Тамақтану және денсаулық

1. Ас қорыту жүйесі
2. Зат алмасу
3. Тағамдардағы қоректік заттар
4. Ағза массасын қалыпты түрде сақтау
5. Тағам мен денсаулық арасындағы байланыс
6. Тағамдардың химиялық құрамы
7. Витаминдер. денсаулық тірегі
8. Тамақты шикілеу жеу денсаулық құрамы
9. Теңестірілген тағам теориясы
10. Адамның тамақ ішуінің адекватты теориясы
11. Қорытынды
Ішкен тағамдар ас қорыту органдарында механикалық және химиялық өңдеуден өткенннен кейін, ол сулы сұйыққа айналып, шекке өтеді. Ішекте тағам әрі қарай қорытылады, ішектің сору қасиетіне байланысты, қанға және лимфаға түседі. Тамақ қанға және лимфаға түскеннен соң- белоктардан- амин қышқылдары, майлардан- глицерин және май қышқылдары, гликогеннен қантта бөлініп шығып отырғанда ағзада қажетті пластикалық және энергетикалық заттар синтезделіп отырады. Тағамның құрамында 650 әр түрлі қосылыстар бар. Олардың ең бастысы- белок, май, көмірсу, микро және макро элементтер фосфор, кальций, натрий, иод, кобальд, қалайы, марганец, калий және т.б. Сонымен бірге тағамдық заттар құрамында витаминдер, органикалық қышқылдар, фитонцидтер, крахмал бар, клетчаткалар болады.
Ұтымды тамақтану- ол клеткалар құрамына қажетті заттар мен ағзаны қамтамасыз ететін қуат, қимыл және тағы басқа қажеттігін өтейтін заттар алмасуын қажетті деңгейге ұстайтын тағамдарды пайдалану. Жүйелі түрде тамақтанудың негізгі элементтері мына төмендегідей:
1. Тәуліктік қоректік заттардың ара қатынасының үйлесімді балансын сақтау;
2. Дұрыс тамақ ішудің тәртібі, рационалды (теңестірілген тамақ) тамақтану- ол тамақтың қуаты мен сапалық химия құрамын, қоректік заттардың деңгейлік ара қатынастарының тұрақтылығын қорытылуын және гигиеналық жағынан тазалығын ескертуді қажет етеді. Сондай-ақ, тамақтану режимін, ұзақтылығын, сапалық шамасына, химиялыққұрамын анықтауды керек етеді.
Академик А.А. Покровскидің жасаған классификациясы бойынша теңестірілген дегеніміз- энергетикалық жағынан бағалы, тағамдағы энергия адам ағзасының жұмсаған энергиясына сай келу.
Тәуліктік тағам құрамында қоректік заттар (нутрценттер) теңестірілген түрде болуы керек. Тағам құрамындағы белоктардың, майлардың және көмірсулардың ара қатынасы (1:1:4) болуы керек. Айырбасталмайтын амин қышқылдарының витаминдердің ара қатынасы теңестірілгені жөн. Тағам ішіндегі компоненттердің ағзаларға сіңірілуі, тамақ ішу режиміне байланысты болуы керек. Ішілетін тамақтың мөлшері адамның бойына және массасына сай келу керек.
Егер біз дұрыс түрде тамақтанатын болсақ, онда еске сақтау қабілетіміз артып денеміз сауығып, көңіл-күйіміз көтеріле түсетіні сөзсіз. Қандай да аурулар болмасын біз олардың алдын алар едік. Дұрыс түрде тамақтанған адамзат баласы 150-200 жыл жасар еді деп, жазады Дж.Гласс өзінің әлемге әйгілі еңбектерінің бірінде.
1. Ж.Ж. Жақанбаев – Валеология, Алматы-2003

2. Х.Қ. Сәтбаева, Ж.Б. Нілдібаева – Валеология (Оқу-әдістемелік құрал), Àëìàòû, “Ғылым” 1999
        
        Тамақтану және денсаулық.
1. Ас қорыту жүйесі
2. Зат алмасу
3. Тағамдардағы қоректік заттар
4. Ағза массасын қалыпты ... ... ... мен денсаулық арасындағы байланыс
6. Тағамдардың химиялық құрамы
7. Витаминдер- ... ... ... шикілеу жеу денсаулық құрамы
9. Теңестірілген тағам теориясы
10. Адамның тамақ ішуінің адекватты теориясы
11. Қорытынды
Ас қорыту жүйесі.
Ішкен тағамдар ас ... ... ... және ... ... ... ол сулы ... айналып, шекке өтеді. ... әрі ... ... ... сору ... байланысты, қанға және
лимфаға түседі. Тамақ қанға және лимфаға түскеннен соң- белоктардан- ... ... ... және май ... ... ... ... отырғанда ағзада қажетті пластикалық және энергетикалық
заттар ... ... ... ... 650 әр ... ... ... ең бастысы- белок, май, ... ... және ... элементтер
фосфор, кальций, натрий, иод, кобальд, қалайы, марганец, ... және ... ... ... ... ... витаминдер, органикалық қышқылдар,
фитонцидтер, крахмал бар, клетчаткалар болады.
Ұтымды тамақтану- ол клеткалар құрамына қажетті заттар мен ... ... ... ... және тағы ... ... ... заттар
алмасуын қажетті деңгейге ұстайтын тағамдарды пайдалану. Жүйелі түрде
тамақтанудың негізгі элементтері мына ... ... ... ... ара ... ... балансын
сақтау;
2. Дұрыс тамақ ішудің тәртібі, рационалды (теңестірілген тамақ) тамақтану-
ол тамақтың қуаты мен сапалық химия ... ... ... ара ... тұрақтылығын қорытылуын және гигиеналық
жағынан тазалығын ескертуді қажет етеді. Сондай-ақ, тамақтану режимін,
ұзақтылығын, сапалық шамасына, химиялыққұрамын анықтауды ... ... А.А. ... ... классификациясы бойынша теңестірілген
дегеніміз- энергетикалық жағынан бағалы, тағамдағы энергия адам ағзасының
жұмсаған энергиясына сай ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Тағам құрамындағы белоктардың, майлардың және
көмірсулардың ара ... (1:1:4) ... ... ... ... ... ара ... теңестірілгені жөн. Тағам ішіндегі
компоненттердің ағзаларға сіңірілуі, тамақ ішу ... ... ... ... тамақтың мөлшері адамның бойына және массасына сай ... біз ... ... ... ... онда еске ... артып денеміз сауығып, көңіл-күйіміз көтеріле түсетіні сөзсіз.
Қандай да аурулар болмасын біз олардың ... алар ... ... ... ... баласы 150-200 жыл жасар еді деп, жазады Дж.Гласс
өзінің әлемге әйгілі еңбектерінің бірінде.
Зат алмасу.
Өмірдің ... ... зат ... болып келеді. Зат алмасу ішкі
физиологиялық және айналаны қоршаған сыртқы орта факторымен ... және екі ... ... болады. Біріншісі-ассимилятция
(анаболизм) ал екіншісі-диссимиляция(катаболизм).
Ассимиляция-жұмсалған тканьдардың құрылымын ... ... ... ... бірге келген химиялық заттардан тірі заттарды
синтездеп шығару үрдісі. Диссимиляция-ассимиляцияға қарама қарсы
келетін үрдіс. Ол ірі ... ... ... етіп ... ... заттардың өзінің құралған құрамына дененің ажырап
энергия бөліп шығаруы. Адам ... ... ... ас ... ... 2,5 тонна белоктарды, 10 тонна майларды, көмірсулар және 25
тонна суды ... Олар ... ... қосылып отырады. Тағамдардағы
байланысқан химиялық энергия зат алмасудың ... ... ... ... ... бірнеше қосылыстар болады. Олар: белоктар,
майлар, көмірсулар, витаминдер, су және ... ... ... ... ... ... қажетті заттар. Тіршілік
тірегі белоктар, майлар, көмірсулар ыдырағанда ондағы ... ... ... ... Ол ... ... өте ... Олар
өсіп-жетуіне, түрлі үрдістердің өтуіне жұмсалады. ... ... ... ... ... заттар.
Белоктар- тіршілік өмірге ең бір қажетті тағамдық қосылыстардың
бірі. Оларды ағзалар жасуша, цитоплазма, жасуша аралық ... ... ағза ... ... ... тіршілік иелері биосферада өмір
сүре алмайды. Белоктарды аз және көп болуына байланысты ағзалар ... ... ... ... ... тіршілік иелері кездеспейді.
Белоктардан жасушалар және ... ... ... ... ... ... ... өспей қалады. Ағзалар айналаны қоршаған
сыртқы орта ... ... ... ... ... тіршілігін
жояды. Неше түрлі жұқпалы дерттерге ағза қарсы тұра алмайды. ... ... ... қарсы тұратын қасиеті ... ... ... ... ... ролі ... жұмыстың ауыр және жеңілдігіне қарай белоктардың
қажетті мөлшері өзгеріп отырады. Ауыр ... ... ... ... мол ... ... ... мал етінен жасалған
тағамдар. Ал ой ... ... ... ... ... Мұның бәрі адамның тіршілік өміріне қажетті биологиялық
шаралар. Белоктың физиологиялық ... ер ... үшін ... ... әйелдер үшін 72-87 г, физикалық ауыр жұмыс істейтің адамдарға 6-8г,
белок артық беріледі.
Майлар. Тағам құрамындағы майларды энергияның қайнар көзі ... ... ... 1г май ыдырағанда немесе
тотыққанда 9,3 ккал энергия бөлініп шығады, ал ... ... ... ... ... ... ... бөлініп
шығатының биохимиктер толығымен анықтаған.
Адам- ағзасында май көп ... ... нерв ... май өте көп ... ... ... нерв жүйелеріне
жүктеме өте көп түседі. Ағзада майлар жетіспейтін болса, онда ... ... Нерв ... ... ... адам ... Ішкі органдардың қызметі бұзылады. Мал майлары ағзаға көп
келетін болса да жақсы нәтиже ... Зат ... ... ... ағзасында бірнеше қатерлі склероз дерті пайда болады. Бірақ мал
майларын ... ... ... ... ... өршітіп жіберуі мүмкін, өсімдік майларын мөлшерден көп
пайдаланған кезде, жасушаның биологиялық мембрандары бұзылып кетеді де
адам тез қартаяды. Бетте ... ... ... Ең ... ... ең бір ... көзі ретінде
бағаланады. Сонымен бірге көмірсулар жасушалармен тканьдардың
құрылуына қажетті ... ... ... ... ... ... айрықша тіршілік рөлін атқарады. Көмірсулардың
ағзалардағы қоры онша көп болмайды. ... ... ... ... ... Ауыр ... істеген адамдар ағзасында көмірсулар өте
аз болады, өйткені, олар бұлшық ... ... ... ... ... ... тотыға келіп майға айналады да, ағзадағы
майдың құрамын толықтырып ... ... ... өсімдіктерден
өндірілетін азық-түлік арқылы келіп түседі. Олардың ішіндегі ... ... Олар ... ... және картопта көп болады.
Қанттардан адам ағзасында түзілетін гликоген- ... нерв ... ... ... ... Ол ... жиналады. Мөлшері үнемі
өзгеріп отырады.
Жалпы, белок тәулігіне 80-100 г, оның ішінде 55% ... ... ... ... тәулігіне 80-100 г, оның ішінде 25-30 г өсімдік майы, 30-35%
сары май қалғаны тоң май. Артық ... ... ... ... ... массасын туғызады).
Көмірсу тәулігіне 400-500 г керек, оның ішінде крахмал-70%, ... ... ... ... ... мөлшерден артық ішу ағзалардағы май қорын көбейтіп
жіберіп, денсаулыққа зиянын тигізеді. Артық ағза ... ... ... ... жеткіліксіздігі, қоректен семіру тағы
басқа көптеген аурулардың пайда болуына себепкер ... ... ... ағза ... сақтау-денсаулықтың негізгі қайнар көзі.
Анықтаулар бойынша ағза массасын сақтаудың 7 принципі бар:
1. ... ... ... ... ... ... сақтаудың қажеттілігі.
3. Тағам мөлшерінде (рационында) холестерин мен май көп заттар
болуы керек.
4. Қантты аз ... Ас ... және тұзы көп ... көп ішіп ... сәл ғана жеп
дәмін тату.
6. Жеміске, көкөніске бай және дәмді ... ... ... ... ... ... Егер ... сыраға көңіліңіз ауса шамалап қана ішуге
болады және қалыпты массаны сақтап тұру қажет.
1- ... ... ... үнемі жақсартып, артып отыру керек. Майлы
тамақ ішпеу керек. Арақ-шараптың иісін де иіскеудің қажеті жоқ. ... ... ... ... амал. Экологиялық таза деген суды ғана ішу керек. Бұлақ, артезисін,
мұздың мәңгілік қар суын ішу ... ... ... ... ... ... ... әбден шайнау керек.
Соңғы жылдары ағза массасының қалыпты болуына дәрігерлер мен валеологтар
көп көңіл бөлуде. Өйткені, ағза массасының мөлшерден тыс ... ... ... ... ... сақтау.
1. Мал майын жеуді тежеу.Ол үшін күнделікті тағам мөлшерінде (рационында)
мал майын, майлы ет, әсіресе семіз қой ... ... ... ... ... 3-4 рет құс етін жеу ... деп санайды
дәрігерлер.
2. Крахмалы бар тағамдарды көп пайданану. Көкеністерді көп мөлшерде ... Қара нан, арпа нан, ... ... ... жасалған
тағамдарды ішу керек.
3. Кәмпит, тәтті тоқаштарды, пироженое, торт, печенье және тағы басқалар
тәтті тамақтармен әуестебеу ... ... ... жасап, көп жүру керек. Диванда ... алу ... ... ... жаяу ... дұрыс, шаңғы теуіп, тауда
жүріп, велосипед тебуге болады.
Тағаммен денсаулық арасындағы ... ... қан ... қан ... ... жүрек
аурулары, тіс ауруы, қатерлі ісік, ми соқпасы (инсульт және ... ... және ... ... ... пайда болады.
1. Тиімді тамақтану ағзаны айналаны қоршаған ... орта ... ... қарсы тұрарлық қасиетін дамытатын маңызды тәсілдердің
бірі.
2. Теңестірілген тағамдардың ролі.
3. Мектепте болсын, жоғару оқу ... ... ... ... ... дем
беретін тағамдар ішу керек.
4. Ішетің тамақ жас ерекшелігіне, істейтің жұмыстың категорияларына ... ... ғана ... зор ... айналады.
Тағамдардың химиялық құрамы.
Тағамның химиялық құрамының әртүрлігі адам денсаулығының ең басты
кепілі. Өткені олар адам ... ... ... белсенді заттармен,
инозин, холин, параминодензой қышқыл қамтамасыз етеді. Адам ... ... (), ... ... ... ... мыс,
мышьяк, ванадий, йод, керемнезем, өте үлкен физиологиялық- биохимиялық
рол атқарады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Олардың ішінде:
Натрий. Оны адам ас тұзынан қабылдайды. Ас тұзы пайдалы екен деп ... ... ... бергеннің жөні жоқ. Тұз кейбір жағдайда дос болудың
орнына қас бола кетуі ... ... ... ... ... ... Нерв ... қалыпты жұмыс істеуіне қажетті миниралды элемент.
Ол негізінен ағзаға жеген картоп ... ... ... калий жеміс-
жидек пен көкеністердің химиялық ... ... ... ағзаға
қажетті калий келіп түсіп отырады. Сондықтан да, әртүрлі тамақтар ішкен
жөн.
Калций. ... және ... ... ... ... ... ... Адам денесінен тер арқылы көптеген калций бөлініп шығып отырады.
Калций сүтте, сүттен жасалған тағамдарда, өте көп болады.
Фосфор. ... тіс ... ... ... ... ... ... сүтте, сүттен жасалған тағамдарда көп болады. ... ... ... көп кездеседі. Көпттеген көкеністерді фосфор өте ... Адам ... ол қан ... ... ... ... қызыл
түйіршігі-Эридроциттер темірсіз түзілмейді. Ағзаға темір жетіспесе ағзада
бірнеше қатерлі аурулар пайда болады. Адамның қаны азаяды. ... ... көп ... көп ішу қажет.
Йод. Ең қажет ететін орган щитовид безі йод жетіспесе көз шарасынан шығып
кетеді, адамның зәресін ұшырататын ... алып ... Йод ... көп ... ... ... ... және сүйеку құрылысына қатынасатын элемент.
Фтор жас балаларға қажетті элементтердің бірі.
Витаминдер ... ... деп ... табиғаты әртүрлі органикалық заттарды ... ... ... ... ... ... мағына білдіреді.
Витаминдер –организмге тағамдар арқылы келіп ... ... ... және ... ... ... ... реттеледі. Соңғы кезде витаминдерді классификациялап үлкен 4 ... ... ... ... ... қышқылы);
2. алициклдық витаминдер қатары;
3. ароматикалық витаминдер қатары;
4. гетероциклды витаминдер қатары;
Витаминдер суда еритін және ... ... ... ... ... ... ... қышқылы, никотирн ... ... ... ... қышқылы, биотин, инозит,
холин, рутин, фолий қышқылы, параминобензой қышқылы және ... ... ... ... жоқ ... адам полинефрит ауруына
шалдығады. Полинефрит ... ... нерв ... ... жүректің
қызметі бұзылады, асқазан –ішек трактасының қызметі бүлінеді, ас ... ... ... ісік пайда болады. Сыра ашытқысында, нан
ашытқысында болады.
Рибофламин болмаса, баланың бой ының өсуі ... және ... ... ... айналасындағы терінің клегей қабықшасының бұзылуына және хрусталиктің
күңгірттенуіне (катаракта) әсетін тигізеді. Ашытқы, ақ ... ... ... ...... 1831 жылы неміс ғалымы Вакенродер өсімдіктерден ашты.
Эмпирикалық ... . Бұл ... ... ... ... ... зат алмасу бұзылады, оның салдарынан ... ... ... ... көру ... ... Егер ... атаулы витамин кездеспесе мешел (рахит) ... ... ... шикілеу жеу-денсаулық кепілі.
Тамақты шикілеу жеу жаңа нәрсе ... ... ... жер ... ... ... ... жеген. Табиғаттың неше түрлі күштеріне қарсы тұра
білген олардың денсаулықтары ... ... ... тамақты шикідей
ішудің адам ағзасына қандай физиологиялық- ... әсер ... ... дейін диетологтар мен медиктердің зерттеулерінен тыс қалуда.
Диетологтар тамақты шикідей жеуді дұрыс көрмейді. Өйткені ... ... ... ... ... құрамында
белоктар аз болады. Тәжірибе жүзінде олай ... Жаңа ... ... ... адам ... ... ... Бататта крахмал көп
болады. Олар ет дегеннің не екенін білмейді. Бірақ бұлшық еттері өте күшті
болып ... ... ... ... қолбасшы А.В.Суворов өмір бойы тамақты шикілей жеген, нт жемеген,
ол ұзақ өмір сүрді, 70 жасында Альпі тауынан асып жорық ... ... ... ... ... ... жоқ. Дегенмен де тағам ішудің
адекватты және терістірілген теорияларын біліп қоюдың ... ... ... ... теориясы дегеніміз- адамның ішетін тағамдарының ... ... ... бір-бірімен теңестірілген және жеткілікті түрде болуы.
Мысалы, тағамдардың құрамында витаминдердің, органикалық ... ... ... және ... ... ... ... түрде
болуы.
Тағамдардың құрылысы адамдардың ағзасына сәйкес келіп отыруы тиіс. Ал
егер тағамдардың ... ... онда ... неше ... дертке
шалдығады. Егер тағамдар құрамында белоктар мен ... ... ... ал ... талшықтар жетіспеген кезде онда адам ... ... қант ... ... Оларды кейінгі кезде
жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары толығымен дәлелдеп шықты.
Адамның ... ... ... ... ... ... адекватты теориясы дегеніміз- адамдардың тағамдары
адам ағзасына сай және ондағы зат алмасу ... ... ... ... адам ... ... бір тағам жүйесіне үйреніп
бейімделген. Бір ... ... ... азық-түліктері адам ағзасының
сіңіре алатын табиғи қабілетінің сай келуі.
Адекват теориясының негізгі ... мына ... ... ... Физиологиялық компоненттердің нутриенттер мен балластардың тепе-тең
болуы.
2. Қалыпты жағдайлардағы нутриенттердің ағымы мен бірге, реттейтін
және сіңімді заттардың ... ... ... ... ... тағамдағы сіңірілуі қоректік
заттардың шығарылып тастауынан тамақ құрамында ... ... ... ... ... ... тамақтануда ең басты
роль атқарады.
4. Тағам адам ағзасында болатын ... ... етуі ... тамақ рационының жартысы тек көкөніс пен жеміс-жидектерден
тұрған, өзінің сауықтыру жүйесін ашқан Поль Брэг ... ... ... «әрбір
адам өзінің денсаулығын сақтауға ұмтылу керек. Денсаулық ... үшін ... ... ұзақ өмір ... ... ... денсаулықтарының мықты болуы
отан үшін де, өзі үшін де өте қажет. Мен ... ... 120-ға ... ... ... сене ... Денсаулықты сатып алмайсың, оны ... ... Өте ... ... денсаулықты
күшейтуге болады. Менің денсаулығым жақсы, күш-қуатым бар деп ... ... ... болады. Денсаулығым мықты болуын өзім қамтамасыз
еттім. Мен жылдың 365 күнінде бір күн де ... ... ауру ... ... ... деген болмайды. Денемде ешқандай кәріліктің белгісі
жоқ. Сіздер де ... ... ... ... ... Ж.Ж. Жақанбаев – Валеология, Алматы-2003
2. Х.Қ. Сәтбаева, Ж.Б. Нілдібаева – Валеология ... ... ... 1999

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Денсаулық үшін ұтымды тамақтанудың маңызы11 бет
Дұрыс тамақтану – денсаулықтың басты кепілі20 бет
Тамақтану және денсаулық туралы9 бет
Ана мен баланың денсаулығы8 бет
Ауыр еңбекпен және спортпен айналысатындардың тамақтану ерекшелігі3 бет
Гипокинезия салдарынан ағзаның функциональдық жағдайының өзгеруі58 бет
Денсаулық – адам организмінің қалыпты жағдайы4 бет
Ем – дәмдік тамақтану14 бет
Салауаттану-денсаулық туралы ғылым10 бет
Тамақтану режимі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь