Биоценоз, биогеоценоз және экожүйелер туралы түсініктер


1. Биоценоз, биогеоценоз туралы түсінік.
2. Биоценоздың кеңістік құрылымы.
3. Экожүйелер туарлы түсінік.
4. Экожүйенің трофтық құрылымы.
Табиғатта әр түрлі түрлердің популяциялары бірегей жүйелерге бірігіп ірі бірлестіктер құрады. Оларды ғылым тілінде «бірлестіктер» немесе «биоценоздар» деп атайды. Биоценоз — табиғи жағдайлары бірегей жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдердің жиынтығынан тұрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет ұсынған неміс зоологі К.Мебиус (1877ж.). Биоценоз құрамындағы организмдердің бір-бірімен қарым-қатынасын биоценотикалық тұрғыда қарастыру қажет. Өйткені, кез келген биоценоз өзімен-өзі жеке дамымайды. Ол әр қашанда өлі табиғатпен бірлестікте ғана өмір сүреді. Сондықтан биоценоз компоненттерінің қолайлы тіршілік ортасы — биотоптардан тұрады. Яғни, биотоп — тірі организмдердің жиынтығы, тіршілік ететін орта. Нәтижесінде биоценозбен биотоп бірлесіп – биогеоценозды құрайды. Алғаш рет бұл терминді ғылымға 1940 жылы В.Н.Сукачев енгізген. Сонымен биогеоценоз дегеніміз биоценоз + биотоптың (экотоп) диалектикалық бірлестігі. Ол төмендегідей құрамдас бөліктерден тұрады: өндірушілер (жасыл өсімдіктер); талап етушілер (бірінші - өсімдік қоректі жәндіктер; екінші - жануар тектес қоректілер); ыдыратушылар (миркоорганизмдер) және өлі табиғат компоненттері. Міне, осы компоненттер арасында үнемі қарым-қатынастар жүріп жатады.
Биоценозды зерттеуші ғылым саласы — биоценология деп аталады. Ал, биогеоценоз ұғымы тек биоценоз бен биотоп жиынтығы ғана емес, ол табиғаттың біртұтас жэне өзінің даму заңдылығы бар күрделі жүйе. Сондықтан табиғаттағы биологиялық бірлестіктер — кез келген популяциялар мен биотоптардан тұратын кішігірім жәндік (жануар) інінен бастап, мұхиттардың биомасасын қамтыйтын табиғи бірлестіктер. Ең үлкен биологиялық жүйе - биосфера немесе экосфера. Ол жер шарының барлық тірі организмдері мен оның тіршілік ететін физикалық ортасын қамтиды.
1. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов, Ж.Шілдебаев. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану» Алматы 2004 ж.
2. Ж.Ж. Жатқанбаев «Экология негіздері» Алматы 2002 ж.
3. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. «Экология» Алматы 2002 ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

КАФЕДРА: ЭКОЛОГИЯ

Тақырыбы: Биоценоз, биогеоценоз және
экожүйелер туралы түсініктер

Дайындаған: Тұрғанбаева Н.
Тобы: ЮМ08-5к1
Қабылдаған: Жорабаева Н.

ШЫМКЕНТ – 2008 жыл
ЖОСПАР

1. Биоценоз, биогеоценоз туралы түсінік.
2. Биоценоздың кеңістік құрылымы.
3. Экожүйелер туарлы түсінік.
4. Экожүйенің трофтық құрылымы.

Биоценоз, биогеоценоз және экожүйелер туралы түсініктер

Табиғатта әр түрлі түрлердің популяциялары бірегей жүйелерге бірігіп
ірі бірлестіктер құрады. Оларды ғылым тілінде бірлестіктер немесе
биоценоздар деп атайды. Биоценоз — табиғи жағдайлары бірегей жерлерде
тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдердің жиынтығынан
тұрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет ұсынған неміс зоологі К.Мебиус (1877ж.).
Биоценоз құрамындағы организмдердің бір-бірімен қарым-қатынасын
биоценотикалық тұрғыда қарастыру қажет. Өйткені, кез келген биоценоз өзімен-
өзі жеке дамымайды. Ол әр қашанда өлі табиғатпен бірлестікте ғана өмір
сүреді. Сондықтан биоценоз компоненттерінің қолайлы тіршілік ортасы —
биотоптардан тұрады. Яғни, биотоп — тірі организмдердің жиынтығы, тіршілік
ететін орта. Нәтижесінде биоценозбен биотоп бірлесіп – биогеоценозды
құрайды. Алғаш рет бұл терминді ғылымға 1940 жылы В.Н.Сукачев енгізген.
Сонымен биогеоценоз дегеніміз биоценоз + биотоптың (экотоп) диалектикалық
бірлестігі. Ол төмендегідей құрамдас бөліктерден тұрады: өндірушілер (жасыл
өсімдіктер); талап етушілер (бірінші - өсімдік қоректі жәндіктер; екінші -
жануар тектес қоректілер); ыдыратушылар (миркоорганизмдер) және өлі табиғат
компоненттері. Міне, осы компоненттер арасында үнемі қарым-қатынастар жүріп
жатады.
Биоценозды зерттеуші ғылым саласы — биоценология деп аталады. Ал,
биогеоценоз ұғымы тек биоценоз бен биотоп жиынтығы ғана емес, ол табиғаттың
біртұтас жэне өзінің даму заңдылығы бар күрделі жүйе. Сондықтан табиғаттағы
биологиялық бірлестіктер — кез келген популяциялар мен биотоптардан тұратын
кішігірім жәндік (жануар) інінен бастап, мұхиттардың биомасасын қамтыйтын
табиғи бірлестіктер. Ең үлкен биологиялық жүйе - биосфера немесе экосфера.
Ол жер шарының барлық тірі организмдері мен оның тіршілік ететін физикалық
ортасын қамтиды.
Ғылымда биоценез ұғымының баламасы ретінде Экожүйе термині жиі
қолданылады. Оны 1935 жылы А.Тенсли енгізген. Шын мәнінде, екі ұғым да
бірдей мағынаны білдіреді, әрі бірін-бірі толықтыра түседі.
Биоценоз трофикалық сипаты тұрғысынан уақыт пен кеңістікке байланысты -
автотрофты және гетеротрофты организмдерге жіктеледі. Егерде биогеоценоз
ұғымы көбінесе зерттелетін объектінің құрамына сипаттама берумен
шектелсе, ал экожүйе ондағы атқаратын функциясын көбірек сипаттайды.
Мәселен, экожүйелер. 1) энергия ағымына, 2) қоректік тізбектер, 3) кеңістік
пен уақытқа байланысты көп түрлілік құрылым, 4)
биогенді элементтер айналымы, 5) эволюция және даму, 6) басқару,
7) компоненттердің қарым-қатынастарын толық қарастырады.
Сондықтан экожүйе - экологияның функциялды бірлік өлшемі. Оның ең басты
қызметі - ондағы компоненттердің бір-бірімен қарым-қатынас жағдайында ықпал
етуі.
Биоценоздағы қарым-қатынастардың ең бастылары қоректік және
кеңістіктегі байланыстар. Қоректік қарым-қатынастарды ғылымда биотикалық
факторлар деп атайды. Яғни, биотикалық факторлар дегеніміз тіршілік
барысындағы организмдердің бір-біріне тигізетін әсері немесе ықпалы.
Аталған факторлар бір түрлі сипат ала отырып, бір ортада тіршілік ететін
организмдер арасында анық немесе байқаусыз түрде білініп отырады. Мәселен,
өсімдік - өсімдік қоректік организм (фитофаг) үшін ең қажетті роль
атқарғанымен, кезегінде фитофагтар да өсімдіктің өнімділігін азайтып,
қолайсыз жағдай туғызады.
Сол сияқты гүлді өсімдіктер үшін оны тозаңдататын аралар т.б. жәндіктер
үлкен роль атқарады. Осының бәрі биоценоз құрылымының күнделігін және
ондағы тіршілік иелерінің бір-біріне тәуелді, пайдалы немесе кері әсер ете
отырып үнемі даму үстінде екендігін көрсетеді.

Биоценоздың кеңістік құрылымы

Биоценоздың организмдер алғаш рет қоныстанғаннан бастап көптеген
экологиялық факторларға байланысты орналасады. Организмдер жердің рельефіне
қарай горизонтальды немесе вертикальды бағытта орналасуы мүмкін. Ол үшін
әрбір жеке түр бір-біріне кедергі келтірмеуі тиіс. Соның биоценоздағы бір
көрінісі - ярустылық (қатарлық). Ярустылық -биоценоздардың биіктік бойынша
жіктелуі. Ярустылықты өсімдіктер бірлестігінен көруге болады. Мәселен,
орманнан 6 ярустылықты кездестіреміз: I ең ұзын ағаштар (шырша, қарағай,
емен, т.б.); II екінші қатарлы ағаштар (шетен, ырғай); III бұталы ағаштар
(шие, итмұрын, т.б.); IV жартылай бұталы ағаштар (тобылғы, сасырлар); V
шөптесін өсімдіктер (қымыздық, шайқұрай); VI қыналар мен мүктер. Тіпті
ярустылықты жер асты бөлімдерінде айқындауға болады. Әрбір ярусқа тән оның
микроклиматы, түрлік құрамы, бейімделу белгілері жіктелген.
Топырақтағы, судағы организмдерден де өзіне тән ярустылықты байқауға
болады. Бірақ, мұндағы экологиялық факторлар мен талаптар әр түрлі болуы
мүмкін. Сол сияқты ярустылық заңына бағынбайтын түрлер де бар. Мәселен,
олардың қатарына көптеген паразиттерді, ірі аңдар мен құстарды жатқызуға
болады. Ярустылық пен горизонтальды биоценоздардың да кеңістік құрылымы
ерекшеленеді.
Биоценоздың экологиялық құрылымы. Әрбір биоценоз организмдердің белгілі
бір экологиялық топтарынан тұрады. Олар көбінесе ылғал, жарқ, қорек, т.б.
факторларға байланысты жіктеліп отырады және ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Биоценез, биогеоценоз туралы түсініктер
Тірі ағзалардың бірлестіктері. Биоценоз, биотоп, биогеоценоз, экожүйе. Қоректену тізбегі – Сукцессия
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік
Экожүйелер экологиясы туралы
Экожүйелер экологиясы
Экожүйе және экожүйелер
Қауымдастықтар мен экожүйелер экологиясы – синэкология
Биоценоз
Биогеоценоз
Ауа ылғалдылығы туралы түсініктер
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь