Ресей Федерациясының Орталық Азиядағы геостратегиясы (1991-2009)

БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1 РЕСЕЙ ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ГЕОСТРАТЕГИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12

1.1 Ресей Федерациясының сыртқы саяси ерекшеліктері: мақсаты, негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.2 Ресей Федерациясының сыртқы саясатының ресурстары мен басымдылықтары және Орталық Азиядағы сыртқы саяси стратегиясы ... ... ... ..22
1.3 Ресейдің Орталық Азиядағы геосаяси мүдделері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34

2 РЕСЕЙ ФЕДЕРАЦИЯСЫ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ: ЭКОНОМИКА, ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ, ҚАУІПСІЗДІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

2.1 Ресей мен Орталық Азия мемлекеттері қатынастарының құқықтық негізінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
2.2 РФ мен ОА арасындағы саяси.экономикалық ынтымақтастық ... ... ... ... ... .55
2.3 РФ мен ОА арасындағы қауіпсіздік және тұрақтылық мәселелері ... ... ... ...80

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 95

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 98
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста XX ғасырдың 90-шы жылдары мен XXI ғасырдың алғашқы онжылдығы аралығындағы Ресей Федерациясының Орталық Азияға қатысты саясатының мақсаттары, бағыттары мен геостратегиясы зерттелінген. Сонымен қатар Ресейдің Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздік пен тұрақтылық мәселелеріне байланысты ұстанымы және саяси-экономикалық қатысуы қарастырылған.
Тақырыптың өзектілігі. Кеңес Одағының ыдырауы жаһандық және аймақтық қатынастардың жүйесінде терең өзгерістер әкелді. Еуразиялық құрлықтың орталығында жаңадан бес тәуелсіз мемлекеттердің - Қазақстан, Қырғызстан, Түрікменстан, Тәжікстан және Өзбекстанның пайда болуы жаңа халықаралық-саяси аймақ - Орталық Азияның қалыптасуына бастама болды. Орталық Азия аймағының әрбір егеменді мемлекетінің стратегиялық мақсаттары халықаралық қатынастар жүйесінің субъектілері ретінде әлем мемлекеттерімен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен тығыз байланыс орнату болды.
Әлемдік қоғамдастық өмірінің барлық жақтарын қамтуға бет алған жаһандану жағдайында және жаңадан қалыптасып келе жатқан көптүрлі әлемдік жүйенің дамуында Орталық Азия аймағы геоэкономикалық тұрғыда маңызды орын алуда. Жаңа мыңжылдықтың басынды аймақтың геосаяси және геостратегиялық жағдайы арта түсті. Соның негізінде аймақ халықаралық саясаттың негізгі тақырыптарының біріне айналып, халықаралық қауымдастық назарында ерекше орынды иеленуде. Жаңа аймақ көршілес елдер және халықаралық қатынастардың ғаламдық акторларының қызығушылықтары тоғысатын аумақ пен сыртқы саяси әрекеттестіктегі нысанға айналды. Орталық Азия елдерінің тәуелсіздік алғаннан кейін жаһандық және аймақтық акторлардың жіті назарына ілігуінің негізі мынандай факторлармен түсіндіріледі:
Біріншіден, Орталық Азия өңірі Еуразияның кіндігінде орналасуы арқылы алып құрлықтың едәуір бөлігіндегі тұрақтылық пен қауіпсіздікке ықпал ететін стратегиялық маңызға ие болып отыр.
Екіншіден,Орталық Азия аймағы шетелдік тауарларды өткізудің жаңа нарығы және инвестиция құю ортасы болып табылады, ал бұл фактордың маңызы орта-азиялық елдердің келешекте әлемдік саудаға тартылуы барысында тіптен арта түспек.
Үшіншіден, Орталық Азия аймағы түрлі тараптармен байланыстыратын транзиттік қуатқа ие.
Төртіншіден, орта-азиялық аймақ әлемдік мәні бар бай табиғи ресурстар қорына, энергетикалық және минералды шикізат көздеріне ие болуына байланысты тартымды.
Бесіншіден, орта-азиялық аймақ қазіргі кезде энергетикалық фактордың есебінен тек қана экономикалық емес, сонымен қатар геосаяси маңызға ие, демек әлемдік державалар аймақтағы экономикалық қатысуларының нәтижесінде өз ұстанымдарын бекітуде. Қызығушылық танытып отырған негізгі әлемдік акторлардың қатарында – АҚШ, Қытай, Еуропалық Одақпен қатар ірі мемлекеттер тізіміндегі Ресей Федерациясы да емеурін танытып отыр.
1 Конституция Российской Федерации. -М. : Приор, 2001. -с. 30
2 Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995 г. // Казахстанская
правда. - 08.09.95 г.
3 Конституция Республики Узбекистан // http://www.humanrights.hlO.ru/kl 1 htm.
4 Конституция Туркменистана // http://www.humanrights.hlO.ru/klO.htm
5 Конституция Таджикистана // http://www.humanrights.hlO.ru/k9.htm
6 Конституция Кыргызской Республики // http://www.humanrights.hlO.ru/k6 htm.
7 Концепция внешней политики Российской Федерации от 28 июня 2000
года // http://www.mid.ru/ns-osndoc.nsf/0e9272befa34209743256c630042dl
aa/fd86620b371b0cf7432569rb004872a7?ОpenDocument
8 Концепция национальной безопасности Российской Федерации от
10.01. 1997 года // http://www.mid.ru/ns-osndoc.nsf/0e9272befa3420974325
6c630042dlaa/a54f9caa5e68075e432569fb004872a6?OpenDocument
9 Военная доктрина Российской Федерации, 21 апреля 2009 года //
http://www.mid.ru/ns-osndoc.nsf/0e9272befa34209743256c630042dlaa/2a95
9a74cd7ed01f432569fb004872a3?OpenDocument
10 «2030»Қазақстан Республикасының статегиялық даму бағдарламасы. Алматы., 1997.
11 Қазақстан Республикасының дипломатиялық және консульдық қызымет туралы заңы. 2002.
12 Договор между правительством РФ и правительством РК об аренде испытательного полигона Сары-Шаган, 18 октября 1996 года// lawrussia. ru/texts/legal 901/doc901a568x459.htm
13 Договор между РФ и КР о сотрудничестве в военной области, 5 июля 1993
года // lawrussia.ru/texts/legal901 /doc901 a5 68x5 75 .htm
14 Соглашение межу РФ и КР о порядке использования российских военных
объектов на территории КР и статусе военнослужащих вооруженных сил
РФ в КР, 5 июля 1993 года // infopravo.by.ru/fedl999/spis31 .shtm
15 Соглашение между РФ и РТ о правовом статусе пограничных войск РФ,
находящихся на территории РТ от 25 мая 1993 года // http:/ infopravo .bv ru/fed 1993/chO2/akt 12943 .shtm
16 Соглашение между РФ и РТ о военной службе граждан РФ в вооруженных
силах РТ и их статусе, Москва, 30 декабря 1994 года // http://infopravo.by.ru
/fedl994/ch01/aktl0052.shtm
17 Соглашение между правительством РФ и правительством РТ о порядке
содержания и использования оптико-электронного узла «Нурек» системы
контроля космического пространства, Москва, 28 января 1994 года //
http://lawrussia.ru / texts/legal 428/doc428a725x770.htm.
18 Меморандум о сотрудничестве по охране внешних государственных границ Ашхабад, 24 декабря 1993 года //http://www.inpravo.ru/data/ base304/text3 04v430i550.htm
19 Договор между Российской Федерацией и Туркменистаном о сотрудничестве в сфере охраны государственной границы и о статусе
военнослужащих Пограничных войск РФ, находящихся на территории
Туркменистана на переходный период, 27 августа 1992 года //.http://www. inpravo.ru/data/base304/text708v430i552.htm
20 Соглашение между правительством Российской Федерации и
Туркменистаном о военной службе граждан РФ в вооруженных силах
Туркменистана и их статусе, Ашхабад, 1 сентября 1993 года //
http://www.inpravo.ru/data/base304/text5604v430i5450.htm
21 Договор между РФ и Туркменистаном о совместной охране
государственной границы Туркменистана и статусе военнослужащих
пограничных войск РФ на территории Туркменистана, Ашхабад,
23 декабря 1993 года // http://www.bestpravo.ru/fed 1993/dataOI/tex10239.htm
22 Меморандум об основных принципах решения вопросов, связанных с
гражданством и правовым статусом граждан РФ, постоянно проживающих
на территории РК, и граждан РК, постоянно проживающих на территории
РФ, Москва, 28 марта 1994 года // http://lawrussia.ru/texts/legall85/doc
185a379x809.htm
23 Договор о правовом статусе граждан РФ, постоянно проживающих на
территории РК, и граждан РК, постоянно проживающих на территории
РФ, Москва, 20 января 1995года // http://www.pavlodar.com/zakon/ ?dok:=01
926&ogl=all
24 Соглашение между РФ и РК об упрощенном порядке приобретения
гражданства гражданами РФ, прибывающими для постоянного
проживания в РК, и гражданами РК, прибывающими для постоянного
проживания в РФ, Москва, 20 января 1995 года // http://infopravo.by.ru
/fedl995/ch04/aktl6969.shtm
25 Договор между Российской Федерацией и Республикой Таджикистан об
урегулировании вопросов двойного гражданства, Москва, 7 сентября 1995
года // http://lawrussia.m/texts/legal_185/docl85a830x909.htm
26 Соглашение между Российской Федерацией и Кыргызской Республикой
об упрощенном порядке приобретения гражданства гражданами Кыргызской Республики, прибывающими для постоянного проживания в
Российскую Федерацию, гражданами Российской Федерации, прибывающими для постоянного проживания в Кыргызскую Республику,
и выхода из прежнего гражданства, Москва, 28 марта 1996 года) //http:// www.inpravo.ru/data/base925/text925vl38i834.htm
27 Соглашение между Российской Федерацией и Республикой Таджикистан о
главном военном советнике при министре обороны Республики Таджикистан, Москва, 21 января 1997 //http://bestpravo.ru/fedl997/data O7 tex23461.htm
28 Соглашение между Российской Федерацией и Кыргызской Республикой о
сотрудничестве по пограничным вопросам (Бишкек, 17 июля 1999 года).
29 Совместное заявление президентов РФ Б. Ельцина и РУ И. Каримова,
Москва, 6 мая 1998 года //http://bestpravo.ru/fedl998/data06/tex21280.htm
30 Договор между Российской Федерацией и Республикой Узбекистан о дальнейшем углублении всестороннего сотрудничества в военной и
военно-технической областях, Ташкент, 11 декабря 1999 года //
http://lawrussia.ru/texts/legal 913/doc913a858x524.htm
31 Соглашение об углублении интеграции в экономической и гуманитарной областях между Россией, Казахстаном, Кыргызстаном и Беларусью, 29 марта 1996 года // http://www. novostroy. ru/law/direct.php?num= 1055457 &id;=&sort;-status I &type=gov
32 Декларация между Республикой Казахстан и Российской Федерацией о вечной дружбе и союзничестве, ориентированном в XXI столетие, 6 июля 1998 года // www.lawrussia.ru/texts/legal523/doc523a391x671.htm
33 Соглашение между Республикой Казахстан и Российской Федерацией о разграничении дна северной части Каспийского моря в целях осуществления суверенных прав на недропользование, 6 июля 1998 год // Бюллетень международных договоров. - 2003 год. - № 5. - С.46
34 Договор об учреждении Евразийского экономического сообщества, Астана, 10 октября 2000 года //http://www.kremlin. ru/interdocs/2000/10/10/ 1209 type72066 107540.shtml?type=72066
35 Декларация между Российской Федерацией и Республикой Казахстан о сотрудничестве на Каспийском море, Астана, 9 октября 2000 года // http://www.kremlin.ru/interdocs/2000/10/09/0000 Jype72067_l 28392.shtml?tyре-72067
36 Договор о стратегическом партнерстве между Узбекистаном и Россией,
16 июня 2004 год // infopravo.bv,m/fed2004/ch05/aktl 8O88.shtm
37 Соглашение между Российской Федерацией и Туркменистаном о
сотрудничестве в области безопасности, Москва, 10 апреля 2003 года //http://www.kremlin.ru/text/docs/2003/04/42885.shtml
38 Совместное заявление Президента Российской Федерации В.В.Путина
и Президента Кыргызской Республики К.С.Бакиева, Москва, 5 сентября
2006 года// http://www.kremlin.ru/interdocs/2005/09/05/1505 type72067 93294.shtml
39 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и
Правительством Российской Федерации о сотрудничестве в газовой
отрасли, Москва, 28 ноября 2001 года // http://base.zakon.kz/doc/lawyer
/?uid=6AFF64F3-D499~47C7-8EFD-DlBEA8573E12&doc; id=1026249
40 0 Совместная декларация Президента Российской Федерации и Президента Республики Казахстан о развитии долгосрочного сотрудничества в области переработки и реализации газа Карачаганакского месторождения (г. Санкт-Петербург, 17 июля 2006 года) //http:vyww.kremlin.ru/text/docs/2006/07/108908.shtml
41 Соглашение между Правительством Российской Федерации и
Правительством Республики Казахстан о сотрудничестве в создании
хозяйственного общества на базе Оренбургского газоперерабатывающего завода, Уральск, 3 октября 2007 года // http://lawrussia.ru/texts/legal216/doc216a391x543.htm
42 Совместная декларация Президента Республики Казахстан, Президента
Российской Федерации, Президента Туркменистана и Президента
Республики Узбекистан о развитии газотранспортных мощностей в
регионе Центральной Азии, Туркменбаши, 12 мая 2007; Ташкент, 9 мая
2007 года// http://www.kremlin.ru/interdocs/2007/05/12/1339type72067 128174.shtml?tvpe=72067
43 Соглашение между Правительством Республики Казахстан,
Правительством Российской Федерации и Правительством Туркменистана
о сотрудничестве в строительстве Прикаспийского газопровода, Москва,
20 декабря 2007 года // http://www.kremlin.ru/interdocs 2007/05/12/1334 type72067 128185.shtml?tvpe=72067
44 Интервью Президента РК Н.А.Назарбаева ведущим авторских программ казахстанских телеканалов, Астана, 09.04.2007// http://www.akorda. Wwww/www_akorda_k.nsf/sections?QpenForm&id;_doc=
В021400766525 АА8462572ВА002Е22 AO⟨-ru&L I =L2&L2=L2-18
45 Бакиева и Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева. 26.04.07 //http://president.kg/press/newsZ2199/
46 Выступление Президента РК Н.А. Назарбаева на XII сессии Ассамблеи
народа Казахстана. 24.10.2006// http://www_akorda_kz.nsf/sections? Open Form&id; doc-C139D65940F71A52462572340019E710⟨-ru⋘-L
2&L2=L2-15
47 Выступление Президента РК Н.А. Назарбаева на Экономическом
форуме в Санкт-Петербурге. 10.06.2007 // http://wwwakorda.kz.nsf
sections?OpenForm&id; doc=4E0AACE3FBF876B2462572F60033FEA5&lan;
g-ru&L 1 =L2&L2=L2-16
48 Выступление Президента РК Н.А.Назарбаева в Московском
государственном институте международных отношений МИД России //
http://www.kazembassy.ru/issue/?issueld=l 165
49 Назарбаев Н.Ә. «Еуразиялық кеңістік: интеграциялық әуелет және оны жүзеге асыру» ғылыми-практикалық конференцияда сөйлеген сөзі // Мысль. 2004.-№5.-20-22б.
50 Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы.Алматы: «Дәуір», 1992. -56 бет.
51 Назарбаев Н.А. Пять лет независимости. – Алматы: Казахстан, 1996.
52 Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында. Алматы 1996 .
53 Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. Алматы, 2003 .
54 Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. – Алматы: Кайнар, 2001. – 294 с.
55 Назарбаев Н.А. Казахстанский путь.- Астана. 2006.
56 Токаев К.К. Под стягом независимости. Очерки о внешней политике Казахстана. – Алматы: Болеем, 1997. – 736 с.
57 Токаев К.К. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации. – Алматы: САК, 2000. – 584 с.
58 Токаев К.К. Преодоление. Дипломатические очерки. – Алматы: САК/Gauhar, 2003. – 656 с.
59 Токаев К.К. Дипломатия Республики Казахстан. – Астана: Елорда, 2001. – 552 с
60 Токаев К.К. Свет и тень. – Астана, 2007. – 576 с.
61 Каримов И.О национальной государственности, идеологии независисмости и правовой культуре. Ташкент, 1999.
62 Ниязов С. Внешняя политика нейтрального Туркменистана.А.:1999.
63 Мансуров Т.А. Казахстанско-российские отношения.- Алматы, 1997.- С 248
64 Арыстанбекова А. «Глобализация: история, динамика, аспекты, грани». Алматы: Дайк Пресс, 2002.
65 Ибрашев Ж.О, Байизакова К.Е, Кукеева Ф.Т. США и страны Центральной Азии: реалии и перспективы взаимоотношений.А.:2004.
66 Кенес К. О границе // Саясат. - 2000. - №1.
67 Байзакова К.И. Сотрудничество Казахстана и России в рамках
Договора о коллективной безопасности// Россия - Казахстан. На пути к
интеграции. - М.:МГУ. - 2007. - С. 10.
68 Кукеева Ф.Т. СеntгаІ Аsіа аnd tһе USA. 2006
69 Губайдуллина М.Ш, Макашева К.Н, Байзакова К.И. Актуальные вопросы интеграции и глобализации на примере Европы. Алматы: 2008.
70 Сапанов С.Ж. Восток-Запад: Актуальные проблемы международных отношений и внешней пилитики. Астана -2005.
71 Черних И.А., Мырзахметова А.М., Мырзабеков М.С., Абдикадирова Ж.Б. Аймақтық қауіпсіздіктің өзекті мәселелері: тарихы және қазіргі кезең. Алматы: 2008.
72 Султанов Б. Приоритетные направления внешней политики и политики безопасности Республики Казахстан в условиях глобализации // Казахстан в глобальных процессах (Алматы, IMEP). 2004. № 1. С. 29-48. Евразийская стратегия суверенного Казахстана. Под общей редакцией Султанова Б.К. Научное издание. – Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан, 2005. – 202 с.
73 Нарибаев М. Республика Казахстан и ОЭС: современное состояние и перспективы взаимодействия // Центральная Азия и Кавказ (Лулеа, Швеция). 2008. № 1. С. 114-129.
74 Сыроежкин К. Геополитический эндшпиль // Континент. 2003. № 1. С.26-28.
75 Ашимбаева М.С., Шоманова А.Ж. Страны и регионы мтра в современных международных отношениях. А.:2006.
76 Абдулпаттаев С. Халықаралық қатынастар және Қазақстанның сыртқы саясаты. А.:2006.
77 Абдыкайева А. Всемирная Торговая Организация во внешней политике Республики Казахстан. – Алматы: казну, 2008. – 153 с
78 Ахметгалиев Б.Р., Базаров А.А. Казахстан в интеграционном процессе в постсоветском пространстве // Казахстан-Спектр. № 1–2. 1997. С.55–68.
79 Жоламанова Г. Особая роль Казахстана в интеграционных структурах: политологический анализ // Analytic (Алматы). 2008. № 2. С.20-29.
80 Кожихов А.Г. СВМДА: реалии и перспективы // Analytic. -2002. -№ 3.-С.23-24.
81 Утегенова А.Р. Казахстан и ОБСЕ: опыт сотрудничества // Казахстан в системе международных отношений. – Алматы: МОН РК, МИД РК, казгу, 2001. - С. 45-49.
82 Бурнашев Р., Черных И. Безопасность в Центральной Азии: методологические рамки анализа (военный сектор безопасности). – Алматы: казну, 2006. – 416 с.
83 Султанов Б.К., Музапарова Л.М. Становление внешней политики Казахстана: история, достижения и взгляд в будущее /Под ред. Ашимбаева М.С.– Алматы: Институт мировой экономики и политики при Фонде Первого Президента РК, 2005.
84 Медеубаева Ж.М. Трансформация системы международных отношений в начале XXI в. И приоритеты внешней политики Республики Казахстан // Казахстан-Спектр. 2007. № 2. С. 36-43.
85 Круппа М. Глобализация: шансы и вызовы для Республики Казахстан // Казахстан в глобальных процессах (Алматы, IMEP). 2004. № 1. С. 17-21.
86 Искалиев М. Казахстан в системе международных экономических отношений // Analytic (Алматы, КИСИ). 2006. №1 (31). С. 31-34.
87 Бегишев Т. Инструменты государственного регулирования внешнеэкономической деятельности // Вестник казгу. Серия экономическая. 1998. № 10. С. 24-30
88 Барлыбаев Х. Человек, глобализация, устойчивое развитие. – Москва: РАГС, 2008. – 321 с.
89 Лаумулин М. Казахстан и Запад: ретроспектива отношений в 1990-е гг. // Центральная Азия и Кавказ (Лулеа, Швеция). 2000. № 2. С. 50-79. Столкновение интересов и стратегия России и США на современном этапе: ситуация в мире и в Центральной Азии // Analytic (Алматы). 2003. № 4. С. 3-8. Центральная Азия и Запад: новые геополитические реалии // Казахстан в глобальных процессах. 2004. № 2. С. 96-116. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. Том II: Внешняя политика и стратегия США на современном этапе и Центральная Азия. – Алма-Ата: КИСИ, 2006. – 348 с.
90 Оразалиев Е. Интересы Китая и России в ШОС // Analytic (Алматы, КИСИ). 2005. № 5. С. 13-19.
91 Рахматулина Г.Г. Экономическое сотрудничество государств ШОС как важный фактор устойчивого развития стран Центральной Азии / /Проблемы экономического и финансового сотрудничества в рамках ШОС: Материалы международной научно-практической конференции (Алматы, 31 мая 2006 г.). – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2006. - С.153-165.
92 Кушкумбаев С.К. Развитие ШОС как региональной организации: потенциал расширения // Казахстан-Спектр. № 1. 2007. С. 19-24.
93 Шаймергенов Т. ОДКБ и НАТО: вопросы взаимодействия в регионе Центральной Азии // Материалы 4-й Ежегодной Алматинской конференции КИСИ «Концепции и подходы к региональной безопасности в Центральной Азии. 7 июня 2006 г. – Алматы: КИСИ, 2006. – С.111-127.
94 Сатпаев Д.А. Наркотраффик и проблемы региональной безопасности в Центральной Азии // Analytic (Алматы, КИСИ). 2004. № 1. С. 39-40.
95 Шайхутдинов М.Е. Проблемы безопасности в Центральной Азии //Шайхутдинов М.Е. Геополитика, глобалистика и теория национальной безопасности: методологические и прикладные аспекты. – Павлодар: ТОО НПФ «ЭКО», 2005.С.432-444.
96 Хамзаева А. Шанхайская Организация Сотрудничества: современный этап развития и перспективы // Казахстан в глобальных процессах (Алматы, ИМЭП). 2007. № 4. С. 168-178.
97 Акимбеков С.М. Афганский конфликт и Центральная Азия // Казахстан-Спектр. № 1–2. 1997. С.93–102. Афганский узел и проблемы безопасности Центральной Азии. – Алматы: КИСИ, 1998. – 280 с. (2-е изд. Доп. – Алматы, 2003. – 400 с.)
98 Нарбаев Б. Афганистан и региональная безопасность. - Алматы: Арыс, 2001. - 194 с.
99 Нургалиев М. Результаты антитеррористической кампании США в Афганистане // Analytic (Алматы, КИСИ). 2006. № 4. С. 12-16.
100 Юсупова Г. Узбекистан: проблемы повышения статуса общественных организаций в политической жизни общества // Центральная Азия и Кавказ (Лулеа, Швеция). 2007. № 3. С. 165-172.
101 Акаева Б. Цветы зла. О так называемой «тюльпановой революции» в Кыргызстане. – Москва: Международные отношения, 2006. – 176 с.
102 Абдулло Р. Таджикистан и антитеррористическая кампания в Афганистане // Центральная Азия и Кавказ (Лулеа, Швеция). 2002. № 5. С. 41-52.
103 Шоисматуллоев Ш. Таджикистан в зеркале преемственности и смены поколений. – Душанбе: ФФЭ, 2006. – 320 с.
104 Хаитов А Потеря глобального видения: взгляд из Туркменистана // Центральная Азия и Кавказ (Лулеа, Швеция). 2003. № 2. С. 191-200.
105 Князев А. Государственный переворот 24 марта 2005 г. в Киргизии. – Алматы, Бишкек: Фонд ИНС, 2005. – 252 с.
106 Файзуллаев Д. Россия – Киргизия: экономическое сотрудничество набирает обороты // Азия и Африка (Москва). 2005. № 10. С. 33-39. Узбекистан – Киргизия. Политико-экономические последствия территориальных проблем // Азия и Африка сегодня (Москва). 2005. № 7. С. 9-15.
107 Примаков Е.М. Россия в мировой политике. М.:1998.
108 Гаджиев К.С. Демократическое и имперское начала во внешнеполитической стратегии США // Мировая экономика и международные отношения (Москва). 2007. № 8.
109 Воскресенский А.Д. Восток/Запад. Региональные подсистемы и региональные проблемы международных отношений. М.,2002.
110 Иванов И.С. Новая Российская Дипломатия. М.:2002.
111 Дугин А. Центральная Азия и Шанхайская организация сотрудничества. Московский Центр Карнеги. Рабочие материалы. 2005,
112 Торкунов А.В. Современные международные отношения. - М., 2001
113 Ларраби, Ф.С. Большая игра в Центральной Азии // "United Press
International", США. - 2007. - 7 марта.
114 Рубби, А. Ельциниада. Первое десятилетие постсоветской России/ Пер. с
итал. - М.: Международные отношения, 2004. - 233 с.
115 Вольф М. Рынки, демократия и мир. Капитализм без свободы не работает. Только либеральная демократия может в перспективе решить проблемы нашего мира // Internationale Politik . 2005. № 2. С. 4-19.
116 Хантингтон С. Столкновение цивилизации// Полис№1. 1994. С 33-48
117 Бжезински З. Великая шахматная доска. - М.: М.О, 1998. - 256 с.
118 Киссинджер Г. Дипломатия. М., 1997., Киссинджер Г. Нужна ли Америке внешняя политика ? К дипломатии для ХХІ века. М., 2002.;. Стратегия национальной безопасности США: новая эра//Внешняя политика США, электронная версия журнала госдепартамента США на рус. Яз.Т.7№4;//htpp:www.usinfo.state.gov/journals/itps/1202/ijpr/ijpr1202.htm.
119 Кройцберг С. Внешняя политика России от Ельцина к Путину. – Киев: Оптима, 2002. – С. 304
120 Jonson L. The Tadjik War. A Challenge to Russian Policy. – London, 1998. – 85 p.
121 Zvyagelskaya I. Russia`s policy in Central Asia: interests and approaches // Central Asia`s Affairs. – 2006. - №2. – P. 28-30
122 Иванов И.С. Россия в современном мире. Ответы на вызовы ХХІ века: статьи и выступления. – М: ОЛМА-ПРЕСС, 2009
123 Статбюллетень СНГ. – Стат. сб. М., 2005.
124 Россия и страны Центральной Азии: ваимодействие на рубеже тысячелетий / отв. ред. Л. Зевин, Институт экономики РАН. – М: Наука, 2008. – 224 с.
125 Давыдов Ю.П. Расширение зоны ответственности Атлантического мира// Внешняя политика и безопасность современной России 1991-2002 Хрестоматия в 4-х томах, Том – 2. М.: РОССПЭН, 2002г. 445б.
126 Хонг Ван Сук. Геостратегия России и СВА. - Дип. Академия, МИД РФ, 1998, - стр. 31.
127 Хусталев М.А. Центральная Азия во внешней политике России. - М., 1994. - С. 29-61
128 Парамонов В. Экономические отношения между Россией и Центральной Азией: общий фон, современное состояние и основные проблемы // Казахстан-Спектр (Алматы: КИСИ). 2008. № 2. С. 60-68.
129 Россия и страны Центральной Азии: взаимодействие на рубеже тысячелетий. – Москва: Наука, 2006. – 224 с.
130 Казакпаев М. США-Кыргызстан: модель взаимодействия неравновесных участников. 2009. С. 573.
131 Борисов Н. «Революционные» и «постреволюционные» процессы на постсоветском пространстве: правомерен ли сравнительный анализ? // Центральная Азия и Кавказ. 2009. № 5. С. 81-93.
132 Дипломатия жаршысы.- 2005.- № 2. С - 347.
133 Зевин Л.З., Ушакова Н. А. Россия и Центральная Азия: проблемы и перспективы экономических отношений // Восток - Оriens (Москва). 2008. № 2. С. 77-90; № 3. С. 91-104.
134 Парамонов В. Экономические отношения между Россией и Центральной Азией: общий фон, современное состояние и основные проблемы. – Центр конфликтных исследований при Академии Вооруженных Сил Великобритании. – Великобритания, 2007. – 11 с.
135 Интерфакс. 2000 ж. 26-желтоқсан.
        
        ӘЛЬ  -  ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ  УНИВЕРСИТЕТІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРА
Халықаралық қатынастар және Қазақстан Республикасының сыртқы ... ... ... ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ГЕОСТРАТЕГИЯСЫ (1991-2009)
Орындаған : Жапсарбаева А. ... ... ... ... ... ... С.Ж. ... ... ... ... ... ... ... С.Ж. __________2010ж. ... 2010 ... МЕН ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ГЕОСТРАТЕГИЯСЫ.............................................12
1.1 Ресей Федерациясының сыртқы саяси ерекшеліктері: мақсаты, ... ... ... ... ... ... ... мен басымдылықтары және Орталық Азиядағы сыртқы саяси стратегиясы..............22
1.3 ... ... ... ... ... РЕСЕЙ ФЕДЕРАЦИЯСЫ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ: ЭКОНОМИКА, ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ, ҚАУІПСІЗДІК...............................................................49
2.1 Ресей мен ... Азия ... ... құқықтық негізінің қалыптасуы.................................................................................................................49
2.2 РФ мен ОА арасындағы саяси-экономикалық ынтымақтастық.....................55
2.3 РФ мен ОА ... ... және ... мәселелері...............80
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................................95
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................................98
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
Осы диссертацияда төмендегідей шартты белгілер мен қысқартулар пайдаланылған:
ААҚ - Ашық акционерлік коғам
АҚШ - Америка Құрама Штаттары
АТҚҚ - ... ... ... ... - Біріккен Ұлттар Ұйымы
ЕурАзЭҚ - Еуразиялық Экономикалық Қауымдастық
КСРО - ... ... ... ... - ... ... - ... Азия
РФ - Ресей Федерациясы
ТМД - Тәуелсіз Мемлекеттер ... - ... ... Шартты Ұйымы
ШЫҰ - Шанхай Ынтымақтастығы Ұйымы
ШӘҰК- Шұғыл әрекет ететін ұжымдық ... ... ... сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста XX ғасырдың 90-шы жылдары мен XXI ғасырдың алғашқы онжылдығы аралығындағы Ресей Федерациясының Орталық Азияға қатысты саясатының мақсаттары, ... мен ... ... ... ... ... Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздік пен тұрақтылық мәселелеріне байланысты ұстанымы және саяси-экономикалық қатысуы қарастырылған.
Тақырыптың өзектілігі. Кеңес Одағының ыдырауы жаһандық және аймақтық ... ... ... ... ... ... құрлықтың орталығында жаңадан бес тәуелсіз мемлекеттердің - ... ... ... ... және Өзбекстанның пайда болуы жаңа халықаралық-саяси аймақ - Орталық Азияның қалыптасуына бастама болды. Орталық Азия аймағының ... ... ... ... ... халықаралық қатынастар жүйесінің субъектілері ретінде әлем мемлекеттерімен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен ... ... ... ... ... ... ... барлық жақтарын қамтуға бет алған жаһандану жағдайында және жаңадан қалыптасып келе жатқан көптүрлі әлемдік жүйенің дамуында Орталық Азия аймағы геоэкономикалық ... ... орын ... Жаңа ... ... ... геосаяси және геостратегиялық жағдайы арта түсті. Соның негізінде аймақ халықаралық саясаттың негізгі тақырыптарының біріне айналып, халықаралық қауымдастық назарында ерекше ... ... Жаңа ... ... ... және ... ... ғаламдық акторларының қызығушылықтары тоғысатын аумақ пен сыртқы саяси әрекеттестіктегі ... ... ... Азия ... ... ... ... жаһандық және аймақтық акторлардың жіті назарына ілігуінің ... ... ... ... ... ... Азия өңірі Еуразияның кіндігінде орналасуы арқылы алып құрлықтың едәуір бөлігіндегі тұрақтылық пен қауіпсіздікке ықпал ететін стратегиялық маңызға ие ... ... ... Азия ... шетелдік тауарларды өткізудің жаңа нарығы және инвестиция құю ... ... ... ал бұл фактордың маңызы орта-азиялық елдердің келешекте әлемдік саудаға тартылуы барысында тіптен арта түспек.
Үшіншіден, Орталық Азия аймағы түрлі тараптармен ... ... ... ие.
Төртіншіден, орта-азиялық аймақ әлемдік мәні бар бай табиғи ресурстар қорына, энергетикалық және минералды шикізат көздеріне ие болуына ... ... ... орта-азиялық аймақ қазіргі кезде энергетикалық фактордың есебінен тек қана ... ... ... ... геосаяси маңызға ие, демек әлемдік державалар аймақтағы экономикалық қатысуларының нәтижесінде өз ... ... ... ... ... негізгі әлемдік акторлардың қатарында - АҚШ, Қытай, ... ... ... ірі ... ... ... ... да емеурін танытып отыр.
Кез ... ... ... өмірдің өз дамуының стратегиясын түбегейлі қайта қарау туралы шешім қабылдауға мәжбүрлейтін белгілі шекке келетін сәттері болады. ... ... не ... ... курс өзін тәмамдатқан, не терең қате болып шыққан кезде болады. Нақ осындай шекте бүгінгі Ресей де тұр. Бұның ... ... ... ... ... келе ... өткен ғасырдың 90-шы жылдарының басында алынған сыртқы саяси курстың құлдырауы болып ... Бұл ... ... негіздері ельциндік Ресей КСРО тарағаннан кейін бірден босатылу бойынша саясатты жүзеге ... ... ... ... КСРО ... кейін басталған ресейлік тарихтың кезеңін Ресейде мемлекеттік биліктің бүкіл жүйесі құлап, ал сол кездегі халықаралық қарым - ... ... ... ... түбегейлі әлсіреген кезде XVII ғасырдың басына ұқсас деп ... ... ... бар. ... ... Ресейі қайтадан қарқынды өзгеретін әлемде өз орнын іздеу мәселелерімен ұшырасты.
Ресейдің Орталық Азияға ... ... ... ... өне бойы тұрақты түрде өзгеріске ұшырап отырды: аймақ мемлекеттерін толығымен елемеу саясатынан (ХХ ғ. 90 жж. байқалды) ... ... ... ... ... ынтымақтастық орнатуға бағытталған саясатқа дейін. Соңғы жылдардағы аймақтағы Ресейдің белсенділігіне қарамастан әлі де нақты қалыптастырылған, бірізді ... ... ... ... Ресейдің Орталық Азиядағы саясаты бірқатар өзара тәуелді факторлардың әсеріне байланысты қалыптасуда.
Бірнішіден, посткеңестік ... ... ... ... айтарлықтай эрозиясы. Ортақ кеңестік өткен шақтың факторлары мемлкеттердің жаңа саясаттарының қалыптасуында шешуші ролін жоғалтуда. Орталық ... ... ... үшін, әсіресе Өзбекстан, Түрікменстан, Ресеймен одақтас қатынаста болу басымдылық болудан қалуда. Осы жағдайда Ресей мұндағы ықпалы үшін ... ... ... ... әр ... күштердің ықпалы мен күшін тепе-теңдікте ұстауға бағытталған саясат ... ... ... ... ... өткен сайын айқын көрініс табуда. Соның ішінде, бұл көпвекторлылық тарихи таңдаудың ... ... ... керісінше, ОА мемлкеттерінің нақты болатынын шешуге ұмтылмайтындығында ... ... ... ... ... ... таба отырып, барлық күш орталықтарымен белсенді диалог жүргізу.
Үшіншіден, соңғы он жылдықта Ресей мен Орталық Азия ... ... ... халықаралық ұйымдардың қайта құруы орын алуда. ТМД көз алдымызда қауқарсыз ... ... ... ... ... ... ... ЕурАзЭҚ-қа көшуде, ал әскери-саяси құраушысы ҰҚКҰ мен ШЫҰ құзіретіне өтуде.
Төртіншіден, Орталық Азияда ҰҚКҰ мен ШЫҰ ... ... ... керісінше, бір білінер-білінбес бәсекелестік байқалуда. Саяси байланыстар мен танымды құрылымы ШЫҰ аясында байқалса, нақты ... ... ... ... ... қайта құрылуы ҰҚКҰ аясында жүзеге асуда.
Бесіншіден, Ресейдің өзі 2000 жылғы сыртқы және әскери саясатының басымдылықтарын қайта қарастыруда. Егер де 1990 ... ... ... өзін ... ... ішкі ... ... аударған аймақтық держава ретінде анықтаса, қазіргі онжылдықта уақыт өткен сайын Ресей Еуразияда ғана емес, бүкіл ... ... ... ... ... ... ұмтылушы жаһандық держава рөліне оралуда.
Аталған факторлардың Ресейдің болашақта аймақ мемлекеттеріне қатысты әр біреуінің мүдделерін ескеретін прагматикалық, ... және ... ... сай ... ... ... ... көрсетеді.
Қазіргі таңда Ресейдің негізгі геосаяси белсенділігі артып отырған аймақтардың бірі - ... ... ... ... ... ... ... оралу үшін Еуразияның жүрегі болып табылатын осы аймақта өз басымдылығын орнату арқылы бұрынғы ықпалын қайтару Ресейдің бірінші қатардағы мақсаты ... ... ... ... интеграция арқылы саяси бірігуге жол аша отырып, жаңа кезеңде және жаңа ... ... ... ... ... ... құруға үлкен талпыныстарын байқауға болады.
Кеңес Одағының ыдырауы нәтижесінде жаңа кезеңге аяқ басқан Орталық Азия ... ... және ... ... қарай әлемнің ірі мемлекеттерінің назарын аударған стратегиялық маңызды аймаққа айналды. Дегенмен Орталық Азиядағы жағдайлардың қай бағытта дамитындығы Ресейдің осы аймақтағы ... ... ... ... ... байланысты болатыны анық.
Аймақтағы қауіпсіздік және экономикалық алға жылжудың кепілдігі ретінде Ресейдің ... Азия ... ... саясатына көз жіберіп, қазіргі жағдайын талдап, болашағына ден қою аса маңызды әрі ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың 90-шы жылдары мен XXI ғасырдың алғашқы онжылдығы аралығындағы Ресей Федерациясының Орталық ... ... ... ... әрі ... ... ... Жаһандық бәсекелестік заманында Ресейдің даму стратегиясына және ... ... ... ... ... талдау жасау және даму үрдістерін анықтау.
Аталмыш мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... диссертациялық зерттеу жұмысы төмендегідей нақты міндеттерді шешуді көздейді:
* Ресей Федерациясының сыртқы саяси ... ... ... ... мен ... және Орталық Азиядағы сыртқы саяси стратегиясын толық зерттеп ашып көрсету;
* Ресейдің Орталық ... ... ... ... құқықтық негізінің қалыптасуын саралау;
* РФ мен ОА арасындағы саяси-экономикалық ынтымақтастығын қарастыру;
* Ресей Федерациясының Орталық Азияға қатысты сыртқы саяси ... ... ... ... ... бағытының ерекшеліктерін жан-жақты талдау;
* Ресей Федерациясының Орталық Азия мемлекеттерімен өзара қарым-қатынасы мен ынтымақтасуының ерекшеліктерін сараптау.
Зерттеу жұмысының нысаны - ... ... ... Азия ... ... ... саяси бағыты.
Зерттеу жұмысының пәні - Ресей Федерациясының сыртқы саясаты және Орталық Азия.
Диссертациялық жұмыстың хронологиялық шеңбері XX ... 90-шы ... мен XXI ... ... ... ... қамтиды. Алайда кейбір жағдайларда мәселені жіті түсіндіру үшін алдыңғы кезеңдерге ... ... ...
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Қазіргі кезде автордың белгілеуі ... ... ... ... ... түрде зерттеу жұмысы жүргізілмеген. Зерттеулер көбінесе Ресейдің Орталық Азия елдерімен қарым-қатынасы, екіжақты және аймақтық ынтымақтастық түрлі аспектілері, жекелеген мемлекеттер шеңберінде ... ... ... ... ... ... отырған диссертациялық жұмыс жаңа зерттеу жұмысы болып табылады.
Диссертациялық зерттеу жұмысының деректік негізі. Зерттеу жұмысында пайдаланған деректер ... өте ... ... оны ... бірнеше топқа бөліп қарастырдық.
Деректердің бірінші тобын Ресей Федерациясының және ... Азия ... ... ... сыртқы саяси концепциялары, ұлттық қауіпсіздік доктриналары, бағдарламалық құжаттары құрайды [1-11]. Көрсетілген деректер тобы Ресейдің Орталық Азияға ... ... ... ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Деректердің екінші тобына Ресей Федерациясы және Орталық Азия елдері арасындағы екіжақты қарым-қатынастар негізін қалайтын және оларды реттеуші ... ... ... Еңбекте Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасы және жекелеген мемлекеттер арасындағы қатынастарды реттейтін ... ... ... ... ... саласындағы кең көлемді ынтымақтастықты дамыту туралы, достық, өзара көмек және серіктестік туралы келісім шарттар [12-43].
Деректердің үшінші тобына Ресей Федерациясы мен ... Азия ... ... ... мемлекет қайраткерлері, белгілі бір ресми жауапкершілігі бар жеке ... ... ... ... мен сұхбаттары жатады [44-49].
Зерттеу жұмысында қолданылған деректердің төртінші тобын Қазақстанның, Ресейдің шығыстанушыларының, Орталық Азия елдері саясаттанушы, тарихшы ... ... мен ... құрайды.
Деректердің бесінші тобына зерттеу жұмысының тақырыбына тікелей байланысты мәселелерді қамтушы бұқаралық ақпарат құралдарының, мерзімдік басылымдардың және ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттері арасындағы саяси-құқықтық, әлеуметтік- экономикалық қатынастарының негізін көрсететін статистикалық мәліметттер мен ресми ақпараттық анықтамалықтар құрайды.
Деректердің алтыншы тобына халықаралық саясаттағы теретиктердің ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының ықпал ету рөлі және Орталық Азия аймағының алатын орны мен маңыздылығын көрсету арқылы, Ресейдің ... ... және ... ... қарым-қатынасын зерттеу барысында түрлі концепциялар мен әдіс-тәсілдер ұсынылған.
Тақырыптың ғылыми зерттелу деңгейі. Әлемдік жаһандану жағдайындағы Ресей ... ... ... ... ... саясатын зерттеу және оны жүйелі түрде талдау қоғамдық ... үшін өте ... ... бірі ... ... ... таңда Орталық Азия мемлекеттерімен тарихы ортақ және тағдырлас Ресейдің Кеңес Одағы күйрегеннен кейін Орталық Азияда жүргізген саясаты мен ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... Бұл ... осы мәселеге байланысты көптеген отандық және шетел ғалымдары зерттеу жүргізіп, қалам тартуда. Бұл еңбектер зерттеу жұмысының ... ... ... және ... мәнін аша түсуге айтарлықтай жәрдемдесті.
Пайдаланылған еңбектер қатарында алдымен ҚР Президенті және қазақстандық дипломаттардың еңбектерін айтуға болады. Мысалы, ... ... ... ... ел ... ішкі және ... саясатын қалыптастырып, даму бағытын қарастырған. Оның ішінде Ресейдің Орталық Азия елдерімен қатынастарының дамуы, ынтымақтастығы, Қазақстанның Ресеймен өзара тиімді экономикалық, ... ... ... ... ... қажеттілігі баяндалады [50-55].
Қазақстанның егемен ел ретінде сыртқы саяси бағыттарын айқындауы, оның халықаралық қауымдастыққа ... мүше ... ... және ... - ... ... арасындағы дипломатиялық қатынастарының дамуын, Орталық Азиядағы Ресейдің геосаясатын Қ.Тоқаевтың еңбектерінде қарастырады [56-60].
Сонымен қатар ... ... ... Орта Азияның республикалары басшыларының еңбектері де пайдаланылды. Олардың ... ... ... [62] ... атап ... ...
Қазақстандық дипломаттармен саяси қайраткерлердің де зерттеу еңбектері тақырыпты ашуға, зерттеуге өз септігін тигізді. Олардың қатарында ... [63], ... [64] атап ... ...
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің халықаралық қатынастар және Қазақстан ... ... ... ... ... ... да айта кету ... Профессор Ж.У. Ибрашевтың жетекшілігімен жазылған еңбекте авторлар ... ... Азия ... ... ... ... келе, Қазақстан - Ресей арасындағы қарым қатынастардың дамуы ... ... ... ... тереңдетуге жәрдемдесетін интеграциялық фактор бола алатындығына күмәндануға болмайды" - дейді [65].
Профессор К.Қ. ... ... ... саясаты төңірегіндегі кейбір мәселелерге арналған бірнеше мақалалары бар. Солардың бірінде ғалым: "Қазір Кіндік Азияны ядролық ... ... деп ... ... Оған ең алдымен Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Монғолстан қосылар деген үміттемін" ...ол "құрылса, оның игілігін көптеген халықтар көрері ... ... ... ... ... азия ... ... мен тығыз қатынаста болу керек - деп түйіндейді [66].
Профессор К.Е.Байзакова, Ф.Т.Көкеева, М.Ш.Губайдуллина, К.Н.Макашева, С.Ж.Сапанов, И.А.Черныхтың [67-71], ... ... ... ... ... мен Орталық Азия елдерінің ынтымақтастығын, жаһандану үрдісіндегі Қазақстанның аймақ елдерімен және оның ішінде Ресей мен қатынасты тереңдетуге жәрдемдесетін ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті жанындағы Қазақстандық Стратегиялық Зерттеулер Институтының (КИСИ), Халықаралық Экономика және Саясат Институтының (ИМЭП), Қазақстан Республикасы Ғылыми Академиясының Шығыстану Институты ... ... және ... да ... ... ... ... орталықтар, жоғарғы оқу орындарының тарихшы, саясаттанушы ғалымдары Қ.Сұлтанов, М.Нарибаев, С.М.Ашимбаева, А.Ж.Шоманова, ... ... ... ... Д.А. Сатпаев, С.М.Акимбеков[72-99] сынды Қазақстандық зерттеулер негізінен ... ... ... көрген еңбектерінде Ресейдің Орталық Азиядағы геостратегиясын, Орталық Азиядағы геосаяси жағдайды, Қазақстанның аймақ елдерімен ынтымақтастығын, Орталық Азиядағы халықаралық ... ... ... қарастырады және Орталық Азиядағы 11 қыркүйек оқиғасына дейінгі және ... ... ... ... мен ... Азия мемлекеттерімен ынтымақтастығы жолында кедергі келтіруші нақты мәселелер жан-жақты сарапталып, Ресейдің сыртық саяси басымдылықтары Орталық Азия мемлекеттерімен тұрақты ... ... бел ... басты себептері айқындалған. Ресейдің Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздік ұйымдарының ... мен ... ... ... ... үлестері туралы жазады. Оның ішінде Ресейдің осы ... ... мен ... қол жеткізу құралдары анықталған.
Ресей Федерациясының Орталық Азия елдерімен өзара ынтымақтастығын, аумақтық қауіпсіздік мәселелері бойынша Орта Азия ... ... ... ... тәжік, түркімен зерттеушілері Г.Юсупова, Б.Акаева, Р.Абдулло, Ш.Шоисматуллоев, А.Хаитов, Князев А, Файзуллаев Д [100-106] еңбектері ... ... ... ... ... ... ... Азиядағы геостратегиясына, аймақ елдерінің өзара қарым қатынасын, аумақтық қауіпсіздік мәселелерінің кейбір қырларына талдау жасауға бірқатар Ресей зерттеушілері мен ғалымдарының ... ... ... ... ... ... ... И.С.Иванов, А.Дугин, А.Торкунов [107-112] сияқты зерттеушілерді атауға болады.
Қарастырып ... ... ... ізденіп жүрген шетелдік зерттеушілерден Ларраби Ф.С, Рубби А, ... М, ... ... ... ... ... атап өту ...
Магистрлік диссертацияның теориялық және әдістемелік негізі. Зерттеу жұмысының теориялық негізін отандық және шетелдік ғалымдардың ... ... ... ... ... ... және ... мемлекетаралық құжаттарға жинақтау, талдау, жүйелеу әдістері қолданылды. Сонымен қатар кеңінен қолданылатын тарихи-салыстырмалы және жүйелеу әдістері де зерттеу жұмысына арқау болды. Бұл ... ... ... саясатындағы Орталық Азия республикаларының әрқайсысының орнын жүйелі ... ... ... ... ... ... ... негізде жүйелеп, оның нәтижесін шығару үшін, сол арқылы баяндау, талдау және болжау түрінде негізгі мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... ... батыс зерттеушілері, әсіресе американдық саясаттанушылар, өз үлестерін қосқан. Олар зерттеудің билікті-элиталық, плюралистік, ұйымдастырушылық-құрылымдық, рационалды, бюрократиялық-саяси ... ... ... ... ... саясат пен халықаралық қатынастарды зерттеу мен талдаудың көптеген әдістемелерін дамытқан.
Берілген зерттеу жұмысының тақырыбын ашуда ... ... ... жаңа ... ... қолданылады. Саяси құбылыстар субъектілер арасындағы өзара әрекеттің байланысына және оның сипатына құрылым деңгейінде баға беруді талап етеді. ... ... ... мен ... ... ... зерттеудің едәуір қажетті әдістемесі дәстүрлі және рационалды әдістерді қамтитын жаңа ... ... ... Ол ... ... концепциясы болып табылады да, жаңа құрылымдық функционализмге сүйенеді. Ал ол өз кезегінде Парсонс Т., Абрахамсон М., ... Н., Мюре У., ... С., ... М., ... К., Яо Д. ... ғалымдар зерттеген құрылымдық-функционалдық талдаудың дамуы болып табылады. Жаңа геосаясатта саяси құбылыстар экономика, саясат, идеология және географиялық жағдайлар сияқты 4 ... ... ... құрылым арқылы қарастырылады. Құрылымның тұрақтылығы мен мызғымастығының бірден-бір шарты аталмыш 4 қызметтің өзара үйлесімділігі болып табылады. Ал ішкі ... ... ... арасындағы себеп-салдарлы байланысқа сүйенеді, сондықтан жеке қызметтердің тұрақтылығының бұзылуы бүкіл құрылымның қайта ұйымдастырылуына, кері ... әкеп ... ... ... ... баға берудің тағы бір әдісі ретінде ойындар теориясы пайдаланылады. Бұдан 40 жыл бұрын метематик Джон фон ... мен ... ... ... экономикалық мәселелерді шешудің тиімді жолдарын табуға тырысқан, сол орайда өздерінің "Ойындар теориясы және экономиканың тәртібі" атты ... ... ... ... ... ... жасап шығарған. Оның негізінде рационализм принциптері бойынша жұмыс істейтін субъектілердің типтеріне талдау және болжау модельдері құрылатын мүмкіндік ... ... ... бұл ойындар теориясы ғылымның басқа да салаларына қолданылатын ... ... ... ... ол ... мен процесс тұрғысынан алғанда, мемлекетаралық келіссөздер сияқты саяси құбылыстарды зерттеудің салыстырмалы әдісі болып табылады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар. ... ... ... бойынша қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар мыналар:
* Қазақстан мен Орта Азия өзінің геосаяси және геоэкономикалық жағдайына ... әлем ... ... ... ... стратегиялық аймақ болып табылады. Аймақтағы Ресейдің маңыздылығы АҚШ, ҚХР ... ... ... ... да ... Орта ... саяси, экономикалық, идеологиялық қатаң бәсекелестігімен анықталады.
* Ресей мен Орталық Азия елдерінің сыртқы саясатының ... ... ... мен ... ... Бұл өз ... ... ынтымақтастықтың қалыптасуы мен дамуындағы мәселелерді зерттеуге мүмкіндік береді.
* Ресейдің Орта Азиядағы геостратегиясы жүйелі түрде қарастырылды.
* Ресейдің экономикалық - ... ... ... ... ... ... ... асыру болып табылады. Әсіресе, энергетикалық саладағы ынтымақтастық ерекше бөлініп ...
* ... мен ... Азия ... арасындағы аймақтық қауіпсіздік саласындағы ықпалдастықтағының маңызы ашылды. Мемлекеттің егемендігі мен аумақтық ... ... ... табылатын аймақтық тұрақтылық, интеграция ынтымақтастықтың зор жемісі саналады.
Зерттеу ... ... және ... ... ... ... жұмысының негізгі тұжырымдары мен қорытындылары тарих, халықаралық қатынастар, саясаттану, ... және ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыратын үрдістерді сараптауда пайдалы. Мемлекттік және қоғамдық ұйымдар үшін Ресейдің сыртқы саяси концепцияларын жобалау тәжірибесіне зерттеу барысында ... ... ... Республикасының сыртқы саяси және басқа да мемлекеттік мекемелері үшін ... ... ... саяси бағытты жобалау барысында ұсыныстар ретінде қабылдануы мүмкін. Ғылыми жобаларда, жоғарғы оқу ... , , ... үшін ... ... ... ... ...
Магистрлік жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен және қорытындыдан тұрады. Диссертациялық жұмыстың басында ... ... мен ... ... ... пайдаланған әдебиеттер тізімі берілген. Жұмыс көлемі - 106 бет.
1 РЕСЕЙ ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері: мақсаты, негізгі бағыттары
Ресей Федерациясының сыртқы саясаты кез ... ... ... саясаты сияқты өзге елдермен экономикалық, саяси, әскери және ... ... ... ... жүйе ... ... Ол байланыстар халықаралық жағдайларға, Ресейдің әлемдік қауымдастықтағы орны мен рөліне, ішкі саяси ... ... ... ... асырылады.
Сыртқы саясатты зерттеу барысында тарихи тәсілді пайдалану үшін ... ... ... және ... ... ... ... сыртқы саясатының пішінін көрсетуде ұлттық ерекшеліктермен қатар, халықаралық жүйедегі жағдайы ... ... ... ... саналады. Ресей Федерациясының сыртқы саяси жүйесін қарастыру міндетті түрде ... ... ... ... ... ... объективті және субъективті жағдайда ескерумен тығыз байланысты.
Ресейдің сыртқы саяси ... мен ... ... ... ... орыс елінің сыртқы саяси дамуындағы заңдылықтарды, кезеңдер мен ерекшеліктерді әлемдік және аймақтық тарих шеңберінде қарастыру тиімді.
Қарастырылып отырған зерттеу ... ... ... саясатындағы орта-азиялық бағытқа арналғандықтан, біз осы бағытқа қатысты ... ... XX ғ. ... ... мен XXI ғ. ... ... арасындағы мерзімді белгіледік.
Бұл кезең Ресей тарихы мен сыртқы саясатындағы жаңа кезең болып белгіленді. 90-шы ... әлем ... ... үдерісімен, саяси бетбұрыстармен танымал болса, Ресей тарихында бұл кезең Кеңес ... ... ... әлем ... жаңа ... ... байланысты болды [110, - 26-27б].
1990 жылдар басындағы ресейлік дипломатия мойнында ауыр жүк тұрды. Ол ... ... ... ... ... орналастыруға міндетті еді. Бұған дейін Кеңес Одағы төтеп бере алатын алып күш ретінде қарастырылса, енді Ресей қатардағы демократиялық ел ... ... ... ...
Кеңес Үкіметі ыдырап, Тәуелсіз мемлекеттер достығы пайда болғаннан соң Ресей Федерациясы халықаралық сахнада ... ... ... ... ... ... Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі орнын иеленіп, өз артынан ұлы ядролы держава мәртебесін сақтап қалды. Сонымен қатар қалыптасқан жаңа ... ... ... ... ... ... концепциясын құрастыруға мәжбүр етті. Концепцияның негізгі мақсаты территориялық мызғымастық пен тәуелсіздікті сақтай отырып, нарықтық экономиканы қамтамасыз ету, әлемдік қауымдастықтың тең ... болу [107, 311б]. ... ... ... екі ... бағыты анықталды: бұрынғы КСРО құрамында болған республикалармен және Батыспен, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... Реформалық бағытты алға жүргізу үшін батыс елдер тарапынан керекті көмек алу. Басты ... ... ... ... қатынасына бөлінді. Сыртқы саяси қатынастар елдегі шаруашылық дағдарыстан шығудың негізгі жолы болып қарастырылды.
1990-шы жылдардың екінші ... ... ... ... концептуалды негізі сөз тіркесіне сай болды. Аталған концепция АҚШ пен ... ... ... Бұл ... екі ... танытты. Кей жағдайларда Ресей АҚШ пен ЕО-ты қолдаса, ... ... ... ... бас ... ... Бұл жайт ... Косоводағы интервенциясына және Балқан мәселесіне байланысты дипломатиялық даулар еді.
1992 жылдың ақпан айында Ресей Федерациясының тұңғыш президенті Б.Н. ... ... ... ... туралы Ресей мен АҚШ арасынындағы Декларацияға қол қойып, бұдан былай екі держава бір-бірін ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттер Достастығымен қарым-қатынастардың дамуы Ресей сыртқы саясатының өзекті міндеттерінің біріне айналды. Ресейдің таяу шетелдердегі жаңа ... ... ... ... ... ТМД ... саяси, экономикалық мәселелерді шешуге негізделді. ТМД елдері арасындағы қатынастың негізгі мәселесі тиімді экономикалық серіктестік қалыптастыру болып табылды. Алайда 1992 ... ... ... ... ... ... Ресей ТМД мемлекеттерімен энерго тасымалдау саудасын әлемдік бағамен жүргізуге мәжбүр болды. ... ... ... ... ... өсіп, ТМД шеңберіндегі тауар айналымы төмендеді. Осылайша, КСРО ... ... ... екі жыл ... ... процесстермен айқындалды.
1992 жылы Ресей Федерациясының қиыр шетелдердегі сыртқы саясаты жағдайында еді. ... ... ... ... ... оның әлеуметтік-экономикалық жағдайы әсер етті [52,-95б].
1992 жылы Ресей сыртқы саясатында Азия-Тынық мұхиты аймағының алдыңғы ... ... ... ... елеулі орында тұрды. Бұл мерзімде Оңтүстік Кореямен дипломатиялық қатынастар орнатылды, Қытай негізгі сауда серігі ... ... ... ... ... келтіріле бастады [118,-52б].
Ресей сыртқы саясаты үшін XX ғасырдың соңғы жылдары қиын-қыстау мезгіл болып табылды. 1998 жылғы қаржылық дағдарыс ... ... ... ... саясатына соның ішінде сыртқы саясатқа да қарсылығын білдіруге алып келді.
1990-шы жылдар ағымындағы Ресей Федерациясының сыртқы саясаты сарынында өтті. Ельцин ... ... ... ... ... ... терең интегралды шиеленістер 1990-шы жылдар төңірегіндегі сыртқы саясаттағы саяси дағдарыстарды артқы орынға жылжытып тастады. Ішкі ... ... және ... ... ... саяси элита үшін сыртқы саясат шұғыла тектес болды [120, 32б]. ... ... жаңа ... ... ... саяси ортадағы өзгерістермен тең келді. Ресейдегі жағдай өзгеріс үстінде болды. Билік басына В.В. Путиннің келуі елдің сыртқы саясатында ... ... ... ... ... ... ... бастады. Сыртқы саясаттағы ендігі негізгі бағыт үш Балтық жағалауындағы мемлекеттерден басқа ТМД құрамына енетін ... ... ... ... ...
Осы аймақта қоныстанған орыс тілдес халықтың жағдайы, экономикалық қатынастардың қалпына келтіру, мемлекеттердің сыртқы шекаралар қауіпсіздігін ... ету, ... ... ... сақтау сынды мәселелер алдыңғы қатарға қойылды. КСРО ыдыраған жылдар ағымында ... ТМД ... ... ... ... ... ... да Ельцин тұсында Ресей Орталық Азия мен Кавказда өз ұстанымдарын сақтай ... Тек, ... ... ... ... кейін ғана бұл аймақтағы жағдайға назар аударылып, қатынастардың жаңа ... ... ... ... ... ... саясатындағы негізгі мақсаттар. Ресей Федерациясы өзінің сыртқы саясатында үш мақсатты көздейді. Олар қауіпсіздік, әлеуметтік-экономикалық және тұрақтылық ... ... Оның ... ... өзге мемлекеттермен қарым-қатынасын дамытуы үшін бағытталған елдердің саяси қауіпсіздігі, экономикалық тұрақтылығы және әлеуметтік ... ... ... рөл ... 2000 ... 28 ... ... РФ-ның сыртқы саясат концепциясында бұл мақсаттар толығымен ... ... ... пен ... ... ... отырып, мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
* Әлем қауымдастығы алдында РФ-ның ұлы держава ... ... ... ... ... ... ... иемдену;
* БҰҰ-ның Жарғысына және халықаралық құқық нормаларына сәйкес жалпы әлемдік ... ... ... ... ... ... ... ғылыми және саяси лексиконында термині соңғы 10 - 15 жыл ішіндегі тарихында жаңа ... ... ... Жеке ... мүддесін, қоғам және мемлекетті қауіп қатерден қорғау әлеуметтік сақтанымдылығын белгілеу үшін әртүрлі түсініктер қолданылды: ішкі және сыртқы қауіпсіздік, ... ... ... және ... ... Бұл ... барлық жақтарынан яғни тура және жанама ... да, ... ... ... ... ... қоғамының ұлттық қауіпсіздікке деген қызығушылығы әлеуметтік құбылысының негізін білу, оның қазіргі заманмен, жеке ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғамдағы қауіпсіздікті құрудағы рөлі және функциясы, қазіргі Ресейдегі үкімет және бизнестің қарым-қатынасында, жеке ... және ... ... ... ... қоғамның құзыреті туралы сұрақтар туындайды. Бүгінгі таңда саяси және экономикалық қайта ... ... ... бір ... негізделген ол - Ресей Федерациясының ... ... ... ету болып табылады. Ал бұл мақсатты орындау - ресейлік ... ... ... ... ... Тек ... ұлттық қауіпсіздік проблемаларын комплекстік зерттеу Ресей Федерациясының тұрақты даму және ұлттық қауіпсіздіктің дұрыс саясатын құру жайында ... ... ... [69, ... ... ... ... ету саласында Ресей өзінің бірнеше ғасырлар бойғы тарихында мол ... ... ... ... және ... қауіп-қатерлер, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саясаты және оны жүзеге асыру жолдары, ... мен ... - бұл ... ... ... ... ... психологиялық, табиғи-биологиялық, ғарыштық факторлардың тұлға, қоғам және мемлекет аралық қатынастармен өзара ықпалдасу ... ... ету мен ... даму үшін ... ойластыру осы жүйені құрайтын компоненттердің диалектік қорытпасы.
Реформалау үстіндегі Ресей үшін ұлттық амалдар мен тәсілдерді дұрыс таңдау, ұлттық құндылықтарды, ... мен ... ... - ... ... қамтамасыз етудің басты шарты. Зерттеу процестері мен құбылыстардың күрделілігі, ... ... ... болжамсыздылығы мен эволюциялық процестердің ұлттық қауіпсіздік жүйесіне әсер ету күші тарихи тұрғыда даму діңгейіне байланысты. Сондықтан, бұл ... және ... ... ... ... зерттеу әдістерін, жаһандану процестерінің күшеюіне байланысты ұлттық қауіпсіздіктің жағдайы мен болашақта дамыту жолдарын сараптайтын, ұлттық құндылықтар, мүдделер мен ... ... және ... ... ... әрекеттерді таңдайтын тұтас жүйені өңдіру қажеттілігі анықтайды. Мұндай жүйе әлеуметтік және экономикалық шиеленістерді шешуге, экономикалық, саяси, әскери және ... ... зор ... ... ықпал келтірер еді. Ұлттық қауіпсіздік мәселесі - бүгінгі күннің ең ... және ... ... ... Оның ... ... зор ... барлық әдістер мен құралдар ұлттық қауіпсіздік мәселесін зерттеу жиынтығында қолданылып ... ... ... ... дейін Ресейде ұлттық қауіпсіздік концепциясын көрсететін бірегей құжат болған жоқ. ... ... ... пен ... ... мен ... қайраткерлерінің бірде бір мәлімдеме синтезіне сенді. Олар ... ... ... мен ... және ... деген қауіптіліктерді көрсететін болған [8].
Бүгінгі күнде Ресей Федерациясында ұлттық қауіпсіздік концепциясы белсенді түрде талқыланып өңделуде. Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... процесінде олардың авторлары ұлттық мақсаттың түсінігін, ұлттық құндылықтар мен нысандарды бірыңғай есте ұсту ... ... ... ... пен ... ... жоғары ұлттық мүдде қауіпсіздігі жатады. Шетел саясаттануында оны жиі деп ... Оған ... ... ... аумақтық тұтастықты және конституциондық құрылымды қорғау; адамның конституциялық құқығы мен бостандығы; азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... бақылау жүйесінің қызмет етуі; рухани және материалдық байлыққа жағдай жасау, жеке тұлға және институттар таптарының өзбеттік мүдделері болуы мүмкін (топтық, ... ... және ... ... мүдделер мен ұлттық құндылықтар - ұлттық қауіпсіздік жүйесінің тұрақты элементтерінің бірі ... ... ... ... ... мүдденің анықтамасының болмағанының және жоқтығын ескеру керек. Мемлекет басшылығының ауысу кезінде және нақты аймақ пен салада ұлттық мүдделерді ... ... ... жоқ. Басшы ұлттық мүдденің комулятивті, интерактивті және динамикалық процестерін анық көрсету керек. Ол ... әр ... ... ... ... ... Ішкі ... стратегиялық деңгейде жобалауда басшы аймақтық мүддені анықтаумен қатар ұлттық мүддені де ... ... ... ... ... ... ... негізделіп, ішкі және сыртқы саясаттардың түрлі құндылықтарын белгілеп немесе ескі ... ... мен ... жаңа мән бере ... ұлттық қауіпсіздіктің концепциясын, мемлекеттік саясатты және стратегияны ұлттық мүдде негізінде құруы керек. Ұлттық қауіпсіздіктің ресурстарын анықтау - ... ... ... ... ... құру жүйесінің қажетті жағдайы. Ресурспен ұлттық мүдде қауіпсіздігін мақсатқа жету арқылы қамтамасыз ... ... ... реттелуі өмірдеге маңызды мүдделердің иерархиясынсыз мүмкін емес. Ұлттық қауіпсіздік концепциясы ... ... ... көрсету керек.
Ұлттық қауіпсіздікпен қамтамасыз ету саясаты ішкі және ... ... ... Бұл фокторлар белгілі күштің ұлттық мүддемен бір бағытта немесе ... ... ... ортаны құрайды. Сондықтан, ұлттық қауіпсіздік құру саясатын басқа елдердің мүдделерімен сәйкес ... ... ішкі және ... орта тенденцияларын ескерту керек. Мұндай талдау ұлттық қауіпсіздікпен қамтамасыз ету саясатының ішкі және сыртқы жағдайлардың даму ... ... ... ... [75, 132б]. ... аймақтық және федералдық деңгейдегі ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... негізгі бағыттарды ұлттық мақсаттарға жету жолдарын анықтаса, стратегия, нақты мемлекеттік актіде ... ... ... ... ... ... ... мен белгілі жұмыс атқаруын көрсетеді. Мемлекеттік органдар өз ... ... ... қамтамасыз ету стратегиясын арнайы саладағы ұлттық мүдделердің жүзеге асуына бағытталған ғылым ретінде қарастыруға ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету саясатын анықтайтын түрлі мемлекеттік актілерде көрсетіліп және ... ... ... ... және Ресей Федерациясының федералдық жиналысының іс-әрекетінің мазмұны болып ... ... ... ... ету ... ... бюджетке тәуелді. Бюджет салдарын бағалау үшін, орта мерзімдік болашақтық (5-10 жыл) бюджеттік және қаржылық жағдайларына ортақ баға беру ... ... және ... ... Ресей Федерациясының Президенті бекітуге келетін ұлттық қауіпсіздік стратегиясын экономикалық және қаржылық ... ... ... табылады [89,-287б].
Ресейдің аумағын қайта өңдеу мен зиян қалдықтармен материалды көму үшін пайдалану тенденциясының орны ... Бұл ... ... ... ... құқықтық және экономикалық ескерту механизмінің әсерлігінің жетіспеуі және төтенше жағдайды жою техногендік апаттың мүмкіндігін шаруашылықтың барлық саласында ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етудің басты міндеті:
* сыртқы және ішкі қауіптің дер кезінде алдын-алу және ... ... және ішкі ... ескеру және нейтрализациялау жөнінде жедел және ұзақ ... ... ... ... ... мен ... ... тұтастығын, шекара кеңістігіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
* мемлекеттің экономикасының өсуі, тәуелсіз және әлеуметтік бағытталған экономикалық курстарды жүргізу;
* РФ-ның басқа мемлекеттерден ... және ... ... ... ... аумағында адамның және азаматтың жеке қауіпсіздігін, оның конституциялық құқық пен бостандығын ... ... ... мемлекеттік билік жүйесінің, федеративтік қатынастарды, РФ-ның жергілікті өзін-өзі билеу және заңнамасын, тату ұлт аралық арасы қатынастарды ... ... ... нығайту және қоғамның саяси-әлеуметтік тұрақтылығын сақтау;
* РФ-ның заңнамаларын барлық азаматтардың (тұлғалардың, мемлекеттік органдардың, саяси партиялардың, қоғамдық және діни ... ... ... ... ... ... тең дәрежеде және өзара тиімді қарым-қатынасы;
* мемлекеттің ... ... ... ... ... және ... ... қырып жоятын қару және оны жеткізу, жоймау жүйесін нығайту;
* Шет мемлекеттердің Ресейге қарсы ... ... ... ... ... ... шараларын тиімді қолдану;
* Мемлекетте экологиялық жағдайды түпкілікті жақсаруы;
Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасызыз ету және Ресейдің ... ... ... ... ... ... ... басты міндеті болып табылады.
Ішкі-экономиканың негізгі міндеттері:
* Ресей экономикасының халықаралық интеграциясына жақсы ... ... ... ... кең ... ... нарыққа шығару;
* ТМД мемлекеттерімен бірыңғай экономикалық кеңістікті құру;
* Ресейдің сыртқы саудасын либерализациялау ... және әлем ... өнім және ... ... ... бәсекелестікті жандандыру үшін отандық өнім өндірушілердің мүддесін қорғауды күшейту қажет.
Қаржылық - ... ... ... саясатты жүргізу маңызды мағынаға ие болып келе жатыр, бұл Ресейдің сыртқы кредиттік бағынушылықты ... ... және оның ... ... ... нығайтуға бағытталған.
Мемлекеттің шетел банктік, сақтаушылық және инвестициялық компанияларды қадағалау ... ... ... шетел компанияларға эксплуатацияға беруді, яғни стратегиялық жер қойнаудағы табиғи ресурсты, телекоммуникацияны, транспорттық және өнім ... ... және т.б. ... ... және ... шектеу енгізу қажет.
Валюталық саладағы бақылауға тиімді шаралар қабылдану қажет. РФ-ның ішкі экономикалық өмірінде мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ... ... ... ... қамтамасыз ету және РФ-ның заңнамаларын сақтаудың тиімді бақылау ... ... ... ... ... күшеюі.
Экономикалық дағдарыс болған жағдайда оны қажетті ғылыми-техникалық, технологиялық және өндіріс потенциялын сақтау, дамыту, келесі экономикалық сатыға техногендік апаттар мүмкіндігін азайту ... өту, ... ... ... ... ... халықтың өмір сүру жағдайын жақсарту. Сатылы оптималды механизмді құру және өнім мен ... ... ... ... мүмкіндіктің және қоғамның және әр азаматтың жағдайының өсуіне бағытталған саясатты жүргізу.
Бірінші орынды мәселеге ... ... ... ... ... ... жоғары сапалы қайта өңделген және өсімді озық ғылыми өніммен қамтамасыз ету, ... ... ... ... кең ... ... ... қалайды, тұрғындардың жұмыс басты болуын қамтамасыз етеді [107, -102б]. ... және ... ... шынайы экономиканың мүдесіне жауап беретін, тұрақты банктік жүенің болуы үшін ... ... ... ұзақ ... ... ... ... салымдарды алуын оңайлату, тұтас программалық құрылымдық қайта салу өндірісіне шынайы мемлекттік ... ... ... ... және сала ... болуы, нарықта ғылыми өнімнің кең жайылуы ең ... ... ... ... шешу үшін ... шаралар қолданылуы қажет мәселен жаңа әскери технологияның азаматтық өндірістің құзырына беруді ойластыру үшін ... ... әлем ... ... сай ... қамтамасыз ететін алдын алу және прогрессифті технологияның дамуы үшін біркелкі жүйе енгізілуін қадағалау керек дейді - ... ... ... мәселелерді шешу қаржылық және материалдық ресурстардың ғылым мен техниканың даму бағытында бір оңды жүйеге ... ... ... мектептерге қолдау көрсету, ғылыми-техикалық бағытты және ұлттық технологиялық базаны қалыптыстыруды жеделдету, жеке капиталды жұмылдыру ... ... ... құру және ... ... ... үлкен ғылыми-техикалық потенциалы бар аумақтың даму программасын жүзеге асыру, мемлекетті қолдау ... ... ... ... ... коммерциялық және ғылыми-техикалық информациялық байланыстың дамуы.
Қысқа мерзім ішінде тіршілік әрекеті және шалғай аудандардағы экономиканың даму механизмі арқылы ... ... ... ... және де бір ... ... ... ететін тарифтік сайсат ойластырылуы қажет.
Экономикалық факторды әлеуметтік салада ойлап табу мемлекеттің нығаюына қажетті, әлеуметтік кепілдікті мемлекеттің шынайы қамтамасыз ету, ... ... және ... ... ... ... және ... бірлестікті дамыту қажетті болып табылады.
Мұның үстіне табысты таза шынайы жұмыстарына байланысты бөлу қажет болып табылады [112,-47-48б].
Қауіпсіздікті ... ... кез ... ... жасау 4 кезеңнен тұрады:
-жағдайды зерттеу;
-нақты мақсаттарды анықтау;
-стратегияның әртүрлі нұсқаларын сараптау;
-қажетті күш, ресурс пен амалдарды анықтау.
Ұлттық қауіпсіздікті зерттеу проблемалары ... ... ... ... мемлекеттердің экономикасының, қарулы күштерінің олардың ғылыми-техникалық мүмкіндігінің дамуына, ішкі саяси ... ... Осы ... ... ... әрі кешенді болады, қазіргі формальды талдау тетіктерімен нақты болжау мүмкін емес. Әйтсе де осы ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін "қарапайым" тұстары бар. Талқыланатын проблемалардын "қарапайым" тұстарын математикалық модельдің көмегімен болжауға болатып ... ... ... өтуіне сәйкес: үкіметтің экономикалық саясатына -- салық, мемлекеттік шығын, сондай-ақ мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ұлттық өнім, инфляция қарқыны, есептік мөлшер, халықтың әртүрлі тобының ... т.б), ... ... қолданып карулы көтеріліс процестері мысал бола алады. Осындай процестер модельдерінің негізіне, оларға сәйкес тартылған материалдық қаражат баланстары жатады [117, 41б]. ... Азия ... ... ... ... жалпы әлемдік дамудың беталыстарымен байланысты. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі 5-6 жылдын ішінде аймақка қызығушы мемлекеттер мен топтар Орта Азияның бай ... ... ... ... құлшыныс білдіре қойған жок. АҚШ Еуроодақ елдері мен трансұлттық топтар әлемдік нарықтағы қалыптасқан жағдайды өзгертпеу мақсатында ортаазиялық ... мен газ ... ... ... ... ... Ал ХХ ... сонғы жылдарында әлемдік экономикалық дамуда жаңа беталыстардың күш алуы ... ... ... ... ... ... ... бастауы, пайдалы казбалардың коры ұзаққа жетпейтіндігі жөніндегі ғылыми ... мен ... ... ірі мұнай шығару елдердін әлемдік нарықты шайқалтып отыратын тұрақсыз саясаты тұтынушылардың назарын тағы да Орта Азияға әкеліп тіреді. Гсоэкономика ... ... ... ... осы ... катысты саясатындағы экономикалық кұраушының рөлін саяси қызығушылықтан асырып түсірді деуге болады. Осы ... ... ... ... жіті ... ... тасымалдаушы инфракұрылымды салуға, жетілдіруге инвестициялар құйыла бастады. Геоэкономикалық соғыстар (табиғи ресурстар, нарық көлемдері үшін болып жатқан көзге көрінбейтін қақтығыстар) ... ... ... емес ... ... бүгінгі күні Орта Азия сол геоэкономикалық соғыстың басты майдандарының бірі болып отыр деу артық емес [95, 71б].
Аймаққа әсер ... ... ... күш-қуаты мен мүкіндіктеріне карай шартты түрде үш топқа бөяуге болады. Аймақты тығыз қоршауға алып, барынша әсерін тигізіп отырған АҚШ, Ресей және ... ... ... ... ... ... ... Түркия, Пәкістан, Жапония, Иранды жатқызуға бөледі. Бұлардын қатарына соңғы жылдары өз аймағындағы және жаһандық халықаралық қатынастар жүйесінде ... ... ... ... да ... Бұл ... ... роліне ие мемлекеттердің Орта Азияға қатысты ұстанымы ... ... ... ... ... ... саясаттағы дәмелеріне қарай саяси көңіл-күй де білдіріп қалады. Үшінші топқа аймаққа әсері бар трансұлттық күштерді жатқызамыз. ... ... ... ... бірлестіктер жеке мемлекеттерге тиеселі болудан кетіп, дербес ... ... Орта ... табиғи ресурстарының көбі нақ осылардың қолында. Аймаққа сырттан әсер ... ... ... ... бей ... мемлекеттік емес топтар мен ұйымдардың, жеке тұлғалардың (халықаралық актор ретінде) ықпалы білінеді. Яғни, орталықазиялық аймақтық жүйеге әсер етуші экзогенді факторлар ... және ... емес ... ... ... деп бөлу ... болып табылады, өйткені, бұл екі деңгей бір-біріне кірігіп, вертикальды және горизонтальды мүдделер араласып кеткен (мысалы, "Шеврон" ... ... ... ... ... ... сұлбасы көрінеді). Осындай тығыз халықаралық ортаның қоршауында отырған Орта Азия елдері сыртқы саясаттарында ... деп ... ... факторларды ескеретін икемді бағдар ұстауға тырысуда [121,-9-11б].
Аймақтағы бірінші топқа жататын аса белсенді акторлардың Орта Азияға ... ... ... ... түрде геоэкономикалық), саяси және геосаяси құрастырушылар орын алған. Ресей Федерациясы үшін орталықазиялық аймақ оны Еуразияның тұрақсыздың ошақтары мен ислам ... ... ... ... ... аталған аймақта келесідей мақсаттарды көздейді: өзінің оңтүстік шекараларында қауіпсіздікті қамтамасыз ету; экономикалық қызығушылыктар; әскери-саяси ... ... АҚШ ... нығаюына кедергі жасау.
2009 жылы Дмитрий Медведев қабылдаған болатын [9]. Қарулы күштердің дамуын бақылауға арналған жаңа ... 2000 жылы ... ... қол ... ... ... орнын басады.
Батыс бақылаушылары жаңа доктринаның екі аспектісіне, яғни ... ... ... деп ... және ... ... мәселесіне назар аударып отыр. Алайда бұл құжатта дейді бақылаушылар.
Доктринадағы ең қызықты деген аспектілердің ішінде оның мәтіні мен ... ... ... ... ... және ... қару-жарақ саудасы мен Ресей қорғаныс саласының қазіргі жағдайы арасындағы шиеленістер бар. НАТО-ның Ресейге ... ... деп ... ... емес. 2000 жылы қабылданған әскери доктринада НАТО-ның нақты аты аталмайды бірақ Ресеймен шекаралас аймақтардағы әскери альянстардың ... ... деп ... ... НАТО ... сөз ... да, бұл құжатта қандай альянстың сөз болып отырғандығын анықтау қиын емес.
Жаңа доктрина пен екіге айырып ... ... ... бір ... ... алып келетін халықаралық ахуал деп түсіндіреді. Ал соғыс мүмкіндігін туғызатын халықаралық жағдай ... ... ... ... ... ең ... НАТО-ның кеңеюі деп сипатталған. Сөйтіп жаңа құжатта НАТО-ның кеңею деңгейі ... ... ...
Жаңа доктринада сөз болған ядролық қару мәселесіне тоқталсақ. Өткен қазан айында Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Николай ... ... ... ... ... ... алаңдаушылық туып отыр. Патрушев жаңа доктрина Ресейдің ұлттық қауіпсіздігі үшін шешуші жағдайларда, тіпті кішігірім ауқымдағы жергілікті соғыстарды ... ... ... ... алып ... деп атап ... болатын (2008 жылғы Грузиямен қақтығыс кішігірім ауқымдағы соғыс еді).
2000 ... ... ... ... қарудың алғашқы рет пайдаланылуы Ресейдің ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін жағдайларда тек кең ауқымды, яғни ғаламдық соғыстарда ғана ... ... ... 2010 жылғы құжат жарияланған соң, ядролық қарудың пайдаланылуы соғыстың ауқымына қатысты айтылмағандығы белгілі болды. Мұндай жайт ... ... ... үшін деп есептеледі [122,-3б].
Әскери мәселелер бойынша ресейлік сарапшы Александр ... атап ... ... мен ... ... ... арасында қарама-қайшылық бар. Қорғаныс министрі Анатолий Сердюковтың 2008 жылдың қазан ... бері ... ... келе ... ... ... ... бөлімдерді резервистердің қатысуынсыз соғыстарға толық дайын болуын көздейді. Бір миллион жаңа әскери күштер НАТО-мен күрестің орнына Ресей шекарасындағы ... ... ... ... ... ... ... жаңа доктрина әскери бөлімдердің әртүрлі дайындық жағдайына тоқталады.
Сонымен қатар бұл құжат Ресейдің дәстүрлі немесе ядролық деңгейде агрессияшылдығының өсіп жатқанын ... Жаңа ... ... ... негізгі әскери реформалар елдің қарулы күштер басшылығы мақұлдаған жаңа өзгерістер делінген. Егер Сердюков Путиннің қолдауынан айырылса, бұл реформалар аяғына дейін ... ... ... ... мәселелерді көтермеген. Бұл құжатта Ресей өз әскерилерін жаңа ... ... ... ... туралы және Ресейге үлкен әскери қауіп төндіруі мүмкін Қытаймен қалай ... ... ...
+ ... ... сыртқы саясатының ресурстары мен басымдылықтары және Орталық Азиядағы ... ... ... ыдырауы халықаралық қатынастардың барлық жүйесінде тектоникалық өзгерістерге әкеліп, ... ... ... жаңа ... бастады. Биполярлы конфронтацияға негізделеген әлемдік жүйе күйреді және соған байланысты Ресей де оның бір полюсы болуынан кетті. Кеңес Одағының ... ... ... ірі ... ... де ... Кеңес Одағының ізбасары болған Ресей Федерациясының үлесіне оның территориясының 4/5 халқы мен шаруашылық ... тең ... ... 1990 - шы жылы ... ... даму қарқыны түсе берді, ал ол өз кезегінде мемлекеттің қорғаныс, саяси және жалпы күші мен басқа да ... ... ... Сондықтан да, Ресейдің әлемдегі алатын орны мен рөлі, негізіннен елдің жалпы басымдылығы мен саяси топтардың өздерінің ұлттық приоритеттерін түсінуіне ... ... ... ... ... ... күрделі пікір таластардың тууы кездейсоқ болмады [76,-243б].
Қазіргі арнайы әдебиет пен зерттеулерде Ресей Федерациясының сыртқы саяси ... ... ... ... әжептәуір азайды деген пікір кеңінен тарлған. Ресей ... ... ... ... ... шектелгенін мойындай отыра, соңғы онжылдықтардағы бұл саладағы өзгерістердің барлығы жағымсыз бағытта болды деуге болмайды; себебі бірқатар параметрлер бойынша Ресей ... ... ... ... ... млн. шаршы шақырым жерді алып жатқан Ресей Федерациясының территориясы 22,5 млн. шаршы шақырым алып жатқан КСРО территориясынан ... ... ... ... 1/8 ... 1/6 ... алып жатқан Ресей өзінің территориясы бойынша әлемдегі ең ірі мемлекет болып есептеледі. Оның жағрафиялық ... ... ... ... ... - ... ... Эвенкийлік автономиялық округіне), ал халықтың топтасқан орталығы солтүстік ендіктің 52 градусінен - солтүстік ендіктің 30 ... ... ... Ел ... және ... ... Таяу және Орталық Шығыстан, Оңтүстік Азиядан да шамалы аластады және де бұл елдердің шекараларына тікелей шықпайтын болып қалды.
Ресейдің геосаяси ... еш ... ... және бейбітішілік күйде болған емес. Елдегі еш мемлекет онымен көршілес болған мемлекеттердің саны бойынша одан асып түскен емес, олардың ... оған ... ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда тұрақсыздықтың негізі болып ... ... ... ... ... ... ... бірақта геосаяси көршілікті әлі оптималды деп есептеуге болмайды. Баяғы кеңестік ... ... ... ... ... ... ... және этникалық жанжалдар пайда болды. Шекаралардың көп бөлігінің құқықтық қорғансыздығы бірқатар территориялық дауларды туғызды. ... ... рет ... эксклавтық территориямен қатынасу проблемасының алдында тұрды, себебі Калиниград облысы сондай жағдайда ... ... ... серіктерімен негізінен сауда саласындағы тауар тасқындарының алмасуы қиындап кетті. Ресей Федерациясының Оңтүстікке баратын транспорттық жолдарын енді Орталық Азия мен ... ... ... ... ... ... - ... және, онда Ресейдің Қара теңізбен, Балтикадағы ірі порттары қалған, Украина, Прибалтикалық мемлекеттері кесіп отыр.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... коридорлар тәуелді. Оны айналып өтетін, энергияны тасымалдайтын транспорттық жолдардың альтернативтік бағыттары үшін үзілмей жүріп ... ... бұл ... ... ... ... көрсетіп отыр. Соңғы жылдары, соғыс кезіндегі саяси түсініктер бойынша мүмкін ... жаңа ... ... ... мүмкіндері туып отыр. Белсенді түрде авиациялық транзит, оның ішінде кросс-полярлық транзит дамып жатыр. Еуропа мен Орта Шығысты байланыстыратын транспорттық жолдарды ... ... ... ... ... алыптары мен Азия-Тынық мұхиттық аймақты байланыстыратын транссібір темір жол ... салу ... бар. ... бұл ... ... ... ... себептер кедергі болып отыр: дағдылы қалыптасқан таурларды тасымалдаудың жүйесі; жетекші елдердің сауда жүйесінің ерекшеліктері, яғни оларда жоғарғы ... сату ... олар ... ... ... ... етпейді; ресейлік транспорттық инфрақұрылымның дамымағандығы. Ресейдің порттары нашар жағдайда, флоты мен жылжымалы техникасының парктері тозған; Мәскеудің қасындағы айналмалы ... ... ... ... ... ... магистралі жоқ [70,-146б].
Территориясының байтақтығы мен ондағы ну ормандық алаптардың көптігі Ресейді жаһанды экологиялық ... ... Оның бұл рөлі ... ... ... ... ... себебі елдегі өндірістік тоқырауға байланысты, Ресейде парниктік газдарды атмосфераға жіберілуі 1/3 ... ал ол ... ... ... ... 60% ... Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) климаттың өзгеруі туралы Киотолық протоколының шектеулі ... ... ... ... ... ... ... өзінің экологиялық артықшылықтарын экономикалық және саяси дивиденттерге конвертациялау мүмкіндіктері пайда болды.
Дәл осындай оның ... ... ... оның ... ... ... қарамастан, оны глобальдық деңгейде болмаса да, минимуммен ... ... ... ... ... ... актор болуға итермелейді. 2002 жылдың 12-шілдесінде Ресейдің Сыртқы Істер Министрлігінде өткен, елшілер қатысқан кеңейтілген мәжілісінде президент В.В. ... ... ... еді: ... ... КСРО ... саны 289 млн. адамға тең еді, оның 150 млн. Ресей Одақтық Федеративтік Кеңестік ... ... ... ... еді. 1990 - жылдары Ресей басынан, демографтар деп аталатын жағдайды өткізіді; ол туған адамдардың санынан өлгендердің санының көп болуы. ... ... ... қан ... ... өсуі мен ... денсаулық сақтау жүйесінің деградациялану жағдайында, халықтың денсаулығының көрсеткіштері нашарлап кетті. Соңғы жылдары жағдай жөнделе бастады, бірақта халық санының азаю тенденциясы әлі де ... жоқ. 2006 жылы ... ... ... ... ... 145 млн. адам ... ол жер планетасындағы адамдардың 2,4 % құрайды. Халық саны бойынша, Ресей Федерациясы әлемдегі 1,3 млд. халқы бар ... 1,03 млд. ... бар ... 281 млн. халқы бар Америка Қүрама Штаттарынан (АҚШ), 203 млн ... бар ... 170 млн. ... бар ... ... 7 ... тұр. Қазір Ресейді 145,5 млн халқы бар Пәкістан мемлекеті халық санынан басып озды және де ... оны қуып ... ... жоқ, ... Пәкістанда 100 әйелден туылған 503 бала келсе, Ресейде , еуропалық көрсеткіштерге жақын, 100 әйелге 125 бала ... ... ... ... азаю ... ... көп байқалмайды, себебі қазір бұл жерге бөтен халықтардың жаппай миграциясы жабылып отыр. Елге келген иммигранттардың саны бойынша, ... ... ... бұл мәселеде Германияны басып озып, АҚШ-тан қалып, екінші орынға шықты. Соңғы есеп көрсеткіштері бойынша, 7 млн адам ... ... алды ... олар ТМД ... ... ... мен орыс тілінде сөйлейтіндер), Ресейден шет елдерге тұрақты мекендеуге кеткендердің саны - 3 млн ... ... ... ... ... ... ... шыққан 3-4 млн заңсыз мигранттар және 400 мың ... бар. ... ... ... 2010-2015 жылдары Ресейдің халқының саны ТМД елдерінен (Қазақстаннан, Өзбекстаннан, Қырғызстаннан) шыққан мигранттардың ... ... ... Бұл ... ... ... ... санының күрт қысқаруына әкелмейді, бірақта РФ халық санының қысқару бағыты жалғасады. Ресей үшін өте өткір түрде ... ... Қиыр ... ... отыр, себебі Амур өзенінің ар жағында тұрғындары жер-көкке симай жатқан халқы бар ... 7 млн ... ... бұл ... ... көзін тігіп отыр.
РФ өзінің этноконфессионалдық құрамы бойынша, баяғы КСРО-дан қатты өзгешеленеді. Егерде Ресей империясы мен ... ... орыс ... ... ... ... ... Ресей Федерациясында олар халықтың 80% құрайды. Бұл ұлттық құрамдағы өзгеріс, кейбір мамандарға, Ресейдің тарихында бірінші рет оның мемлекет-ұлтқа ... ... ... берді. Принциптік тұрғыдан алғанда, бұл өзгеріс орыстарға ұлттық негізде жаңа бірдейлікке келуіне ... ... ... ... ... туғызады. Сонымен қатар, РФ тұрғындарының гомогендық құрамы, этноконфессионалдық азшылық жағынан сыртқы саяси лоббированиясына аз ... ... ... ... потенциалын бағалауда әртүрлі пікірлер кездеседі. Елдің, қазіргі айырбас бағытпен есептеген жалпы ішкі ... ... ... және 350 млрд ... ... немесе ол әлемдік экономиканың 1,1% құрайды (АҚШ-ның мұндай көрсеткіші - 10 трлн долларға тең). Бұл соманы рубльдің ... алу ... ... ... ол 2006 жылы 1085 млрд. долларды құрап (ол жалпы әлемдік деңгейдің 2,5 % ), Ресейдің жағдайын ... ... ... ... алу ... ... бойынша, Ресей әлемдік экономикалардың ішінде 9-шы орында тұр (Ұлыбритания мен Бразилияның арасында), сарапшылардың есептері бойынша, 2015 ... ... ... осы ... ... 6-шы ... шығуы мүмкін. Онда ол алдына тек АҚШ-ты, Қытайды, Жапонияны, Үндістанды және Германияны өткізеді. Жан ... ... ... ішкі ... (ЖІӨ) ... ... (7,5 мың ... Ресей әлемде 56 орында тұр (РФ бұл көрсеткіші бойынша Мексика мен Ливанмен теңеседі). Сарапшылардың болжамдары бойынша, 2015 ... ... ... бұл ... 16,2 мың ... ... мүмкін. Сонда Ресей 50 дамыған мемлекеттердің қатарына кіреді.
Ресей экономикасының жағдайы өте жақсы деп айта алмаймыз, бірақта бұған ... ... ... ... 1999 ... ... оның ... жылына шамамен 6,5% өсіп отырды, ол жалпы әлемдік ... ... ... ... бұл көрсеткіштің жақсаруын энергия қуатын тасымалдауға бағаның және 1998 жылғы дефолттан кейінгі импорттың өсуімен байланыстырады. Бірақта бұл ... ... ішкі ... де бар. - деп ... белгілі американ экономисттері А.Аслунд және П.Бун. Және сонымен қатар Ресейдегі болуы мен статистикалық есептердің жетілмегендігіне ... орыс ... ... ... мемлекеттік мекемелер көрсеткендерден гөрі көбірек [115,-16-18б].
Егерде КСРО өзінің өмір сүруінің ... ... ... ... астыққа тәуелді болса, ал 2002 - 2003 - ші ауылшаруашылық ... ... ... 15 млн. ... астық шығарып, АҚШ пен Еуропалық Кеңестен кейінгі 3-ші астықты экспортқа шығаратын елге айналды. Кеңестік дәуірде Ресейдің сыртқы қарызы жыл сайын өсіп ... ... ал ... ... ... оның ... 166 млрд. долл. 119 млрд. долл. қысқарды. Сонымен қатар, Ресей Федерациясы өзінің несие тарихын жақсартты, 1998 ж. бастап ол шет ... ... ... ... Ресейдің XXI ғ. басындағы жылдық жағымды сауда сальдосы 40-50 млрд долларға теңелді: 2002 жылы ... - 106,1 млрд ... ... 60,8 млрд долларды құрды. Көп жылдардан бергі бірінші рет шығыс пен ... ... ... ... ... ... ірі трансұлттық корпорациялар (ТҰК) пайда болды. Кеңестік кезеңде бірде - бір ресейлік ... ... 500 Ірі ... қатарына кіріп көрген емес (мұндай тізімдерді жыл сайын американдық журналы мен ... ... ... ... ... 2002 жылы бұл ... Ресейдің 4 компаниясы болды: , , , . РФ ... ... ... ірі ... ... ең көп ... ие - 100 ішіндегі 36.
Ресей әлемдегі ең көп ... және ... ... ... ... 2001-2002 жылдары Ресей әлемде шығарылатын барлық мұнайдың 15% шығарып, дүние жүзіндегі мұнай шығаратын елдердің қатарындағы 2-ші орынға ие болды, тек ... ... 16,1% ... Сауд ... қалып, үшінші орында тұрған Ираннан (7,4%) мұнай шығару бойынша екі есе озды. Ресейдегі табиғи газ қорларының көптігіне байланысты, ол ... ... ... ең ... ... РФ ... ... ел қызметін өтеп, ОПЕК-пен батыл сөйлесе ... оған ... шыға ... Ресей Федерациясы деп аталған сұйық отын шығарушылар мен оны пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... энергетика саласында, Таяу және Орта Шығыс елдерімен салыстырғанда, тұрақтырақ та, сенімдірек те серіктес бола алатынына Батыс елдерінің көзі ... ғана ... отыр ... ... ... жағасында, қалыптасып жатқан әмбебапты экономиканың жүйесіне кіре алмаған елдер қалып жатыр. Кеңес Одақ кезеңінде 70-жылдан ... ... бойы ... ... шаруашылықтың дамуынан оқшау қалған болаты. Соңғы жылдары Ресей Федерациясы дүниежүзілік ... ... ... ... бастады. Ол кредитор-мемлекеттердің Париждік клубына мүше болды, Лондондық кредиторлар клубына қарызын ресструктуризациялады, ... ... ... (ДСҰ) ... кіру мәселесін қарастыра бастады. 2002 жылы жетекші экономикалық ойыншылар - Америка Құрама Штаттары мен Еуропалық ... ... ... ... бар ел деп ... ал бұл ... ... Батыстың базарларына шығуына мүмкіндік береді. Бірақта Ресейдің әлемдік шаруашылық жүйесіне кіруінің ... ... өтіп ... атап кетуіміз керек. Іс жүзіне алғанда, тек кейбір ғана энергетикалық, шикізаттық және ... ... ... ... ғана ... базарлардағы бәсекелестікке түсе алады.
Қазіргі замаңғы экономика мобильдық бола бастады, әлемдік капитал үшін жаһанды бәсекелестік күрес ұшыға түсті, бірақта бұл салада ... ... әлі аз. 2002 жылы ... ... ... портфельдік инвестициялар - 2,2 млрд долл. теңелді, ал тікелей инвестициялар - 2,6 млрд. долл. (салыстырмалы түрде алатын болсақ, Қытай сол жылы ... ... өзін 52,7 ... ... ... алды). Потенциалдық инвесторларды Ресейдегі кәсіпкерлікке қолайлы климаттың болмауы сескендіреді; жемқорлықтың ... жеке ... ... аздығы, заңдық жүйенің жетілмегендігі және т.с.с. Экономикалық даму мен сауда ... Г.О. ... ... тек 2012 ... ... ғана Ресейдегі кәсіпкерлік климат еуропалықтардікінен өзгешеленбейтін болады.
Осының бәріне қарамастан, РФ кеңестік дәуірден кейінгі кеңістіктегі экономикалық алып болып қала береді, ол ТМД ... ... ... мен ... ... ... ... сақтап отыр.
Ресей зор әскери потенциалдың иесі. Қорғанысқа жіберілетін қаржы жыл сайын азайып, 2001 жылға таман 43,9 ... ... ... ол ... блок ... (НАТО) еуропалық мүшелерінің қорғанысқа жіберілетін қаржыларынан 4 есе, АҚШ-тың қорғанысқа жіберілетін қаржыларынан 6 есе кем ... ... ... жарияланған әскери бюджеті 2003 жылы 345 млрд рубльге тең, оны ... ... - 11 млрд ... болады, сатып алу мүмкіндік басымдылығына шаққанда 44 млрд доллар болады.
Ресей - ядролық супердержава, ол әлемдегі тіршілікті ... ... ... алатын қаруға ие мемлекеттердің бірі, ал ядролық қарудың саны бойынша, әлемде бірінші орынды алады. Бірақта қазір ол, ауыр ... ... салу ... ... ... ... ... және экономикалық қиындықтарға байланысты, қақпайлау потенциалын жаңарта алмай отыр. Және де қазіргі жағдайда, ядролық қаруға ие болу, оны пайдалануға шек ... ... ... ... ... жасау аргументі ретінде пайдаланбайды [111,-13б].
Нақты әскери қызметте ... ... саны ... 4-5 есе ... қазір оның әскер қатарында 1004 мың адам бар. Оның солдаттарының саны, Қытайдың 2,47 млн солдаты бар әскерінен, АҚШ-тың 1,4 млн ... бар ... ... 1,3 млн ... бар ... және 1082 мың ... бар ... аз. Ресей Шығыс Еуропада, Вьетнамда, Кубада орналасқан әскери базаларынан бас тартып, тек Арменияда, Грузияда, Молдовада, ... ... ... ... ... контигенттерін ұстап отыр (22 мың адам). Сонымен қатар, оның шамалы әскери контигенті ... 7,4 мың ... ... ... және ... ... ... бейбітшілікті сақтау күштерінде қатысты.
Жоғарыдағы таблицадан көріп отырғанымыздай, Ресейде бөтен елдерден көп танктер мен бронемашиналар бар. АҚШ - та ... ... - ... ... ... ... бойынша Ресей екінші орында тұр. Яғни Ресей салыстырмалы түрде алғанда ірі және жақсы жабдықталған әдеттегі қаруға ие, бірақта бұл ... 10 жыл бойы ... және ... да ... ... ... мен одақтардың қару-жарағынан шешуші басымдылығы жоқ.
РФ жетекші қару-жарақ шығаратын елдер тізімінде де бар, ол қазіргі замаңға сәйкес ... ұлы екі ... - ... мен ... ... отыр. Ресейдің әлемдегі қару-жарақты сатудағы үлесі 1996-2001 жылдары 17% құрды және сарапшылардың пікірі бойынша, кейінгі жылдары ... ... ... ... ... өсе ... ең негізгі саяси ресурсы - нәтижелі қызмет етіп ... ... ... ... ... отырып, ұлттық мүддені алдына қою. Көптеген ресейлік және шетелдік сарапшылардың ... ... 1991 жылы ... Одағының күйреуінен кейінгі Ресейде пайда болған саяси тәртіптің негізгі ерекшелігі - консолидацияланған биліктің болмауы. Бірақта бұл жағдай елдің демократиялық ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, мемлекеттік істердегі былыққа, активтік сыртқы саясат жүргізуге де кедергі болды [114, ... ... бұл ... ... ... ... ... отыр. Бұл тарихи мұра мыналардан тұрады: глобалды категориялармен ойлай алатын саяси ... ... ұлы ... деп ... азаматтардың болуы; дүниежүзінде Ресейді әлемдік саясаттың негізгі факторы деп есептеудің сақталуы.
В.В. Путин ... ... ... ... ... саяси механизмінің қызметінде көптеген күрделі жағымды өзгерістер болды. Ресей, КСРО күйрегеннен кейінгі ... ... әлі де ... ... ... министрлігінің, сарапшылық - аналитикалық бірлестігінің жоғарғы профессионализміне ... ішкі ... ... ... ... ... ... алдында бұл салада көптеген шешуді талап ететін мәселелер тұр. Олар туралы президент В.В. ... 2002 ... ... ... СІМ, ... ... ... кеңейтілген мәжілісінде былай деді: [89,-146б].
Ресейдің халықаралық ииституционалдық ресурстары өте көп. Ол КСРО-дан мұраға қалған көптеген, олардың ... ... өзі ... ... ... ... және ... ұйымдар мен көпжақты институттардағы мүшелікті сақтап қалды. Ресей КСРО-ның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіндегі 5 мемлекет қатарындағы тұрақты ... ... ... және ол бұл мүшелігімен қатар вето құқысына ие. Оның ... ... ... пен жеке елдердің акцияларына заңдылық сипат беріледі. РФ Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтық ұйымының (ЕҚЫҰ) ... ... ... ... кететін жағдай, ол - соңғы жылдары формалді түрде дүниежүзілік инститтутар болып ... ... (БҰҰ, ... ... ... емес - ... ... - Еуропалық Кеңес (ЕК), Оңтүстік-Шығыс азия мемлекеттерінің ассоциациясы ... ... ... - НАТО ... ... көше ... Олар ... Одағының қатысуынсыз құрылған болатын және кейбір кезде оған қарсы, сондықтан Ресей, 1991 жылдан кейін ... ... ... қарым-қатынастарын өзі құруға мәжбүр болды.
1990 жылдан бастап мәжілістеріне қатысқанымен, Ресей тек 2002 жылы Канадада өткен Кананскистегі бұл ұйымның ... ... рет осы ... ... ... оның ішінде экономикалық мәселелерді де талдайтын, толық құқықтық мүше ... ие ... Және де ... ... ... ... ... алу, оның экономикалық даму деңгейін жетекші мемлекеттердің дамуына көтеру мақсатын көздеп, ... ... ... ... ... РФ - ... тек қана бір ел, форматтың шеңберінде НАТО-мен ынтымақтық туралы келісімі бар. Бұл ... ... екі ... ... халықаралық мәселелер бойынша өзара келісілген шешімдер қабылдайды. Тек РФ үшін ... ... (ЕК), ... жылдық Ресей - ЕК саммитін өткізеді. Соңғы жылдары Азия-тынықмұхиттық экономикалық ... ... ... саммитерінде Ресей жетекші рөль атқара бастады.
Бұған қарамастан, көптеген беделді халықаралық жүйелерге Ресей әлі ... жоқ, ол ДСҰ. ... ... ... Ресей негізгі еуроатлантикалық ЕК және НАТО сияқты жүйелерге қосыла алмайды, ал ... ... ... ... ... дамыған интеграциялық топтамалар жоқ. Глобалды және аймақтық институттар жүйесінде орныға отырып, Ресей обьективтік түрде, ешқандай ... ... еріп ... жеке күш ... ... актор болуға мәжбүрленіп отыр, Әлемнің көптеген мемлекеттерінен ерекше, Ресей Федерациясы өз егемендігін сақтап отыр.
КСРО-мен салыстырғанда, Ресейдің ... ... ... ... ... ... РФ-ның, олардың әлсіздігі мен кемелденбегендігіне қарамастан, Экономикалық өзара ... ... ... ... ... ... оларға пара-пар келетін, экономикалық және әскери-саяси одақтар жүйесі жоқ ... ... ... ... жаңа ... ол - ... ... қалыптасты. Қазіргі уақытта мақсатты түрде орыстарға қарсы саясат жүргізіп отырған мемлекет пен одақ жоқ. ... ... ... иерархиясында, қуатты жаулардың жоқтығы, сенімсіз одақтастар болғаннан маңыздырақ болып есептеледі. Ресей ... ... ... ... ... қатыспайды, оның қауіпсіздігіне сырттан қауіп төніп тұрған жоқ.
Ресейдің дүниежүзілік халықаралық жүйеге, әлемнің ірі державаларымен серіктестік қатынастарды орнатып, дамыта алатын ел ... ... ... оған ... ... ... аудандарындағы істердің жағдайына күрделі ықпал етуіне және де өзінің саяси ... ... ... ... ... туғызады. Қазіргі уақытта әлемде, Ресейдің маңызын түсіну өсті, шетелдік мемлекеттер, одан көп мөлшерде, үшінші ... ... ... қырып - жою қаруын жасайды және террористік қызметті жүргізеді деп күдік туғызған, мемлекеттерінің жүріс-тұрысына байланысты болатынын сезіне бастады.
Нақты мақсатары жоқ, ... ... ... ... ... гөрі, нығайған қоғамы, өзінің күштеріне сенімі мен жігері, өзінің құндылықтарын жоғары бағалаған, сапалы адами капиталы бар ... ... ... салады күшті, бөтендер сонымен санасатын мемлекет болды. Сыртқы саяси ресурс ретінде әлеуметтік ұйымдардың рөлінің өсуі ... ... ... ... себебі азаматтық қоғамның - діни, құқықты қорғау, экологиялық, қайырымдылық көрсету сияқты жүйелері және т.с.с, елдің саясатын ... ... ... адамдардың пиғылдарын қалыптастыруға күн сайын өсіп келе жатқан ықпалын ... ... ал ... ... ... халықаралық инстуттардың қызметінде тікелей қатысып отыр.
Қазіргі замаңғы ресейлік қоғам ... ... ... ... бет ... ... ... шашырап кетті, көзқарастық тұрғыдан жіктеліп кетті. Ресейлік қоғамның ... ... ең ... әсірлігі - онда ұлттық-мемлекетік бірыңғайлықтың болмауы, ал ол сарапшы А.Ю. Мельвильдың ойынша, . ... ... ... ... құндылық таңдау жүйелері әлі қалыптасып біткен жоқ. ... ... ... ... ... маңызды сыртқы саяси оқиғаларды бағалаудың критерийлері, қоғамдық санада ұзақ мерзімге бағытталған көзқарастық ... жоқ. ... ... ... халықаралық оқиғаларға қарсы біріге алады (мысалы, Югославияны бомбылау, Ирактағы ... ... ... ... ... ... спортшыларға жасалған әділетсізідік сияқты оқиғаларға), бірақта жағымды, маңызды сырқы саяси мақсаттарға немқұрайлылық білдіреді.
Ресейлік азаматтық қоғам, халықаралық аренада ... ... үшін әлі ... жоқ. ... ... сияқты мемлекеттік емес ұйымдар мен грант беруші қайырымдылық жасау фондтарының қызмет жасау сферасына ... ... ... ойлап, қызмет ететін азаматтар - Ресейдің адами капиталы, оның ең негізгі сыртқы саяси ... және оның ... ... ... ... ғ. ... ... Федерациясының имиджіне дәуірінен қалған қалдық фобиялар (ол деген түсініктер) және жаңа пайымдаулар (ел шашырар, ... және ... ... тұр; оны ... жоқ, ... ... басқарады; ол қайтадан келіп отыр деген түсініктер) қатты зиян келтірді. Шет елдерде Ресейдің мұндай бейнесін калыптастыруға көптеген ресейлік ... ... да ... ... ... бұлармен қатар шешендік соғыс пен қатты зиян келтірді [124,-147-148б].
Бұған қарамастан, соңғы жылдары шетелдіктердің Ресейге деген көзқарасы жақсара бастады. Ол ... мен ... ... ... ... бас ... ... қауіптермен күресуде адамзаттың мүдделерінің бір екендігін сезінумен түсіндіріледі. 2002 жылы Ресейдің НАТО-ға ... үшін 60% ... мен 68% ... ... ... Шетелдік бұқаралық ақпараттар қызметі әлі де Ресейге қате түсінік көзқараста, бірақта қазір шетелдікдер Ресейге жағымды көзқараспен қарайды.
Идеология - ішкі және ... ... ... ... ... ... ... халықтарына өзінің әмбебаптығы және тартымдылығымен жаққан идеология, елдің халықаралық имиджін бекітетін механизм бола ... және ... ... ... жақтастарды таптырта алады. Мысалы, батыс елдері сыртқы саяси табыстарға либералдық демократия, игілік қоғамы деген ... ... ... ... ... ... ... да баяғыда пролетарлық интернационализм, коммунизм идеологиясын жариялау арқылы өзіне көптеген идеялық одақтастар тапқан ... ... ... ... жоқ. ... ... ... санада, бірде бір идеология (либералдық-демократиялық, коммунисттік, ұлттық) басымдылыққа ие емес. Біріктіруші идея рөліне кейде ... ... ... ... ... ол ... нығайта алады, бірақта оны тек ішкі жарамдылыққа пайдалануға ... ... бұл ұран ... сыртында қолдау таппайтыны сөзсіз.
Орыстардың мәдени ресурстарының ықпалын пайдалану да шектелген. Орыс тілі әлемдік тілдердің ішінде 5-ші орында тұр, Орыс ... 284 млн. адам ... ... ... саны жыл ... қысқарып барады. ТМД елдері ішінде Ресей үстемділік ететін мәдени фактор ... ... ... оның бұл ... ... және ... емес. Бөтен елдерде Ресейдің мәдениеті, тек орыстардың көбінесе классикалық музыкасы және әдебиетін жақсы көретін интеллектуалдардың кішкене ғана тобына таныс, ... ... ... ... ... және ... тек сирек адамдар ғана таныс. Көпшілікке арналған мәдениет саласында, Ресей Голливуд және шоу-бизнестің алыптарына пара-пар келе ... ... ... ... ... ресейлік поп орындаушылар шетелге танымал болып, Батыстың хит парадтарында жоғарғы орындарға ие болып жүр. Қазір Батыста Ресейдің спортшыларының да ... ... Олар ірі ... ... ... ... көбісі шетелдік ұлттық чемпионаттарға қатысады.
Қазіргі уақытта жаңа әлемдік коммуникативтік бірлестік құрылды. Глобалдық ақпараттық кеңістіктен ... ... оған ... түрде араласпау елді артта қалдырады және оның әлемге интеллектуалдық ықпал жасау мүмкіндігінен айырады [125,-317].
Ресейдің ақпарттық саласының даму ... ... ... ... ол ... елдерден телефонизациялау, Интернет пен мобильді телефондарды пайдаланушылар саны бойынша қалып отыр. КСРО ыдырағаннан ... ... ... ... ... қиындықтар болды. Сыртқы саяси насихаттың құралдары жоғалды. Тек соңғы жылдары ғана, РФ жаңа идеологияланбаған негізде, бөтен ... ... ... ... ... жүйесін құра бастады.
КСРО-да ғылымды ұйымдастырудың уникалдық моделі өмір сүрген еді. Ол приоритеттік, негізіннен елді қорғауға арналған, мемлекеттік бағдарламарды орындауға, ... ... ... ... еді. ... ... ... кейін мұның барлығы жойылды. РФ баяғы ғылым мен технология министрі былай деп жазған болатын: деп пайымдауда немесе ... СIM Д. ... ... ... ... ... білдіріп, Д. Медведевтің деген сөзі, оның Душанбедегі мәлімдемесіне сәцкес келмейтініне таңғалғанын атап өткен сияқты жақтар арасында ... бар. ... ... ... ... мен ... азиялық мемлекеттер арасында ынтымақтастық жалғасуда. В. Путиннің билік ... ... ... ... ... белсенді саясаты, бұрын жоғалтқан позицияларды біраз да болсын қайтаруы, қазіргі президен Д. Медведев кезінде де ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ: ЭКОНОМИКА, ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ, ҚАУІПСІЗДІК
2.1 Ресей мен Орталық Азия мемлекеттері қатынастарының құқықтық негізінің қалыптасуы
Ресейдің Орталық Азиядағы саясатының даму барасын ... ... бері ... ... ... ... елдің сыртқы саяси концепциялары, екіжақты және көпжақты құжаттары тамаша мүмкіндік береді. Құжаттарға сәйкес Ресей саясатының өзгермелі де алға ... ... ... болады. 1992 жылғы РФ сыртқы саяси концепциясында Орталық ... ... ... ... ... ... Ресейдің геосаяси жағдайы көптеген бағыттарда белсенді әрі прагматикалық саясат жүргізуді талап ететіндігі мен Ресейдің ТМД және жақын ... ... ... ... ресейлік реформалар тағдырымен, дағдарысты жеңу келешегі мен Ресейдің қалыпты өмір сүруін қалыптастыра білуімен тікелей байланыстылығы көрсетіледі. Алайда құжатта ... ... ... ... ... діни ... қаупі туралы көрсетілді [62].
Осы күнге дейін аймақтағы саясат ескірген 1995 ... РФ ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып келді. Бұл құжатта ТМД аумағында Ресейдің экономика, қорғаныс, қауіпсіздік, ресейлік азаматтардың құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты ретінде жарияланды. Ресей бұл мақсатқа ұлттық экономикалық жүйелерді жақындату, бірыңғай кедендік одақты бірте-бірте кеңейту, болашақта капиталдық ортақ ... құру ... қол ... ... ... жүйесін құру мен ТМД мемлекеттерінің Қорғаныс одағына бірігу ниетін қолдау да қарастырылған.
Кеңестік дәуірден кейін Ресей мен ОА мемлекеттерінде саяси, ... ... мен ... ішкі ... ... да ... реформалаумен қатар, өзара құқықтық қатынастардың нысандарын белсенді түрде іздестіру қолға алынды. Күні кешегі ортақ мемлекеттің халықтары ... ... ... ... келтіруге мүмкіндік беретін, аса қажетті табиғи байланыстарды қалпына келтіру құқықтық рәсімдеу сатысынан ... ... түп ... атам ... бері ... ... кеңістікте қатар өмір сүрген халықтардың ғасырлар бойғы тату көршілік, достық және өзара көмек дәстүрлері алынды [80].
Қазақстан мен Ресей ... өріс ала ... ... сипат ортақ ырғақтан біршама ауытқығандай болғаны сөзсіз. Дәстүрлі ... ... ... және ... ... ... геосаяси байланыстар тұрғысынан алғанда жаңа құқықтық анықтаманың қажеттігі барған сайын айқын бола түсті. 1992 жылы 25-мамырда президенттер Н.Назарбаев пен ... қол ... ... ... мен ... ... арасындағы Достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шарт өзіндік бір асу есепті болды [132,-44б]. Одан өткен Қазақстан мен Ресей ... ... жаңа ... аяқ ... Бұл шарт ... ... ... және жаңа кезеңнің - екі елдің мемлекетаралық экономикалық және саяси ынтымақтастығының оңтайлы үлгісін іздеу кезеңінің ... ... Шарт ... ... қатынастардың негізгі қағидалары нақтыланып, сенімді қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатымен және өзара келісулеріне ... ... өз ... ... ... базаларды, полигондарды және қорғаныс мақсатындағы басқа да объектілерді бірлесіп қолдануды ұйғарды. Біреуіне немесе екеуіне ... ... ... жағдайда мемлекеттер әскери көмекке дейінгі қажетті көмек ... ... ... мен ... ... ... ... қарсы бағытталған кез келген одақтарға немесе блоктарға қатысудан бас тартты. Бірсыпыра баптар екіжақты қатынастардың экономикалық, гуманитарлық- мәдени қырларын реттеуге арналған. ... даму ... ... ... ... ... қажетті құқықтық келісімдер негізі де қалыптасты. Келісімдердің негізгілерінің арасынан 1995 жылы 20 қаңтардағы Ресей-Қазақстан ынтымақтастығын ... және ... ... ... [24], 1996 жылы 26 ... ... ... декларацияны [31], 1998 жылы 12 қазандағы ҚР мен РФ арасында 1998-2007 жылдарға арналған экономикалық ынтымақтастық туралы шартты [32] атап ... ... ... ... ... ... ... басымдылықтар ретінде көрсетілген:
* Мемлекеттік қолдауды қамту, ортақ экономикалық кеңістікті құра ... екі ... ... ... ... ... ынтымақтастығына неғұрлым ыңғайлы жағдай тудыру, ұлттық заңнамаларды ... ... ... ... ... ... тездетуге үлес қосу;
* Шекаралас аймақтардың ынтымақтастығын арттыру;
* Біріккен қаржы-өндірістік топтар, холдингтер және өндіріс пен қызмет көрсету ... ... ... ... ... мен ... ... әсіресе өндіріс пен аграрлық секторға шетелдік және отандық капиталды тартуда жағымды шарттар қалыптастыру;
* Тиімді антидемпингтік механизмді қалыптастыру;
* ... ... және ... ... ... ... ... тарихындағы мейілінше елеулі оқиғалардың қатарына Н.Назарбаевтың 1998 жылы 6 ... ... ... ... қол ... Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ХХІ ғасырды көздеген мәңгі достық пен ... ... ... ... [32,33]. Мұндай маңызды саяси құжат осы заманға тарихта әлі болған емес. Құжаттың мазмұны халықтардың тату ... ... ... ... қол ... биік ... де, ... болашаққа, үшінші мыңжылдыққа қадам баса отырып, іс-қимылдың барлық салаларындағы көп қырлы әрі жемісті қатынастарды дамытуда бірлесе жалғастыруға деген құлшынысын бейнелейді. ... мен ... ... ... ... ... ... 1992 жылы 30 мамырда қол қойылған РФ және Өзбекстан Республикасы арасындағы ... ... ... достық және ынтымақтастық туралы келісім болды. Құжат ... ... ... анықтады, ынтымақтастықтың барлық салаларында қандай тәртіпте атқарылатынын бекітті, негізінен қалыптасқан жаңа тәуелсіз мемлекеттердің өзара ... мен ... ... ... ... ... орындауға уағдаласты.
Экономикалық қатынастардың одан әрі кемелденуіне 1998 жылы 12 қазанда Ташкентте қол қойылған Өзбекстан Республикасы мен ... ... ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастық туралы шарт үлесін қосты. Шартта екі ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік серіктестік қағидасы бойынша жүзеге асырылады. Ресей мен Өзбекстан ... ... ... ... ... ... ... тиімді экономикалық байланыстарды дамытуда жекелеген жобалар мен ... ... ... инвесторлардың өзара әрекетін белсендіруге және бір-бірінің экономикалық мүдделеріне қайшы келетін әрекеттерден бас тартуға уағдаласты.
2004 жылы 16 ... ... ... мен ... ... ... ... серіктестік туралы келісім [36] барлық бағыттағы екі ел арасындағы стратегиялық серіктестікті бекітті және өзара қауіпсіздікті қамтуға, жаһандық ... ... ... ... ... ... саяси, экономикалық, гуманитарлық салалардағы ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталып, екі мемлекеттің ұзақ мерзімдік әрі жан-жақты қатынастарына негіз қалады.
2005 жылы 11 ... қол ... РФ пен ... Республикасы арасындағы одақтастық қатынастар туралы келісім Өзбекстан мен Ресей арасындағы қатынастардың нашарлауы артта қалып, қатынастардың жақсара ... ... ... ... ... ... Ресей жағына итермелеген бұл келісім Орталық Азиядағы күштер орналасуын өзгерткен ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... бұл келісім Ресей мен Өзбекстан қатынастарын сапалық жаңа деңгейге ... қана ... ... ... ... ... ... кепілдердің біріне айналды. Біреуіне жасалған басқыншылық екеуіне жасалған қастандық, бейбітшілікті қамтамасыз ету, қауіпсіздік пен ... ... ... ... өз аумағындағы әскери объектілерін бір-біріне пайдалану құқығын береді деп ... ... ... ... сипатын анықтады.
1998 жылы 12 қазандағы Ресей Федерациясы, Тәжікстан Республикасы және Өзбекстан Республикасының жан-жақты ынтымақтастық туралы декларациясы ... ... және ... ... ... ... діни экстремизм, лаңкестік, ұйымдасқан қылмыс, есірткінің заңсыз айналымы секілді қауіптерге қарсы өзара кеңесулер жүргізіп, ықпалдастыққа үлес ... ... ... ... мен ... ... ... саяси және қорғаныс салаларында ықпалдасып, агрессия жағдайында ұжымдық қорғаныс аясында әскери көмек көрсетуге ұмтылыстарын бекітті. Бұл осы ... ... ... ... ... ... алдын алу әрекеті деуге болады.
1993 жылы 25 мамырда қол қойылған РФ пен ... ... ... достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы келісім [15] ... мен ... ... ... ... табылады. Екі жақ өзара қатынастарды дамытудағы негізгі қағидаларды анықтап, аймақтық ... ... пен ... ... мәселесіне үлкен көңіл бөлді. Екі ел қарусыздандыру процесі мен ұжымдық қауіпсіздікті дамыта отырып, сыртқы саяси ... ... ... Тәжікстан өз кезегінде РФ әскери күштеріне өз ... ... ... пайдалану құқығын берді.
Ресей мен Тәжікстан арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың тереңдетілуіне бағытталған келісімнің бірі 1995 жылы 7 қыркүйекте жасалған Ресей Федерациясының ... мен ... ... ... ... 2000 ... ... кезеңдегі экономикалық ынтымақтастықтың негізгі қағидалары мен бағыттары ... ... ... ... [25]. ... бойынша екі мемлекет жүріп жатқан экономикалық реформалар туралы бір-бірін құлақтар ету, ұлттық ... ... ... ... ... және ... саясаттарында ақылдасу шаралар қарастырылды. Әсіресе Тәжікстанға ресейлік инвестицияларды тартуда тартымды ... ... ... көрсетілген.
1999 жылы 16 сәуірде жасалған Тәжікстан Республикасы мен ... ... ... ХХІ ғасырды көздеген одақтастық ықпалдастық туралы келісім ... ... ... одан әрі ... ... екі ел арасындағы өзара тиімді экономикалық ынтымақтастықты тереңдету мәселесі ең ... ... ...
Қырғызстан мен Ресей арасындағы қатынастар тарихының жаңа парағын ашқан маңызды келісім 1992 жылы 10 ... ... РФ және ҚР ... ... ... және ... ... туралы келісім болды. Тәуелсіз мемлекеттер арасындағы мызғымас достық пен тығыз байланыстардың алғышарты болатындай саяси, ... ... ... және ... ... кең ... ықпалдастықты бекіткен бұл құжаттың мәні зор болып табылады.
Қазіргі кезеңдегі Қырғызстан мен Ресейдің экономикалық қатынастарын реттейтін ... ... 1992 жылы 24 ... РФ пен ... ... ... ... әрекеттердегі шектеулерді жою туралы келісім болды. Екі ел өзара кәсіпкерлік құру, дамыту, өз ... ... ... ... қолайлы жағдай тудыруды көздеді. Тараптардың транспорт саласындағы жеңілдіктер мен өз аумақтарында еркін транспорттық тасымал мүмкіндіктерін жасау мақсатында ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру ұмтылыстары көрініс тапқан.
2002 жылы 23 сәуірде қол қойылған ... ... мен ... арасындағы достық және ынтымақтастық туралы келісім Ресей мен Түрікменстан қатынастарының жаңа кезеңін ашты деуге болады. Басқа Орталық Азия ... 1990 ... қол ... ... достық туралы келісім Ресей мен Түрікменстан арасында тек газ саласындағы ... ... ... ғана ... ... екіжақты қатынастарды сапалық жаңа деңгейге көтеретін жағдайлармен толықтырылып, өзара серіктестікке жол ... ... ... ... ... саладан көрі екіжақты экономикалық байланыстарды дамыту шараларына көңіл бөлген. Әсіресе инвестициялық салымдарға және өзара кәсіпкерлердің әрекетіне ... ... ... саласындағы ұзақ мерзімдік ынтымақтастыққа жол ашу секілді мәселелерге ерекше назар аударылған.
2003 жылы Ресей Орталық Азияның төрт мемлекетімен газ ... ... ... ... қол жеткізіп үлгерді. Бұл келісімдер Ресейдің ОА мемлекеттері арасындағы ықпалын күшейтіп, газ саласындағы ұзақ ... ... ... ... Бұл келісімдер Ресей мен ОА мемлекеттерінің жанармай-энергетика саласындағы ықпалдастығының жаңа деңгейге шыққанын байқатты.
Газ ... ... ... 2002 жылы ... ... РФ пен ... Республикасы арасындағы газ саласындағы ынтымақтастық келісімі болды. Келісім негізінен Ресейге 2003-2012 жылдар аралығында тұрақты түрде жылына 10 млрд ... ... ... тасымалдау мәселесіне арналды. Сонымен қатар құжатта өзбек аумағындағы транспорттық құбырлар жүйесін жетілдіру және жаңа құбырлар тұрғызу мүмкіндіктері қарастырылды. ... ... ... ... ресейлік мен өзбек Ұлттық холдингтік компания алды. Келісім Ресейдің Өзбекстанмен энергетика саласындағы ұзақ мерзімдік серіктестігін бекітті. ... ... мен ... ... газ ... ... туралы келісімге 2003 жылы 10 сәуірде қол ... ... газ ... екі мемлекет экономикасында негізгі роль ойнайтындығын ескере отырып, осы саладағы ынтымақтастықты нығайтуға бел буған. Ресей жағы түрікмен ... ... ... 25 жыл бойы ... алу ... алды. Газ көлемі жылдан жылға арттырылып, 2009 жылға орай жылына 70 млрд куб.м. жеткізу келісілген. Каспий теңізі қайраңын барлау, газ ... және ... ... ... қарастырылған. Газ өндіру және тасымалдау саласында біріккен жобаларды ... мен ... ... жаңа ... бәсекеге қабілетті газ тасымалдау қуатын дамытуға және керекті инфрақұрылым құруға назар аударылған. Аталған жағдайларды ... ... ... ... , ... жағынан , және өкілетті ұйымдар ретінде бекітілді [106].
Осы жылдың мамыр айында дәл осындай Ресей ... мен ... ... және Ресей Федерациясы мен Тәжікстан Республикасы арасындағы жеке-жеке газ саласындағы ... ... ... ... Келісім бойынша ресейлік мен Қырғызстан, Тәжікстан үкіметтері 25 ... ... ... газ ... аумағында біріккен жобалар мен әрекеттерді жүзеге асыруға міндеттелді. Қырғызстан мен Тәжікстандағы табиғи газ ... және ... жаңа газ ... ... ... жетілдіру және тұрғызу жұмыстарын қатысатын болды. Келісімнің саяси астарлармен жасалғанына ... бұл екі ... үшін ... ... ... жөн. ... ... азиялық мемлекеттердің құбыр жүйесін кеңейтіп, жаңартуға және де ресейлік мұнай-газ құбырларына жалғануын күшейтуге жол ашты.
Көпжақты ... ... мен ... Азия ... арасында ТМД, ШЫҰ және ҰҚКҚ аясында жүргізіледі. Сондықтан аталған ұйым шеңберінде қабылданған келісімдерді ... ... ... мен ... ... ...
1991 жыл 8 желтоқсанда қабылданған Тәуелсіз мемлекеттер достастығы келісімі мен 1991 жылғы 21 желтоқсандағы қосымша протоколда КСРО-ның халықаралық ... ... және ... ... ... өмір ... ... көрсетіліп, жақтардың ТМД-ны құратындықтары бекітілген. Келісімде жақтардың адам ... ... аса ... ... ... ... ... қатар жаңа тәуелсіз мемлекеттер өздерінің арасындағы достық, ынтымақтастық және өзара ықпалдастықты саяси, экономикалық, гуманитарлық, ... ... ... ортаны қорғау және т.б. салалардағы келісімдермен бекітуге уағдаласты [78].
ТМД-ның Жарғысында Достастықтың мақсаттары мен қағидалары көрсетіліп, мүше болу талаптары қарастырылады. ... ... және ... ... ... ету ... және қақтығыстарды жою, дауларды шешу шаралары назардан тыс қалмаған. ... мүше ... ... экономикалық, әлеуметтік және құқықтық саладағы ынтымақтастықты дамыту бөлек тарауда қарастырылады. ... ... ... ... ... ... өкілеттіліктері мен міндеттері анықталған.
Орталық азия аймағындағы қауіпсіздік жүйесінің бастауы болып саналатын 1992 жылы 15 мамырда қабылданған Ұжымдық қауіпсіздік келісімі сол ... ... ... ... ... оқиға болып саналады. Қатысушы мемлекеттердің бір-біріне қарсы бағытталған әскери одақтарға мүше ... ... алуы және ... бір ... ... мемлекеттер тобының біреуіне қарсы шапқыншылығы барлығына қарсы бағытталған басқыншылық ретінде қабылданып, бір-біріне өзара көмек көрсетуі келісімнің мәйегін құрады. Ұлттық ... ... ... мәселелерін бірге талқыға салу, бір немесе бірнеше қатысушы мемлекеттің аумақтық тұтастығы мен мемлекеттік егемендігіне қауіп төнген ... ... ... ... бірлесе әрекет ету мәселесі де көрсетілді [93,-119б].
2000 жылы 10 ... қол ... ... ... ... ұйымын құру туралы келісім Орталық Азия аймағындағы экономикалық ... жаңа ... ... ... ... ... мақсаттары көрсетіліп, органдары нақтыланған. Шешім қабылдау рәсімдерінің формалары және т.б. ресми шаралар құжатта ашып ... ... жылы 15 ... қабылданған Шанхай ынтымақтастығы ұйымын құру туралы декларациясы Шанхай бестігінің бес жылдық нәтижелі жұмысынан ... ... ... сапалық жаңа деңгейдегі ынтымақтастыққа өту үшін ШЫҰ-н құру қабылданды. Ынтымақтастықтың негізгі ... ... мүше ... ... сенім, достық және тату көршілікті нығайту, аймақтағы бейбітшілік, қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету және қорғау ретінде ... ... ... ... мемлекетке не аймаққа қарсы бағытталмағаны көрсетіле келе, кез келген формада шет ... ... ... ... ... ... мен ОА мемлекеттері қатынастарының құқықтық негізін құрайтын құжаттар саяси және ... ... ... ... және ... ... ие бола ... көрсетеді. Қарым-қатынастардың негізі болып табылатын бұл келісімдер аймақтағы қауіпсіздік пен қорғаныс екенін ашып көрсетеді және өзара көмек туралы келісімдер бірте-бірте ... ... ... ... жол ... ... ... ОА мемлекеттеріндегі экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларына белсенді араласуын байқатады.
2.2 РФ мен ОА арасындағы саяси-экономикалық ... ... ... ... ... аспектісін сараптағанда бұл елдің өндірістік кешенінің осы аймақтағы мемлекеттерге шикізат, ... ... мен ... жеткізуде тәуелді болғанын ескерген жөн. КСРО-ның ыдырауынан кейін Ресей аумағында табиғи қазбалардың ірі кен орындарын сақтап қалғанымен, стратегиялық ... ... ... ... ... ... тапшылық көре бастады. Бұрын соңды марганец пен хром рудалары, титан шикізаты, ... ... ... ... ... ... алюминий секілді шикізаттардың ОА мемлекеттерінен жеткізілді. Сондықтан да қазіргі таңда Ресей бұл ... ... орай ... ... және ... ... ынтымақтастықты орнатуды көздеп отыр.
Сонымен қатар Ресей энергия тасымалдаушылар, ... ... және ... ... ... ортақ шекараны және сақталған құбырлар мен ... ... ... ... ... ... керек етті. Ресейлік қорғаныс және тоқыма өнеркәсібінің ОА ... ... ... ... ... туралы да ұмытпаған жөн. Өткен ғасырдың 90 ... ... ... ... мақта жеткізу көлемінің 90%-н осы аймақтан тасымалдануымен байланысты қазіргі таңда да РФ-тің осы аймақтан тұрақты да ... ... ... ... ... ... оңтүстігіне ОА мемлекеттерінен жеміс-жидек пен Қазақстаннан астықтың импортында да осы секілді көрініс сақталып отыр [84, -37б]. ... ОА ... ... мүдделерімен түйіндес факторларға мыналарды жатқызуға болады:
* Бірлескен жобаларды даярлау, жүзеге асыру және пайда табу;
* ОА мемлекеттеріндегі ресейлік кәсіпорындарда жұмыс ... ... ... және ... ... ... ... күшінің болуы;
* ОА-да Ресей мен басқа әлемдік державалар арасында жанжалдардың туындауына жол бермейтін жағдайды қамтамасыз ететін шараларды жүзеге асыру.
Өкінішке орай ... мен ОА ... ... ... ... ... дамытудағы мүмкіншіліктер жіберіліп алынды. Өткен ғасырдың 90 жж. басында ресейлік билік құрылымдарында Ресейдің ОА аймағындағы мүдделерін дұрыс бағаламайтын, тіптен ... ... ... саяси күштердің басым болуының салдарынан ОА мемлекеттері мен Мәскеудің ара қатынасы бірде нашарлап, бірде жақсарып отырғаны белгілі. Бұған Ресейдің аталған ... ... ... саясатының болмауы да аз әсер еткен жоқ. Алайда 90 жж. аяғына таман ОА-да өріс алған құбылыстар Ресейдің ұлттық мүдделерімен ... ... анық ... бастады. Бұған Каспий теңізіндегі энергоресурстарды өндіру және тасымалдауына аймақтағы АҚШ және Батыс елдерінің алдыңғы қатарлы энергетикалық компанияларының қарқынды жұмыс істеуіне ... ... ... түрткі болды [76].
ОА мемлекеттері мен Ресей екіжақты ынтымақтастықтан басқа ТМД және ... ... ... ... ... ТМД аясында келесі маңызды экономикалық бағыттар белгіленген:
* Еркін сауда зонасын құру;
* Жанармай-энергетика кешенін пайдалану тиімділігін арттыру;
* Жанармай-энергетика және т.б. ... ... ... ... ... ... және транзит мәселелерін біріге шешу;
* өндірісті техникалық қайта жабдықтауға жағдай тудыру;
* ұлттық транспорт жүйесін пайдалану тиімділігін ... ең ... ... ... мен ... қалыптастырып, жүзеге асыру;
* тауарлар мен қызмет көрсетулердің бәсеке қабілеттілігін арттыру мақсатында Достастықта неғұрлым ашық орта қалыптастыру.
Ал ЕурАзЭҚ шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастық ... ... ... дамымақ:
* Кедендік одақты құруда жағдайлар қалыптастыру;
* Кеңескен түрде экономикалық саясат жүргізу;
* Экономиканың нақты секторында ықпалдасу;
* Энергетикалық нарық пен ... ... құру және ... ... ЕурАзЭқ-тың транзиттік әлеуетін арттыру;
* агроөндірістік секторда ықпалдасу;
* ортақ қызмет көрсету нарығын қалыптастыру;
* ортақ қаржы нарығын қалыптастыру және ... ... ... ... сала мен миграциялық саясат облысында ынтымақтасу.
Ресей мен ОА ... ... ... ... өздерінің ұлттық шаруашылықтарындағы қалтарысты және әлсіз тұстарын белгілі бір ... алып ... ... ... ... орай соңғы жылдары екіжақты экспорттық-импорттық операциялар көлемінің жылдан-жылға ұлғайғаны байқалып отыр.
Ресейдің ОА мемлекеттерімен экспорттық-импорттық операциялары (млн ... ... ... ... аралығында ОА мемлекеттеріне Ресей экспорты 75,4%-ға өсіп, импорт ... ... ... ... бұл ... ... Ресейдің сауда балансының оң сальдосы $720,6 миллионнан (ТМД елдерінің 13,4%) $1742,5 миллионға жетіп ... (15%). ... осы ... ... ... ... толтыру және экономикалық байланыстарды нығайту саясаты нәтижесінде бірте-бірте ОА ... ... ... негізгі ролінен ығыстырылуда.
Қалыптасқан жағдайда Ресейдің Орталық Азиядағы неғұрлым маңызды әрі саяси, экономикалық, қорғаныс секілді салаларда ортақ мүдделерге ие ... ... ... ... Қазақстанның көпшілік ірі өндірістік өнеркәсіптері Ресейдің кәсіпорындарымен ішкі және сыртқы салалық байланыстарын сақтап ... ... ... ... ауыр және ... ... дамуына қарай машина және жабдық, бұқаралық қолданыстағы тауарлардың өндірісі артта ... ... елге ... ... 70%-ын ... жабдықтар, құралдар, транспорттық құралдар, тамақ өнімдері мен оған қажетті шикізат, трикотаж және ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы тауар айналымының 75%-н құрап отырған Қазақстан негізгі сауда серіктесіне жатады. Елден ... ... ... тауарлар, мұнай, дизель отыны, табиғи газ, тас көмір, темір рудалары мен концентраттар, қара металл, хром болаты, рафинатталған мыс, ... ... ... ... полипропилен, минералды тыңайтқыштар, ауылшаруашылық өнімдері - мақта талшықтары, кейбір тамақ өнімдері, ... ет ... ... ... ... ... ... мен темірдің 80%, химия және тоқыма өндірісі өнімінің, машина-техникалық өнімнің жартысы, шығыршықты және шарикті ішпектің 90%, шамамен 85% жануар және ... ... ... ... ... ... ... машина және құралдар, шойын мен қара металл құйындысынан жасалған ... жүк және ... ... ... ... мазут, ауылшаруашылығы өнімдері, электроэнергия, табиғи газ, бензин, ... ... мен ... ... және т.б. ... ... ... қатар ресейлік экспорт құрамында соңғы кездері шикізаттық тауар үлесінің азайып, дайын тауар өнімдері үлесінің артып келе ... айта ... жөн. ... экспортерлердің позициялары да жылдан-жылға қазақстандық нарықта нығая ... ... ... ... Қазақстанның экспорттық құрылымы айтарлықтай өзгерістерге ұшырады: көбінесе ресейлік бағытта өңделмеген минералды шикізат тасымалданды. ... ... 90-шы ... қазақстандық экспорттың географиясына да өзгерістер тән. Ресейдің негізгі экспортер ретінде белсенді түрде үшінші елдермен ... ... ... ... ... Германия, әсіресе Қытайдың секілді сауда бәсекелестердің әрекеттері белсендіре бастады.
Ресей мен Қазақстанның сауда қатынастарының құлдырау шегі 1998-1999 жылдарға ... ... ... ... сыртқы сауда көлеміндегі Ресейдің үлесі 1998 жылы 34%-дан 1999 жылы 26,5%-ға төмендесе, 2000 жылы 29,9%-ға сәл де болса жоғарылаған еді. Екі ел ... ... ... ... ... ... ... болады.
* Екі елде өнеркәсіптік өндірістің көлемі қысқарып, кәсіпорындардың өзара қарызы өсті. Нәтижесінде Қазақстанда ... ... бар ... нарығы тарылды. Сондықтан Қазақстанның сыртқы саудасында негізгі экспорт баптары ... ... ... ... пен ... ... ие ... елдері мен АҚШ-қа бетбұрыс үрдісі пайда болды.
* ... ... ... ... ... да өз ізін ... ... 1998 жылғы тамызда басталған рубль курсының құлдырауы себепті Ресейге жеткізілетін көмір, руда, астық, қара металл және машина-техникалық тауарлардың көлемі 2-3 ... ... ...
* ... ... ... сонымен қатар 1998 жылы желтоқсанда Қазақстанның 20 тауар топтары бойынша ресейлік азық-түліктің енгізілуіне шек қоюы әсер етті [59, ... ... ... ... ... ... ... екі ел арасындағы тауар айналымына оң әсер етіп, 2000 жылы Қазақстанның сыртқы саудасындағы ... ... 34% ... 2003 жылы бұл ... 27% төмендеді.
Аймақтағы маңызды орынды алатын мемлекеттердің бірі - Өзбекстан. Бұл елдің экономикалық стратегиясы соңғы кезге дейін ... ... ... ... ... ... соның ішінде мұнай, газ, көмір, алтын, күміс, мыс, мырыш, қуатты мақта өндірісінің, жаңа мұнай өңдеу, био және ақпараттық технология, авиа және ... ... ... ... ... сүйеніп келді. Халық саны бойынша да Өзбекстан ОА аймағында ... ... ... ... мен Өзбекстан арасындағы сыртқы сауда енгізілуші және сыртқа шығарудағы ... ... ... ... ... аясында өсу және құлдырау кезеңдерін өткерді. Азия банкінің зерттеушісі мен кеңесшісі Д. Қахаров бұл процесті үш кезеңге бөледі.
І ... ... ... ... айналымында айтарлықтай қысқару байқалып, Өзбекстанның сыртқы саудасындағы Ресейдің үлесі экспортта 53.1%-дан 38.6%-ға, ал импортта 52.9%-дан 36.3%-ға ... Бұл ... бір ... ... орын ... өндірістік байланыстардың үзілуінен кейінгі жалпы жағдайлармен түсіндірілсе, екінші жағынан, Ташкенттің Батыстың алпауыттары АҚШ пен ... ... ... ... Бұл ... сонымен қатар жалпы одақтық рубль зонасының күйреуі, ұлттық ақша жүйесінің құрылуы және республика аралық бірыңғай ... ... ... ... ... ... жаппай ауыстыруы себеп болды. Бұрын соңды еркін экономикалық кеңістік болған ... ... ... ... болды, алымдар мен салық енгізілді. ... ... ... ... мен ... ... ... жақындасумен және Тәжікстандағы азамат соғысы кезінде қарсыласушы топтарды ... мен ... ... ... ... әрекет етумен сипатталды. Бұл екіжақты сауда-экономикалық байланыстарды жақсартуда үлесін шамалы болса да қосқандай болды. Өзбекстанның сыртқы саудасындағы Ресейдің ... ... өссе (1996 ... 16.4%-дан 1997 жылы 18.1%-ға), кейін ақырындап төмендеуге қарқын алды (1998 жылғы 18.1%-дан 1999 жылы 13.4%-ға). Осы арада бұл ... ... ... көмек алу және аймақтағы саясатына қолдау табу мақсатында АҚШ және Еуроодақ мемлекеттерімен серіктесті қатынастар дамыта бастағаны зор әсер ... айта ... жөн. ... ... 2000 ... ... алады (В.Путиннің РФ президенттігіне сайлануымен байланысты). Бұл кезеңде сауда- экономика саласында басты назар ... ... ... ... ... Қазақстан, Өзбекстан және Түрікменстанмен газды өндіру, өңдеу және тасымалдау бойынша ынтымақтастықты ... ... ... ... ...
Қарастырылып отырған кезеңде сыртқы саудадағы Ресейдің үлесі қайта ұлғайып, 2000 ... ... 2001 жылы ... өсті. 2003 жылы екі елдің сыртқы сауда айналымы 26%-ға өссе, 2004 жылы бұл көрсеткіш тағы да 43%-ға ... Бұл ... екі ... де ... ... ... ... бастан өткізіп қайта аяққа нық тұруымен тығыз байланысты. Соңғы кездері Өзбекстан сыйымдылығы неғұрлым мол, аумақтық жағынан жақын әрі ... ... бар ... ... ... үлкен мүмкіншілікке ие болып отырғанын байқауға болады.
Ресей Өзбекстанға өндірістік жабдықтар, электрик ... мен ... ... жүк және ... автокөліктер, пневматикалық дөңгелектер, синтетикалық каучук, орман материалдары, алюминий мен ... ... ... ... бен картон, минералды тыңайтқыштар, тұрмыстық тоңазытқыштар және т.б. тауарлар шығарады. ... ... ... ... ... ... жеткізуші болып қала бермек. Ресейлік бағытта текстиль, жеңіл және жүк көліктері, тамақ өнімдері мен басқа ... ... ... 2003 жылы ... 17002 ... көліктер енгізілді, бұл көрсеткіш 2002 жылмен салыстырғанда 1,6 есеге көп (10751).
Түрікменстанның ... ... ... ... және ... ... ... мен энергия тасымалдаушылардың өндірісі мен экспортын арттыру туралы стратегиясына негізделе ... Бұл ... ... ... ТМД аясындағы серіктестермен байланыстың азаюы мен алыс шетелдегі мемлекеттермен қатынастарды ... ... ... ... де ... екі ... ... мен Түрікменстан сауда айналымында қарқынды нығая бастағаны көрінеді. 2000-2005 жылдар аралығында сауда ... $1.3 ... $280 ... ... 5 есеге төмендеп кеткен болатын. 2007 жылдың қорытындысы бойынша РФ-нан түрікмен экспорты 2006 ... ... 168.1% өссе (2007 жылы $384.2 млн, 2006 жылы $228.6 млн), ... ... жоғарылап, $80.1 млн құрап отыр (2006 жылы $69.4 млн). 2007 жылы екі ел арасындағы сауда ... 46.9% ... $453.6 млн ... (2006 жылы $308.8 млн) ...
Сауда айналымы көлемінің қарқынды өсіміне Экономикалық ынтымақтастық бойынша үкіметаралық түрікмен-ресей комиссиясы жұмысының қайта жандануы әсер етті ... ... ... жоғарылауына былтыр желтоқсанда өткізілген екікүндік түрікмен-ресей бизнес-форумының ықпалы да аз болған жоқ. ... ... ... ... мен генераторлар, теледидарлық байланыс үшін аппаратура, тракторлар, жеңіл және жүк көліктері, қағаз бен картон, ... ... ... ... және т.б. ... жеткізеді. Дегенмен соның ішіндегі басты бағыт жанармай-энергетика саласындағы ынтымақтастық болып табылады.
Қырғызстаннан Ресейге электроэнергия, қой терісі, жүн, мақта ... ... ... ... асыл және ... асыл тастар, металл, ядролық реакторларға құралдар мен механикалық құрылғылар, электр және газразрядты қыздыру ... және т.б. ... ... Ал ... ... өз ... ... өнімдерін, тас көмір, мұнай өңдеме өнімдерін, медикаменттер, минералды тыңайтқыштар, полимер материалдары, пластмасса және оның ... қара ... ... және ... жеңіл көліктер, жабдықтар, құралдар және т.б. тауарлар тасымалданады.
Ресейге Тәжікстаннан қақталған жеміс ... (бұл өнім ... 95% ... бағытталады), мақта талшығы, электроэнергия (көп емес) және т.б. тауарлар импорттаса, мұнай өңдеме өнімдерін, жасанды ... ... ... мен ... ... ... мен қара ... жасалған құбырлар және т.б. экспорттайды.
Ресей мен орталық азиялық ... ... ... ... ... онжылдықта төмендегенімен, қазіргі таңда ынтымақтастықтың жаңа деңгейге көтерілгенін байқауға болады. Алайда экспорттық және импорттық құрылым сипаты жағынан әлі ... ... ... Ресей әлі күнге орталық азиялық мемлекеттерге пайдалы қазбалар, жеңіл ... ... мен ... ... ... ... аңғаруға болады. Негізінен ынтымақтастық қарқынды түрде энергетика саласындағы ықпалдастыққа ойысатынын болжауға ... ... үшін ... Азия ... ұзақ мерзімдік өзара тиімді экономикалық қатынастарды дамытудың маңызды кепілі өндірістік-инвестициялық ынтымақтастықты ... ... ... Ресейдің Орталық Азия мемлекеттерімен экономикалық байланыстарын дамытуда инвестицияның ролі өте зор. Өкінішке орай, мұндағы мемлекетаралық инвестициялау әлі де болса ... ... ... ... ... ... тұр. 2003 жылы Ресейге құйылған $890 млн инвестицияның $195 млн Қазақстаннан, $89 млн Өзбекстаннан бағытталғаны белгілі. 2005 жылдың ... ... ... ТМД ... ... $167701 мың ... $16258 мыңы (9,6%) ... $1272 мыңы (0,8%) Өзбекстанға, $276 мыңы Қырғызстанға, $40 мыңы Тәжікстанға бағытталған. Көрсеткіштерді сараптау барысында ОА мемлекеттерінен Ресейге келетін ... ... оның бұл ... ... ... асып ... ... Ресей және ОА мемлекеттері арасындағы инвестицияның айналымы туралы келесі кестелер мағлұмат бере ... ... Азия ... ... ... (мың ... қыркүйегі соңының көрсеткіші
Соның ішінде
Балығы
ТМД бойынша %
тікелей
портфельді
Қазақстан
15471
1,5
868
27
Қырғызстан
1470
0,2
1408
-
Тәжікстан
761
0,1
604
-
Түрікменстан
0,5
0,0
0,5
-
Өзбекстан
124024
12,3
1651
121222
Барлығы ... Азия ... ... ... инвестициялар (мың долл.)
2005жылдың қыркүйегі соңының көрсеткіші
Соның ішінде
Балығы
ТМД бойынша % нәтижесі
тікелей
Портфельді
Қазақстан
170378
50,6
32906
31
Қырғызстан
3930
1,2
1355
63
Тәжікстан
16239
4,8
1905
5
Түрікменстан
83
0,0
6
-
Өзбекстан
4021
1,2
3394
7
Барлығы
194651
57,8
39566
106
Кестедегі көрсеткіштер ... ... Азия ... ... және кейін бағытталған инвестициялар капитал салымдары ОА мемлекеттерінен Ресейге қарай көп құйылатындығын байқатады. ТМД бойынша ... ... ... бұл ... ... ... ... не бары 14,1%-ды құраса, керісінше Достастық елдерінен Ресейге бағытталған салымдардың 57,8%-ын осы аймақ ... ... ... мен ... ... ... белсенділік қазіргі таңда энергетика, энергия тасымалдаушыларды өндіру және оны ... ... ... дамып отыр. 2003 жылғы 16 мамырдағы Каспий теңізінің қазақстандық бөлігін игеру ... ... ... ... ынтымақтастықты тереңдетуде шешуші ролді ойнады. Мәмілелескен келісімдер аясында Құрманғазы, Хвалынское және Центральное кен орындары бірлескен түрде тең дәрежеде ... ... ... және Хвалынское орындарын ресейлік жақтан сәйкесінше және , ал ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылмайынша біріккен кәсіпорынның құрылу келісімі 2005 жылдың шілдесіне дейін ... Кен ... ... ... $23 млн құйылып, болашақта жоба аясында жылына 60 млн т мұнай өндіру көзделген.
Ресейлік компаниясы сонымен ... ... ... Қарашығанақ кен орындарын игеруде белсенді қатысушы болып табылады. , компаниялары жағынан да қызығушылықтар аз емес.
Ресей ХХІ ... ... да ... көмірсутектің негізгі транзиттік аумақсы болып қалып отыр. Қазақстандық мұнайдың РФ аумақсымен транзиті ұзақ мерзімдік үкіметаралық келісімдер негізінде жүзеге асады: Атырау-Самара ... ... 15 млн т, ... ... ... 2,5 млн т асам мұнай тасымалданса, болашақта жобалық қуатын ... ... ... ... ең ... ... ... 2001 жылы ашылған Теңіз-Новороссийск КҚК болып отыр. 2005 жылы айдалған мұнайдың жалпы көлемі жылына 30,5 млн т ... ... ... КҚК ... екі ел ... ... айдау тарифі және тасымалданатын мұнай көлемін арттыру мәселелері бойынша бірқатар қиындықтар ... ... 2005 жылы КҚК ... жоба ... ... 67 млн-ға арттыруға келісті.
2002 жылы маусымда ... мен ... ... газ ... алу және ... ... ... өңдеу мәселелері бойынша ЖАҚ құрып, Қазақстанда тіркеді.
Оренбург газ өңдеуші зауыт Қарашығанақ газын ... ... ... 2005 жылы және ... бұл зауытты модернизациялап, жылына 15 млн текше метр ... ... ... ... Ресейлік жақтың Қазақстанмен бірлесе сұйытылған газ шығару зауытын тұрғызу жоспары өнімнің құнын ақтамайтындығы себепті жүзеге аспай отыр [89,-497-499б].
Әлемдегі мұнай және газ ... ... ... ... ... үшін ... ... саясат жүргізу тиімді. Әсіресе газ өндіру, саудаласу мәселесі бойынша ресейлік жақтан есуші Еуразиялық газ ... құру ... бұл ... бір ... деуге болады. Оған Қазақстаннан басқа газ өндіруші Түрікменстан мен Өзбекстан және тасымалдаушы мемлекеттердің мүше болуы мен ... ... сай ... белгілі.
Ресейлік электроэнергия нарығының алыбы РАО Қазақстанда да өз ... ... 2005 жылы ... ... ... жылдық келіссөздерден кейін РАО және ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігі ... ... ... ... ГРЭС-2 негізінде энергетика компаниясын құру туралы протоколға қол қойды. ... ... ... $250 млн ... ... ... энергетикасы саласында да бірқатар алға жылжулар байқалды. 2001 жылы шілдеде ресейлік ... ... ... компаниясы және украиндық атом электростанцияларына арналған ядролық отын өндіру бойынша біріккен кәсіпорын құру ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық ірі жобаға кенелді: 2003 жылы автомобиль консорциумын құру келісімі жасалды. Жаңа автокөліктерді құрастыру Алматыдағы ААҚ ... ... ... ... ел арасындағы авиағарыш машина құрылысы саласындағы ынтымақтастықты да атап өткен жөн. Ресейдің бақылауын сақтап қалуға тырысатындағы белгілі. ... ... ... ... 100%, ... ... ... 90%, байланыс, навигация спутниктерінің ұшырылымдары басымы осында қамтамасыз етіледі. 2005 жылы Астанада ресейлік-қазақстандық біріккен ... құру ... Осы ... ... алғаш қазақстандық спутник ұшырылды [91,-161б].
БК Шымкенттегі тоқыма-жіп фабрикасын салуға $33 млн инвестициялады. Бұл текстил ... ... ... ... бірі ... ...
Ресейлік банк нарығында мемлекеттік Қазақстан Даму Банкі Ресейдің оңтүстік ... ... ... ... ... ... отыр. Ал қазақстандық Ресейде ауқымды филиалдық жүйесін құрып та үлгерген.
Өткен ғасырдың 90 жылдары Қырғызстандағы ... ... ... өте ... ... ... Елде ... және толық ресейлік капиталдың қатысуымен бар болғаны 446 кәсіпорын ... бұл ... ... ... ... ... 22% ... Қырғыз экономикасына қызығушылық артқан кезде ресейлік инвесторлар қаржыларын өңдеуші саладағы жобаларға құя бастады. Олардың арасында көбінесе тамақ, ... ... ... және ... ... ... ... байқалады.
ТМД елдері арасында КР экономикасына қаржы құюда Ресей алдына жан салмайды, кейін оны іле шала ... ... ... Кейбір қырғыз экономикасының сегменттері жоғары тиімділікке ие. Гидроэнергетика, өндіруші салалар, инфрақұрылым, қаржы секторы салынған инвестиция бірнеше қайтара өтелетін салалар болып ... ... ... ... ... ... Ресей Президенті В.Путин Қырғызстан экономикасына 2 миллиард доллар салуға ниеті бар екенін айтқан. 1.2 ... ... ... Қырғызстан бюджетінен екі есе үлкен бұл сома әрине әлі игерілген жоқ. ... бар ... ... ... ... механизмдер жоқ.
Ресей аумақсында азшылық болып отырған уран өндірісі қазіргі ... ішкі ... 20% -н ғана ... ... ... орай 2001 жылы Ресей, Қазақстан және Қырғызстан арасында уранды өндіру, өңдеу, ... және ... ... ... құру ... ... жасалған. Ол бойынша шикізат Қазақстанда өндіріліп (Заречное ... ... ... ... тау руда ... Ресейге жеткізілу жоспарланды. Осылайша Ресей мен Қазақстан соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... өңдеу жұмыстарын қайта жандандыруға тырысуда. компаниялар тобына кіретін ресейлік алтын өндіруші компания уран ... ... ... 72% ... ... ... ҚТРК жаңа ... өндіріске $ 30 млн. қаржы салып, кәсіпорынның бұрыннан қалған $ 8.5 млн. қарызын төлеуге міндеттелді.
ААҚ ... ... одан әрі ... ... уран концентратын жеткізу туралы контрактқа қол қойды. Бұл біріккен кәсіпорындағы үлеске келетін болсақ, 45%, ресейлік ... ААҚ 20%, 15%, 10% және АҚ ... ... ... [129,-55б].
2001 жылы өткен үшінші үкіметаралық комиссия отырысында РАО және РФ ... ... ... мен АҚ ... және ... гидроэлектр станцияларын тұрғызу мәселесін қозғады. 2004 жылы бұл станцияларды ресей-қырғыз бірігіп салу меморандумы қабылданғанымен, қаржылық ... ... ... $2 млрд ... ... асырылу мерзімі кейінге шегерілді. 2007 жылы маусымда ҚР Президенті Құрманбек Бакиевтің тікелей қатысуымен республика Парламенті ... және ... ... ... ... концессия туралы заң қабылдады. Бірнеше жылдан бері 76% акциясы мемлекеттік болып келген бұл ірі станцияларға пайдаға ... ... жеке ... ... екіталай еді. Енді ТМД аумақсындағы ең ірі біріккен жобадағы ... ... де ... ... ЖАҚ ... және (Қазақстан) әр қайсысы 33%-дан, ал ... 34%. ... ... ... ... ... 60% астамы ресейдің иелегінде, ал қалған 33% акциясын ... ... жағы 37 ... ... және ... ... ... қарыздың бір бөлігін кешіруді сұрады.
Қырғызстандағы геологиялық барлау науқанына $ 300 млн. құйып қана қоймай, газ ... ... ... ... Шу ... екінші реттегі газ құбырын салу, геологиялық барлау және газ транспорттау торлары ... ... ... ... ашуға бірнеше газ кен орындарын игеруге, елдің оңтүстігіндегі газ қоймаларын қайта реттеуге ... бар. ... ... уран ... қоймалары бойынша жобаны қаржыландыру жобасын бастауға дайын. Мыңқұша қоймасынан басталатын бұл жобаға Ресей басқа да инвесторлардың қатысуына шақырады. ... ... ... ... табылатын 25 аса мұндай уран қоймалары тек Қырғызстан емес, бүкіл аймақтың қауіпсіздігіне қатер төндіруде. Болашақта ... да бұл ... ... ... ... ... алуға дайын.
Ақсу ауданындағы Сарыжаз қалайы зауытына жарияланған тендерде ресейлік және қазақстандық компаниялар жеңіп алды. Болашақта Қырғызстанның шығысындағы ... кен ... ... 40% ғана ... ... құрылысын аяқтауға мүмкіндік ашылды.
Қаракеше көмір кенорынында Конденсациялық электр станциясын салу жобасы талқылануда. Қаракеше жылу ... ... ... салуға ресейлік ЖАҚ қатысады.
Ресейлік компаниясы өз әрекетін ... ... ... ... үш жыл ішінде кәсіпорынға 20.5 миллион доллар инвестиция жасады. Ресейлік ЖАҚ

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 142 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақш және халықаралық қатынастар15 бет
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ынтымақтастық 7 бет
1941-1991 кеңес мектебі мен педагогикасы26 бет
1950 жылдардағы Азиядағы дағдарыс34 бет
1980-1991 ж.ж. кеңес мектебі мен педагогикасы9 бет
1991 - 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы71 бет
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
1991-2000 жылдардағы Қазақстан-Ресей қарым-қатынастары34 бет
1991-2002 жж аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар50 бет
Азиядағы жаңа индустриялы елдер экономикасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь