Кәсіпорынның айналым капиталы туралы

Кіріспе
I бөлім. Айналым капиталының экономикалық мәні және ұйымдастыру негіздері
1.1 Кәсіпорынның айналым активтерінің мәні мен жіктелуі
1.2 Айналым активтерінің қалыптасу көздері
II бөлім. Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару саясатын бағалау және талдау
2.1 Кәсіпорын айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің құрамы мен құрылымын талдау
2.2 Кәсіпорынның ағымдағы активтері мен пассивтерін басқару саясатының негізгі типтерінің сипаттамасы
2.3 Кәсіпорынның ақшалай активтерін басқару
2.4 Кәсіпорынның дебиторлық қарыздарын басқару
III бөлім. Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін тиімді басқаруды жетілдіру жолдары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Нарықтық экономика, оның модельдерінің әртүрлілігіне қарамастан, мемлекеттік реттеуді міндетті түрде қажет ететін, әлеуметтік-бағытталған шаруашылық ретінде сипатталады. Нарықтық қатынастар құрылымында үлкен ролді қаржы атқарады. Қазақстан Республикасында жүргізілетін экономиканы жандандырудың стратегиялық курсы шаруашылық субъектілерінің қызметтерінің нәтижелілігі, қаржы жағдайының тұрақтылығы үшін жауапкершіліктерін жоғарлатуды болжамдайды.
Алғашқы жаңақұру жылдарында байқалған қаржы бақылауы мен ұйымдастырылуының ролін дұрыс бағаламау кәсіпорындардың қаржылық жағдайына теріс әсер етті. Реформа жылдарында шаруашылық субъектілерінің айналым қаражаттарының жетіспеушілігі екі топ факторлардың әсерінен пайда болды.
Бірінші топтың пайда болуына макродеңгейдегі шешім қабылдау мен туатын жағдайлар шарт болды. Олардың қатарына мыналарды қосуға болады: өнімнің өзіндік құнының өсуі мен айналым қаражаттарының жетіспеушлігіне әкелген еңбек ақы қорына салынатын салық салу; шикізат, материалдар, құрал-жабдықтарды сатып алуға кететін айналым қаражаттарына деген кәсіпорындардың қажеттілігін өсірген қосымша құнына салығы енгізілді; кәсіпорындардың айналым қаражаттарына қосымша салымдарды қажет еткен айналымға салынан тағы бірқатар салықтар енгізілді; нақты өндірушілерді қолдауға бағытталмаған банктік жүйенің дамымауы кәсіпорындарға уақытында айналым қаражаттарының орнын толтыруға мүмкіндік берген жоқ; инфляцияның жоғары деңгейі; табысқа салынатын салық, қосымша құн салығы, т.б. салықтар бойынша аванстық төлемдердің бюджетке жіберілуі.
Факторлардың екінші тобы кәсіпорындардың қызметімен байланысты: айналым қаражаттарының ұйымдастырылуына, ең алдымен олардың нормалануына, жеткіліксіз көңіл бөлушілігі; айналым қаражаттырының мақсатсыз қолданылуы; өндіріс процесінен айналым қаражатарының шығарылуы; жабдықтаушылардың, мердігерледің және товар мен қызметтерді тұтынушылардың дұрыс таңдалмауы;
1. Бланк И.А. Финансовый менеджмент:Учебный курс. – К.: Ника-Центр, 1999.
2. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент. – Москва:Финансы и статистика, 2000.
3. Финансовый менедмент: теория и практика: Учебник/Под ред.Е.С.Стояновой. – 3-е издание, перер. и доп. – Москва:Издательство "Перспектива", 1998.
4. Финансовый менеджмент:Учебник для вузов/Г.Б.Поляк, И.А. Акодис, Т.А. Краева и др.; Под ред. Проф. Г.Б. Поляка. – Москва: Финансы, ЮНИТИ, 1997.
5. Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті:Оқу құралы. – Алматы: Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті, 2002.
6. Павлова Л.Н. Финансы предприятий: Учебник для вузов. – Москва: Финансы, ЮНИТИ, 1998.
7. Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами: Пер.с англ./Гл.ред. серии Я.В. Соколов. – Москва: Финансы и статистика, 1997.
8. Финансовый менеджмент:Учебник для вузов /Н.Ф.Самсонов, Н.П.Баранникова, А.А. Самсонова. – Москва: Финасы, ЮНИТИ, 1999.
9. Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятий. – Москва, ИНФРА. – М,1998.
10. 1997 ж "СССР халық шаруашылығы" Орталық Статитика Басқармасының жинағы
11. 1985 ж "СССР халық шаруашылығы" Орталық Статистика Басқармасының жинағы
12. 1990 ж "СССР халық шаруашылығы" Орталық Статистика Басқармасының жинағы
13. 1993 ж Республикалық Статистика Басқармасының жинағы
        
        Жоспар
Кіріспе
I бөлім. Айналым капиталының экономикалық мәні және ұйымдастыру негіздері
1.1 Кәсіпорынның айналым активтерінің мәні мен жіктелуі
1.2 Айналым активтерінің қалыптасу көздері
II бөлім. ... таза ... ... ... ... бағалау және
талдау
2.1 Кәсіпорын айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің құрамы
мен ... ... ... ... активтері мен пассивтерін басқару саясатының
негізгі типтерінің сипаттамасы
3. Кәсіпорынның ақшалай ... ... ... дебиторлық қарыздарын басқару
III бөлім. Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін ... ... ... ... ... ... оның ... әртүрлілігіне қарамастан,
мемлекеттік реттеуді міндетті түрде қажет ететін, ... ... ... ... ... құрылымында үлкен ролді
қаржы атқарады. Қазақстан Республикасында жүргізілетін ... ... ... ... ... қызметтерінің
нәтижелілігі, қаржы жағдайының тұрақтылығы үшін ... ... ... ... байқалған қаржы бақылауы мен
ұйымдастырылуының ролін дұрыс бағаламау кәсіпорындардың ... ... әсер ... Реформа жылдарында шаруашылық ... ... ... екі топ факторлардың әсерінен пайда болды.
Бірінші топтың пайда болуына макродеңгейдегі шешім қабылдау мен ... шарт ... ... қатарына мыналарды қосуға болады: өнімнің
өзіндік құнының өсуі мен ... ... ... ... ақы ... ... ... салу; шикізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... деген кәсіпорындардың
қажеттілігін өсірген қосымша құнына ... ... ... ... қосымша салымдарды қажет еткен айналымға ... ... ... ... ... ... қолдауға
бағытталмаған банктік жүйенің ... ... ... ... орнын толтыруға мүмкіндік берген жоқ; инфляцияның жоғары
деңгейі; ... ... ... қосымша құн салығы, т.б. салықтар бойынша
аванстық төлемдердің бюджетке жіберілуі.
Факторлардың екінші тобы кәсіпорындардың қызметімен байланысты: айналым
қаражаттарының ұйымдастырылуына, ең ... ... ... ... бөлушілігі; айналым қаражаттырының мақсатсыз қолданылуы;
өндіріс ... ... ... ... жабдықтаушылардың,
мердігерледің және товар мен қызметтерді тұтынушылардың дұрыс таңдалмауы;
дебиторлық және ... ... ... ... ... ... ... аз тиімділігі, кәсіпорындардағы қаржы бақылаушыларының
төмен дайындығы.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... жж( ... ... ұзақ мерзімді динамикалық
өсу потенциалы бар, ... ... ... ... ... ... ... жаңартылуын, елдің қамтамасыздығын және бәсеке
қабілеттілігінің нығаюын ... ... ... ... жасау.
Қазақстан экономикасы мен әр шаруашылық субъектісінің алдына бұл
бағдарламамен ... ... ... бірі – ... ... ... Бұл ... орындалуы нарық шаруашылығы субъектілерінің негізгі
және айналым қаражаттарының қолданылуының ... ... ... ... ... ... айналым қаржаттарының
жеткіліктілігі жағадайында ғана тиіміді қызмет етуі мүмкін.
Әрбір кәсіпорынның табысты жұмыс істеуі бірқатар ... ... ... ең ... бірі айалым қаражаттарынң қажетті көлемінің
бар болуы. Бәсеке ортасы ... ... ... кәсіпорынның
нарықтық инфрақұрылымдағы алдыңғы қатарларында болуына негізгі шарт болып
табылады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... жоғарлату мәселелері кәсіпорындар алдында
өткір түрде тұрады, ... ... ... ... процесің
үздіксіздігін қамтамасыз ететін және өндіріс рентабельділігінің негізгі
шарты ... ... ... ... ... ... қаражаттарына, оларды
жоспарлау және қолдану тиімділігі мәселелеріне жеткілісіз көңіл бөледі.
Айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... өсуіне байланысты белгілі ... ... ... ... ... ... шығарылаған
монографияларды және оқулықтарды талдай ... ... ... айналым капиталы, айналым қаражаттары және айналым ... бір ... ... ... ... ... ... мәселелері ашылғанда, оларды ұйымдастырудың
принциптері көрсетілмейді. Нормалауды ... ... ... ... ... бәрі ... қызметте кері әсерлерге әкеліп
соқтырады.
Жеңіл, тамақ, ... ... ... ... ... активтеріндегі айналым қаражаттарының көлеміне байланысты.
Сондықтан бұл салалар кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... қор сыйымдылықты салаларға қарағанда жоғары. Бұл
салалар кәсіпорындарда айналым қаражаттарын жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... ... бірдей жүргізілмейді, ал нормативтердің есептелуі мен
түзетілуі ... де, ... ... емес және тек өндірістік қорлар
бойынша ғана. Ескірген әдістерді қолдану ... ... ... ... етпейді. Бұның бәрі кәсіпорынның қаржы қызметкерлерінің
көңілін айналым ... ... ... ... ... ... ... тура келеді.
Қазіргі экономикалық әдебиеттерде айналым қаражаттарының ... ... көп ... ... ... қолдау
таппайды. Қаражат көзінің бағасы түсінігін қазір барлығы да қолданады.
Дегенмен, бір ғана ... көзі ... бұл ... ... ... ... Көп ... қаражатты қалыпты мөлшернеме бойынша
тартып, кәсіпорындар тәуекел деңгейін бағаламайды, бұл кері әсерге әкеліп
соқтырады. Сондықтан, баға мен ... ... ... болатын айналым
қаражаттарын қаржыландырудың көзін таңдауға мүмкіндік беретін ... ... ... болып табылады.
Дебиторлық қарызды басқаруда кәсіпорындардың оны төмендетудегі маңызды
талпыныстар ... ... ... Сонымен бірге, дебиторлық қарыз
бойынша шекті мәндерін есептеудегі әдістеменің жоқтығы қаражаттардың шектен
тыс ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілері жүргізеді. Бірақ, көптеген жағдайда,
есептеулер салыстырылмайтын көрсеткіштерді ... ... ... ... мен ... ескермеуінсіз жүргізіледі. Бұның бәрі
айналым қаражаттарын қолдану тиімділігі көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... айналым
қаражаттарының мәні, оларды ұйымдастыруды, оларды қолдану тиімділігін
жоғарлатуды ... ... ... ... зерттеулерді жалпылау қажеттігі
бұл жұмыстың тақырыбын анықтады.
I бөлім. Айналым капиталының экономикалық мәні және ұйымдастыру негіздері
1.1 ... ... ... мәні мен жіктелуі
Айналым қаражаттары кәсіпорын мүлкінің бірден бір ... ... ... Оларды қолданудың жағдайы мен тиімділігі – ... ... ... ... ... Нарық қатынастырының дамуы оларды
ұйымдастырудың жаңа ... ... ... деңгейдегі инфляция,
төлемқабілетсіздік және тағы басқа дағдарыстық көріністер кәсіпорындарды
айналым қаражаттарын басқару саясатын өзгертуге, ... ... ... ... ... тиімді қолдану мәселесіне жаңа көзқараспен
қарауға мәжбүр етеді.
Өндірісті тоқтатпаудың бірден бір шарты – оның ... ... ... ... үнемі жаңартып отыру. Өз кезегінде, бұл ... ... ... үздіксіз қозғалуына жағдай жасайды.
Өзінің айналысында айналым қорлары кезектесе ақша, өндіріс және тауар
түріндегі формасына өзгереді, бұл олардың ... ... және ... ... сәйкес келеді.
Өндіріс қорларының материалдық негіздері өндіріс құралдары болып
табылады, ал ... ... ... мен еңбек құралдарына бөлінеді. Дайын
өнім ақша құралдары және ... ... ... ... ... ... ... шикізат, материалдар, жанар-жағар май,
отын және т.б. өндіріс құралдарын аванстық ... ... ... ... ... – бұл ... бірінші сатысы. Нәтижесінде ақша
құралдары өндірістік құралдар нысанына өзгеріп, айналыс ... ... ... ... ... құн шығындалмай, тек қана авансталады,
себебі айналыс біткеннен ... ол ... ... сатыда тауар ауысу
аяқталады, бірақ айналыс аяқталмайды.
Айналыстың екінші сатысы өндіріс процесінде жүргізіледі, мұнда ... ... ... және ... құны бар жаңа өнім ... ... ... тұтынуын жүзеге асырады. ... құн ... ... ...... ... ол ... ауысады.
Айналыстың үшінші сатысы шығарылған дайын өнімді сатып, ақша құралдарын
алудан тұрады. Бұл сатыда айнлым қаражаттары қайтадан ... ... ... ... ... ... айналыс жалғастырылып, құн
тауарлы нысаннан ақшалай нысанға көшеді. Өнімді шығаруға, сатуға ... ... ... сатудан түскен ақша қаражаттары сомасы арасындағы
айырма кәсіпорынның ақшалай ... ... ... ... ... ... ... жаңа айналысқа
түсіп,үздіксіз айналысты құрайды. Тек осы ... ... ... ... және ... ... ... құрайды. Кәсіпорын
қорлары айналысының талдауы аванстық құнның ... ... ... ... ғана ... бірақ әруақытта белгілі мөлшерде бұл нысандарда
болып отыруын көрсетеді. Басқа ... ... ... құн ... ... әр түрлі жақтарымен біруақытта ақшалай да, өнідірістік те,
тауарлы нысанда да болып отырады.
Кәсіпорын қорларының айналысы тек белгілі бір ... ... ... болу ... ғана ... ... Айналысқа түскенде, ол енді
оны ... тек қана ... ... ... ғана ... Көрсетілген ақшалай нысандағы құн кәсіпорынның айналым қаражаты
болып табылады.
Айналым қаражаттары ең алдымен құндық категория ретінде ... ... ... ... ... ... ... дайын өнім алуға болмайды.
Ақшалай нысанында айналым қаражаттары айналыс процесінде өндірістік қорлар,
аяқталмаған өндіріс, дайын өнім ... ... ... қарағанда айналым құралдары шығындалмайды, ... тек қана ... ... ... ... ... ... авансталады.
Авансталу мезеті айналым қаражаттарының ең маңызды және ерекшелікті
мінездемесі болып табылады, себебі ол ... ... ... рөл ... ... қаражаттарының уақытша сипаттамасы болып
қорлардың тоқсандық немесе жылдық көлемі ... ал бір ... ... ... ... ... қаражаттарының айналысы
Кәсіпорындардың тиімді жұмыс жасауы үшін өндірістік бағдарламаға сәйкес
шикізат, материалдар, жанармай, тез ... ... ... ... Нарық
қажеттігін толығымен қамтамасыз етуде әрбір кәсіпорын ... ... ... қалыптастыруға міндетті. Әр түрлі шарттарға сәйкес дайын өнімді
жеткізуде және есеп ... ... ... қаржыны дебиторлық
қарыздарға жатқызады. Өз кезегінде мерімді түрде өз ... тез ... үшін ... кассасында, есеп айырысу шотында немесе басқа шоттарда
ақша қаражаттарын ұстау қажет. Еркін, яғни бос ақша ... ... үшін және ... пайда алу үшін қаржының бір ... ... ... ... ... ... капиталдың бір бөлігін
айналым активтеріне салымды жасау керектігін қажет етеді.
Кәсіпорынның айналым активтерін мақсатты түрде ... үшін ... ... ... ... тұрғысынан айналым активтерінің жіктелуі
келесі белгілер бойынша жүргізіледі:
□ айналым ... ... ... ... айналым активтерінің түрлері;
□ айналым активтерінің операциялық ... ... ... ... ... ету ... ... қалыптасу көздерінің мінездемесі бойынша айналым активтері
келесідей жіктеледі:
► кәсіпорынның ... ... ... ... және ... негізінде құрылған айналым активтерінің бөлігі.
Кәсіпорынның қорытынды балансында олар ... II ... ... ... ... ... ... көрсетіледі;
► кәсіпорынның таза айналым активтері (таза ... ... ... және ұзақ ... қарыз капитал негізінде құрылады. Таза
актив сомасы келесі формула бойынша есептеледі:
ТАА = АА – ҚҚМ ... ТАА – ... таза ... ...... ... ... активтерінің
сомасы;
ҚҚМ – кәсіпорынның ғымдағы қысқа ... ... ... ... ... – кәсіпорынның меншік капиталының
негізінде құрылған айналым активтерінің бөлігі. ... ... ... ... келесі формула бойынша есептейді:
МАА = АА – ҰҚК – ҚҚМ ,
мұндағы МАА – кәсіпорынның ... ... ... сомасы;
АА – кәсіпорынның жалпы айналым активтерінің
сомасы;
ҰҚК – ... ... ... ұзақ мерзімді қарыз капиталы;
ҚҚМ – кәсіпорынның қысқа ... ... ... айналым қорларын қаржыландыру үшін ұзақ мерзімді қарыз
капиталын қолданса, онда өзіндік және таза айналым ... ... ... ... ... ... ... айналым активтері былай
жіктеледі:
• шикізат, материалдар және жартылай фабрикаттар қорлары.
Айналым активтерінің бұл түрі кәсіпорынның ... ... ... материалды ағымдарын
мінездейді;
... өнім ... Бұл ... активтері сатуға
арналған қор формасындағы дайын өнімді көрсетеді. Қаржы
менеджменті ... ... ... ... ... ... көлемін де жатқызады;
• дебиторлық қарыз. Ол тауар, жұмыс, қызмет, берілген
аванс ... ... жеке және ... ... ... ... ... көрсетеді;
• ақша қаражаттары. Қаржы менеджменті тәжірибесінде оларға
ұлттық және шетел валютасындағы ақша ... ғана ... ... ... ... ... да жатады;
• айналым активтерінің басқа да түрлері. Оларға ... ... ... жалпы сомасында
көрсетілетін айналым активтері жатады. ... ... ... ... ... ... бойынша айналым активтерінің
жіктелуі былай болады:
• кәсіпорынның өндірістік циклін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... болып жіктеледі.
Кәсіпорынның өндірістік циклін қамтамасыз ететін айналым активтеріне
шикізат, материалдар және жартылай фабрикаттар қорлары, аяқталмаған ... және ... өнім ... ... ... (ақшалай( циклін қамтамасыз ететін айналым
активтеріне дебиторлық қарыздар жатқызылды.
Айналым ... ... ету ... ... ... ... айналым активтерінің тұрақты бөлігі;
▪ айналым активтерінің айнымалы бөлігі.
Айналым активтерінің тұрақты бөлігі – бұл ... ... ... маусымдық және басқадай ауытқуларына байланыссыз
болатын бөлігі. ... ... ... ... ... іске
асыру үшін қажетті айналым активтерінің төмендемейтін минимумы.
Айналым активтерінің айнымалы бөлігі – бұл айналым активтерінің ... мен өнім ... ... ... ... кезеңдегі тауарлы-
материалды қорларды маусымдық сату үшін кәсіпорынның шаруашылық қызметін
ұйымдастыру қажеттігімен байланысты бөлігі. Ол ... ... ... ... бөлігін құрайды.
Айналым активтерінің жіктелуінің бейнелік ... ... ... ... ... ... ... айналым
активтерінің жіктелуі
Айналым қаражаттары тек материалды ғана емес, ақшалай ресурстарды да
құрайтындықтан, оларды ұйымдастыру мен ... ... ... ... ғана ... ... қаржылық тұрақтылығы да байланысты
болады.
2. Айналым активтерінің қалыптасу көздері
Кәсіпорынның айналым қаражаттары айналыстың ... ... ... ... ... ету үшін, өндірістің қажеттіліктерін ақшалай
және материалды ресурстрамен қамтамасыз ету үшін, есептердің ... ... ... ... ... ... қаматамсыз
ету үшін қажет.
Айналым қаражаттарының барлық қаржыландыру көздері былай бөлінеді:
• Меншік(
• Қарыз(
... ... ... ... ... рөл ... ... рентабельді болу үшін және қабылданған шешім үшін жауапкершілігі болу
үшін коммерциялық ... ... ... ... ... және оперативті тәуелсіздігі болу керек.
Айналым қаражаттары қалыптасуы ... ... ... ... қоры ... кезде өтеді. Бұл кезде айналым ... көзі ... ... инвестициялық қаражаттары болып
табылады. Жұмыс процесінде айналым қаражаттарының ... көзі ... және ... ... ... ... ... Бұл
қаражаттар кәсіпорын мүлкіне жатпайды, бірақ үнемі оның ... ... ... ... ... минималды
қалдығы ретінде қалыптасу көзі болып табылады. ... ... ... ... ... ... айға ... минималды қарызы, болашақ
шығындарды жабуға арналған резервтер, бюджет алдында және бюджеттен тыс
қорлар алдындағы ... ... ... ... үшін ... ала ... ... несиегерлердің қаражаттары, қайтарымды тара үшін кепілдер
бойынша төлеушілердің қаражаттары, тұтыну қорының өтемелі ... ... ... қаражаттарына деген жалпы қажеттілікті қысқарту
үшін және оларды тиімді қолдануды ... үшін ... ... жөн. ... қаражаттары айналым қаражаттарына деген уақытша ... ... ... қысқа мерзімді несиелері.
Айналым қаражаттарын қалыптастыру үшін қажетті несиелерді тартудың
негізгі ... ... ... ... ... ... ... маусымдық қорларын және шығындарын несиелеу( меншік
айналым қаражаттарының жетіспеушілігін уақытша толықтыру( ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын қаржыландыру көздері ішінде үлкен үлесте
болды. Осылайша, 1965 жылы ... ... құру ... ... ... 42,6%, 1975 жылы – 47,3, 1977 жылы – 47,1, 1988 жылы – ... 1988 ... ... ... құру ... ... ... бастады. Осылайша, 1989 жылы ол 40,5%, 1990 жылы – 24,2% ... ... ... ... қайтадан жоғарылай бастады да, 1993 жылы ол
40,3%-ке жетті1.
Бұл көрсеткіш динамикасы сипатының ...... ... ... ... ... үлесінің азаюын коммерциялық
несиенің дамымаған жүйесіндегі ... ... ... ... ... 1985, 1990 ж ... халық шаруашылығы" ОСБ жинақтарының
мәліметтері бойынша
1993 ж РСБ ... ... ... ... ... ... ... несие
көлемінің өсуімен бірге кәсіпорындар айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... де жоғарлады.
Сонымен, экономиканы басқарудың нарықтық жүйесіне көшкенде несиенің
айналым қаражаттарының көзі ретіндегі ролі азайған жоқ. ... ... ... ... тыс ... жабу ... ... несиенің мәнін шарттайтын жаңа факторлар пайда болды. Бұл
факторлар ең алдымен отандық экономиканың өтпелі даму ... ... бірі ... ... ... ... қаражаттарына
инфляцияның деген әсері көп жақты болды: ол тура және жанама әсер етті.
Тура әсер ... ... ... ... ... яғни ... кейін кәсіпорын шығарылған өнім үшін алған
пайданың құрылымында айналым ... ... ... қайтарып
алмайды.
Жанама әсер инфляция ... ... ақы ... ... ... ... ... сипатталады. Ақы төленбеу
дағдарысы туындауына тағы да мыналар себеп болады: ... ... ... ... ... ... ... жаңа
жағдайларға бейімделе алмауы: жаңа шешімдер іздестіру, ... ... ... және ... ... ... өндірістің материал және
энергия сыйымдылығын төмендету( ... ... ... ... ... ... күресу және қаржылық қолдау мақсатында кәсіпорындардың
айналым қаражаттарын толықтыру үшін көп қаражаттар бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... қолданбайды, бұның қатты
инфляциялық әсері бар.
Көрсетілген себептер кәсіпорындардың ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... көзі ... ... қаражатына
деген қызығушылығына шарт болады. Бұл жағдайда айналым қаражаттарынң көзі
болатын несие қолданудың шектері туралы ... ... Бұл ... ...... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайына жалпы, ... ... ... ... ... ... ... меншік қаражаттарының тапшылығы жағдайында айналысқа
несиелік ... ... ... ... ... ... ... тура келеді, ал бұл ... ... ... ... да ... ... Екінші жағынан, туындаған мәселелерді тек
несиелік ресурстар ... шешу ... ... ... ... ... тәуелділігін жоғарлатады. Бұл қаржылық жағдайдың
тұрақсыздығына әкеледі, меншік айналым қаражаттары банктің ... ... ... кәсіпорындар банктік пайыз арқылы белгіленген салынған
капиталдың табыс нормасын ... ... ... ... ... ... ... көзіне жатады. Оның бар болуы
кәсіпорынның айналысында басқа кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... бір бөлігі заңды, себебі жүзеге
асатын есептеме ережелеріне ... ... ... ... ... тәртібінің бұзылуы нәтижесінде де туындауы мүмкін.
Кәсіпорындардың кредиторлық қарызы ... ... ... жұмыс үшін мердігерлерге, салықтар және алымдар бойынша салық
инспекциясына, бюджеттен тыс қорларға төлем аударудан ... ... ... ... ... да ... көздерін айтып кету қажет.
Оларға мыналар жатады: ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының меншік, қарыз және ... ... ... ... ... ... ... жағдайын
нығайтуда маңызды рөл атқарады.
II бөлім. Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару саясатын бағалау және
талдау
2.1 ... ... ... мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің құрамы
мен құрылымын талдау
Айналым капиталының элементтері шаруашылық ... ... ... бір ... ... ... ... алу өндірістік қорлар
мен кредиторлық қарыздың өсуіне аоып келеді, өндіріс ... ... ... келеді, өткізу дебиторлық қарыздың, есеп шоттағы және ... ... ... алып ... Бұл ... көп рет қайталанып,
нәтижесінде ақшалай түсімдерге және ақшалай төлемдерге алып келеді.
Айналым капиталының элементтері ... ... ... аясына қарай
және керісінше үздіксіз ауысып отырады. Айналым капиталының ... ... ... ... ... ... ... складтағы дайын
өнім, т.б.), ал екінші бөлігі – ... ... ... өнім, дебиторлық
қарыз, ақша қаражаттары, құнды қағаздар, т.б.) ... ... ... кәсіпорынның айналым капиталының құрамы мен мөлшері тек өндіріс
аясы қажеттіліктеріне ғана емес, айналыс қажеттіліктеріне де шарт болады.
Өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің түрлеріне ғана әртүрлі болмайды, тіпті
бір ... әр ... ... ... Бұл қажеттілік ... ... ... мен ... ... ... көлеміне,
өндіріс ұйымдастырылуы мен технологиясына, өнімді ... ... ... ... алу ... және т.б. факторларға байланысты.
Айналым капиталының функционалды белгісіне қарай айналым қорларына және
айналыс қорларына бөлінуі өндіріс және ... ... ... ... ... талдау және бөлгіштік есепке алынуы үшін
қажет.
|Айналым ... ... ... ... ... тобы | ... шоттары|
|1. Айналым |Өндірістік қорлар: | ... ... ... |10-1 ... ... ... ... |10-1 ... ... ... ... ... ... | ... айналым|Отын |10-2 ... ... ... |10-3 |
| ... ... және тез ... заттар |10-6 |
| ... құны ... | |
| ... процесіндегі қаражаттар: | |
| ... ... |12-13 |
| |өзі ... ... ... | |
| ... ... шығындары | |
| | |20 |
| | | |
| | |21 |
| | | |
| | |31 ... ... ... |2.1 ... өнім: | ... ... ... ... өнім | ... ... ... ... ... өнім |40 |
| ... сатуға арналған тауарлар | |
| |2.2 Ақша ... |45 |
| ... | |
| ... шот |41 |
| ... шоты | |
| ... ... |50 |
| ... да ақша қаражаттары |51 |
| ... ... және |52 |
| ... есеп ... |58 |
| | | |
| | ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |60, 76, 67, 68 |
| | | |
| | | ... ... |(1 п.+2 п.) | ... ... | ... | | ...... ... ... ... ... қарай
айналым қаражаттарының құрамы мен құрылымы
Кәсіпорын балансында көрсетілу әдісіне қарай айналым ... ... ... қор түріндегі материалды айналым қаражаттары – ЕҚ. Бұған баланс
активінің II ... ... ... ... ... ... ... және тез тозатын заттар, аяқталмаған
өндіріс, болашақ кезең шығындары, дайын өнім, тауарлар, басқа ... ... ... – ЕДҚ. Дебиторлық қарыз құрамына баланс
активінің III бөліміндегі ... ... ... ... ... есеп ... ... қызметтер,
жұмыстар үшін, ... ... ... ... ... ... ... бойынша
қызметкерлермен, басқа да дебиторлармен), аванстар, жабдықтаушылар
мен мердігерлерге берілген, басқа айналым активтері,
3. Ақша қаражаттары - ЕА. Ақша ... ... ... III
бөліміндегі келесі статьялар кіреді: касса, есеп айырысу шоты,
валюта ... ... ақша ... ... ... ... ... капиталының жалпы сомасы – Е.
Е =ЕҚ + ЕДҚ + ЕА
"Еуро-Азия Эйр" ... ... ... ... ... ... жалпы сомасының өзгерісі келесідей:
2000 жылы айналым капиталының жалпы сомасы:
Е1 = 92,0 + 6110,0 + 665,0 = 6867,0
2001 жылы ... ... ... ... = 1482,0 + 17338,0 + 7079,0 = ... жылы айналым капиталының жалпы сомасы:
Е3 = 1502,0 + 103724,0 + 2965,0 = 108191,0
2.1.1-график. Айналым капиталының 2000-2002 ... ... ... тез ... және баяу өтімдіге жіктелуі абсолютті
болып табылмайды, кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... жағдайына байланысты болады.. ... ... ... ... ... өнім ... дебиторлық қарызды өтеу ... ... ... Сондықтан, әр кәсіпорын үшін және әрбір жеке
кезең үшін өтімділіг бойынша ... ... ... жеке ... ... өтімділігі айналым қаражаттарына капитал салу
тәуекелін анықтайтын басты фактор болып табылады. Ұзақ ... ... ... ... ... ... бұл активтерге
салымдардың мүмкінді тәуекелін анықтауға мүмкіндік береді.
|Айналым қаражаттарының |Баланс активтінің статьялары ... ... | ... ... ... Ең өтімді активтер |Ақша қаражаттары: | |
| ... |50 |
| ... ... шоты |51 |
| ... шоты |52 |
| ... да ақша қаражаттары ... |
| |1.2 ... ... қаржы салымдары | |
| | |58 ... Тез ... ... |2.1 ... ... |45 |
| |2.2 ... ... | |
| ... жұмыс, қызмет үшін | |
| ... ... б-ша | |
| ... | |
| ... | |
| ... операциялар бойынша | |
| ... | |
| ... ... | |
| |2.3 ... ... қаражаттары | ... ... ... |3.1 Қорлар – баланс активінің II |Баланс активінің |
| ... ... ... ... |II ... |
| ... мен сатып алынған ... – 31-19 |
| ... ... алып | |
| ... | ... ... ... |П.1+п.2+п.3 | ... ... | | ... ... дәрежесіне қарай айналым қаражаттарының құрамы
мен құрылымы
2.1.3-кестеде айналым қаражаттарының капиталды салу ... ... ... ... ... бұл топтамасы қаржы менеджеріне
өте маңызды, себебі оның ... ... ... ... ... ... ... тиімді басқару - бұл жоғары және орта
дәрежедегі тәуекелдікті активтер ... ... жол ... ... |Баланс активінің |Бухгалтерлік есеп шоты ... ... | ... ... минималды |1.1 Ақша қаражаттары: | ... ... ... |50 ... |есеп айырысу шоты |51 |
| ... шоты |52 |
| ... ақша ... | |
| |1.2 ... мерзімді ақша |55,56,57 |
| ... | |
| | |58 ... ... аз |2.1 ... ... | ... ... ... алып | ... ... |67,76 |
| |2.2 ... ... |40,41 |
| |2.3 ... мен ... | |
| ... ... |40 ... Салымның орта |3.1 ... және тез ... ... ... ... |12-13 ... |3.2 ... ... |20 |
| |3.3 ... ... | |
| ... |31 ... ... ... ... ... қарыз | ... ... ... қалған өндірістік |62,76 ... ... | |
| ... тыс ... |
| ... | |
| ... жоқ ... өнім |20 |
| |мен ... | |
| |4.5 ... ... | |
| ... ... |40,41 |
| ... ... да | |
| ... | ... ... ... |П.1+п.2+п.3+п.4 | ... ... | | ... Айналым қаражаттарының капиталды салу тәуекелі бойынша
топталуы
2. Кәсіпорынның ағымдағы активтері мен пассивтерін ... ... ... ... ... ... (оның отандық есептемелеріндегі атауы –
айналым қаражаттары) кәсіпорынның ақша қаражаттары ... бір ... ... ... циклда айналатын мобильді активтеріне жатады. Таза айналым
капиталы ағымдағы активтер ... ... мен ... ... ... арасындағы айырма ретінде
анықталады және ағымдағы активтерді ұзақ ... ... ... жабу деңгейін көрсетеді. Отандық тәжірибедегі бұл көрсеткіш –
меншік айналым қаражаттарының деңгейі.
Айналым қаражаттары әр ... ... ... ... ... сипаттамалары олардың өтімділігі, көлемі және құрылымы болып
табылады.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... болып тұрады. Кәсіпорын шикізат және материалдар
сатып алады, өнім шығарады, оны ... ... ... түрінде, нәтижесінде
дебиторлық қарыз пайда болады, ол біраз уақыттан кейін ақша қаражаттарына
айналады.
Ағымдағы активтердің циркуляциялық табиғаты ... ... ... орын ... ... ... дәрежесі бойынша
ерекшеленеді, яғни ... ақша ... ... ... ... ... ... дәрежесі бойынша ақша қаражаттарына неғұрлым жақын
болып табылады. Дебиторлық қарыз өтімділігі өзгермелі ... ... ... ең ...... қорлар, олардың ішінен ең
өтімдісі шикізат пен материалдарға қарағанда – ... ... ... ... өндірістік процестің қажеттіліктеріне
ғана байланысты анықталмайды, бірақ кездейсоқ факторларға да байланысты.
Сондықтан ... ... ... және ... капиталға бөлген жөн.
Қаржы менеджменті теориясында тұрақты айналым ... ... ... ... бар. ... түсіндірмеге сәйкес тұрақты ... ... ... ... бөлігі) ақша қаражаттарының,
дебиторлық қарыздың және өндірістік қорлардың операциялық цикл ... ... ... ... ... Бұл, мысалы уақыт патаметрі
бойынша орташаландырылған, кәсіпорынның тұрақты тіркеуінде болатын ағымдағы
активтердің ... ... ... ... тұрақты айналым капиталы
өндірістік қызметті жүзеге асыруға қажетті ағымдағы активтердің минимумы.
Бұл тәсіл ... ... ... ... асыру үшін ... ... бір ... ... ақша қаражаттарының тұрақты
қалдығы есеп айырысу шотында, қалып отыру ... ... ... ... ... ... ... айналым капиталының категориясы (немесе ағымдағы активтердің
өзгермелі бөлігі) дағдарыс ... ... ... қоры ... ... ... ... Мысалы, өндірістік-материалды қорларға
қосымша қажеттілігі маусымдық өткізу ... ... ... ... ... ... Сол кезде өткізуді жүзеге асыру кезінде дебиторлық
қарыз да өседі. Қосымша ақша қаражаттары ... пен ... ... ... ... ... белсенділік кезеңі алдындағы еңбек қызметі ... ... ... ... ... мақсаты ағымдағы
активтердің көлемі мен құрылымын, оларды жабу көздерін және ... ... ... және тиімді қаржы қызметін қамтамасыз ететін
олардың арасындағы қатынасты анықтау. Бұл ... және ... ... анық. Несигерлер алдындағы міндеттемелерді
орыдамау экономикалық байланыстарды үзуге және оның салдарына алып ... ... ... ... бар, ... ... ... айналым қаражаттарының деңгейін ұстап тұрудың да
мәні бар. Күнделікті қызмет тұрғысынан ... ... ... ... оның ... ... ... яғни қысқа мерзімді
қарыздарын мерзімінде жабу қабілеті. Кез келген кәсіпорын үшін өтімділіктің
белгілі деңгейі ... ... ... маңызды мінездемесі
болып табылады. Өтімділікті жоғалту дың салдары тек қосымша шығындарға ғана
емес, кейбір кездерде өндіріс процесінің ... да ... ... ақша ... дебиторлық қарыз және өндірістік-материалдық
қорлар біршама төмен ... ... ... ... ... ... рентабельді қызметті жүзеге асыруға
қаражаттардың жетіспеушілік ... бар. Таза ... ... ... ... ... ... өтімділік тәуекелі азаяды. Әрине,
бұл байланыстың түрі неғұрлым күрделірек, себебі ағымдағы ... ... ... ... ... әсер ... Бірақ өімділікті
жоғалту тәуекелін минимумға шығаратын ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтер ағымдағы
міндеттемелерден неғұрлым көп ... ... ... ... ... ... таза айналым капиталын өсіруге ұмтылу керек.
Пайда мен айналым капиталы деңгейінің арасындағы тәуелділік тым ... ... ... ... өндірістік қызмет дұрыс деңгейде
қамтамасыз етілмейді, бұдан шығатыны - өтімділікті жоғалту мүмкіндігі,
жұмыстың ... ... және ... ... Айналым қаражаттары
шамасының келесі жоғарлауы кәсіпорынның уақытша еркін, ... ... бар ... және ... ... ... әкеледі,
ал бұл өз кезегінде пайданың төмендеуіне әкеледі. ... ... ... ... ... ... ... онша дұрыс
емес.
Сонымен, айналым қаражаттарын басқару саясаты өтімділікті жоғалту
тәуекелі мен жұмыс ... ... ... қамтамасыз ету
керек. Бұл екі маңызды мәселені шешуге түйінделеді:
1. Төлем қабілеттілікті қамтамасыз ету. Егер ... өз ... ... міндеттемелерін орындамағанда және ... ... бұл ... бар ... ... ... ... көлемін, құрылымын және рентабельділігін
қамтамасыз ету. Ағымдағы активтердің әр түрлі деңгейінің пайдаға
әр ... әсер ... ... ... өндірістік-материалды
қорлардың жоғары дәрежесі сәйкесінше ағымдағы шығындарды талап
етеді, бірақ сонымен ... ... ... кең ... ... ... мен табыстардың көбеюіне әкелуі мүмкін. Ақша
қаражаттарының, дебиторлық ... және ... ... ... ... ... ... белгілі актив түрінің
рентабельділігі жағынан да, айналым ... ... ... да ... ... көрсетілгендей, ағымдағы активтердің өтімділігі және қолайлы
тиімділігі көп жағдайда таза ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарын жабудың көзі бола алмайды
деген түсіндірмеге сүйенсек, онда бұл көрсеткіш ... ... ... өзгеретіні белгілі. Таза айналым капиталының нолдік шамасында
өтімділікті ... ... ... ... ... бұл ... ... қарай тәуекел азаяды. Теориялық тұрғыдан таза айналым
капиталы максималды шамасына қысқа мерзімді ... ... жоқ ... ... жағдайда максималды шама
Ағымдағы активтедің құнына тең, ал өтімділікті жоғалту тәуекелі нолге
тең болады.
Қаржы менеджменті теориясында ағымдағы активтерді ... ... ... ... Бұл ... ағымдағы активтердің
өзгермелі бөлігін, яғни таза айналым капиталының салыстырмалы шамасыны,
жабу көзін ... ... ... ... төрт моделі белгілі:
□ идеалды;
□ агрессивті;
□ консервативті;
□ келісімді.
Қаржыландару стратегиясының ... ... ұзақ ... ... ... және ұзақ ... ... мен айналыстан тыс
активтердің арасындағы айырма ... ... таза ... ... ... ... сүйенеді (АтК=ҰмП-АтА). Сондықтан, әр стратегияға
базалық баланстық теңдей сәйкес келеді.
Есептеуге ыңғайлы болу үшін келесі ... ...... тыс ...... ... (АА=ЖБ-ӨБ);
ЖБ – ағымдағы активтердің жүйелі бөлігі;
ӨБ – ағымдағы активтердің өзгермелі бөлігі;
ҚмКқ – қысқа мерзімді ... ... – ұзақ ... ... ... – меншік капитал;
ҰмП – ұзақ мерзімді пассивтер (ҰмП= МК - ҰмҚк);
АтК – таза айналым капиталы (АтК = АА - ... ... ... ... және ... ... ... және олардың сәйкестілігінде құрылады. "Идеалды"
ұғымы бұл жағдайда оған ұмтылу керек бір идеалдың ұғымын ... ... ... ... ... активтер мен оларды жабу ... ... ... ағымдағы активтер шамасы бойынша қысқа мерзімді
міндеттемелермен сәйкес келетінін, яғни таза ... ... ... ... ... Күнделікті өмірде бұл модель кездеспейді. Өтімділк
тұрғысынан ол ең тәуекелді болып ... ... ... ... ... қарызды жабу үшін негізгі қаражаттардың бір бөлігін
сатуға мәжбүр ... Бұл ... ... ұзақ ... ... тыс ... дәрежесінде тұрғызылуында, яғни базалық баланстық
теңдеу мынанадай болады:
ҰмП= АтА
Нақты ... үшін ... ... ... ... келесі үш моделі ең шындықты, жүзеге асырылатын болып
табылады. Олардың ... ... ... ... ... ету үшін ... тыс ... және ағымдағы активтердің
жүйелі бөлігін ұзақ мерзімді пассивтер жабу ... ... ... ... ... ... өзгрмелі бөлігін қандай
қаржыландыру көздері таңдалатынында жатыр.
Агрессивті модель, яғни ұзақ мерзімді пассивтер айналымнан тыс ... ... ... ... ... жабу көзі ... табылады. Бұл
жағдайда таза айналым капиталы дәл осы ... тең ... ... ... ... ... ... көлемде қысқа мерзімді
кредиторлық қарызбен жабылады. Өтімділік тұрғысынан бұл ... ... ... нақты өмірде ағымдағы активтердің минимумымен шектелу
мүмкін емес. Базалық баланстық ... ... ... ... АтА+ ... модель ағымдағы аткивтердің өзгермелі бөлігі тағы да ұзақ
мерзімді пассивтермен ... ... Бұд ... ... ... ... жоқ, ... жоғалту тәуекелі жоқ. Таза айналым
капиталы шамасы жағынан ағымдағы ... тең ... ... бұл ... мінездемеде болады. Бұл стратегия ұзақ мерзімді пассивтердің келесі
берліген базалық баланстық теңдеу деңгейінде орнатылатынын мақұлдайды:
ҰмП= АтА+ЖБ+ӨБ.
Келісімді модель ең ... ... ... мүмкіндігі бар. Бұл
жағдайда айналымнан тыс активтер, ағымдағы активтердің жүйелі бөлігі және
ағымдағы ... ... ... ... ұзақ ... ... Таза айналым капиталы шамасы жағынан ағымдағы активтердің жүйелі
бөлігіне және өзгермелі бөлігінің ... тең ... ... ... кәсіпорын артық ағымдағы активтерге ие болуы мүмкін, бұл
пайдаға кері әсер етеді, бірақ бұл ... ... ... жоғалту
тәуекелін ұстап тұру үшін төлем болып табылады. Стратегия ұзақ ... ... ... ... ... ... дәрежеде
болатынын талап етеді:
ҰмП= АтА+ЖБ+0.5*ӨБ.
3. Кәсіпорынның ақшалай активтерін басқару
Кәсіпорынның иелігіндегі ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... бір бөлігі. Кәсіпорын жұмыс барысында
әрекет жасайтын қалдық ақша активінің көлемін, оның ... ... ... ... ... ... мерзіміне әсер етеді,
сондай-ақ белгілі мөлшерде оның инвестициялық мүмкіншілігін сипаттайды.
Кәсіпорынның салым ақшаларын қалыптастыру түрлі себептермен байланысты,
олардың негіздері оның қалдық ақша ... ... ... ақша ... |2. ... ақша ... |
|қалдығы ... |
| ... ... ... ... | ... Инвестициялық ақша |4. Өтемдік ақша активтерінің ... ... ... ... 2.3.1. ... ... банкілеріндегі салым ақшаларының
негізгі түрлері
Операциялық ақша ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы
төлемді қамтамасыз етуді қалыптастырады: шикізаттар, материалдар ... ... ... ... ... ... ... төлеміне; басқа
мекемелредің көрсеткен қызметтің төлеміне және т.б. Бұл ... ... ... негізгісі болып есептеледі.
Сақтандыру ақша активтерінің қалдығы негізінен нарықтағы дайын өнімдер
конъюктурасының нашарлауына байланысты және операциялық ... ... өз ... ... ... ... тәуекелдігін
қалыптастыруға қажет. Қалдықтың бұл түрінің қалыптасуы кәсіпорынның тұрақты
төлем қабілеттілігінің болуын ұстап тұруға, ... ... ... ... ... Бұл ... ақша активтері түрінің мөлшеріне
белгілі мөлшерде кәсіпорынның қысқа мерзімді ... ... ... әсер ететді.
Инвестициялық ақша активтерінің қалдығы ... ... ... ... ... ... тиімді қысқа мерзімджі
қаржы салуды қалыптастырады.
Қалдықтың бұл түрі нысаналықпен тек сол уақытта қалыптастырылады, егер
де ақша салымдарының қалыптасуы қажеттігін толық ... ... ... экономикасының дамуы жағдайына байланысты
кәсіпорындардың басым ... ақша ... бұл ... ... ... ақша ... қалдығы – негізінен банктердің талабы бойынша
кәсіпорынға есеп айырысу қызметін ... және оған ... ... ... ... ... Ол – ... ақшалай активтердің
сомасы, оны кәсіпорын банктен ... ... ... ... ... ... ... сақталуы керек. Мұндай қалдық ақша активтерін құру банктен
кәсіпорынға несие берудің бір шарты ретінде қарауға ... ... ақша ... ... тек ... өз ... қалыптастырудың экономикалық уәжін сипаттайды. Айталық, сақтандыру
ақша активтерінің қалдығын қолданбайтын ... оны ... ... ... ... кәспорынның қатарлас өтемдік қалдық ақша ... ... ... қалдық ақша атиквтерін, пайдаланбаған кезеңде –
оны сақтандыру ... ... ... ... ретінде қарауға болады.
Бірақта, әр аталған уәж ... ... ... ... ақша ... ... ... негізгі
мақсаты мен бірге ақша активтерін басқару процесіндегі маңызды мәселенің
бірі – ... бос ақша ... ... ... қамтамасыз ету.
Ақша салымын жинақтау және кәсіпорынның төлем қабілеттігін басқару оның
ақша активтерін келесі элементтерге бөлінеді:
□ Ұлттық валютамен ақша ... ... ... ақша ... өтімділігі жоғары қаржы бөлу түрінде ақша активтерінің
қорлары.
|Ұлттық валютамен ақша ... ... ақша ... ... ... бөлу ... ... ... ақша ... | ... ... ақша қаражаты |Кассадағы валюта қаражаты |Қысқа мерзімді ақша ... |
| | ... қор ... |
|Есеп шоттағы ақша қаражаты|Валюта шотындағы қаражат |Қысқа мерзімді қор асабы |
| | ... қор ... ... есеп шоттағы ақша |Арнайы шоттағы валюта | ... ... | ... ақша ... |Жолдағы валюта қаражаты | ... 2.3.2. ... ... ... ... ... ... негізгі элементтерінің құрамы
Кәсіпорынның ақша активтерінің ... ... ... ... ... атап кететін жай, ... ... ... кең. ... есепте қысқа мерзімді қаражат бөлу
айналым активтерінің құрамында жеке дара есеп ... және есеп ... ... ал ... менеджмент қысқа мерзімді қаржы бөлуді бос
ақша қалдығы активтерін қор түрінде орналастыруды қарайды, өйткені ол ... ... ... қаржылық міндеттемесін орындауға қажет болуы
мүмкін.
Қаржы менеджментінің негізгі мақсатына сай, ақша ... ... оны ... ... ... ... Осы саясатты
қалыптастыру процесінде есепке алатыны, кәсіпорынның тұрақты ... ... ету ... көп ... ақша ... ... ... яғни кәсіпорынның қаржылық мүмкіншілігі шеңберінде
орташа қалдықты барынша көбейту.
Басқа жағынан қарағанда, ... жай, ... ақша ... ... ... ... оның ... байланысты нақты лы
құнынан айрылу қаупі бар, одан ... ақша ... ... және ... ... ... өз құнынан айрылады, осыған байланысты олардың
орташа қалдығын барынша азайтуды ... ... Осы ... ... ақша ... ... ... жасаған кезде ескерілуі тиіс.
Соныменен, ақша активтерін басқару ...... ... ... басқару саясатының бір бөлігі ретінде қаралады, олардың
жиындық қалдық мөлшерін ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Өткен кезеңдегі кәсіпорынның ақша активтерін талдау. Бұл талдаудың
негізгі мақсаты – орташа қалдық ақша ... ... және ... ... ... ... ... ету және оны
пайдаланудың тиімділігін анықтау.
Талдаудың бірінші кезеңінде ақша активтерінің айналым ... ... және оның ... ... серпіні бағаланады. Бағалау – айналым
капиталындағы ақша активтерінің қатысу коэффициентін анықтау негізінде іске
асады, ол ... ... ... ...... ... ақша ... қатысу коэффициенті,
ААк - қаралған кезеңдегі кәсіпорынның жиынтық ақша активтерінің орташа
қалдығы,
ААс – кәсіпорынның қаралған кезеңдегі айналым ... ... ... ...... ... ақша активтерінің
айналым саны және орташа ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалпы операциялық циклінің ұзақтығының ролін
сипаттау үшін ... ақша ... ... ... ... келесі негізгі
кезеңдерден тұрады (2.3.3-сызба).
Ақша активтерінің орташа айналым ... ... ... ... – ақша ... ... ... кезеңі, күн,
Аа – қаралған кезеңдегі кәсіпорынның жиынтық орташа қалдық ...... ... ... ... бір күндік айналым сомасы.
Келтірілген формулада айналымдағы ақша ... ... ... ... жалпы операциялық циклінің ұзақтығын анықтау үшін ... ... ...... ... ... ... Ол үшін абсолюттік төлем қабілеттік коэффициенті
есептелінеді.
Талдаудың төртінші ...... бос ақша ... ... ... ... ... есептеліп және қысқа мерзімді қаржы
жұмсаудың рентабельдік коэффициенті анықталады.
Бос ақша активтерін ... ... ... ... ... ... ... анықталады:
Қаажд =(ҚМҚж х 100)/ЖААқ
Қаажд – бос қалдық ақша ... ... ... ... ... ...... кезеңдегі орташа қалдық ақша активтері түріндегі қысқа
мерзімді қаржы ... ...... ... ... жинақы ақша активтерінің орташа
қалдығы.
Қысқа мерзімдегі қаржыны жұмсаудың рентабельдік ... ... ... ...... мерзімді қаржы жұмсаудың рентабельдік коэффициенті,
П – кәсіпорынның қысқа мерзімді бос ақша ... ... ... ...... кезеңдегі қысқа мерзімді қаржы жұмсаудың орташа қалдық
ақша активтері.
Жасалған талдау нәтижесі кәсіпорынның ақша басқару ... ... ... ... ... ... қалдық ақша активтерін оңтайландыру
Мұндай оңтайландыру алдағы кезеңге қалған қалдықтың жекелеген
түрлерінің ... ... ... ... ... ... қалдық
ақша активтерінің қажеттілігі, олардың ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
АаОс =Аак/Аас
АаОс – кәсіпорынның жоспарланған ақша активтерінің ... ...... ... ... жоспарлы ақша айналымының
көлемі,
Аас – жоспарлы кезеңдегі орташа қалдық ақша активтерінің айналым саны.
Операциялық қалдық ақша ... ... ... есептеуді, есеп
беру көрсеткіштерінің негізіне жасауға болады, егер де талдау ... ... ... ... операциялық жұмыстарымен байланысты барлық
төлемдерді ... ... ... ... ... ... ... =Аанс + (Жкаа- Аанк) /Ааас
Аажс – кәсіпорынның операциялық қалдық ақша активтерінің жоспарлы
сомасы,
Аанс – ... ... ... ... ... ... ... орташа сомасы,
Жкаа – кәсіпорынның операциялық жұмысының жоспарлы көлемдегі ...... ... ... ... ... ақша
айналысының нақтылы көлемі,
Ааас – жоспарлы кезеңдегі орташа қалдық ақша активтерінің айналым саны.
Сақтандыру қалдық ақша активтеріне қажеттілік операциялық ... ... ... және ксәпорынға жекелеген айларда өткен ... ... ... ... ... ... ... қалдық ақша активтерінің жоспарлы сомасын есептеуге келесі
формула ... =Аақ ...... ... ақша активтерін сақтандырудың жоспарлы
сомасы,
Аақ – ... ... ... ақша ... жоспарлы
сомасы,
Ақтк – есепті кезеңдегі кәсіпорынға ақша ... ... ... ... ақша ... ... банкпен қызмет көрсетуге
жасалған келісімде белгілі мөлшерге жоспарланады. Егер де ... ... ... ... мұндай талап көрсетілмесе, онда аталған
қалдық ақша активтері кәсіпорынға жоспарланбайды.
Инвестициялық қалдық ақша ... ... ... ... активтерінің басқа түрлеріне қажеттігі толық ... ... ... ... ... ... ғана жоспарланбайды. Өйткені, ақша
активтерінің бұл бөлігі сақтау кезінде өзінің құнын жоғалтпайды. Бұл бөлік
ақша ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді инвестициядан жоғарғы
рентабельдік коэффициентін қаматамсыз етуді ... ... ... ... ... ақша ... жалпы мөлшері оның
қажетті есептеген жекелеген түрлерінің жиынтығы арқылы анықталады:
АаОс =ОҚаас +СҚаас +ӨҚаас +ИҚаас
АаОс – жоспарлы кезеңдегі ... ақша ... ... ... – жоспарлы кезеңдегі операциялық қалдық ақша активтерінің орташа
сомасы,
СҚаас – жоспарлы кезеңдегі ... ... ақша ... ...... ... ... қалдық ақша активтерінің
орташа сомасы,
ИҚаас – инвестициялық қалдық ақша активтерінің сомасы.
Соңғы үш қалдық ақша активтерінің – ... ... ... ... ... есепке ала отырып, кәсіпорынның ... ... ... ... оған ... ... сәйкестеліп қысқарады.
Шет ел қаржы менеджменті практикасында орташа қалдық активтерін
анықтаудың ... ... ... ... ... ... ... және Миллер-Орра модельдері.
Ұлттық және шетел валютасындағы орташа қалдық ақша активтерін жіктеу
Мұндай жіктеу тек қана шетелдер сыртқы ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – жалпы ақша
активтеріне оңтайландыратын қажетіліктен олардың валюталық ... ... ... ... ... ... ету. ... негізі – жалпы ішкі және сыртқы экономикалық операциялық процесті
орындауға жоспарланған ақша қаражаты.
Орташа қалдық ақша ... ... ... ... ... ... ... тұрақты төлем қабілеттігін қамтамасыз ету
үшін қолданылады.
Орташа қалдық ақша ... ... ... ...... ... ... үйлестіру. Мұндай үйлестіру келесі кезеңдерде орындалады.
Бірінші кезеңде – қаражаттың жоспарлы ... және ... ... ... ... ... ақша активтерінің жекелеген он күндік
бойынша ауытқуы зерттеледі.
Қалдық ақша ... ... ... ... ... олардың
жоспарлы кезеңдегі мағынасы белгіленеді:
□ ақша активтерінің барынша азайған ... ақша ... ... ... ... ... қалдық ақша активтері.
Екінші кезеңде он күндіктегі ақша қаражатын ұстау ... ... ... байланыстылықты), мұның өзі қалдық ақша активтерінің
әрбір ай, тқсан және жыл ... ... ... ... ... бос ... ақша ... рентабельді пайдалануды қаматамасыз
ету
Бұл ақша активтерін басқару саясатын қалыптасытур кезеңінде, оларды
сақтау ... ... ... кеміту шаралары жасалынады.
Мұндай шаралардың негізгілеріне жататындар:
□ кәсіпорынмен есеп ... ... ... ... ... сақату жайын банкпен келісу,
□ сақтандыруды және инвестициялық қалдықақша ... ... ... ... ақша ... пайдалану,
□ қорды және бос ақша активтерін ... ... ... ... ақша ... ... ... жүйесін құру
Мұндай бақылау объектісі ретінде кәсіпорынның ағымдағы төлемін
қамтамасыз ететін ... ақша ... ... ... ... ... тиімді қалыптастырған ... ... ... ... деңгейі қаралады.
Ақша активтері кәсіпорынның қаржылық міндеттемесі бойынша төлем
қабілеттігін қамтамасыз ету процесінде ... роль ... ... ... міндеті (орындалу мерзімі 1 айға ... ... ... ... 3айға дейін),
□ ағымдағы міндеттемелер (орындалу мерзімі 1 жылға),
□ басқадай айнадым активерінің түрлерімен қамтамасыз
етіледі.
... ... ... ... ... ... активтерінің жинақы ... ... ... ... ... ... ақша ... мерзімі < ... |
|1 айға ... ... ... ... ақша ... < ... + |
|(орындалу мерзімі ... ... |
|3 айға ... ... ... ... мерзімді қаржы салу портфелінің
тиімділік деңгейін бақылау келесі критерийлерге сүйенеді:
|Портфельдің және ... ... ... оның > ... ... ... ... деңгейі ... және ... ... оның > ... |
| ... ... |
|табыс деңгейі ... ... ... ... ... ... ... бақылау
жүйесімен интеграцияда болуы тиіс.
4. Кәсіпорынның дебиторлық қарыздарын басқару
Нарықтық экономика кезінде кәсіпорындардың қаржы-шаруашылық жұмыс істеу
процесінде тұрақты түрде қарсы агенттермен, ... ... ... айырысуды жүргізу қажеттігі туады. Өндірілген тауарларды тиеп жіберу
немесе кейбір ... ... ... кәсіпорындар, әлбетте, қолма-қол төлем
ақша алмайды, яғни сатып алушыларды несиелейді. Сондықтан өнімдерді ... ... ... ... қаражаты түскен уақытқа ... ... ... түрінде әрекетсідікте болады, оның деңгейі
көптеген факторлармен ... ... ... ... ... ... ... молықтыру деңгейі, шарттың ... ... есеп ... ... және ... Соңғы фактор
қаржы менеджеріне ерекше маңызды.
Жеткізілген өнідер үшін ... ... ... ... қол ... ... төлем түрінде жүргізіледі. Тұрақты экономикада ақшасыз төлем
басым болады, яғни чек, ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында алдын ала есеп ... ... ... қол ... ... есептесу теңгемен, несиелік карточканың
көмегімен орындалады.
Айналым саласындағы қаражаттарды қысқартуды ... ... ... ... ... ... ... ол айналым капиталын ұтымды
пайдалануға мүмкіншілік тудырады.
Дебиторлық ... ... ... айналымынан уақытша
қаражатты ... ... ол өз ... ... ... қажет етіп және қаржы жағдайын қиындатып жіберуі ... ... ... ... бар: ... ... ... үшін және көрсетілген қызмет үшін дебиторлармен есеп айырысу,
алынған вексельдермен есеп айырысу, ... ... ... ... ... ... есеп айырысу, жеткізушілерге
және мердігерлерге берілген аванстар, жарғы ... ... ... және ... ... кәсіпорындардың дебиторлық қарызының едәуір бөлігін
тиелген тауар қаражаттарды құрайды. Тиелген тауарлар ... ... ... ... қоймадағы дайын өнімдер, шартта көрсетілген уақытта
тұтынушыларға тиеліп ... ... ... ... ... ... ... мағыналы қаражаттар болады. Олардың бір бөлігі тиеліп
жіберген ... ... ... ... ... ... ... Бұл
жағымдағы тез өтетін құбылыс. Төлем мерзімі өткеннен кейін, кәсіпорынның
төленбеген қаражаттары, тиеп жіберген тауарлар ... ... ... ... ... жоқ ... көрсетеді.
Төленбеген шоттардың үлкен үлесті ... және ... ... ... – кәсіпорындарға түсетін қаражаттардың негізгі көздерінің
бірі болып ... ... ... ... ... басқару туралы
шешім қабылдауды қажет етеді.
Алдыменен, барлық дебиторлық қарыздың сипаты бағаланады, ... ... ... ... ... ... ... Бұндай
бағалау әртүрлі мезгілде пайда болған дебиторлардың ... ... ... ... ... ... есебінен, сонымен қатар
күдікті қарыз резерві есебінен жабуға болады.
Дебиторлық ... ... және ... ... ... ... сондай икемді шарт жүйесін жасау керек, онда өнімдерге
алдын ала ... ... ... ... ... ... ... индексіне
сәйкестендіріп икемдік баға құру керек және бұл шаралардың қаржы нәтижесіне
әсері бағалуны тиіс.
Тұрақсыз экономика кезінде шығындарды ... ... ... ала ... кең практивкалану мақсатымен ... ... ... жүргізіледі. Айналымдық көрсеткіш, қарызды қайтару
дәрежесін көрсетеді.
Дебиторлық қарыздағы қаражаттың айналымындығы келесі формула ... Ө / ...... ... - ... ... өнімнің көлемі,
Қ – орташа дебиторлық қарыз.
Дебиторлық қарыздағы қаражаттың айналымдығы күнмен есептелінеді, яғни
бір айналымның ... ... ... = (Дқ х Кс) / ...... ...... қарыз,
Кс – кезеңдегі күн саны.
Дебиторлық қарыздағы қаражаттың нақтылы айналымдығын талдау кәсіпокер
белгілі бір кезең уақытындағы алынған мәліметті, ... ... ... ... ... ... өз уақтында төлеу мүмкіншілігін
және барлық дебиторлық жағдайы бағалайды.
Айналым капиталының құрамындағы ... қор ... ... ... және ақша ... ... Олардың спецификалық түрлеріне,
қозғалыс жылдамдығына, пайда болу заңдылығына қарай айналым қаражаттырының
бұл түрлері нормаланатын ... ... ... алдын ала
есептелінбейді және есепке алынбайды. Бұл ... ... ... ... Шаруашылық етуші субъектілердің осы құралдардмен
басқаруға мүмкіншілітері бар және олар несиелеу және есеп ... ... ... ... әсер ете ... ... ... істеуші кәсіпорындар дебиторлық қарыздың
мөлшерін қысқартуға құштар, өйткені бұл ... ... ... айналымдығын тездетеді, демек, айналым капиталын ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздың көлемін
азайту арқылы, шартпен келісілген тауарларды жеткізу жоспарын орындау
көрсеткішін, пайда ... ... және ... ... Айналым
қаражаттарының басқадай есеп айырысуда қысқарту арқылы, оларды толығырақ
мақсатпен пайдалануға мүмкнідік тудырады, өйткені олар бұл ... ... ... ... Соныменен, әрбір кәсіпорынның мақсаты, айналым
саласындағы айналым қаражаттарының ... ... ... ... Бұл ... ... шарттық тәртіпті қатайту және
ондағы міндеттемелерді орындау, прогрессивті есеп ... ... ... ... ... ... қарызын тиімді басқару мақсатымен дебиторлық
қарызды басқару саясаты ... және ... ... ... басқару саясаты – кәсіспорынның айналым активтері
мен маркетингтік жалпы ... бір ... ... ... ... ... көлемін көбейтуге, қарыздың ... ... ... өз ... ... ... етуді қажет етеді.
Кәсіпорынның дебиторлық қарызын басқару саясатын құру төмендегі негізгі
кезеңдер арқылы жасалынады:
□ Кәсіпорынның ... ... ... ... жасау.
Бұл талдаудың негізгі мақсаты кәсіпорынның ... ... және ... ... және оған ... инвестицияның тиімділігін
анықтау. Тұтынушылардың есептегі дебиторлық ... ...... ... ... бойынша жасалынады.
Талдаудың бірінші кезеңінде кәсіпорынның дебиторлық қырызының деңгейі
бағаланып, оның өткен кезеңдегі серпіні қаралады.
Бұл деңгейді бағалау ... ... ... ... бөлу
коэффициентін анықтау негізінде төменгі формула бойынша септеледі:
ДҚк = ДҚс / ААс
ДҚк – айналым активтерін дебиторлық ... ... ...... ... қарызының жалпы сомасы (немесе тауарлық
және тұтыну ... ... ... ...... ... ... активтерінің сомасы.
Талдаудың екінші кезеңінде дебиторлық қарызды инкассациялаудың орташа
кезеңі және қаралған кезеңдегі оның ... саны ... ... инкассациялаудың орташа кезеңі кәсіпорының қаржылық және
операциялық циклының нақты ұзақтығын сипаттайды.
Бұл көрсеткіш келесі формуламен анықталады:
ДҚИк = ДҚқ / ...... ... қарызын инкассациялаудың орташа кезеңі,
ДҚқ – қаралған кезеңдегі дебиторлық қарыздың орташа қалдығы,
ӨСас – қаралған кезеңдегі өнімді сатудың бір ... ... ... ... айналым саны белгілі бір кезеңдегі инвестицицяның
айналым жылдамдығын сипаттайлы. Бұл ... ... ... ... / ... ... ... кезеңдегі дебиторлық қарызының айналым
саны,
СӨас – қаралған кезеңдегі ... өнім ... ... ...... ... кәсіпорынның дебиторлық қарызының орташа
қалдығы.
Талдаудың үшінші кезеңінде мерзімі өтіп ... ... ... ... қауіпті, үмітсіз қарыздар анықталады. Мерзімі өткен
дебиторлық қарыз коэффициентін келеіс формула арықылы ... ... / ... –мерзімі өткен дебиторлық қарыз коэффициенті,
ТДқс – көрсетілген мерзімдегі төленбеген дебиторлық қарыз сомасы,
ДҚЖс – кәсіпорынның дебиторлық ... ... ... ... ... ... сату ... принциптерін
қалыптастыру
Қазіргі коммерциялық және қаржылық практивкада өнімдерді несиеге сату
біздің елімізде, сондай ақ нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... ... ... операциялық
және қаржылық әрекеттерінің тиімділігін арттаруға бағытталған.
өнімдерді ... сату ... ... ... принциптерін
қалыптастыру процесінде екі негізгі сұрақ шешіледі:
1. нестеге қандай өнімдер түрі сатылады,
2. кәсіпорын ... ... ... ... алуы ... несиеге сатудың екі түрі болады – тауарлық несие және ... ... - ... ... ... ... ... сипаттайды.
әлбетте, тауарлық несие көтерме түрінде сатып атушы аламандарға 1 ... ... ... ... беріледі.
Тұтыну несиесі (тауарлық түрде) тауарларды аламандарға бөлшектеп сату
түрінде – төлемді мезгілінен кешіктірп тлеу арқылы ... Ол ... ... – 2 ... ... ... ... өнімдерді несиеге сату түрін
таңдау кәсіпорынның қандай салаға қатынастығмен және ... ... ... ... ... ... аламандарға сатуы үшін несие саясаиының үш
тұрпаты қолданылады: консервативті, бірыңғай, агрессивті.
Кәсіпорынның консервативті ... ... ... – несилік тәуекелді
азайтуға бағытталған. Тәуекелдіті ... ... оның ... ... ... ... Кәсіпорын мұндай несие саясаты тұрпатын орындай
отырып өнімдерді сату көлемін көбейту есебінен өте ... ... ... ... ... тұрпат саясатын орындау механизмі несте алатын
тәуекелшіл топтардың есебінен аламандар шеңберін барынша азайту: несие ... ... және оның ... өсіру, дебиторлық қарызды қайтару
процесін қатаңдату.
Кәсіпорынның бірыңғай тұрпатты несие саясаты коммерциялық және қаржылық
практикаға ... ... ... ... және өнімдерді
сатудағы ... ... ... ... орташа тәуекелдік несие
деңгейіне бейіделеді.
Кәсіпорынның агрессивті тұрпатты несие саясаты өзінінң несие ... ... ... ... ату ... ... ... қосымша
табатын пайданы барынша көбейтуді көздейді. ... ... ... ... тарту, несие кезеңін ұлғайту және оның мөлшерін көбейту,
несие ... ... ... ... т.б.
Несие саясатының тұрпатын таңдау процесінде төмендегі негізгі ... ... ... ... ... ... қазіргі коммерциялық және
қарылық практивканы қолдау,
□ аламандардың ... ... ... жалпы жағдайы, олардың төлем қабілеттігінің
деңгейі,
□ қалыптасқан тауар нарқы конъюктурасы, кәсіпорынның
өнімдеріне сұраныс ... ... беру ... ... ... ... ... оны сату мүмкіншілігін кеңейту ... ... ... дебиторлқ қарызды қайтару жөніндегі құқықтық жағдайдың
қаматамасыз етілуі,
□ дебиторлық қарызды ... ... ... ... ... ... ойда ... , қатаң (консервативті) вариант
кәсіпорынның операциялық жұмысының көлемінің ... және ... ... ... кері әсерін тигізеді, ал агрессвиті
вариант мөлшеден тыс қаржы ... ... ... жұмсау салдарынан,
кәсіпорынның төлемдік қабілеттігі ... ... ... ... және пайдаланған капиталдың рентабельдігін кемітеді.
Тауарлық және тұтыну несиесі бойынша дебиторлық қарызды жабуға
бөлінетін мүмкінді қаржы қаражат сомасын анықтау
Бұл соманы ... ... ... сатылантын өнімдердің
көлемін ескеру қажет, жекелеген несие түрлері бойынша мерзімі ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлем мерзімі өткен кезең анықталады, несиег ... ... құны және ... ... коэффициенті есепке
алынады.
Дебиторлық қарызды инвесициялауға қажетті қаржы қаражат сомасы,
төмендегі формула ... ... ЖОск x ... x ... ... ... – дебиторлық қарызға инвестицияланған ... ...... жоспарланған өнімдерді сату көлемі,
ӨӨқБқ - өнімдердің өзіндік құны және бағасының қатыстық ...... ... ... орташа кезеңі (күн есебімен),
БнТм – берілген несиенің төлемді мезгілін кешіктірудің орташа ... де ... ... ... ... ... ... көлемде
инвестициялай алмаса, онда несиеге сатылатын өнімдердің жоспарлы ... ... ... ... ... жағдайы
Несие жүйесін қалыптастыру құрамына төменгі элементтер кіреді:
□ несие беру мерзімі (несие кезеңі),
□ берілетін несие ... ... ... ... ... құны ... алынған өнімге қолма қол
есеп жасағанда бағаның кемуі),
□ сатып алушылардың төлемді ... ... үшін ... ... беру мерзімі – сатып алушыға сатылған өнім төлемін кешіктіріп
төлеуге берілген несие кезеңін ... ... беру ... ... өнім ... ... ықпал етеді, бірақ та сонымен бірге
дебиторлық қарызға инвестициялантын қаржы ... ... ... қаржылық және операциялық циклының мерзімінің ұзаруына әкеп
соқтырады.
Сондықтан ... ... ... ... оның ... ... ... әсерін бағалау қажет.
Берілген несие мөлшері – жасалып ... ... ... ... және ... ... өнімнің көлеміне, дайын өнімді сатуға
жасалған орта көлемдегі келісімге, кәсіпорынның қаржылық жағдайына қарай
белгіленеді.
Берілетін несие құны – ... ... ... ... қол есеп ... ... ... жүйесімен сипатталады.
Уақытымен несие беру – сондай-ақ баға түсірудің үйлетірілуі, берілген
несиеге нормалық пайыз ставкасын ... Оны шешу ... ... =БЖ х 360 / НБм
ПСк – берілген несиеге жылдық норма пайыз мөлшернемесі,
БЖ – ... ... ... ... ... есеп ... ... баға жеңілдігі,
НБм – несие беру мерзімі (несие кезеңі), күнмен.
Тауарлық немесе тұтыну ... ... ... есте ... мөлшері қысқа мерзімдегі қаржылық несиесі мөлшернемесінің пайыз
деңгейінен аспауы керек. ... ... ол ... ... ... өйткені аларманға банктен қысқа мерзімді несие ... ... ... алармандарға айып салу жүйесі
Несие жағдайын жаса процесіне сәйкес өсімақы, айып, тұрақсыздық төлмі
қаралуы керек. Бұл айып ықпал шара мөлшері, ... ... ... ... ... стандарттын қалыптастыру және несие беру жағдайын
жіктеу
Тұтынушыларды бағалау стандартын белгілеу негізі олардың несие төлеу
мүмкіншілігіне ... ... ... несие төлеу мүмкіншілігі –
жағдайлар жүйесін сипаттайды, оның әртүрдегі несие алу ... ... ... ... көлемде барлық қаржылық міндеттемені орындауын
сипаттайды.
Алармандарды бағалау стандартын қалыптастыру төмендегі ... ... ... алрмандар тобының несие төлу ... ... ... анықтау,
□ алармандардың несие қабілеттігін ... ... ... ... ... алармандарды несие төлеу қабілеттік деңгейіне қарай
топтастыру,
... ... ... ... қарай жіктеу.
Жекелеген алармандар топтарының несие төлеу мүмкіншілігін бағалаушы
жүйенің сипаттамасын анықтау.
Тауар несиесін ... ... ... критериялар бойынша іске
асырылады:
... ... ... ... ... оны ... ... аларманның беделі,
□ аларманның төлем қабілеттігі,
□ аларманның шаруашылық жұмысының нәтижелігі,
□ операция жұмыс істейтін тауар ... ... таза ... ... және көлемі.
Тұтыну несиесінің төлем қабілеттігін бағалау келесі критериялр ... ... ... ... ... ... деңгейі және оларды қалыптастыру
жиілігі,
□ Аларманның меншікті мүлкінің құрамы, оның ... ... ... ... ... ... ... қажетті
ақпараттық базалар сараптамасын құру және қалыптастыру
Бұл жағдайда пайдланатын ... ... ... ... ... ... көзден және сыртқы көзден қалыптасқан ақпараттар
арқылы қалыптасады.
Алынған ақпараттық сараптама ... ... ... ... ... ... ... клиентке тікелей
қатынау арқылы оның мүмкін және т.б. ... ... ... тексері.
Алармандарды олардың несие төлеу ... ... ... ... бағалау нәтижесіне негізделеді және осыған сәйкес
төмендегі категорияларға бөлінеді:
□ Несие ең ... ... ... ... ... ... ... сай белгілі мөлшерде ғана
несие берілетін аларамандар,
□ Несие берілмейтін ... ... ... ... процедурасын қалыптастыру
Бұл процедураның құрамында қаралатыны: аларманға төлем уақытын алдын
ала және одан кейінгі төлем мерзімін ескерту, ... ... ... болуы туралы іс қозғау.
Кәсіпорындарға дебиторлық қарызды қайта қаржыландырудың жаңа түрін
пайдалануды қамтамасыз ету
Нарықтық қатынастың және ... ... ... ... ... практикасында дебиторлық қарызды басқарудың бірнеше
жаңа түрін ... ... ... оны ... ... яғни
кәсіпорынның айналымдағы активтерін тездетіп басқа ... ... ... және ... өтімді қысқа мерзімдегі бағалы қағаздар.
Қазіргі кездегі қолданылып жүрген дебиторлық ... ... ... ... жататындар:
□ Факторинг,
□ өнімді сатып ... ... ... ... – қаржылық операцияның бірі, сатушы-кәсіпорын төлем құжаттары
бойынша ақша қаражатын алу қақысын банкке немесе мамандырылған факторинг
компанияға береді. ... ... ... үшін банк ... ... ... ... сомасын алады. Коммисиялық төлем мөлшері
өнімді сатып алушының төлем төлеу ... ... ... ... ... ... операцияны жүргізгені үшін банк үш күн мерзімінде
сатушы-кәсіпорынға алдын-ала төлем түрінде, ... ... сай ... ... оның мөлшері 70-90% қарыз сомасын тәуекелдік факторына
байланысты). Қалған 10-30% қарыз соамыс уақытша ... ... ... депозиттегі қарыз бөлігі сатушы кәсіпорынға толық ... ... ... ... беріледі).
Факторнигтік операция сатушы-кәсіпорынға дебиторлық қарызының көптеген
бөлігін, сатып ... ... ... ... ... ... қайта
қаржыландырылады. Факторингтік операцияның кемшілігі сатушының өнімдерді
сатумен байланысты қосымша шығындары, сондай-ақ сатып ... ... ... тура ... болмауы.
Сатушы-кәсіпорынның факторингтік операциясының тиімділігі ... ... ... ... ... банк ... ... процесстік
мөлшенемелерімен салыстыру арқылы анықталады.
Алынған көрсеткіштерді нарықтағы ақшаның орташа деңгейінің пайыздық
мөлшенермесімен салыстыра ... ... ... ... сату
кәсіпорынға тиімді екендігін анықтауға болады.
өнімді сатып ... ... ... ...... ... банкке сатуға жасалатын қаржы операциясы. Есепті
вексельдік мөлшернеме – ... ... ... ... ... тәуекелдік премия деңгейінен тұрады. Көрсетілген операция тек
аударылатын вексель арқыл ... ... ... ... ... ... ... = ВНс= ВНс х Кс х ЖВс / 360 х 100
СМВб – сататын мезгілдегі саекледің есептек ...... ... ... көрсетілген мерзімде вексель
берушіңі қарызын қтеу,
Кс – ... ... ... ... ... ... өтгенге дейінгі
күн саны,
ЖВс – жылдың есепті весель ставкасы, сол ... ... ...... ... ... векселін банктің
пайдасына аудару және оған комиссиялық сыйақы төлеу жөнінде ... ... ... қаржы операциясы. Банк экспорттық операцияны
есептеген векселмен төлеу жөніндн өзіне міндеттеме алады, нәтижесінде тауар
несиесі бойынша сатып алушының қырызы ... ... ... қарызы болып
трансормацияланады. өз мағынасында форфейтинг өзіне факторингтің және
вексельді есептеудің ... ... ... ұзақ ... ... ... қолданылады және экспортерге қолма-қол
вексель арқылы ақша қаражатын алуға пайдаланылады. ... та оның ... ... өте ... сондықтан экспортқа шығарушы кәсіпорынға
шетеле импортерлерімен келісім жасамас бұрын банкпен кеңесуі керек.
Бірінші кезеңде экпортер-кәсіпорын және ... ... ... ... ... түрі және ... ... шарт жасассады.
Импортер-кәсіпорын жасалған ... ... ... ... арқылы төлеуге міндеттеледі.
Екінші кезеңде экспортер-кәсіпорын банкпен келісім жасайды, өз жағынан
ол өнімдерді жеткізгені үшін қаржыландыруға, яғни есептегі вексельмен төлеу
арқылы ... ... ... өз ... өз ... базасына
индоссациялайды.
Төртінші кезеңде импортер елінің банкі оларға индосацияланған1
вексельдеді экспортер-кәсіпорынның адресіне аударады.
Бесінші ... ... ... ... ... оған қажетті
қаражат алады.
Алтыншы кезеңде ... ... ... банктегі вексельдерін
индосациялайды.
Индоссамент – жай және аудармалы вексельдерді табыстау формасы. /"Іскер
адамның орысша-қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі", Аяпова ... ... ... ... ... ... ... келесі
сызбада көрсетіледі:
II
VI
V
I ... ... ... ... ... ... бөлім. Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін тиімді
басқаруды жетілдіру жолдары
1. Айналым активтерінің көлемін басқаруды жетілдіру
Мұндай жетілдіру жолы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін, таңдалған айналым
активтерін құрау саясатының типіне байланысты болу ... ... ... ... ... оларды басқару ... бұл ... ... үш ... этаптан тұрады:
□ Бірінші этапта алдыңғы кезеңдегі айналым активтерінің
нәтижелері талданып, ... ... ... ... өндірістік және қаржылық циклдарды қысқартуға
бағытталған шаралар жүйесі ... ... ... ... ... және ... өткізу
көлеміннің қысқаруына апармауы тиіс.
□ Екінші этапта ... ... ... ... ... өндіріс және өнімнің жеке
түрлерін өткізу көлемі, операционды циклдің ... ... ... бұл активтердің жеке
түрлерінің көлемі мен деңгейі жетілдіріледі.
... ... ... ... ... ... жалпы көлемі анықталады:
АкКж ( ШқСк + ӨдСк + ДқСк + АаСк + ... - ... ... ... соңына кәсіпорынның айналым
активтерінің жалпы көлемі(
ШқСк - ... ... ... ... ... ... және
материалдар қорларының сомасы(
ӨдСк - қарастырылатын алдыңғы кезең ... ... ... ... ... - ... алдыңғы кезең соңына ... ... ... - ... ... ... соңына кәсіпорынның ... ... - ... алдыңғы кезең соңына кәсіпорынның басқа ... ... ... ... тұрақты және өзгермелі бөліктерінің қатынасын
жетілдіру
Айналым активтерінің жеке түрлеріне деген қажеттілік және олардың жалпы
сомасы операцяилық қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ... салалардың кәсіпорындарында
шикізатты сатып алу тек белгілі маусымдарды жүзеге асырылады, бұл айналым
қаражаттарына деген қажеттіліктің бұл ... ... ... себеп
болады. Жеке салалардың кәсіпорындарында шикізатты өңдеу тек ... ғана ... ... өнім ... ... бұл ... өнім қоры түріндегі айналым ... ... ... ... қаражаттарына деген қжеттілік шамасындағы ауытқулар
кәсіпорынның өніміне ... ... ... ... ... ... қаражаттарын басқару процесінде олардың жыл ... және ... ... ... ... ... бөлігін айнықтап алу керек.
Айналым қаражаттарының тұрақты және ... ... ... процесі келесі сатылар бойынша жүргізіледі:
□ Бірінші сатыда айналым қаражаттары ... ... ... ... ... ... жылдар қатары сомасында көрсетілетін талдау
нәтижелері бойынша олардың орташа "маусымдық толқынының"
графигі құрылады. Жеке ... ол ... жеке ... ... ... ... Екінші сатыда "маусымдық толқынының" ... ... ... ... ... ... ... бірқалыпсыздығының коэффициенттері
есептеледі.
□ Үшінші сатыда айналым активтерінің тұрақты бөлігінің
сомасы келесі формула бойынша ... x ...... ... ... активтерінің тұрақты
бөлігінің сомасы,
ААк – қарастырылатын келесі кезеңдегі кәсіпорын айналым
активтерінің сомасы,
Кмин – айналым активтерінің ... ... ... сатыда келесі кезеңдегі айналым активтерінің
өзгермелі бөлігінің максималды және орташа ... Бұл ... ... ... ... ө ... x ... – Кмин)
ААк x (Кмакс – Кмин) ААмакс ... орт = ... ө макс – ... ... айналым активтерінің өзгермелі
бөлігінің максималды сомасы,
ААө орт – ... ... ... активтерінің өзгермелі
бөлігінің орташа сомасы,
ААтұр – келесі кезеңдегі айналым активтерінің тұрақты
бөлігінің сомасы,
Кмакс – ... ... ... ...... ... ... деңгейінің
коэфициенті.
Айналым активтерінің тұрақты және өзгермелі бөліктерінің қатынасы
олардың айнымалыдығын ... мен ... ... ... ... ... ... табылады.
Қорытынды
Қорытындылай келе мен барлық фактілерді жалпылай келе, кейбір
қорытындаларды ... ... ... Әр ... дұрыс қызмет етуі үшін өзіне ақша қаражаттарын
кіргізетін айналым қаражаттары қажет, ... ... ... мен айналыс қорларын сатып алу үшін қолданады.
2. ... ... яғни ... ... ... ... тек бір өндірістік циклда қолданады, және олардың құны
дайын өнімге бірден және толығымен көшіріледі.
3. Айналымқаражаттарын тиімді және ... ...... ... ... мүддесі, себебі материалды ... ... ... құнының 3/4 бөлігін құрайды. Өнімнің
материалсыйымдлығының төмендеуі әртүрлі жолдармен жетіледі,
олардың ішінде бастылары жаңа ... мен ... ... және ... ... ... ... өтімді кезеңнің негізгі белгісі – ... ... ... ... ... ... өндірістік қорларды құру стадиясында,
аяқталмаған өндіріс және ... ... ... шаралармен
жеткізіледі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Бланк И.А. Финансовый менеджмент:Учебный курс. – К.: Ника-Центр, 1999.
2. Ковалев В.В. ... в ... ... – Москва:Финансы и
статистика, 2000.
3. Финансовый менедмент: теория и практика: Учебник/Под ред.Е.С.Стояновой.
– 3-е ... ... и доп. – ... ... ... ... ... для вузов/Г.Б.Поляк, И.А. Акодис, Т.А.
Краева и др.; Под ред. ... Г.Б. ...... ... ... ... ... Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті:Оқу құралы. – Алматы:
Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті, 2002.
6. ... Л.Н. ... ... Учебник для вузов. – Москва: Финансы,
ЮНИТИ, 1998.
7. Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами: ... ... ... Соколов. – Москва: Финансы и статистика, 1997.
8. Финансовый менеджмент:Учебник для вузов /Н.Ф.Самсонов, Н.П.Баранникова,
А.А. Самсонова. – ... ... ... ... ... А.Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятий. – Москва, ... ... 1997 ж ... халық шаруашылығы" Орталық Статитика Басқармасының жинағы
11. 1985 ж "СССР халық шаруашылығы" ... ... ... ... 1990 ж ... ... шаруашылығы" Орталық Статистика Басқармасының жинағы
13. 1993 ж Республикалық Статистика Басқармасының жинағы
-----------------------
Ақшалай саты
Кәсіпорынның ақша қаражаттары
Өндірістік ... ... ... саты
Тиелген тауарлар
Складтағы дайын өнім
АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІНІҢ ЖІКТЕЛУІ
Қаржылық қалыптасу ... ... ... ... активтері
таза айналым активтері
меншік айналым активтері
Айналым активтерінің түрлері бойынша
шикізат, материалдар, жартылай фабрикаттар қорлары
дайын өнім қорлары
дебиторлық қарыз
ақша ... ... ... да ... ... қатысу мінездемесі
өндірістік циклді қамтамсыз ететін айналым активтер
қаржылық циклді қамтамасыз ететін айналым активтер
Айналым ... ... ету ... байланысты
айналым активтерінің тұрақты бөлігі
айналым активтерінің айнымалы бөлігі
Құнды қағаз нарқы
Экспортер елдегі банк (факторинг компаниясы)
Өнімдерді экспортқа шығарушы кәсіпорын
Импортер елдегі банк
Өнімдерді импорттайтын кәсіпорын

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның айналым капиталы27 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын басқару тиімділігіне қаржылық талдау жүргізу («Мөлдір су» ЖШС мысалында)24 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі35 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалануды жақсартудың теориялық мәселелері29 бет
Кәсіпорынның айналым қаражаттары (айналым капиталы)3 бет
Кәсіпорынның негізгі және айналым капиталы7 бет
Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару және ЖШС «Ұланның» айналым активтерін бағалау және талдау86 бет
ААҚ «Тұк казхром» кәсіпорынның экономикалық қызметін талдау21 бет
ААҚ «Тұк казхром» экономикалык қызметін талдау36 бет
Айналым капиталын басқару тиімділігін талдау (“Астана трэйд интернэшнл” АҚ мысалында)64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь