердің ... ... ... ... - ... ... бірлік өлшемі. Оның ең басты
қызметі - ондағы компоненттердің бір-бірімен қарым-қатынас жағдайында ықпал
етуі.
Биоценоздағы қарым-қатынастардың ең ... ... ... ... ... ... ғылымда биотикалық
факторлар деп атайды. Яғни, биотикалық факторлар ... ... ... ... ... ... ... ықпалы.
Аталған факторлар бір түрлі сипат ала отырып, бір ... ... ... арасында анық немесе байқаусыз түрде білініп отырады. Мәселен,
өсімдік - ... ... ... ... үшін ең ... ... кезегінде фитофагтар да өсімдіктің ... ... ... ... сияқты гүлді өсімдіктер үшін оны тозаңдататын аралар т.б. ... роль ... ... бәрі биоценоз құрылымының күнделігін және
ондағы тіршілік иелерінің бір-біріне тәуелді, пайдалы немесе кері әсер ... ... даму ... ... ... кеңістік құрылымы
Биоценоздың организмдер алғаш рет қоныстанғаннан ... ... ... байланысты орналасады. Организмдер жердің рельефіне
қарай горизонтальды немесе вертикальды бағытта орналасуы мүмкін. Ол ... жеке түр ... ... ... ... ... биоценоздағы бір
көрінісі - ярустылық (қатарлық). Ярустылық -биоценоздардың биіктік бойынша
жіктелуі. Ярустылықты өсімдіктер бірлестігінен ... ... ... 6 ярустылықты кездестіреміз: I ең ұзын ағаштар (шырша, қарағай,
емен, т.б.); II ... ... ... ... ... III ... ағаштар
(шие, итмұрын, т.б.); IV жартылай бұталы ... ... ... V
шөптесін өсімдіктер (қымыздық, шайқұрай); VI қыналар мен мүктер. Тіпті
ярустылықты жер асты ... ... ... ... ... тән ... ... құрамы, бейімделу белгілері жіктелген.
Топырақтағы, судағы организмдерден де өзіне тән ... ... ... ... ... ... мен ... әр түрлі болуы
мүмкін. Сол сияқты ярустылық ... ... ... де бар. ... қатарына көптеген паразиттерді, ірі аңдар мен құстарды жатқызуға
болады. ... пен ... ... да ... құрылымы
ерекшеленеді.
Биоценоздың экологиялық құрылымы. Әрбір биоценоз организмдердің белгілі
бір экологиялық ... ... Олар ... ... ... қорек, т.б.
факторларға байланысты жіктеліп отырады және өзінің қызмет ... ... ... ... жиынтығы мен кеңістігі арқылы
сипатталады. Биоценоз - уақыт пен кеңістікке ... және ... ... ... отырады. Сондықтан биоценоздардың жәй және
күрделі ... ... ... ... тропика биоценоздары мен
Қазақстанның орманды - дала биоценоздарын ешбір салыстыруға ... ... ... көп түрдің көп түрлілігімен де, ... ... Атап ... ... ... биоценоздары жәй
билценоздар қатарына ... ал ... ... ... тропикалық
биоценоздары күрделі биоценоздар болып есептеледі.
Экожүйелер - жер ... зат жэне ... ... ... ... тірі ... жиынтығынан тұратын табиғи кешендер. Экожүйелер де
өз кезегінде көлемі және биомассасы тұрғысынан ірі ... ... ... Олар жер беті ... жер асты ... және су
(гидросфера) сияқты тіршілік орталарын қамтиды. ... ... ... бір ... су да ... ... ... болып саналады. Экожүйелер
өзінің табиғатына қарай - табиғи және антропогеньдік болып ... ... тән ... тұрады.
Продуценттер (бірінші ретті өнімді өндірушілер) - автотрофты ағзалар ... ... тірі ... органикалық затпен қамтамасыз ететін жасыл
өсімдіктердің ... ... ... ... ... - ...
гетеротрофты ағзалар, өндірушілер түзген органикалық заттармен қоректенеді.
Оларға ... ... ... бунақдене-қоректі
өсімдіктер жатады. Консументтер бейорганикалық аттардан органикалық ... ... бір ... ... ... ... айналдырады.
Редуценттер (латын тілінен аударғанда reduceus, reducentis - қалпына
келтіруші, деструкторлар) органикалық заттарды ... және ... ... ... ... Редуценттерге бактериялар,
саңырауқұлақтар, сапрофагтар, конрофагтар, некрофагтар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Экожүйенің трофтық құрылымы
Энергия тасымалдау кезінде ... ... ... әрбір бірлестік белгілі бір трофтық құрылымға ие болады.
Жалпы жағдайда трофтық құрылымды кезекті трофтық ... ... ... бірлігіне шаққан энергия шамасымен анықтауға болады.
Оларды экологиялық пирамида ... ... ... Бұл ... ... (1927ж.) экологиялық пирамиданың үш негізгі типін бөліп
көрсетеді.
1. Сандар пирамидасы (м2 ... ... әр ... ... ... санын көрсетеді. Орманның жайылымдық қоректік ... - ... ал ... ... ... - бунақденелілер болғанда,
бірінші реттік ... ... саны ... өндірушілер
деңгейміне салыстырғанға байланысты. Бұл кезде сандар пирамидасы кері
болады.
2. Биомассалар пирамидасы әр ... ... ... тірі ... ... массасын сипаттайды (орнганикалық заттардың құрғақ массасы).
Өндірушілер өте ұсақ және консументтері ірі ... ... ... ... ... кезде продуценттердің жалпы массасынан жоғары болады,
яғни биомасса пирамидасы да кері болады.
3. Энергия ... ... жыл) ... ... ... ... ... немесе «өнімділігін» көрсетеді. Энергетикалық пирамида
барлық кезде жоғары қарай сүйірленеді. Бірақ тамақпен бірге ... ... ... ... ... ... керек.
Қоректік тізбектер мен қоректік ... ... ... ... көптеген қысқа қатарлардан түзіледі. Бұл қатарларда ағзалар
бір-біріне заттар мен ... ... ... энергияны беріп отырады.
Алдыңғы түр ... түр үшін азық ... ... ... ... тізбегі деп атайды. Қоректену тізбегінің жеке звенолары ... деп ... ... ... ... арқылы алатын ағзалар бір ... ... ... өсімдіктер (автотрофтар) бірінші трофтық, екінші
-бірінші ретті консументтер, биоқоректілермен қоректенетін бірінші ... - ... ... ... консументтер) деңгейді құрайды.
Қоректік тізбектердің екі түрін: жайылымдық және ... ... ... ... ... шөпқоректк жануарлар жыртқыш
(қоян) ... ... ... (бактериялар, саңырауқұлақтар)
|зат (детриті)| детриофагтар | ... |
| | ... ... жырқыштары (құстар, |
| | ... ... ... ... және |
| | |т.б.) |
| | ... ... | ... тізбектер бір-бірімен тығыз байланысты. Олар қоректену торын
түзеді. Әр ... ... ... ... ... Ал
консументтердің көпшілігі полифагтар (грек тілінен аударғанда роlу - көп),
яғни бір ... ... ... ... ... ... әр ... қоректік тізбектерге кіруі және әр түрлі
орында болуы мүмкін. Мысалы, ... ... де, ... де,
өлекселермен де қоректенеді. Олар трофтық қатынастармен, көптеген ... ... ... ... ... ... ... шиеленісіп кеткен.
Нақты қоректік тізбектерде өсімдік текті тамақтағы энергияның берілетін
мөлшерін есептеуге және тасымалдануын бақылауға болады.
Пайдаланылған әдебиет
1. ... ... ... Ж.Шілдебаев. «Экология және
табиғатты тиімді ... ... 2004 ... Ж.Ж. ... ... ... Алматы 2002 ж.
3. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. «Экология» Алматы 2002 ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Жалпы экология175 бет
Экожүйе2 бет
Экожүйелер экологиясы туралы4 бет
Экология8 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Тірі ағзалардың бірлестіктері4 бет
Экожүйе экологиясы 4 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Қауымдастықтар мен экожүйелер экологиясы – синэкология6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь