«Айқап» журналы

Кіріспе
«Айқап» журналының пайда болуы
Негізгі бөлім
1. Негізгі мақсаты
2.«Айқаптың» қоғамға тигізер пайдасы
3. Журналдың дамуына үлес қосқан қоғам қайраткерлері
Қорытынды
«Айқап» журналындағы публицистика
ХХ ғасырдың басында Троицк қаласындағы «Энергия» баспаханасынан жарық көрген тұңғыш қазақ тіліндегі «Айқап» журналы ұлттың қоғамдық саяси сана сезімінің дамуындағы елеулі құбылыс болды. Бұл кезең Ресей империясының билігіндегі қазақ даласында да демократиялық бостандықтың нышаны ана тілінде газет-журнал бастыруға қол жеткендігі мен тарихи мәні ерекше. Әрине, қазақ мемлекетінің журналы да қалмаған Ресей патшасының отанды қамыты батқан елдің рухани сілкініс жасауға шамасы келуі екіталай жағдайда жеке адамның суырылып шығып, өз қаражатына ана тілінде журнал бастыруы – сол дәуір үшін үлкен ерлікпен пара-пар. Бұл мерзімді басылымның редакторы М. Сералиннің жеке меншігі ғана болып қалмай, ұлттық деңгейге көтеріліп, географиялық шеңбері Орта Азиядағы бауырлас төрүк халықтары мен қытай қазақтарын, Еділ бойындағы татар, башқұрт, Қырым татарлары мен Түркияға дейінгі аралықты қамтып, империяның Мәскеу, Петербург, Орынбор, Астрахань сияқты орталық ірі қалаларының баспа өнімдері дүкендерінде сатылып, кітапхана сөрелерінен орын алуы – қазақ сөзінің таралуы, қазақ үнінің дүнияға жайылуы, жаңа сипатқа ие болғандығының куәсі тұр. Журналдың атқарған тарихи миссиясы, ең әуелі қазақ оқығандары мен зиялыларын бір ортаға жинап, топтастырып, ұлттың болашақ тағдыр-талайына байланысты ақыл-кеңестерін, ұсыныс-тілектерін басылым ретінде білдіріп, сол арқылы қоғамдық пікір туғызуға, ел болуға кемшіліктер мен кеселдің, жат қылықтар мен ескі әдеттердің себебін ашып көрсетіп, одан құтылу мен арылудың жолдары мен әдіс-тәсілдеріне оқырмандардың назарын аударды. Сондай-ақ заманауи ділгер мәселе – ұлт ретінде өзге жұрттан қалып қойған білім, өнер, ғылым мен кәсіп меңгеру, саяси-рухани саласындағы олқылықтардың орнын толтырып, жедел қуып жету көзделді. Журнал ұлттың бас оқулығына айналды. Журналдың атын «Айқап» деп қоюдың өзі, қазақтардың ұлттық өкінішінің рәміздік бейнесі ретінде алынды.
«Айқап» өз кезі үшін үздік журнал болды. Оның әр санын жұрт асыға күтті. Оған Қазақстанның барлық облысынан және Астрахань губерниясына қосылған Бөкей ордалықтары мен Кавказ округіне қарайтын Маңғыстау, Атырау, Оралдан үзбей хат жазып тұрды. Әсіресе, Ақтөбеден, Қостанайдан, Қызылжардан, Торғайдан, Көкшетаудан, Қарқаралыдан, Семейден, Аякөзден, Қапалдан, Шиеліден, Қызылордадан, Жамбылдан, Шымкенттен, Зайсаннан мақала жиі жарияланды. Журнал бетінде кейде «Одан-бұдан», «Уақиғалар», «Мұсылмандар түсінуге тиісті мәселелер» деген айдарлар бойынша да материал жарық көрді.
        
        Жоспары:
Кіріспе
«Айқап» журналының пайда болуы
Негізгі бөлім
1. Негізгі ... ... ... ... ... дамуына үлес қосқан қоғам қайраткерлері
Қорытынды
«Айқап» журналындағы публицистика
ХХ ... ... ... қаласындағы «Энергия» баспаханасынан
жарық көрген тұңғыш қазақ ... ... ... ... қоғамдық
саяси сана сезімінің дамуындағы елеулі құбылыс болды. Бұл ... ... ... ... даласында да демократиялық бостандықтың
нышаны ана ... ... ... қол ... мен ... мәні
ерекше. Әрине, қазақ мемлекетінің журналы да қалмаған Ресей патшасының
отанды қамыты батқан ... ... ... жасауға шамасы келуі екіталай
жағдайда жеке ... ... ... өз қаражатына ана тілінде
журнал ... – сол ... үшін ... ... пара-пар. Бұл мерзімді
басылымның редакторы М. Сералиннің жеке ... ғана ... ... ... ... географиялық шеңбері Орта Азиядағы ... ... мен ... ... Еділ ... ... ... Қырым
татарлары мен Түркияға дейінгі аралықты қамтып, империяның ... ... ... ... ... ірі ... баспа
өнімдері дүкендерінде сатылып, кітапхана сөрелерінен орын алуы – ... ... ... ... дүнияға жайылуы, жаңа сипатқа ие
болғандығының ... тұр. ... ... ... ... ең ... ... мен зиялыларын бір ортаға жинап, ... ... ... ... ақыл-кеңестерін, ұсыныс-тілектерін
басылым ретінде білдіріп, сол арқылы қоғамдық пікір туғызуға, ел ... мен ... жат ... мен ескі ... ... ... одан ... мен арылудың жолдары мен әдіс-тәсілдеріне
оқырмандардың назарын аударды. Сондай-ақ ... ... ...... өзге ... ... қойған білім, өнер, ... мен ... ... саласындағы олқылықтардың орнын толтырып, жедел қуып
жету көзделді. Журнал ұлттың бас оқулығына айналды. ... атын ... ... өзі, ... ... ... рәміздік бейнесі ретінде
алынды.
«Айқап» өз кезі үшін үздік журнал ... Оның әр ... ... күтті. Оған Қазақстанның барлық облысынан және Астрахань губерниясына
қосылған Бөкей ордалықтары мен ... ... ... ... ... ... хат ... тұрды. Әсіресе, Ақтөбеден, Қостанайдан,
Қызылжардан, Торғайдан, Көкшетаудан, Қарқаралыдан, Семейден, Аякөзден,
Қапалдан, Шиеліден, Қызылордадан, ... ... ... ... ... Журнал бетінде кейде «Одан-бұдан», ... ... ... ... ... айдарлар бойынша да материал
жарық көрді. Кейін оларды алмастырған ... ... ... ... ... ... тұрақты шығып тұрды. «Айқаптың»,
«Өлең-жыр», «Фельетон», «Хабаршыларымыздан», «Ашық хат», «Басқармадан
жауап» деп ... ... ... ... оның ... ... ... Журналдың безендіру мәселесіне де
жете көңіл бөлгенін жоғарыдағы айдарлар бойынша ... ... ... болады. «Айқаптың» хатшысы болып 1911-1912 жылдары Әкірам
Ғалимов, 1913-1914 жылдары Сұлтанмахмұт ... ... ... автор болып Жиһанша Сейдалин, Спандияр Көбеев, Сәкен Сейфуллин,
Бейімбет ... ... ... Молдағали Жолдыбаев, Нұралдин
Айтмұқанбетов т.б. қатысты. ... және оның ... сол ... саяси-
әлеуметтік мәселенің ең бастысы – жер мәселесі екенін жақсы түсінген. Мұны
олар бектік-феодалдық құрылысқа қарсы күрес барысында ... ... ... жылы 11 шілдеде «Жетісу және Сырдария облыстарын басқару жөнінде
уақытша ереже» ... 1868 жылы 21 ... ... және Батыс Сібір
генерал-губернаторларының қырлық облыстарын басқару туралы уақытша ереже»
бекітілді. Барлық жер ... ... тек хан ... ... жер ғана ... болып танылды.. 1895 жылдан 1906 жылға дейін
«Щербина экспедициясы» патшаға қазақ даласының ең ... ... ... ... ... ұйғырлар мен дүнгендер ... ... ... ұлт ... ... да өрши түсті. Түтін, мал, егін,
т.б. салықтар және тасымал саудасы бұрынғыдан да артты. 15 тиындық ... ... 6-7 ... ... 20-25 ... ... ... «Айқап» осындай
тонаушылық саясаттың барынша белең алған ... ... ... ... ... ... ... жазды. Отырықшылық өмірге көшу, поселка, қала салу,
егіншілікпен айналысу жөнінде ұсыныстар жасап, кеңестер берді. Журналдың
1911 жылғы ... ... ... ... ... ... деген бас
мақалада әуелі қолға алатын ... жер ... ... ... ... ... ... айналысу қажеттігін насихаттады.
«Айқаптың» 1912 ... ... ... ... ... ... ... саясатын сынаған басмақала жарияланды. Онда,
1867-1868 жылдардағы ережелерді патша үкіметінің тек ... тап ... ... ... ... – болыс, билер өз пайдаларын ғана
көздегені, оны тек марқұм Шоқан Уәлиханов қана ... Дала ... хат ... ... үшін сайланған халық судьяларының пайдасыз
екенін мәлімдегені айтылды. ... ... ... ... ... ... самодержавиеге наразылығын, ашу-ызасын
білдіретін материалдар да ... М. ... ... отарлау
саясатының түпкі мақсатын дәл танып, оны жұртқа ... ... ... ... ... оның мына ... ... түрелік. «Соңғы
он жыл ішінде үкімет ... қырғыз-қазақтарды ... ... ... ... ... ... ... азап шеккенше, отырықшы
болып, жан тыныштық қылсын деп емес, ... ... 12-15 ... ... ала алмағандардың жерін кесіп алмақ». Дәл бұлай батыл пікір айту
тек ... ... ... ... жанның ғана қолынан келмек. Бұл
тақырыпқа «Шідерті болысы елінің отырықшы болып жер ... ... ... Қаратаев: «Қара шекпендер қырық ... ... ... Қара ... ең ... бірінші дәрежелі жерлер
кетті. Жеті руға ең ... ... ... - дей келіп, «көшпелі
халық – қабір ұлы» деген сөз бар, ... ... ... ... ... ... деп қазақ халқын отырықшы ... ... ... ... ... ... туралы» деген мақаласында
«Жаңа болыстық ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеп, болыс сот құны 300 сомнан артық
мал дауын тексере алмайды. Қазақ ... ... ... ... 300 ... асып ... дау-дамай қалай шешіледі?, -
деп жұртқа ... ... да, ол үшін ... ... ... кітап
шығару қажет дегенді айтады. Мақаланың екінші ... ... ... ... ... ... ... жарайтұғын жерлер
шетке кетіп бітетұғын. Қазаққа қолайсыз жерлер қалатұғын. Түбінде мұндай
жерде бытырап ... ... - деп ... ... ... қатерден
қорықпай, халық қамқоры дәрежесінде ... ... 1911 ... ... ... ... ... «Қазақтың қазіргі халі»
мақаласында артта ... ... ... феодалдық қоғам, ұлттық
томаға-тұйықтық, көшіп-қонумен жүріп, көрші елдердің ... ... ... ... ... Осы ... ... келесі бір материалда
озық ... ... ... үшін ... заводтар салып,
өнеркәсіпті өркендету негізінен тас ... ... ... ... ... байланысты. Ондай жағдайымыз болса, бұл ... ... ... ... ... ... алға ... қуатты
ел болып отырғаны да өнеркәсіптің өркендегенінен», - деп ... ... түсу ... көңіл аударылды. Мұның бәрі сол кезең үшін
саяси-әлеуметтік мәні терең ... ... Соны ... ... ... жаза ... шын мәніндегі үлкен прогресшілдік табысы
еді. «Айқап» бірлік мәселесіне де ... ... ... де, ол ... мал шаруашылығымен ғана күн ... ... ... өмір ... ... ... бірліктің болуы ... ... ... ол үшін ... ... ... ... орнауы
тиіс болатын. Оқыған азаматтар осы жайларында өз ойларын ... ... ... «Айқаптың» 1912 жылғы 6-санында жарияланған
«Кел, қазақ, ел ... ... ... үш ... 1. ... шығу ... 2. ... сол тұстағы тарихи жағдайы; 3.
Қорғандар салу тарихы ... ... ... ... ... жататынын, пішіні
моңғол тектес келетінін жазып, орыс ... ... Онан сайы ... ... бас ... ... Орхон сайының арасымен ... ... ... ... жайлап, қыстап жүрді деген
тұжырымына келіспей, «дұрысы – біз ... ... жаз ... ... келе ... - деп ... ... айтады. Мақала
авторы осылай дей ... ... бұл ... айы жоқ, қайда
барсақ бытпылдақ болып бара жатырмыз», - деп ... ... ... жүре ... жер ... ... болуға үндейді. Патшалық
Ресейдің Азиялық аймақтарға ... ... ... ... ... Орынбор, Троицк, Челябы қалаларының ... үшін ... ... ... ... ... бұдан былай
көшіп жүре берсе құриды, ел атын ... ... ... ... правительство берген шама шама ... ... ... бір ... әркім өзінің талаптарымен
орналасуынан басқа ... амал ... ... деп ойлаймыз», - деп
жазды.
«Айқаптың» 1913 ... 20- ... ... ... ... ... ... сөз» деген мақаласы жарық көрді. Онда ... ... ... ... ... ... келтіріп,
қазақ елін «күннің жарық сәулесі түспейтін таудың ... ... ел», - деп ... оның ... ауыр ... ... нәрсе – ұлттық томаға-тұйықтық деп көрсетеді.
«Бір қолмен істемеген істі екі ... ... - ... ... оңы ... ... солы болып, қаздай қатар ... ... ... - деп автор ынтымақ-бірлікпен күреске
шықсақ, ешкім бізді басынбас еді ... ойды ... Ол ... ғана ... ... «Еділ-Жайыққа да бір кісінің
көпір салуға шамасы ... ... қой. ... ... ... екінші бір бәсеңдеу жерін тауып алатын еді. ... ... ақыл ... ... түкпірден жол тауып алар ма
едік?», - деп, отарлау ... ... ... амалын іздейді.
Қазақ публицистикасының қалыптасуында «Айқап» ... ... ... ... ... ... түрде шығарылып, қазақ елінің
түкпір-түкпіріне таралған ... ... ... ... көрген
шығармалар ғасыр басындағы қоғамдық-саяси ... ... ... өмір ... ... ... ... айналды. «Журналдар
мерзімді уақытта ... ... ... ... болып
саналады. Олар апта сайын, он күнде бір рет, екі ... ай ... ... одан да ... ... шығып тұруы мүмкін...
Журнал» - Journal ... ... ... яғни күнделік деген түсінік
береді». «Айқап» ... шығу ... ... ... ... ... дейді: «Қазақ халқының мәдени өмірінде ХХ
ғасырдың бас ... ... ... ... бірі – ... ... Ол ... тұңғыш қоғамдық-саяси және әдеби
журналы ... ... ... ... жөнінен жалпы демократиялық
болғанымен, іс ... ... ... ... Алтынсариннің, Абай
Құнанбаевтің ағартушылық ... ... ... келе жатқан
қазақтың қоғамдық ой-пікірінің, ... ... және ... дәстүрлерін жалғастырған, ілгері
дамытқан журнал болды». ... ... ... Сұлтанмахмұт
Торайғыров, Сәбит Дөнентаев, ... ... ... ... ... және ... жазушылар мен публицистер қатысты.
«Айқап» ... ... ... ... ... ... ... Ү.Сұхбанбердина: «ХХ-ғасырдың бас ... ... ... ... бастап, 1915 ... ... ... ... қаласындағы «Энергия» ... ... ... үзбей
шығып тұрған «Айқап» журналы халқымыздың әлеуметтік, ... ... пен ... ... таратуда елеулі рөл атқарды.
Қазақ баспасөзінің ... ... бірі ... ... журналы бетінде жарық көрген ... ... ... ... ... ... қарастырған:
1.Саяси-әлеуметтік мақалалар
2.Әдеби шығармашылық, әдебиет мәселелері.
3.Қазақ арасындағы оқу-ағарту ісінің жай-күйі және маңызды ... ... ... емле мәселелері.
5.Қазақ әйелдерінің жайы, бостандық, теңдік мәселесі.
6.Дәрігерлік, агротехникалық кеңестер, ғылым ... ... ... хаттары, жауап хаттар.
«Айқап» журналындағы аудармаларды зерттеген ... ... ... ... ... ... және оның ... аз-кем тоқталған.» Журналда жарияланған материалдар
негізінен мынадай ... ... ... қазақ елінің
экономикасы мен ... ... ... ... ... ... ... халқының жалпы ... ... ісі ... ... және ... ... ... ғылымдық және
практикалық мәселелері туралы, ... ... ... ... дін ... қазақ халқының саяси-әлеуметтік, мәдени-шаруашылық
өмірінің көптеген ... ... ... сөз ... ... де ... пен мәдениеттің өркендеуі тұрғысынан алып жазды.
Ол үнемі «бізге не ... ... ... біз ілгері басып, ел
қатарына қосыла ... ... ... қойып, солардың шешуін,
жауабын табуға тырысты...»
«Айқап» журналы ... ... ... әр ... ... Соның бірі автор ... ... ... ... ... «Айқап» сөзінің үш ... ... ... қап – ... ... және ... және қараңғы түнді жарық еткен
ай, және оның ... ... ... ... Ал ... ... ... атты мақаласында: «Ай, қап! Әттеген-
ай, іс өтіп кеткен екен ғой, біз ... ... ... ... ... деп іске өкініп ... есім ... ... ... Бірақ журналдың неге «Айқап» аталғандығына ... ... ... ... ... ... ала аламыз:
«Біздің қазақтың «Әй, қап» ... қай ісі бар?! ... ... ... келмеді. Пұлы барларымыз ынтымақтаса алмадық.
Пұлы барларымыз ынтымақтассақ та, ақшасыз істің мәні ... ... ... ... ... ... ... жерлерімізді қолда сақтар
үшін қала салмақ болдық. Басымыз қосылмады. Қолайлы жер ... ... ... ... Болыс, би, ауылнай боламыз деп таластық,
қырылыстық. ... ... ... ... ... ... қап,
бәлем-ай!» дедік. Осындай біздің қазақтың неше ... ... деп ... істері көп. «Қап дегізген қапияда өткен істеріміз көп болған соң
журналымыз да ... ... ... болды». /А-п.1911, №1/. Бұл –
тек «Айқап» журналының атының мағынасы емес, ... ой ... ... жібермеуге қайрау, өкінішті болмай дер кезінде
оң ... ... жол ... ... ... ... М.Сералин –
публицист, қазақты дұрыс жолға салуға, сөз күшімен тәрбиелеуге ... Бұл – ... ... асыл желі ... бастырушы, М.Сералин
публицистикасының өнебойынан ... ... ... журналының жарық көрген кезеңінде қазақ
публицистикасы даму ... ... Егер ... ... мен ... ... ... қоғамдық-саяси мақалалар –
қазақ публицистикасының ... ... ... ... ... шығармалары қазақ публицистикасының даму
белесіне ... ... ... «Айқап» журналының
бетінде ... ... зор үлес ... ... ... ... ... «Жұртқа қайтсең жағасың?»,
«Қазақтың құдалықтарындағы кемшіліктер», «Тағы да жер ... ... ... Шаһмардан Әлжанов, «Балмұхамет ... ... түбі – ... ... кетпеске не амал ... ... ... да ... ... ... ... іс», «Өсиетнама жазу»,
т.б. мақалаларымен жиі көрінген Жиһанша Сейдалин, «Верныйдағы көрген-
білгендерім», «Думакәрлік», ... ... ... ... ... ... ... сөйлескенім», «Ішкі хабарлар»,
«Әулиеата мен Шымкент арасы», «Шымкент уезінде ас», ... ... ... ... т.б. ... ... мақалаларды
Оңтүстік өңірден үзбей жазып тұрған ... ... ... оқу, ... жолы ... «Өлең һәм айтушылар», «Ішкі
хабарлар», ... ... ... ... «Бір ... ... түндегі түс, бүгінгі іс», «Көңілді көндіретін ... ... ... жиі ... «Қазақ халқының мәдени өмірінде тұңғыш
қоғамдық-саяси және ... ... ... ... ... ірі ... ... «Айқап» қазақ публицистикасын ... ... ... ... ... еді.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
Электронды сабақ журналы60 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Алашорданың құрылуы8 бет
Бейімбет Майлин17 бет
Бейімбет Майлиннің өмірі мен шығармашылығы14 бет
Дулатов Міржақып3 бет
Майлин Бейімбет (Бимағамбет)9 бет
Мұхаметжан Cералин (1871— і929)7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь