Рекреациялық жүйе

1. Рекреациялық географияның негізгі ұғымдары: бос уақыт, демалыс, рекреация, туризм, экскурсия, олардың ара.қатынасы.
2. Адамның физикалық және психикалық күштерін қалпына келтіру және дамыту қажеттілігі. ҒТР, оның оң және теріс көріністері, туризм дамуындағы ролі.
3. Рекреациялық қажеттілік ұғымы. Рекреациялық қажеттіліктер . рекреациялық іс.әрекетінің ұйымдастыру негізі.
4 .Рекреациялық іс.әрекет әлеуметтік.экономикалық құбылыс ретінде, оның мәні, құрылымы және классификациясы.
5. Рекреациялық іс.әрекеттің қоғамдық функцияларының негізгі топтарының сипаттамасы: 1)медико.биологиялық; 2)әлеуметтік.мәдени; 3) экономикалық; 4) саяси; 5) экологиялық.
6. Рекреациялық шаралар және олардың циклдері туралы түсінік. Рекреациялық іс.әрекеттің технологиялық функциялары: 1. Қалпына келтіру: а) емдеу; б) сауықтыру. 2. Дамыту: а) физикалық; б) рухани.
7. Рекреациялық жүйе және ТРЖ түсінігінің ара қатынасы: сала мен кәсіпорын. Рекреациялық сала мен туризм индустриясы.
8. Рекреациялық және туристік іс.әрекеттің территориялық ұйымдастырылуының шарттары мен факторлары. Рекреациялық аумақтардың негізгі түрлері.
9.Рекреациялық география . қоғамдық.географиялық ғылымының саласы: пәнаралық сипаты, зерттеу нысаны мен пәні, зерттеу әдістері, өзге ғылымдар арасындағы орны.
10. Территориялық рекреациялық жүйе (ТРЖ), оның шағын жүйелері, олардың өзара байланыстары. В.М. Кривошеев пен И.В. Зориннің матрицасы.
Рекреациялық географияның негізгі ұғымдары болып бос уақыт, демалыс, рекреация және туризм саналады. "Бос уақыт" – рекреациялық процестің дамуының керекті шарты. Бос уақытты жұмыстан тыс уақытпен шатастырмау керек. Жұмыстан тыс уақыт бір-бірінен өзінің мәні жағынан ерекшеленетін төрт топтан тұрады: 1) үйден жұмыс орнына дейін бару және қайтуға арналған уақыт; 2) күнделікті қажеттілікті өтеуге арналған уақыт (ұйқы, тамақтану, жеке тазалық); 3) үй шаруашылығына және тұрмыстық қажеттілікті өтеуге арналған уақыт; 4) бос уақыт – демалуға, физикалық және ақыл-ойды дамытуға арналған уақыт.
Сонымен, жұмыстан тыс уақыт екіге бөлінеді: міндетті түрде және басқа іс-әрекеттерден бос уақытқа (1-сурет) /1/. Бос уақыт адамның физикалық және рухани күш-қуатын қалпына келтіріп, дамытуға жұмсалады. Бос уақыт, басқаша айтқанда, белсенді іс-әрекетке кетеді. Осылай десек те, бос уақыт демалуға арналған деп айтамыз. "Белсенді іс-әрекет" пен "демалыс" ұғымдары, бір-біріне сәйкес келмейтін секілді көрінуі мүмкін. Бірақ физиологтардың зерттеулері бойынша, жақсы демалыс – адамның іс-әрекетінің түрінің алмасып тұруы екендігін көрсетеді.
Бос уақыттың негізгі екі функциясы бар: 1) адамның күшін қалпына келтіру функциясы; 2) физикалық және рухани даму функциясы. Қалпына келтіру функциясына тамақтану, ұйқы, қозғалыс жатады. Даму функциясына жата-тындар: сауықтыру, танымдық, қатынасу.
Пайдалану сипатына қарай бос уақыт күнделікті, апталық және жыл сайынғы болып бөлінеді. Күнделікті бос уақытты пайдалану күнделікті үй жұмысы және қала тұрмысымен байланысты. Апталық рекреация демалыс күндерінде, қала сыртындағы зонада жүзеге асады (жергілікті рекреация). Жыл сайынғы рекреация демалыс немесе каникул кездерінде болады.
        
        Рекреациялық географияның негізгі ұғымдары: бос уақыт, демалыс, рекреация,
туризм, экскурсия, олардың ... ... ... ... ... бос ... демалыс,
рекреация және туризм саналады. "Бос уақыт" – рекреациялық процестің
дамуының керекті шарты. Бос уақытты ... тыс ... ... ... тыс ... ... ... мәні жағынан ерекшеленетін
төрт топтан тұрады: ... ... ... ... бару және ... ... 2) күнделікті қажеттілікті өтеуге арналған уақыт (ұйқы,
тамақтану, жеке ... 3) үй ... және ... ... ... ... 4) бос уақыт – демалуға, физикалық және ақыл-ойды
дамытуға арналған уақыт.
Сонымен, жұмыстан тыс уақыт екіге бөлінеді: міндетті түрде және басқа
іс-әрекеттерден бос ... ... /1/. Бос ... ... физикалық
және рухани күш-қуатын қалпына келтіріп, дамытуға ... Бос ... ... ... ... ... ... десек те, бос уақыт
демалуға арналған деп айтамыз. "Белсенді іс-әрекет" пен ... ... ... келмейтін секілді көрінуі мүмкін. Бірақ
физиологтардың зерттеулері бойынша, жақсы демалыс – адамның іс-әрекетінің
түрінің алмасып ... ... ... ... ... екі ... бар: 1) адамның күшін қалпына
келтіру функциясы; 2) физикалық және ... даму ... ... ... ... ұйқы, қозғалыс жатады. Даму функциясына
жата-тындар: сауықтыру, танымдық, қатынасу.
Пайдалану сипатына қарай бос ... ... ... және ... ... ... ... бос уақытты пайдалану күнделікті үй
жұмысы және қала ... ... ... ... ... қала ... зонада жүзеге асады (жергілікті рекреация).
Жыл сайынғы рекреация ... ... ... ... ... Еңбекші халықтың тәуліктік-жиындық уақытының құрылымы
ЖУ – жұмыс орнына жету және қайтуға арналған ... үй ... және ... ... ... ... уақыт;
БУ – бос уақыт – физикалық, интеллектуалдық және демалысқа арналған
уақыт;
ШУ – табиғи қажеттілікті өтеуге арналған ... ... ... ... ... жұмыс істеу қабілетін толықтырады, жүйке жүйесіне
және психологиясына тиетін қысымды бәсеңдетеді, ал ауыр ... үшін ... ... ... ... мен ... айтуынша (1981), демалыс – бұл күнделікті қажеттіліктерін
қанағаттандыруға бағытталмаған қандай да бір болмасын ... ... ... ... ... ... ... классификацияға
бөлуге болады /1/:
1. Белгілі бір физикалық ауырлықпен байланысты іс-әрекет (серуендеу,
спортпен шұғылдану);
2. Әуесқой шұғылдану – аңшылық, балық аулау, саңы-рауқұлақ пен ... ... және т. ... ... ... ... концертке, мұражай-ларға сапар
шегу), өнер саласындағы шығармашылық (көркем өнер, ағашты зерделеу, ... ... ... ... әдебиет, газет, журналдарды
оқу, теледидарды көру);
5. Еркін тақырыпқа әңгімелесу, сұхбаттасу, өз ... ... ... (ойнау, билеу) немесе пассивті түрде ... ... ... үшін ... жасау.
Демалыс деген түсінікпен қатар, география, социология мен қала
құрылысының ... ... ... ... іс-әрекет,
рекреациялық процестер деген түсініктер де жиі ... Ол ... ... ... бос ... ... түрі мен ... мүлдем
өзгерген шақта, жақсы демалыс – тынығып жату болудан қалып, физиологтар
көрсеткендей, ол – ... ... ... ... ... ... ... да, ол көбінесе бос уақытта сауықтыруға, түсініп білуге, спорттық
және мәдени көңіл көтеруге пайдаланып тұру үшін ... ... ... ... ... мен ... ... кезде жиі қала сыртына қыдырып, жорыққа, экскурсия мен саяхаттарға
шығып тұру жөн.
Рекреация арқылы ғана адамның бос ... ... ... ... ... ... этиологиялық мәндердің жинағы:
recreatіo (латынша) – қайта қалпына ... ... ...
демалыс, көңіл көтеру, іс-әрекеттің өзгеруі.
"Рекреация – бұл халықтың тұрақты жерінен тыс жердегі ... ... ... ... және ... ... адамның бос уақытын пайдалану кезінде іске асатын
сауықтыру, танымдық, спорт-тық және ... ... үшін ... ... ... (Н.С. ... И.Т. ... 1981) /1/.
Ұзақтығы жағынан рекреация қысқа және ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Қысқа мерзімді рекреацияда демалушы өзінің тұрақты жеріне ... ... ұзақ ... ... ... ... тұрақты жерінен тыс жерде
түнейді. ... ... ... ... ... зоналарымен
(көлікпен немесе бір-екі сағаттық қашықтықты жаяу жүріспен) шектелсе, ал
ұзақ мерзімді рекреация тек қана территориямен ... ... ... ... ... дейін қамтылады. Ұзақ мерзімді
рекреация өзінің мәні жағынан туризм ... ... ... ... ... – (француз сөзі tourіsm – серуендеу, саяхат мағынасына келеді)
– бос уақытты ... ... тыс ... ... бір ... ... ... қарағанда, туризм деген өте қысқа ... ... ... ... ... – бұл адамдардың тұрғылықты
жерінен тыс жерге саяхаттау және ... ... ... ... мен ... ... Әрине, егер де бұл тұрақтау ұзақ
уақыттық қоныстану немесе ақша табу ... ... ... ... ... ... деген түсінік, ол тұрақты жерінен тыс
жерде 24 сағат немесе онан артық ... ... ... ... ... ... айтылғаннан мынадай қорытынды жасауға болады: "демалушы"
және "рекреант" деген өте кең ... ал ... ... бір бөлігі –
қысқа түсінік. Бос уақыттарында үйінде ... ... ... ал ... бос уақытын тұрақты жерден тыс ... ... ... ... ... ... келушілер де
жатады. Ондай рекреанттарды "экскурсанттар" деп ... Ал ... ...... – жол ... ... көрікті көз тартарлық
объектілерді аралап көру деген сөз (мәдени ескерткіштер, ... және ... ... мен И.Т. Твердохлебовтың айтуынша,
"экскурсия – бұл танымдық, ағартушылық, ... ... ... ойын-
сауықтық мақсатты көздейтін, 24 сағаттан аспайтын және түнеуге тоқтамай
саяхаттау немесе ... ... және ... деген
түсініктер өзара өте тығыз байланысты. Экскурсия ... ... ... ... ... ... ... кемемен саяхат
жасағанда, әрбір аялдамасында туристерді экскурсоводтар күтіп тұрады.
Олар туристерге қызықты жерлер туралы толық мәлімет ... олай ... ... ... ... ... еді. Экскурсиялардың тақырыптары
қызықты, мазмұнды және әр түрлі болып келеді.
Егер де, жоғарыда айтылғандардың барлығына қорытынды жасасақ, мынаны
аңғаруға ... ... бос ... іс-әрекеттерінің барлығы да
"демалыс" деген кең түсінікке жатады, ал қалғандарының барлығы соған
кіреді. ... ... үйде де, ... да ... ... ... кіреді. Төменгі сатыға "рекреация" ... тыс ... ... ... болады. Оған "туризм" де, "экскурсия"
да кіреді. Рекреация туризмнен кеңірек түсінік, өйткені оған экскурсия,
сая бақтағы демалыс және ... да ... ... ... Ал ... ... пен ... қарағанда, өте қысқа түсінік.
2. Адамның физикалық және психикалық күштерін қалпына ... ... ... ҒТР, оның оң және ... ... ... ... ... ... бір ... өндіріледі және тұтынылады.
Ал Н.Н. Баранский айтқандай өндірілетін орын мен тұтынатын ... ... ... болуы туризмде туристің тұрғылықты орны мен
демалыс орының ... ... ... өндірістің даму деңгейі, халықтың тұрмыс жағдайы,
денсаулығын, еңбекке жарамдылығын қалпына келтіру қажеттілігі туғызушы
фактор ішінде ... рөл ... ... бар ... қажеттіліктер
туризм дамуының негізгі факторы болып саналады. Солар арқылы халықтың
физикалық және рухани күшін қалпына келтіру қажеттілігі іске ... ... ... ... ... ... ... Адамның әлеуметтік жағдайының жақсаруы, білім
мен мәдени деңгейінің өсуі, бос ... ... ... ... ... ... психикасына кері әсерін тигізетін ғылыми-техникалық
революция, урбандалу үрдісінің дамуы ... ... ... ... ... табылады. Урбандалған үлкен
қалаларда табиғатта демалу сұранысы көбееді.
Қазіргі ғылыми-техникалық революция жағдайында саналы ой ... ... ... және ... ... ... ... орта
хал-ахуалы нашарлауда. Осының барлығы адамдардың денелік және
психологиялық шаршауына әкеліп соғады, сондықтан олардың еңбек
қабілетін қалпына ... ... ... ... Осыған орай
өтелмелі жылдық демалыс мерзімі де өсуде. Белсенді демалыс түрі ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру
мақсатына жылдам жетуге болады.
3. Рекреациялық қажеттілік ұғымы. Рекреациялық қажеттіліктер –
рекреациялық іс-әрекетінің ұйымдастыру ... бір ... ... ... ... ... – бір
тарихи туынды және ол өзгеріп тұрады. Оларды қанағаттандыру – өңдіру,
айырбастау және тарату жағдайына ... ... ... өмір сүру ... кезіндегі
жоғалтатын физикалық және рухани күшін, денсаулығын және еңбекке
жарамдылығын ... ... үшін ... ... ... ... ... және жеке-дара болады /1/.
Рекреациялық география облысында, көптеген зерттеу-шілердің айтуынша,
территориялық іс-әрекеттің ұйымдас-тырылуын қоғамдық, топтық және жеке
рекреациялық ... ... ... ... ...... ... мүшелерінің
денсаулығын және еңбекке жарамдылығын, ... және ... ... келтіруін анықтайтын қажеттілік. Бұл бастысы және жетекшісі. Олар
рекреациялық шаруашылығына, территориялық ұйымдастырудың түрлеріне әсер
етеді.
Топтық рекреациялық қажеттілік – ... бір ... ... ... ... белгілі бір жастағы топтың қажеттілігін,
мәнін анықтайды. Рекреация-лық қызметтердің бір тұтынушы тобы – жанұя
болады. Олар ем, ... және ... ... ... кең ... ... ... кажеттілік – ол әр түрлі адамдар мүддесіне
арналған рекреациялық қызмет. ... ... және ... ... ... ... байланыста болады.
Рекреациялық кажеттіліктің қалыптасуына факторлар кешені әсер ... ... ... күшінің даму деңгейі;
тұтынушылық игіліктің өндіру деңгейі ... ... - ... ... мен демалыс сферасының даму деңгейі; халықтың нақты ақша кірісі;
қызмет пен заттардың жеке ... ... ... - ... ... мен көлік инфрақұрылымының даму деңгейі; ұзақ мерзімді демалыс;
рекреациялық ... мен ... ... ... ... және мәлімет
орнату; халықтың әлеуметтік және кәсіптік құрамы; мәдени өмір деңгейі;
халықтың көшіп-қонуы; ұлттық дәстүр.
2. Демографиялық факторлар: қала мен ауыл ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен мөлшері;
орналасуының ерекше-ліктері.
3. Әлеуметтік-психологиялық факторлар: ... және ... ... мәдени өмірдің түрі; сәннің әсері; жеке тұлғаның
бағалық бағыты.
4. Медико-биологиялық факторлар: ... ... ... ... ... тұратын табиғи зона; тау мен теңіз
жағдайына қарай географиялық ... ... ... ... баға ... ... ... қажеттілікті өтеуге жіберетін ... ... – бұл ... өмірдегі қажеттіліктер. Оны
қанағаттандыру керек. Сонымен қатар, олар рекреациялық ... ... ... ... ... Қажеттілік пен мүмкіндік
біртұтас, өйткені ол осы елдегі ... ... ... ... тұтынудың медико-биологиялық аспектісі ... ... ... мен ... ... ... ... медициналық статистиканың негізіне ... ... ... ... ... жасайды және оларды қанағаттандыру мүмкіндіктерін анықтайды.
Рекреациялық тұтынушылықтың әлеуметтік және әлеуметтік-психологиялық
зерттеулері ... ... мен жеке ... ... қоршаған ортамен диалектикалық өзара байланысына бағытталған.
Рекреациялық іс-әрекеттер процесінде әлеуметтік және әр ... ... тобы ... ... қоя бастайды. Әрине, олардың ... ... ... ... ... ... ... зерттеуді кешенді түрде
жүргізеді. Оларда мынадай кезеңдер болады /1/:
1. Демалыстың қазіргі ... ... ... ... ... мәні мен ... дамуы туралы алдын ала болжамдар жасау;
3. Халық арасында анкеталық жауап алуды жүргізу;
4. Рекреацияның даму болашағына ... ... ... ... ... ... теория-лық бөлімін
құрастыру.
Рекреациялық кажеттілікті оқып-білу территориялық ... ... ... ... ... ғана ... Әлеуметтік
зерттеулердің нәтижелері медицина жұмысшылары, экономист, эколог,
курортолог және тағы да ... ... ... ... ... ... ... ретінде, оның
мәні, құрылымы және классификациясы.
Рекреациялық қажеттілік рекреациялық іс-әрекеттің белгілі бір
түрлерінде ғана іске ... ... ... тек бос ... ... адамның физикалық, психологиялық және рухани күшін
қалпына келтіруге және дамытуға бағытталады.
Рекреациялық іс-әрекет белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... деп атайды. Сонымен,
"рекреациялық шаралар" – бұл рекреациялық іс-әрекет түрлерін іске
асырудағы тәсілдер /1/.Шаралар жинағының ішінен мынадай рекреациялық
шараларды бөліп қарауға ... суға ... жаяу ... ... жеміс-жидек жинау, ескерткіштер мен мұражайларды аралап көру және
т.с.с.Рекреациялық шараларды екі ... ... ... олар ... төрт
шараның басын қосады (1-кесте).
1-кесте
Рекреациялық шаралардың типологиясы
|Қалпына келтіру тобы ... тобы ... ... ... |Рекреациялық ... ... ... ... ... шаралары |танымдық шаралар ... ... ... ... жүру және ... күш- ... рухани ... ... ... ... |қуатын өсіру |дамыту шарасы ... ... ... ... (спорттық|(мәдени және ... ... ... моторлы|табиғи ескерт- ... ... ... ... |су спорты, шаңғы|кіштерді көру, |
|емдеу шарасы: ... және ... ұзақ ... ... |бүлдірген теру, күн |уақытқа сапарға |бару, табиғи және |
|лық емдеу (ми- |мен ... тау ... ... ... |ауа ... ... шығу ... |
|батпақпен |тынығу және т. б. ... т. б.) ... және т. б.) ... | | | ... шаралары – бұл арнайы шаралар жүйесі,
санаторлық-курорттық емдеу әдістерімен қатаң анықталады: климатпен
емдеу, бальнеологиялық емдеу, батпақпен емдеу және т. б. ... ... түрі әр ... ... ... ... ... суға шомылу, күн және ауа ванналарын алу, ойындар, жай демалыс,
саңырау-құлақтарды жинау және т. б.
Рекреациялық-спорт шаралары, негізінен, адамның күш-қуатын дамытуға
бағытталған. ... ... ... ... ... және ... ... шаңғы спорты, ұзақ жаяу асулардан өту, тау шыңдарына көтерілу
және т. б. Рекреациялық-танымдық шаралар адамды рухани дамытуға
арналған. Бұған жататындар: мәдени ескерткіштерді ... ... ... және т. ... ... ... шараларды жай рекреациялық
шаралар дейді.
Жай рекреациялық шара – бұл ішкі бүтіндей ... ... ... ... ... элементтері.
Жай рекреациялық шара (ЖРШ) – демалыс бағдарламасын құрастыру
негізі. Социологтар 100 мың ... ЖРШ ... ... ... оның ... 10 ... екі есе өседі. Сондықтан ЖРШ-ды ірі топтарға (рекреациялық
іс-әрекеттің ... ... ... ... түрі (РЭТ) – жай ... ... ... олардың әрқайсысы өзара алмаса алады. Басқаша айтсақ,
рекреациялық іс-әрекеттің бір түріне өзара алмасатын жай рекреациялық
шаралар жата береді. Туроперейтингтің тәжірибесінде ... ... зор, ... қандай болмасын жай рекреациялық шараны өткізуге
мүмкіндік болмай қалғанда, оның орнын толтыру үшін туриске жай
рекреациялық шараның басқасын ұсынады. ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің түрлері 2-кестеде көрсетілген /2/.
Күнделікті өмірде рекреациялық ... ... ... ... аралас болса, рекреациялық іс-әрекет соғұрлым әсерлі болып,
рекреациялық қажеттілік қанағаттанарлықтай бола түседі.
Барлық рекреациялық іс-әрекет түрлері рекреациялық іс-әрекет ... ... ... енеді. Белгілі уақыт ішінде қайталанып тұратын
рекреациялық шаралардың комбинациясын "рекреациялық іс-әрекеттің
циклі" (РӘЦ) деп атайды /1/. ... ... ... демалыс кезіндегі
циклдерді, өмірлік циклдерді айырады. Тәулік циклі белгілі бір ... рет ... ... ... циклдер болуы мүмкін: ұзақ
демалыс, өмір циклі, белгілі жастар ... ... шақ, ... ... және т.б. Ұзақ ... ... ... циклдерінен құрылады. Бірақ бұл
кезде бірдей тәулік циклдері қайталанбайды. Мысалға, санаторлы-курорттық
емдеу үш кезеңдерден тұрады: адаптациялық, емделу, экскурсиялық. ... ... ... ... циклдері қалыптасады. Рекреациялық іс-
әрекеттің өмір циклдері рекреация түрлерінің, география аудандарының
ауысып тұруынан көрінеді. РЭЦ-ді рекреациялық іс-әрекеттің қоғамдық
функциясы ... ... ... ... емдеу, сауықтыру,
спорттық және танымдық рекреациялық іс-әрекет циклдерін айырады.
Соңғы уақытта көбінесе ... ... ... үш түрі ... ... емдеу, спорттық-сауықтыру және танымдық жатады.
Рекреациялық-сауықтыру және рекреациялық-спорт шаралары түрлі
рекреациялық шаралар тобына кіргенімен де, өзінің ... ... өте ... ... ... де ... ... күш-қуатын
сауықтырып дамуына әсерін тигізеді.
Рекреациялық шаралардың әралуандылығы, араластығы және ... ... ... ... ... байланысады.
Шаралардың әралуандылығы рекреациялық ресурстардың (табиғи және
әлеуметтік-экономикалық) әралуандылығына сәйкес келуі керек.
Рекреациялық ресурстардың әралуандылығы шаралардың араласып және
ауысып тұруына мүмкіндік береді.
Саяхат ... оның ... ... ... ... ... ... қозғалу түрі, оның жасы, шаралар жиілігі және тағы
басқалары – бұлардың барлығы рекреациялық іс-әрекеттің құрылымы деп
аталынады (3-кесте) /1/.
Емдеу ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
климат, минералды су көздері, емдік батпақтар және тағы басқалар. Осындай
ресурстарға байланысты ол үш негізгі топқа ... ... ... ... және ... ... Олардың үйлесіп келуіне
қарай бальнео-батпақпен емдеу, бальнео-климатпен емдеу, климат-бальнео-
батпақпен емдеу топтары болып та бөліне ... ... да ... ... Әлем бойынша кең
тараған түрлеріне суға түсіп, жағажайда демалу жатады. Суда немесе ... ... ... ... ... ... суға ... күн
ваннасы, жағалау бойымен серуендеу, жағалауда доп ойнау, су шаңғысы
және т. ... және ... ... ... шаралар кіреді:
ашық-таза ауада демалу, көрікті - көз тартатын жерлерді көру, саңырау-
құлақ
пен жидек, ... ... және ... да ... ... ... рекреациясы. Танымдық аспектісі рекреациялық шаралардың
едәуір бөлігіне тән. Бірақ тереңірек тануды қажет ететін рекреациялық
шаралар да болады, яғни мәдени-тарихи ... ... ... сонымен қатар жаңа аудандармен, елдермен,
этнографиямен, фольклормен, табиғи құбылыстарымен және шаруашылық
объектілерімен танысу.
5. Рекреациялық іс-әрекеттің ... ... ... ... ... 2)әлеуметтік-мәдени; 3)
экономикалық; 4) саяси; 5) экологиялық.
Рекреациялық іс-әрекеттің қоғамдық функциялары бес ... ... /1/: ... 2) ... ... 4) ... 5)
экологиялық.
Медико-биологиялық функциясы санаторлы-курорттық емделуде
байқалады. Туризм арқылы сауықтыру – адамның өндіріс және өндірістен
тыс уақыттағы психологиялық шаршауын басу жолы ... ... ... – бұл ... ең ... ... ... талғам – бұл қоршаған ортаны, дүниені біліп-түсіну.
Туризм еліміздегі ғана емес, бүкіл әлемдегі табиғаттың, ... ... ... адамның рухани түрде танысуына үлкен
мүмкіндіктер туғызады.
Рекреацияның экономикалық функциясының ішіндегі бастысы – жұмыс
күшін ... ... ... ... ... еңбек қабілеті
артады.Тауар-ақша қатынасында рекреация басқа да экономикалық функциялар
атқарады. Мысалы: 1) елдің белгілі бір бөлігінің шаруашылық құрылымын
жедел ... 2) ... ... ... яғни рекреациялық қызмет
көрсету арқылы халықты жұмыспен қамтамасыз ету; 3) ... ... ... ... ақша кірісі мен шығын
балансының құрылымына үлкен әсерін тигізеді; 4) шетелдік валютаны алу
көзі болатын ... ... ... ... ... күшейтеді, адамдарды бір-бірімен
жақындатады.
Туризмнің экологиялық функциясы халықтың денсаулығын сақтау мен
жақсартуға байланысты. Демалыс пен туризм ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны қорғау және оны қалпына
келтіру үшін өте қажет. Рекреациялық сұраныстың ... ... ... және ... ... ... туризм жүйесі
реттеледі.
Басқа жағынан қарасақ, туризмнің жылдам дамуы, курорттық-туристік
аудандарда туристердің тым көп шоғырлануы рекреациялық табиғатты
оңтайлы пайдалануды және табиғи кешендерге түсетін салмақты ... ... ... ... пайдалануы табиғатты қорғаудың
түрлерін дамытады.
6. Рекреациялық шаралар және олардың циклдері туралы түсінік.
Рекреациялық іс-әрекеттің технологиялық функциялары: 1. Қалпына келтіру:
а) емдеу; б) ... 2. ... а) ... б) ... ... рекреациялық іс-әрекеттің белгілі бір
түрлерінде ғана іске асады, ондай әрекеттер тек бос уақытта ғана
ұйымдастырылып, адамның физикалық, психологиялық және ... ... ... және ... ... ... ... бір тәсілдер арқылы жүзеге асады.
Бұндай тәсілдерді "рекреациялық шаралар" деп атайды. Сонымен,
"рекреациялық шаралар" – бұл рекреациялық іс-әрекет түрлерін іске
асырудағы тәсілдер ... ... ... мынадай рекреациялық
шараларды бөліп қарауға болады: суға шомылу, жаяу қыдыру, саңырау-құлақ
пен жеміс-жидек жинау, ескерткіштер мен мұражайларды аралап көру ... ... екі ... ... ... олар ... ... басын қосады (1-кесте).
1-кесте
Рекреациялық шаралардың типологиясы
|Қалпына келтіру тобы ... тобы ... ... ... ... |
|емдеу шаралары |сауықтыру шаралары ... ... ... ... ... ... ... ауада жүру және |Адамның күш- |Адамды рухани ... ... ... ... ... ... |дамыту шарасы |
|бойынша ... ... ... ... және ... ... ... моторлы|табиғи ескерт- |
|курорттық ... ... ... |су ... шаңғы|кіштерді көру, |
|емдеу шарасы: ... және ... ұзақ ... ... |бүлдірген теру, күн |уақытқа сапарға |бару, табиғи және |
|лық ... (ми- |мен ... тау ... |
|нералды ... |ауа ... ... шығу ... |
|батпақпен ... және т. б. ... т. б.) ... және т. б.) ... | | | ... шаралары – бұл арнайы шаралар жүйесі,
санаторлық-курорттық емдеу әдістерімен қатаң анықталады: климатпен
емдеу, бальнеологиялық емдеу, батпақпен емдеу және т. б. ... ... түрі әр ... ... ... ... ... суға шомылу, күн және ауа ванналарын алу, ойындар, жай демалыс,
саңырау-құлақтарды жинау және т. б.
Рекреациялық-спорт ... ... ... ... дамытуға
бағытталған. Бұған кіретіндер: спорттық ойындар, желкенді және моторлы су
спорты, шаңғы ... ұзақ жаяу ... өту, тау ... ... т. б. ... ... ... рухани дамытуға
арналған. Бұған жататындар: мәдени ескерткіштерді көру, табиғаттың
құбылыстарымен танысу және т. б.
Жоғарыда ... ... ... жай ... ... ... шара – бұл ішкі ... біркелкі технологиялық
компоненттерге бөлінбейтін рекреациялық ... ... шара (ЖРШ) – ... ... құрастыру негізі.
Социологтар 100 мың шақты ЖРШ есебін шығарып отыр, оның саны ... ... екі есе ... ... ... ірі ... (рекреациялық іс-
әрекеттің түрлеріне) жинастыруды қажет.
Рекреациялық іс-әрекеттің түрі (РЭТ) – жай рекреациялық шараларды
біртекті топтау, олардың әрқайсысы өзара алмаса алады. ... ... ... бір түріне өзара алмасатын жай рекреациялық
шаралар жата береді. Туроперейтингтің тәжірибесінде бұндай жағдайлардың
маңызы зор, өйткені ... ... жай ... шараны өткізуге
мүмкіндік болмай қалғанда, оның орнын толтыру үшін туриске жай
рекреациялық ... ... ... ... саңырау-құлақ болмай
қалғанда, туристерге жеміс-жидек жинауды ұсынады.
Рекреациялық іс-әрекеттің түрлері 2-кестеде көрсетілген /2/.
Күнделікті ... ... ... ... тұрады. Шаралар
неғұрлым аралас болса, рекреациялық іс-әрекет соғұрлым әсерлі болып,
рекреациялық қажеттілік қанағаттанарлықтай бола түседі.
Барлық рекреациялық іс-әрекет түрлері рекреациялық ... ... ... ... ... Белгілі уақыт ішінде қайталанып тұратын
рекреациялық шаралардың комбинациясын "рекреациялық іс-әрекеттің
циклі" (РӘЦ) деп атайды /1/. Мысалға, тәулік ... ... ... ... циклдерді айырады. Тәулік циклі белгілі бір уақыт
ішінде
бірнеше рет қайталанып тұрады. ... ... ... ... ... өмір ... белгілі жастар циклі (балалық шақ, ... ... және т.б. Ұзақ ... ... ... ... ... Бірақ бұл
кезде бірдей тәулік циклдері қайталанбайды. Мысалға, санаторлы-курорттық
емдеу үш кезеңдерден тұрады: адаптациялық, емделу, экскурсиялық. Әр
кезеңнің өзінің тұрақты тәулік циклдері қалыптасады. ... ... өмір ... ... ... ... аудандарының
ауысып тұруынан көрінеді. РЭЦ-ді рекреациялық іс-әрекеттің қоғамдық
функциясы бойынша жіктейді. Осыған байланысты емдеу, сауықтыру,
спорттық және танымдық рекреациялық ... ... ... ... көбінесе рекреациялық іс-әрекеттің негізгі үш түрі туралы
айтылады. Оларға ... ... және ... ... және ... ... ... шаралар тобына кіргенімен де, өзінің функциялық бағытымен
бір-біріне өте жақын. Өйткені екеуі де негізінен адамның ... ... ... ... ... ... араластығы және ауысып
тұруы рекреациялық аумақтардың қасиеттерімен тығыз байланысады.
Шаралардың әралуандылығы рекреациялық ресурстардың (табиғи және
әлеуметтік-экономикалық) әралуандылығына сәйкес келуі керек.
Рекреациялық ресурстардың әралуандылығы ... ... ... тұруына мүмкіндік береді.
Саяхат мақсаты, оның ұйымдастыру сипаты, құқық статусы, саяхаттың
ұзақтығы, рекреанттың қозғалу түрі, оның жасы, шаралар жиілігі және ...... ... ... іс-әрекеттің құрылымы деп
аталынады (3-кесте) /1/.
Емдеу рекреациясы негізгі емдік табиғи факторларына қарай бөлінеді:
климат, минералды су көздері, емдік батпақтар және тағы ... ... ... ол үш ... ... ... климатпен емдеу,
бальнеологиялық емдеу және батпақпен емдеу. Олардың үйлесіп келуіне
қарай бальнео-батпақпен емдеу, бальнео-климатпен емдеу, климат-бальнео-
батпақпен емдеу топтары болып та бөліне ... ... да ... ... Әлем ... ... түрлеріне суға түсіп, жағажайда демалу жатады. Суда немесе су
жағасында ... ... ... ... ... суға ... ... жағалау бойымен серуендеу, жағалауда доп ойнау, су шаңғысы
және т. б.
Серуендеу және кәсіби-серуен демалысына мынадай шаралар ... ... ... ... - көз ... ... көру, саңырау-
құлақ
пен жидек, теңіз моллюскаларын және ... да ... ... ... ... ... аспектісі рекреациялық шаралардың
едәуір бөлігіне тән. Бірақ тереңірек тануды қажет ететін рекреациялық
шаралар да ... яғни ... ... сәулетті
ансамбльдерді көру, сонымен қатар жаңа аудандармен, елдермен,
этнографиямен, фольклормен, табиғи құбылыстарымен және шаруашылық
объектілерімен ... ... жүйе және ТРЖ ... ара ... сала ... ... сала мен туризм индустриясы.
Рекреациялық жүйені объективті және әлеуметтік құрылым ретінде
тұңғыш рет ... ... ... В.С. ... кеңестік рекреациялық географияның аяғына тұру жолында ең
алғашқы ірі ... ... ... ... қызметтерді өндіруге және
халықтың рекреациялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға
мамандандырылған аумақтық-шаруашылық құрылымның географиялығы
пайда болды. Зерттеу ... ... ... ... ...... ... жүйесін (ТРЖ)
жасады, ол рекреациялық географияның жаңа оқу пәні болмақ.
"Территориялық ... ... – бұл ... ... ... белгіленген қоғамдық функциялар жиналған, оның ішінде
адамның (рекреанттың) денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... ... ең бастысы болып табылады.
Құрылымы жағынан ТРЖ бір-бірімен байланысты элементтерден тұрады
(шағын ... ... және ... ... (ТК), техникалық
құрылыс (ТҚ), қызмет көрсету (ҚК), басқару органы (БО) және демалушылар
тобы (ДТ)-рекреанттар.
Шағын жүйе "демалушылар тобы" – ең негізгісі, ол ... ... ... және ұлттық ерекшеліктеріне байланысты, ... да ... ... талаптарды анықтайды. Бұл ... ... ... мен ... ... мен ... туристік ағымдардың әртүрлілігі мен мезгілдігін
анықтап отырады.
"Табиғи және тарихи-мәдени кешендер" ... ... ... ... ТРЖ ... ... ... болып табылады.
Табиғи және тарихи-мәдени кешендердің белгілі бір сыйымдылығы,
сенімділігі, комфорттылығы, тұрақтылығы және аттрактивтілігі
(тартымдылығы) болады. Олар пайдалану қорының көлемі, ... ... ... ... ... және демалушыларға қызмет
көрсету процесінде бірнеше рет қолданылады.
Шағын жүйе "техникалық ...... мен ... тіршілік әрекеттерін (орналастыру, тамақтандыру, көлік
қызметтері), сонымен қатар арнайы рекреациялық қажеттіліктерін де (емдеу,
сауықтыру қызметі; экскурсиялық, ... және ... ... ... Рекреациялық және қызмет көрсету кәсіпорындарының
кешені рекреациялық инфрақұрылымды құрайды. Олар сыйымдылық,
әртүрлілік, комфорттылық, экологиялық, технологиялық (пайдалануға
дайындық) көрсеткіштерімен сипатталады.
Шағын жүйе "қызмет көрсетушілер" ... ... ... функциясын атқарады және рекреациялық мекемелердің
өндірістік-технологиясын қамтамасыз етеді. Бұл шағын жүйе
мамандандырылған мекемелерде рекреациялық қызмет көрсетушілердің
санымен, ... ... ... және білім деңгейімен сипатталады.
"Басқару органы" ТРЖ элементтерінің өзара әсерін реттеп отырады және
барлық жүйелерінің бүтіндей ... ... ... ... ... ... және болашаққа жоспарлау мен басқару жүйесі арқылы ТРЖ
желілерінің әр түрлі салалары мен деңгейлерінің кешенді түрде дамуын
жүзеге асырады, рекреациялық қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ақпараттық,
нормативті-заңдылық және материалды-техникалық жағынан қамтамасыз
етілуін жүзеге асырады.
Рекреациялық география ТРЖ-ні бүтін бір жүйе түрінде зерттеп, оның
қалыптасуын, динамикалық дамуын, ... ... ... ... ... ... ... және өзара байланысының
заңдылықтарын анықтайды.
Демек, рекреациялық география – бұл халықтың рекреациялық іс-
әрекетін ұйымдастыруын оқып ... ... ... ... ... қоғамдық жүйенің рекреациялық
шағын жүйесі (ТҚЖ немесе ойкумена) зерттеу объектісі болып
қарастырылады, ал оқу пәні ретінде ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру" термині
қоғамдық географиядағы "қоғамның территориялық ұйымдастырылуы"
ұғымына сәйкес келеді.
Жалпы айтқанда, қоғамды территориялық ұйымдастыру түсінігі еңбектің
территориялық бөлінуі, өндіріс күштерінің орналасуы, өндірістік
қатынастардағы аймақтық ... ... ... мен ... өзара қатынастарын, аймақтық әлеуметтік-
экономикалық саясаттың мәселелерін және т. б. ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
тұжырымдамасымен сәйкес келеді.
Рекреациялық география тарихи, салыстырмалы, картографиялық,
аналитикалық, статистикалық, математикалық моделдеу, баланс әдістерін,
социологиялық зерттеулерді кең түрде қолданады.
ТРЖ-ні зерттеу барысында осы ... ... ... пайдалану қажет,
яғни басқаша айтсақ рекреациялық география жүйелі талдау әдістерін
қолданады.
Жүйелі зерттеулердің тарихи әдісі екі ... ... ... ...... ... болуын, оның қалыптасу мен
даму кезеңдерін қарастырады;
2) болжам әдісі – ... ... ... ... көрсету
мен оның территориялық ұйымдастыру түрлерін анықтайды.
Картографиялық әдіс. Картада ... ... ... ... қозғалуын, туристік инфрақұрылымды көрсетуге
болады. Сонымен қатар картадан жаңа мәліметтер алу үшін және олардың
функционалдық заңдылығын ... үшін ... ... мен моделдеу әдісін жиналған мәліметтерді тез
өндеу үшін пайдаланады.
Социологиялық зерттеулерде негізгі қолданатын әдістер – анкеталық,
интервью алу, құжаттарды ... ... ... ... ... ұсыныстар кітабы).
Баланс әдісі рекреациялық қажеттіліктерді, рекреациялық ресурстарды,
материалдық-техникалық базаның ... ... ... ... мен ... және ... жасау үшін қолданатын есептеу
әдістерінің жинағы.
Жоғарыда айтылған әдістермен қатар рекреациялық географияда
экономикалық, медициналық-биологиялық ... және ... ... ... ... ... ... туристік сұраныс
пен ұсыныстарды болжамдау үшін сараптау әдісі қолданады.
Материалды және материалды емес игілікті пайдалану белгісі бойынша
рекреантқа қызмет көрсететін ... ... ... ... ... ... зерттеушілер бұл жиындықты «туризм
индустриясы» деп атайды. Бірақ, «рекреациялық сала» мен ... ... ... ... жөн. ... ... ... үрдістер іске асады, ал туризм индустриясында сонымен қатар,
рекреантқа қызмет көрсетуді ұйымдастырғанда шаруашылық байланыстар да
пайда болады. Қазіргі кезде рекреациялық саланы ... ... қосу ... ... ... ұйымдастыруына елеулі әсер
ететін жағдайларды фактор деп, басқа түрлерін – шарттар деп ... ... мен оның ... ұйымдастырылуына көптеген
факторлар мен шарттар әсерін тигізеді: әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ... және ... ... және туристік іс-әрекеттің территориялық
ұйымдастырылуының шарттары мен ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруына елеулі әсер
ететін жағдайларды фактор деп, басқа түрлерін – шарттар деп атайды.
Туризмнің дамуы мен оның территориялық ұйымдастырылуына көптеген
факторлар мен ... ... ... ... табиғи-
географиялық, демографиялық, ғылыми-техикалық, саяси және т.б.
Рекреациялық қажеттіліктер рекреациялық саланың ... ... ... ... ... Ал рекреациялық
қажеттіліктердің қалыптасуы әлеуметтік-экономикалық факторларымен
айқындалады.
Көрсетілген факторларды жүйелей отырып, оларды 2 ... ... ... ... В.С., Азар В.И., ... И.В., П. ... ... ұсынды.
1. Туризмдегі қоғамдық қажеттіліктерді туғызатын факторлар. Олар
демалыстың түрлі формаларына сұраныс туғызады. Сонымен ... ... ... құрылымын анықтайды.
2. Рекреациялық қажеттіліктерді іске асырушы факторлар. Олар
туризмнің түрлі формаларымен айналасуға адамдарды тартады. Бұл
факторлар ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өмір жағдайымен (табыс
деңгейі, бос уақыттың болуы) байланысты.
Бұл екі фактор аумақ жағынан шоғырланған және ... ... ...... шаруашылыққа халық
шаруашылық деңгейде әсер ететін, бүкіл халық шаруашылық кешеннің
қоғамдық-экономикалық үрдісімен байланысатын туғызушы және іске
асырушы фактор. ... ... ... ... ... ескереді.
Шоғырланған факторлар – туризмдегі еңбектің аумақтық бөлінуін
анықтайтын, рекреациялық функцияларды белгілі бір жерге бекітетін,
кеңестікте ... ... ... және іске ... ... Мұндай
факторларға тау, орман, жылы теңіз бен өзендер, минералды сулар, мәдени
ескерткіштер жатады. Себебі, олар туризм индустрия мекемелерінің
орналасуын анықтайды.
Рекреациялық қызметтер белгілі бір ... ... ... Н.Н. Баранский айтқандай өндірілетін орын мен тұтынатын
орынның арасындағы аумақтық үзілістің болуы туризмде туристің
тұрғылықты орны мен демалыс орының арасындағы ... ... ... даму ... халықтың тұрмыс жағдайы,
денсаулығын, еңбекке жарамдылығын қалпына келтіру қажеттілігі туғызушы
фактор ішінде маңызды рөл атқарады.
Әлеуметтік-экономикалық сипаты бар рекреациялық қажеттіліктер
туризм дамуының ... ... ... ... ... ... ... және рухани күшін қалпына келтіру қажеттілігі іске асады.
Адамның психикасына кері әсерін тигізетін ғылыми-техникалық
революция, урбандалу үрдісінің дамуы ... ... ... факторлар болып табылады. Урбандалған үлкен
қалаларда табиғатта демалу сұранысы көбееді.
Туғызушы факторларға халықтың орналасуымен ... ... ... ... ... жатады.
Іске асырушы фактор тобына халықтың туристік саяхат жасауға
қатысуы жатады. Бұған кіретіндер: туристік-рекреациялық ресурстар,
материалдық, мәдени, білім деңгейінің өсуі, көлік, қызмет көрсету
сұранысындағы ... ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық
себептерден маусымдық сипатына ие. Рекреацияның осындай
маусымдылығы көптеген әлеуметтік және экономикалық мәселелерді
туындырады. Ең ... ... ... ... ... ... қамтылу мен қызмет көрсету және көлік
жұмысында «шыңдар» мен «шұңғымалар» пайда болады. Мысалы, теңіз
жағалаулық рекреациялық аудандарда қысты күні шілде-тамызға ... ... 3-4 есе ... ... көбі ... ... ... демалғысы келеді. Сөйтіп, күн көзі маусымдықтың маңызды факторы
екені анық.
Сонымен қатар, рекреациядағы маусымдылықтың тағы бір себебі –
өнеркәсіп ... мен ... ... ... ... ... ... демалысты жазды күні беруге тырысады. Білім беру
жүйесінің де жұмыс тәртібі ... ... ... ... ... түріне жататын
түрлері жыл бойы істейді, дегенмен мұнда да ... ... ... қозғалыс ырғағын зерттеудің теориялық маңызымен бірге
тәжірибелік қасиеті бар. Туристік ағымның ... ... ... ... ... қоғамдық тамақтандыру, материалдық-
техникалық қамтамасыздандыру және басқалары толығымен сәйкес болуы
қажет. Және де, маусымдық құйқылжуларды ... үшін ... ... ... мен оған ... болатын факторлар
арасындағы байланыстарын зерттеу қажет.
Ұзақ мерзімді қаладан тыс ... ... ... тауып, оған жер
бөліп пайдалану мәселелерін шешу барысында үш тенденция анықталды:
1) ... елді ... ... тұтас курорттық агломерациялар
негізінде «урбанданған» рекреациялық аумақтарды дамыту; 2) рекреациялық
саябақтарды қалыптастыру арқасында ... елді ... ... дамыту; 3) ауыл жерлеріндегі демалыс
ареалдарында орналасқан өтпелі рекреациялық аумақтарды игеру.
Бірінші түріне жататын аумақтардың ішінде теңіз ... ... ... ... ... мен ... ... тау-
шаңғы туристік кешендері ең жиі кездеседі.
Теңіз жағалаулық рекреациялық аудандар қазіргі рекреациялық аудандары
ішіндегі ең жылдам дамып келе жатқан аудандары. Келіп жүрген ... ... олар әлем ... ... екінші орын алады деп
айтсақ қате болмас. Теңіз жағалауларының өте ... ... тым ... – 50-ші ... ... қазір де жалғасып жатқан туристік
бум салдары.
Теңіз жағалауындағы демалыс ... оны ... ... ... ... қолдануымен түйдей келді. Курорттық
аудандарда құрылыстың үйренішті индустриалдық әдістері ... ... ... ... ... ... жоспарлануының жай
қалалардан ешқандай айырмашылығы болмаған. Сөйтіп Испания, Франция,
Болгария, басқа елдерде урбанданған ... ... ... ... бұл ... ... ... ұзынынан ұзақ созылып, аумаққа
терең кірмей дамыған. Және де теңіз жағалаулық кешендер қазір де
жағалаудан алыстамай жаға бойымен одан әрі ... ... ... рекреациялық агломерациялар құрылады, мұның теріс салдарлары
мынадай: кәдімгі қала өмірінің сипаттары жойылмағандықтан демалыс
тиімділігі төмен, табиғи ... ... ... жергілікті жұрттың
әлеуметтік пробле-малары ұлғаяды және т. б.
Жағалау бойымен ... ... ... ... функциялық
зоналауын қиындатады. Дегенмен, Гагра маңындағы аумақтың ішкі жағына
тереңдетілген жоба ... ... жол ... ... ... зонаға дейін жеткізеді. Бұдан да батыл жоспарлар
Франциядағы теңіз жағалаулық Лангедок-Руссильон рекреациялық
зонасының құрылысында іске ... ... ... ... ... 10-15 км ... ... Қолайлы көлік байланыстары
арқасында күнде күн және теңіз ... ... ... Ал ... зоналау мен жағажай көлемін үнемдеу үшін құрылысты жағалау
бойымен емес, оған
перпендикуляр түрінде ... ... ... жаяу жол ... ... ал ... параллелді тас жол одан алыс жерде
орналасқан.
Жағалауға перпендикулярлы үш функционалдық зона
орналасады: 1) дәл судың жанында – спорттың су ... мен ... 2) одан ... жер үстіндегі спорт түрлері мен ойын-сауықтар зонасы;
3) туристерді орналастыру орындары (қонақ үйлер, кемпингтер,
тамақтандыру орындары, паркингтер және т. б.). Су ... ... ... жүзу ... ... орналасады. Әрбір зонаның
көлемі белгілі нормалармен шектелмеген. Олар аумақтың ерекшеліктерімен
анықталады. Осындай жоспарлау арқылы жағажай аумағын үнемдеуге
болады, екіншіден, функционалды зоналарды дұрыстап ... ... ... ... жағалаулық рекреацияық аудандарының аумақтық
ұйымдастырылуының ең маңызды мәселелерінің бірі – рекреациялық
құрылыс орнын таңдау болып табылады, ал құрылыс үшін ең ... ... алу ... ... туғызады.
Балтық теңізіндегі демалыс орындарында, арнайы зерттеулер бойынша,
күн ашық болған кезде рекреациялық кентте ешкім отырмайды (мысалы,
Палангада ... ... ... және т.с.с. 6-7% демалушылар
ғана қалады). Олар құрылыстар өте әдемі жерде орналасса да, ... ... ... ...... өзі емес, оның айналасы демалушыларды
нағыз тартатын жері болып табылады. ... ... ... ... де ... жерде орналастыруға тырыспау керек – мұндай жерді өз
қалпында сақтап қалған жөн. Ғимараттар үшін ... орын да ... ... ... ... шараларының жиынтығы
бойынша көбінесе полифункционалды орталықтар құрастырылады. Сонымен
қатар, соңғы жылдары мамандандырылған орталықтардың, мысалы, балық
аулаушыларға, көңіл көтеруге және т. б. ... ... ... қатар, рекреациялық іс-әрекетті ұйымдастырудың
«урбанданған» формаларына алдын алу және емдеу-қалпына келтіру
мақсатында географиялық орта ... ... ... ... да ... ... минералды сулар мен балшықтардың
көптеген ауруларға ем болатыны және оларды алдын алатыны баяғыдан
белгілі. Кең тараған және ... ... ... ... ... ... минералды сулар мен балшықтар, жайлы климат жағдайлары
көптеген курорттық орталықтар мен аудандардың пайда болуына себепкер
болды.
Соңғы кезде емдік туризм ... ... ... ... ... ... ... санаторлық-емдік рекреация ішкі де,
халықаралық туризмінің де маңызды факторы ... қала ... ... ... ... ... үшін функцияларын өзгертуде. Осындай
өзгерістер өте жиі көңіл көтеру мен спорттық-сауықтыру функцияларын
кеңейту ... ... ... – бұл ... ... түрі деп ... ... себебі ол әлемнің басқа жерлерінде Еуропаға қарағанда онша
дамымаған. Мысалы, АҚШ-та туризмнің бұл түрі ... аз ... ... ... ... үлкен назар аударылған, ол
кезде 500 жуық курорт жұмысын атқарған. Олардың ішінде әлемге әйгілі
Солтүстік Кавказ курорттары – Ессентуки, ... ... ... ... Саки мен ... ... Қазақстандағы Сарыағаш пен Алмаарасан және т. б.
Соңғы жылдарда халықаралық тау шаңғы курорттарының саны ... ... ... ... үшін мынадай табиғи алғышарттары:
қалыңдығы 50-60 сантиметрден кем емес қардың үш ... кем ... ... ... ... ... көлбеуі орташа есеппен 17°
жететін орташа немесе аз ... жер ... қар ... жағынан
қауіпсіз болуы қажет.
Елді мекендер аралығындағы қала маңындағы және ұзақ ... ... ... ... ... алдынғы қатарға шықты. Мұның
себептері – демалыс белсенділігінің өсуі, оның центрден тепкіш бағыты мен
көшпелі сипаты. Туризм мен ... ... ... ұйымдастыру
формасының бірі – табиғи рекреациялық саябақтарды ұйым-дастыру болып
табылады.
Табиғи-рекреациялық саябақ арқылы рекреацияны ұйымдастыру мен
табиғат қорғау мақсаттыры үйлесіп орындалады.
Алғашқы ұлттық саябақ – ... ... 1872 ... ... саябақта экологиялық, тарихи және эстетикалық
құндылығы бар табиғи кешендер мен объектілер орналасады. Ұлттық
саябақта табиғатты қорғау мақсаттары ... ... ... және ... ... ... Ұлттық саябақтардың
негізгі мақсаттары мынадай: 1) ең тамаша ... ... адам ... аз
өзгерген) ландшафтарды қорғау; 2) табиғи ортада ғылыми ... ... 3) ... туризм үшін жағдай жасау; 4) табиғат
қорғауға арналған тәрбие жұмысын жүргізу. Яғни ұлттық саябақ
рекреациялық қажеттерді қанағаттандыруға бағытталған.
Ұлттық саябақтардағы рекреациялық іс-әрекет ... ... да, ... ... ... ... елді мекен аралығындағы аумақтарда
туризм мен демалыс мақсаты ең маңызды болып ... ... ... жөн. ... орман-саябақтары мен қала маңы
ормандарына қарағанда, рекреациялық саябақ ... ... ... ал рекреациялық функциясы жағынан орман-саябаққа ұқсауы
керек. Орман-саябақтың екі анықтамасын келтірейік.
1. Орман-саябақ – демалуға арналған орманның бір бөлігі. Ол демалысқа
керек құралдарымен ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырады. Кесіп сатуға
арналған ағаштарды өсіру тек қосымша кәсіп болуы мүмкін.
2. Орман-саябақ дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... арқылы белгілі бір ландшафтық жүйеге келтірілген
жабдықталған орман. Бұл жағдайда орман-саябақ рекреациялық, ... ... ... ... және ... функцияларын біріктіріп үйлестіретін кешен болып табылады.
Орман-саябақтарда демалыс күнгі туризм, экскурсиялар мен серуендеу,
тыныш демалыс, жағажайлар мен су ... ... ... пен ... ... ... да, ... жергілікті
ерекшеліктеріне байланысты рекреациялық шаралардан тұратын еркін
демалыс ұйымдастыруға болады.
Елді ... ... ... ... ... ғылыми негізделген технологиясы мынадай шаралардан
тұрады: 1) жайлы рекреациялық қасиеттеріне және ... де, ... та ... ... ... ... ... жер қорын қалыптастыру; 2) рекреациялық жер қорын
демалыс пен туризм мақсатында пайдаланатын рекреациялық
кәсіпорындарды ұйымдастыру.
Рекреациялық саябақтарындағы рекреациялық кәсіпорындары туристерге
қызмет ... ... ... ... ... ... ... түсетін рекреациялық жүктемелерді реттейді.
Табиғатты рекреациялық саябақтарда тиімді пайдалану дегеніміз
рекреациялық мамандандырылудың жетекші рөлін сақтай тұра, жерді басқа
да түрлі мақсатта ... ... ... Ол үшін ... ... ... тыйым салынатын өндірістер мен
жер пайдаланушылар тізімін жасау керек. Әрине, мұнда жекеменшікті
дачаларды, зиян ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарын орналастыруға болмайды. Сонымен қатар,
саябақтарда егіншілік, су энергетикасын, балық ... ... ... ... ... ... ... қорғау мен толыққанды демалысты
ұйымдастырудың сайманы – бұл рекреациялық саябақ аумағының ғылымға
негізделген функционалды зоналау болып табылады. Зоналар пайдалану
режимы ... ... ... ... төмен зоналар
рекреанттардың шоғырланатын жерлері мен оларға қызмет көрсету
орындарын (түнеу орындары, паркингтер, спорттық ... ... ... ... және т. б.) ... арналады. Мұнда
рекреациялық емес функциялар рекреациялық функциялармен үйлеседі.
Нағыз құнды, әсем жерлері рекреациялық іс-әрекеттің ... ... ... аң ... таза ... ... бөлініп беріледі. Рекреациялық
ресурстарды сақтап қалу үшін жолдар мен соқпақтарды дұрыс жоспарлап,
жабдықтау ... ... ... аумақтарда орналасқан рекреациялық саябақтардың
функциялары рекреациялық қажеттіліктерге сәйкес болуы керек.
ТРЖ типологиясын И.В. Зорин, В.С. Преображенский мен Ю.А. ... (1975). Оның ... ... ... функцияларының
типологиясы жатыр. Осыған орай рекреациялық саябақтар 1) сауықтыру;
2) спорттық; 3) танымдық үш негізгі функционалды түріне бөлінеді.
Сауықтыру және ... ... ... ... ... бір ... басымдылығы бойынша төрт шағын
типтерге бөлінеді: а) серуендеу, ә) спорттық, б) аң және ... ... ... үш ... циклдарының басымдылығы тән аралас саябақтар.
Танымдық рекреациялық саябақ адамның рухани дамуы функциясын
орындайды. Оларды екі ... ... ... а) ... мәдени
саябақтар, оларға сәулеттік-тарихи, этнографиялық және басқа да парктері
жатады, ә) танымдық табиғи саябақтары, оларға қайталанбайтын және
экзотикалық табиғи ... мен ... бар ... бірге
белгілі зона, белдеу, ландшафт тек осыларға тән үлгілі қасиеттеріне ие
кеңістіктер жатады.
Ұзақ демалыс ареалдары түріне ауыл жерлерінде орналасқан өтпелі
рекреациялық (урбанданған ... мен ... ... ... ... ... ареалдар туроператорлар мен
турагенттер ұйымдастырған жеке туристердің ауылды жердегі туризм
мақсатында пайдаланады. ... бұл түрі ауыл ... деп ... ... арнайы туризмнің бір қалыптасқан тармағын құрады.
9.Рекреациялық география - қоғамдық-географиялық ғылымының саласы:
пәнаралық сипаты, ... ... мен ... зерттеу әдістері, өзге
ғылымдар арасындағы орны.
Соғыстан кейінгі кезеңде, әсіресе 60-70-ші жылдарында рекреациялық
география мен демалыс географиясы атаулары кең тарады, осы ... ... ... жиі ... ... географиясының орнына
қолданыла бастады. Өте жиі бұл атаулар, кейбір авторлардың пікірінше
теңдес ... да, тең ... ... ... Ал, ГФР-да бос уақыт
географиясы түсінігі жиі пайдалануына жол ашылды.
Осыдан кейінгі жылдары көптеген ғалымдар туризм географиясы,
рекреациялық ... мен ... ... ... бір ... ... ... Осы пәндерді бір-бірінен бөліп түсіндірген ғалымдар
П. Жорж (Франция), В.С. Преображенский мен Ю.А. Веденин (КСРО),
И. ... ... Б. ... ... Ф. ... (Канада) және т. б.
болды.
Бұрынғы Кеңес Одағында «рекреациялық ... мен ... ... ... ғылым пәні ретінде қабылданды. Ең
алдымен рекреациялық география (В.С. Преображенскийдің теориясы
бойынша, 1975) пайда болды. Туризм географиясы болса Кеңес Одағының
ыдырауына ... ... ... Бұл ... ... ... ... – бұл мәні жағынан демалыс пен туризм геогра-
фиясы. География ғылымдарының ішінде де бұлардың алатын орны туралы
пікірлер әр түрлі болған. ... ... ... ... ... оларды қоғамдық география ғылымдарының
шеңберінде кіргізді. Бұл мәселені шешу үшін талдау жасауымыз қажет.
Біріншіден, ғылымдардың зерттеу ... мен ... ... ... ол ... бір мағыналы емес десе де, бір-бірімен тығыз
байланысып тұратын екі түрлі ғылыми пән деп ... Олар бұл ... ... география (әлеуметтік-экономикалық) пәнінің саласына
жатқызады. Олардың айтуынша, аталмыш ғылымдар халық
шаруашылығының екі саласын – рекреациялық сала мен туризм жүйесін
зерттеп түсіндіреді. Өйткені, бұл екі сала ... ... ... жатады. Олардың негізгі өнімі – рекреациялық және туристік
қызметтер. Олар халықтың әлеуметтік-мәдени қажеттіліктерін демалыс
кезінде өтей ... елге ... және ... ... ... ... бұл ... объектісі мен пәндерін қоғамдық
географияның зерттеу объектісі мен пәнінен бастаған жөн. Э.Б. Алаевтың
айтуынша (1983), «қоғамдық географияның объектісі ... ...... ... ... ... қоғамдық өмірдің орбитасына кіретін жердің географиялық
қабығының бір бөлігі». Ойкумена деген ұғым қоғамды ғана ... ... да ... ... ... ... ретінде ол қоғамдық
өмір мен оның айналасындағы барлық экономикалық (өндірістік),
әлеуметтік, саяси, демографиялық, рекреациялық және басқа да сфераларын
қамтиды. Осы ... ... ... ... де, біріккен түрде де іске
асырылады. Яғни осы аяларды бөліп көрсету бір жағынан дерексіздену
әрекеті, себебі олар тек ... ... ... ... ... ... сферасы кеңістікте күрделі түрде ұйымдастырылған.
Мысалы, экономикалық сферасы кеңістікте әр түрлі деңгейдегі әлеуметтік-
экономикалық аудандар түрінде, демографиялық сферасы – ... ... ... ретінде, әлеуметтік сферасы – халықтың
территориялық орта түрінде, саяси сферасы – мемлекеттер түрінде және т.с.с
ұйымдастырылған. Осындай кеңістік ... ... ... ... ... бар және онымен олар үнемі байланыста болып тұрады.
Қоғамның кеңістіктегі ұйымдастырылуының саяси, медици-налық, әскери
және басқа да аспектілерінің зерттеулері ... ... ... және ... да салаларының қалыптасуына ықпал етті.
Территориялық қоғамдық жүйе (ТҚЖ) қоғамдық (әлеуметтік-
экономикалық) географияның пәні болады (А.И. Чисто-баев, М.Д. ... ... ... жүйе дегеніміз – ойкуменаның кеңістік-
уақыттық бөлігі, онда қоғамның өмір сфералары үнемі өзара ... ... ... ... ... пәні мен ... ... географияға мынадай анықтама беруге болады: «Экономикалық және
әлеуметтік география біртұтас интегралдық-синтетикалық ғылым
ретінде ... ... ... бір ... ... кеңістікте
ұйымдастырылуын зерттейді» (А.И. Чистобаев, М.Д. Шарыгин, 1990).
Қоғамдық географияның ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуын зерттейді. Олардың өз зерттеу
объектісі мен пәні болады. Сондықтан рекреациялық география да, туризм
географиясы да ... ... ... ... болып саналады.
ХХ-шы ғасырдың 70-ші жылдарының соңында және 80-ші жылдарының
басында «демалыс», ... ... ... ... ... Н.С. ... мен И.Т. Твердохлебовтың айтуынша (1981):
«демалыс – бұл күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталмаған
қандай да бір ... ... ... «рекреация –бұл халықтың
тұрақты жерінен тыс жердегі арнайы мамандандырылған аумақтарда
сауықтыру, спорттық, танымдық және мәдени қажеттіліктерін
қанағаттандыруға арналған адамның бос уақытында іске ... ... ... ... ... – бос ... ... жерінен тыс
жерде өткізудің бір түрі. Қазіргі ғылыми әдебиеттер бойынша, «туризм
дегеніміз – бұл ... ... ... тыс ... ... ... ... қатынастар мен құбылыстар жиынтығы. Әрине, егер де
бұндай саяхаттар ұзақ уақыт ... ... ақша табу ... ... ... ... ... туризм деген түсінік – ол
тұрақты жерінен тыс жердегі 24 ... ... одан ... ... ... ... ... «Экскурсия – бұл танымдық, ғылыми, спорттық
немесе көңіл көтеру мақсаттарын көздейтін, түнеуге тоқтамай 24 сағаттан
аспайтын саяхат ... ... ... ... ... жалпы
халықаралық ұғымдарға сәйкес. Енді осы ұғымдарды зерттейтін тиесілі
географиялық пәндердің анықтамаларын да атау қиын емес ... бұл ... әлі де ... шешілмеген. Мұның себебі – аталған
ұғымдардың бір-біріне деген қатынасында. Осы ұғымдардың ішіндегі ең
бастысы – өзіне ... ... ... ... ... ... ... туристер мен экскурсанттар дегеніміздің
барлығы демалушылар болып табылады. Ал рекреацияға туризм мен
экскурсия да кіреді, яғни туристер де, экскурсанттар да рекреанттар ... ... ... ол ... ... да ... мұндай жағдайда
ол тек қана рекреант.
Сөйтіп, демалыс географиясының құрамына рекреациялық география да,
туризм географиясы да кіру керек. Ал бұрынғы КСРО-да шын ... ... ... географиясы мен демалыс
географиясының «қосындысы» деп түсінген. Шынында да, ... ... ... ... егер ... ... іске асырылса, онда рекреациялық
географияны өзіне туризм географиясы мен демалыс географиясы кіретін пән
ретінде қарастыру керек.
Туризмнің зерттеулері өткізілген бірталай елдерде, оның ... ... ... ... мен туризм географиясы ұғымдарының
түсіндірілуінде осындай екіталайлық кездеседі. Мысалы, туризм
географиясы атауы кездесетін жұмыстарда (Е.А. Котляров, 1978;
И.И. Пирожник, 1985) бұл ұғым шын ... ... ... жылы ... одағы әдебиетіне В.С. Преображенский мен
Ю.А. Веденин енгізген рекреациялық география ... ... ... ... 1975 жылы оның ... ... қабылданды. Сол
нұсқа бойынша рекреациялық география географиялық пәндерге жатады.
Территориялық рекреациялық жүйелердің пайда болуы, орналасу
заңдылығын зерттеу, сонымен ... ... ... тыс ... ... ... іс-әрекетінің ұйымдастырылуы рекреациялық географияның
зерттеу пәні болып табылады. Басқа сөзбен ... ... ... орта мен демалыс арасындағы өзара байланыстарын
анықтап, ТРЖ-нің тиімді ... ... ... ... әдістемелік
жұмыстарды жүргізіп тұрады.
Туризм географиясы экономикалық пәндерге жатады. Оның зерттеу
пәніне:
– шаруашылық кешенінің қалыптасуында туризм мен туристік ... ... ... ... ... ... түрлері кіреді.
Әлемдегі туризм зерттеулерінде туристік ресурстар мен туристік
қозғалыстың шоғырлануы арасындағы тәуелділікке ерекше назар
аударылады. Осындай тәуелділік ... ... ... ... болады, ал осындай өзгерістер географиялық зерттеулерде орын табуы
қажет. Туристік кеңістіктер «бет-әлпеті» мен ... ... ... де
географияның рөлі жоғары.
«Рекреациялық іс-әрекет» пен «туристік іс-әрекет» анықтамалары ... Бір ... бұл ... адам мен ... топтарының іс-
әрекеттерін түсіндіріп тұрса, олармен рекреациялық шаралар, шаралар
циклдері ұғымдары байланысты. Ал екіншіден, бұл ұғымдар қоғамның
халықтың демалыс қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналған ... ... ... ... деп ... ... ... ретінде «іс-әрекет» категориясын қолдансақ,
рекреациялық (туристік) іс-әрекет іліміне ... пен ... қос ... ... ... ... да ... болмасын, кеңістік пен
уақытта іске асырылады, екіншіден, осындай іс-әрекетте ... ... ... ... қалыптасады – әлеуметтік уақыт бөлігі болып
табы-латын рекреациялық уақыт және рекреациялық кеңістік – әлеуметтік
кеңістіктің бір ... ... ... пен кеңістікті бөліп көрсету – бұл
зерттеу
тәсілі, шын мағынадағы рекреациялық (туристік) ... ... ... ... Өкінішке орай, әзірше рекреациялық «кеңістік-уақыттың»
зерттеу стратегиясы анық емес. ... ... ... ... айтсақ, біз тек рекреациялық кеңістік немесе ойкуменаның
рекреациялық шағын жүйесі туралы ... ...... іс-әрекетті ұйымдастыруымен
байланысатын әлеуметтік және мәдени кеңістіктің бөлігі. Және де ... яғни ... ... ... рекреациялық кеңістік ретінде
қарастырылуы мүмкін (мысалы, өндірістік кәсіпорындарының өзі де ... ... ... туризм орындары болуы мүмкін). Алайда
рекреация кеңістіктің басты функцияларының бірі болатын, оны
ұйымдастыратын кеңістік ... ... ... мүмкін. Рекреациялық
кеңістік жеке және әлеуметтік кеңістікті кеңейтеді, ел аймақтары ... ... ... ... ... ерекше кеңістігі болып
табылады.
Туристік кеңістік рекреациялық кеңістікпен ұласады, себебі, біріншіден,
туризм – ... бір ... ... ... ... ... сияқты белгілі бір кеңістік пен уақытта іске асады.
Осыдан ... ... ... ... ... ... ... географиясының зерттеу объектісіне ойкуменаның рекреациялық
шағын жүйесі жатады. Ал екеуінің ... ... ... ... ... тең болмағандықтан әр түрлі болып келеді.
Рекреациялық географияның пәніне халықтың ... ... ... ал туризм географиясының пәніне туристік
әрекетінің аумақтық ұйымдастырылуы жатады. Ал осы пәндердің әрқайсысы
өз саласының іс-әрекетінің аумақтық ұйымдастырылуын ТРЖ ... ... ... сұрақ туады, олай болса «демалыс» және
«экскурсия» дегеніміз не? Біздің көзқарасымызша, бұл екі түсінік
рекреациялық іс-әрекеттің бір ... ... ... ... ... кіреді. Ал туризм географиясына тек адам ... ... ... ... ... ... да ... іс-әрекеті кеңістік
пен уақытта іске асырылады, бірақ туристік іс-әрекет ерекше географиялық
сипатына ие. Тіпті туристік ... ... пен ... ерекше түрлерін
– туристік кеңістік пен туристік уақытты қалыптастырады деп ... ... де ... бір ... ... да, ... ... сипатына
байланысты рекреациялық іс-әрекеттен бөлек ерекшеленеді.
Сайып келгенде, рекреациялық географияның нысанасы – бұл демалыс
пен экскурсия, ал туризм географиясы – бұл тек қана ... ... ... ... түсінік «туризм» деген түсініктен қаншалықты
кең болса, рекреациялық география да өзінің зерттеу кеңділігінен туризм
географиясынан соншалықты асып ... ... ... жүйе ... оның ... жүйелері,
олардың өзара байланыстары. В.М. Кривошеев пен И.В. Зориннің матрицасы.
ТРЖ-нің негізгі қасиеттері оның жеке элементтерінің қасиеттерімен ... ... ... оның ... қасиеттерімен және элементтер
арасындағы байланыспен де айқындалады. ТРЖ элементтерінің өзара
байланыстары туралы мәліметті жинақтау матрица байланысы түрінде ... ... ... ... ... Ол үшін В.М. Кривошеев пен
И.В. Зорин (1979) ұсынған әдіс-амалдарын пайдаланады. ТРЖ элементтері
матрица жолымен талданатын, белсенді шағын жүйе ретінде алға шығып,
тапсырысты ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыратын ресурстар ретінде
қарастырылады.
ТРЖ-нің басты элементі (ДТ) басқа элементтерімен рекреациялық
шаралардың циклдері мен ТРЖ-нің ... ... ... ... тобының" "табиғи кешенмен" байланысы аттрактивтік
(тартымдылық), сыйымдылық, тұрақтылық және комфорттық қасиеттері
арқылы жүзеге асырылады.
Табиғи кешеннің аттрактивтілігі (тартымдылығы) экзотикалық ... мен ... ... ... ... ... ... байланысты рекреациялық
географияда табиға кешендерге баға берудің ерекше бір түрі бар –
эстетикалық баға беру.
Табиғи кешендердің сыйымдылығы мен ...... ... ... ... тобы мен табиғи кешен
арасында болатын байланыстарды көрсетіп тұрады. Шектелген аумақта
демалушылардың мөлшерден тыс жиналуы табиғи кешендерді рекреациялық
дағдарысқа әкеледі. Сондықтан, ... ... ... ... ... және ... қалпына келтіру қабілетін бұзбайтын
рекреациялық шараларды ұйымдастыру қажет.
Табиғи кешендерге технологиялық баға бергенде, рекреациялық
шараларды өткізуге олардың сыйымдылығы мен жарамдылығы
анықталғанда, пайдалу кезіндегі ... ... ... ... қатар рекреациялық аумақтардың қабілетін көтеру үшін арнайы
шараларды ұйымдастыру керек.
Табиғи кешеннің комфорттылығы – бұл адам организміне жағымды
жағдайдың әсер ету ұзақтығы. Бұл ... ... ... ... Бағаланатын объектісі климат болса, оны бағалау
субъектісі – демалыс кезіндегі адам ... ... ... ... мен ... ... ... желдің жылдамдығы, күн радиациясы) байланыстарының анализі
ауа райы кластарының рекреациялық типологиясын құрастыру және ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
"Демалушылар тобының" "техникалық құрылыстар" шағын жүйесімен
байланысы сыйымдылық, ... және ... ... ... ... ... Рекреациялық ағым өзінің құрылымы жағынан
әртекті болғандықтан, рекреациялық шаралар жүргізу үшін арнайы
мекемелер мен аумақтарды қажет етеді. Сонымен қатар орналастыру
орындарының сыйымдылық және ... ... ... ... ... ... (люкс, жоғарғы, бірінші және т. б.)
бөлуді қажет етеді.
"Демалушылар тобы" "қызмет көрсетушілерден" жоғары сапада қызмет
көрсетуін талап етеді, ... өз ісін ... ... ... және ... ... және ... демалушылардың сұранысына ықыласпен
қарауын күтеді. Өз ісін жоғары дәрежеде білу кәсіптік (профессионализм)
ұғыммен анықталады. Тұтынушылардың ... ... ... баға ... қызметшілердің кәсіби деңгейін анықтауға болады. Ол үшін
анкетирование жүргізеді немесе шағым және ұсыныстар кітапшасына талдау
жасайды.
Туристік саяхатқа ... және ... ... демалушылар тобы
ақпарат қызметтерін талап етеді. Мысалға ТРЖ-нің жеке шағын жүйелерінің
жағдайы, туристік ... ... ... жерлердегі көрсетілетін
қызметтердің технологиялық ерекшеліктері туралы толық ақпарат алғысы
келеді. Бұндай ақпараттарды рекреациялық жүйенің "басқару органы" беріп
тұруы ... ... бұл ... ... деп ... ... қызметтер баспа құралдарын, кино, теле, радио
жарнамаларын пайдаланып рекреациялық ... ... ... ... ... ... дәрежеде хабардар болу рекреациялық
ағымдарды реттеп тұруына үлкен әсерін тигізеді.
"Табиғи кешен", табиғат ... ... тұру ... тобына" бірқатар шектеулер жасайды. Кейбір рекреациялық
шаралардың түрі жыл мерзімінің белгілі бір ... ғана іске ... түсу ...... ... ... – қыста). Табиғат процестерінің
мауысымдылық сипаты рекреациялық ағымдардың ырғақтылығын талап
етеді. ТРЖ-нің бұл ... ... бір ... ... тұратын
рекреациялық шаралар мен олардың ұзақтығы туралы мәліметтер беріп
тұрады.
"Табиғи ... ... ... ... өзара
байланысы туризмнің материалдық-техникалық базасының (орналастыру
орындары, көлік) экологиялық қасиетімен сипатталынады. Рекреациялық
қызмет көрсетудің технологиялық процестері экология ... таза ... және ... ... ... ... ... азғындап
кетуіне жол бермеуі керек.
Табиғи кешенді пайдалану барысында оның тұрақтылығы мен құнды
рекреациялық қасиеттерін сақтап қалу үшін, қалдықтарды жою үшін арнайы
шаралар ... ... ... ... ... ... мен ... "қызмет көрсетушілер" жүргізеді. Реттеушілік табиғи кешен
мен қызмет көрсетушілер арасындағы өзара байланыстардың жүйелі қасиеті
ретінде, қайта өңдеу шараларының кезектігін ... және ... ... ... мен ... ... арасындағы қарым-қатынас
нормативтік құжаттарды қамтамасыз ету арқылы орындалады – актілер мен
стандарттар ережелерінің жүйесі, табиғи ... ... ... ... тиімді пайдалану мен оларды сақтау. Сонымен
қатар бұған жататындар: курорт пен ... ... ... ... ... ... ... табиғи ортаның жағдайы туралы
ережелер (ауа, су, жер), жобалау және құрылыс туралы нормалар,
рекреациялық салмаққа табиғаттың тұрақтылығы туралы нормалар және ... жүйе ... ... және ... ... басқа
да элементтерімен өзара байланысы жоғарыдағыдай ерекшеліктермен
сипатталады. Рекреациялық мекемелер туристік ағымның ... ... ... олар ... ... ... ... біртектестігі орналастыруға ыңғайлы және барлық техникалық
циклді өткізуге қолайлы. Ағымда әр ... ... ... (осы ... көрсетуге сәйкес келмейтін), қызмет көрсетудің технологиялық
тізбегін бұзады.
"Техникалық құрылыстың" "табиғи кешен" шағын ... ... ... ... қамтамасыз ету арқылы сипатталады. Әсерлі
жұмыс істеу үшін рекреациялық мекеменің ресурстық базасы болуы қажет.
Оған жағажай орындары, серуендейтін жерлер, ... су ... ... саны және т.б. ... ... қамтамасыз
етілу пайдаланатын қорлардың көлемімен, аумақ пен объектілердің өткізу
қабілетімен сипатталынады. Қолайсыз аумақтарды мелиорациядан кейін
пайдаланады, сонда олар ресурстарды көбейтіп, ... ... ... технологиясына сәйкес техникалық құрылыстар
жұмыс күшімен қамтамасыз етілуі қажет. Еңбекпен қамтамасыз ... ... жүйе мен ... ... ... ... ретінде рекреациялық шаруашылықтың дамуына әсерін
тигізеді. Еңбек ресурстарының жетіспеушілігі жаңа аудандарды игеруді
тежейді.
"Техникалық ... ... ... ... органымен"
байланысы қордың қамтамасыз етілуімен сипатталынып тұрады. Қордың
қамтамасыз етілу көрсеткіштеріне рекреациялық мекеменің нормативті және
айналымындағы құралдардың көлемі, сонымен қатар материалдық базасыны
кеңейтуге ... ... ... ... көрсетушілердің ТРЖ-нің басқа да элементтерімен өзара
байланысы өз алдына бір ... жүйе ... ... ... көрсететін
адамдардың саны туристердің (рекреанттардың) жылдық ағым санына
байланысты, салалық мөлшер бойынша демалушылардың санымен немесе
қызмет көрсететін орынның ... ... ... ... ... тобының сәйкес болуын қызмет көрсетушілер
талап етеді. Рекреациялық мекемелер біртекті әлеуметтік-демографиялық
топтарға қызмет көрсетуге ұмтылады, себебі гомогендік ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір топқа қызмет көрсетуге мамандандырылады. Мәдени-
білім деңгейінің және рекреациялық ағымның ... ... ... ... ... ... (технологиялық дәрежесін) ашып көрсетеді.
"Қызмет көрсетушілер" мен "табиғи кешеннің" өзара қатынасын табиғи
ортаның адам өмірі үшін қолайлы комфорттылық қасиеті ... ... ... ету және ... ... үшін берілген баға демалуға
арналған бағалармен әрқашан сәйкес келе ... ... биік ... аз ... аудандар – спорттық туризм үшін қолайлы болса, қызмет
көрсетушілердің өміріне (нұсқаушылар, бақылау-құтқару ... және т. б.) және ... ... ... бұл ... ... есептеледі.
"Қызмет көрсетушілер" мен "техникалық құрылыстардың" өзара
байланысы еңбек әрекетінің қормен жарақталу қасиетімен сипатталады.
Сонымен қатар қызмет көрсетушілер рекреациялық инфрақұрылымның
кешенділігін ... ... ... жұмысшылары мен олардың
жанұя мүшелеріне қызмет көрсету үшін техникалық жүйенің жеткілікті түрде
әлеуметтік-тұрмыстық және ... ... ... ... ... ... органына" жұмыс кезінде денсаулығын
сақтауына және қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуіне өз талаптарын қояды.
Кәсіптік аурулар мен өндірістік жарақаттарға қарсы бағытталған ... ... ... ... ... мен ... тобының" өзара байланысының
ішінде рекреациялық ағымға қойылатын ең ... ...... ... және бір ... ... ағымы ТРЖ-нің барлық
элементтерінің біркелкі жұмыс істеуіне жағдай туғызады.
Демалыс ауданының медициналық-географиялық жағдайына байланысты
"басқару органы" "табиғи ... ... ... ... ... мен улы ... мен жәндіктердің болмауы, сондай-ақ табиғи
кешеннің санитарлық нормаларға сәйкестігі гигиена қасиеті (гигиеналық)
арқылы ... ... және ... баға бергенде,
табиғатты пайдалану кезінде санитарлық нормаларды құрастырғанда табиғи
кешеннің медициналық-биологиялық қасиеттеріне талдау жасау қажет.
"Басқару органының" "техникалық құрылыспен" ... ... ... ... туристік көлік
және т.б.) толығымен пайдалану арқылы сипатталады. Технологиялық
дайындық пайдаланатын орын ... ... ... ... Егер де ... ... (бұзылып қалу, техникалық
жұмыстар жүргізу кезінде, кейбір бір бөлшектердің жетіспеуі)
эксплуатациялық қоры жұмысқа пайдаланбаса, жүйенің жалпы көрсеткіштері
төмендейді. Басқару органының ...... ... ... базаны алдын ала дайындап, толығымен
пайдалану.
"Басқару органы" "қызмет көрсетушілердің" білім деңгейіне ... ... ... оқытып, олардың білімін көтеруге арнайы шараларды
ұйымдастырып тұруы қажет.ТРЖ-нің барлық сипаттамаларын оқып, ... ...... ... маңызды міндеті болып саналады.
-----------------------

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы облысының туристік рекреациялық географиясы61 бет
Аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет
Ақтау қаласының туристік-рекреациялық ресурстары72 бет
Балқаш Алаколь алабының рекреациялық мүмкіншілігі75 бет
Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтың туристік-рекреациялық даму мүмкіншіліктері47 бет
Көкшетау–Бурабай курортты шаруашылығының рекреациялық жағдайлары54 бет
Монғол жеріндегі рекреациялық ресурстар48 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының рекреациялық ресурстарына табиғат компоненттерінің ықпалы55 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының табиғи – рекреациялық26 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі рекреациялық туризмнің дамуы38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь