Монғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттердің саяси-құқықтық жағдайы

І КІРІСПЕ

1. Монғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттердің саяси.құқықтық жағдайы.

ІІ НЕГІЗГІ

1. Шыңғыс хан империясының саяси жағдайы және ұлы жасақ (ясы) заңдары
2. Шыңғыс ханның заңдары.ұлы жасақ

ІІІ ҚОРТЫНДЫ

1. Алтын Орда және Ақ Орда
мемлекеттері.
ХІІ ғасырда бүкіл әлемді дүр сілкіндірген, дүниежүзінің тарих-географиялық жағдайын күрт өзгерткен ірі оқиғалар болды. Бұл өзгерістер Шыңғыс ханның (1156-1227) басшылығымен құрылған монғол империясының дүниеге келуіне байланысты. Шыңғыс хан 1206 жылы император болып жарияланды. Мемлекеттің басты кәсібі жаулаушылық саясатын жүргізу болды. Асқан қолбасшы, шебер ұйымдастырушы дүниежүзін түгелдей жаулап алып әлемдік империяға құруға ұмтылған Шыңғыс хан мен оның ұрпақтары әлемнің үлкен бөлігін басып алды. Монғол әскерлері Қытайды,Кореяны, Сібір халықтарын, Керей және Найман хандықтарын, Қыпшақ хандығын, Хорезм мемлекетін, Ауған, Иран, Кавказды, Орыс жерлерін, Шығыс Еуропа мемлекеттерін түгелдей жаулап алып жермен-жексен етті. Монғолдар жаулаған жерлерде Шыңғыс ханның ұрпақтарының билікте болуы ресми заңдастырылды. Басқа әулеттің билікке қол созуға құқығы болмады. Артықшылықпен пайдаланатын Шыңғыс әулетінен тараған ұрпақтар жалпы ақсүйек-төрелер, ал ру-тайпа басындағыларын сұлтандар деп атады. Тіпті ол мемлекеттер бытырап бөлініп қайта құрылған жағдайда да басқа ақсүйек емес әулеттер билікке келе алмады. Мұның екі себебі болса керек. Біріншіден, Шыңғыс ұрпақтарының ел билеу дәстүрі зорлықпен және насихатпен қоғамдық санаға сіңіріліп дәстүрге айналды.Екіншіден, мұндай дістүрді бұзу арқылы билік басына келген бөтен әулеттерді Шыңғыс тұқымдары қатаң жазалап жойып отырды. Тіпті құдіретті Әмәр Темірдің өзі бұл дәстүрді қатаңсақтап «хан» деген лауазымды алмай «әмір» атағымен шектеліп, жанында Шыңғыс ұрпағынан хан ұстады.Оның үстіне Әмір Темір Шыңғыс әулетіне күйеу-гураган атанғын алған және өзін Шыңғыстың жолын жалғастырып, оның империясын қалпына келтіруші санады.
Монгол үстемдігі орнаған территорияларда Шыңғыс ұрпақтарының ел билеу дәстүрі берік сақталып келді. Қытайда болсын, Иран мен Орта Азияда болсын Шыңғыс ұрпақтары ел билеу дәстүрін және жаулаушылық саясатын онын әрі жалғастыра берді.
Мәселен Қазаұстан жерінде орнаған мемлекеттерден олар тарихи сахнадан кеткенше Шыңғыс ұрпақтарының мемлекет басқарғанын көреміз. Қазақстан жеріндегі мемлекеттерге Шыңғыстың үлкен баласы Жошы ханның және екінші ұлы Шағатайдың ұрпақтары билік құрды.
1. Ғаппар Маймақов
“Қазақстан Республикасының саяси- құқықтық тарихы”

2. Чапай Мусин
“Қазақстан тарихы”
        
        ЖОСПАР:
І КІРІСПЕ
1. Монғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттердің саяси-құқықтық жағдайы.
ІІ НЕГІЗГІ
1. Шыңғыс хан империясының саяси жағдайы және ұлы ... (ясы) ... ... ханның заңдары-ұлы жасақ
ІІІ ҚОРТЫНДЫ
1. Алтын Орда және Ақ ... ... ... ... ... ... саяси- құқықтық тарихы”
2. Чапай Мусин
“Қазақстан тарихы”
Шыңғыс хан империясының саяси жағдайы және ұлы жасақ (яси) заңдары.
ХІІ ғасырда ... ... дүр ... ... ... жағдайын күрт өзгерткен ірі оқиғалар болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дүниеге
келуіне байланысты. Шыңғыс хан 1206 жылы ... ... ... ... ... жаулаушылық саясатын жүргізу болды. Асқан
қолбасшы, шебер ... ... ... ... алып әлемдік
империяға құруға ұмтылған Шыңғыс хан мен оның ... ... ... ... ... Монғол әскерлері Қытайды,Кореяны, Сібір ... және ... ... ... хандығын, Хорезм мемлекетін, Ауған,
Иран, Кавказды, Орыс ... ... ... мемлекеттерін түгелдей жаулап
алып жермен-жексен етті. Монғолдар жаулаған жерлерде ... ... ... ... ... заңдастырылды. Басқа әулеттің билікке қол
созуға құқығы болмады. Артықшылықпен пайдаланатын Шыңғыс ... ... ... ақсүйек-төрелер, ал ру-тайпа басындағыларын сұлтандар деп
атады. Тіпті ол мемлекеттер бытырап бөлініп қайта ... ... ... ... емес ... ... келе ... Мұның екі себебі болса
керек. Біріншіден, ... ... ел ... ... зорлықпен және
насихатпен қоғамдық санаға сіңіріліп дәстүрге айналды.Екіншіден, ... бұзу ... ... басына келген бөтен әулеттерді Шыңғыс тұқымдары
қатаң жазалап жойып отырды. Тіпті құдіретті Әмәр Темірдің өзі бұл ... ... ... ... ... ... ... шектеліп, жанында
Шыңғыс ұрпағынан хан ұстады.Оның үстіне Әмір Темір Шыңғыс әулетіне күйеу-
гураган ... ... және өзін ... ... жалғастырып, оның
империясын қалпына келтіруші санады.
Монгол үстемдігі орнаған ... ... ... ел ... берік сақталып келді. Қытайда болсын, Иран мен Орта Азияда болсын
Шыңғыс ұрпақтары ел ... ... және ... ... онын ... ... ... жерінде орнаған мемлекеттерден олар тарихи сахнадан
кеткенше Шыңғыс ұрпақтарының мемлекет басқарғанын ... ... ... Шыңғыстың үлкен баласы Жошы ханның және екінші ұлы
Шағатайдың ұрпақтары ... ... хан ... ... өзі жаулап алған ... ... ... ... төрт ұлына бөліп берді. Бұл жерлер ұлыстар деп аталды.
Үлкен ұлы Жошының ұлысына ... ... ... ... ... атының
тұяғы жеткен жерлер берілді. Сонда Шығыс, Орталық, Батыс Қазаұстан немесе
еліміздің көпшілік бөлігі Жошы ұлысына кірді.
Шыңғыс ... ... ұлы ... Жетісу, Сырдарияның бойы және
Мавереннахр берілді. Үшінші ұлы ... ... ... мен ... ... Кіші ұлы ... шаңырақ иесі ретінде Монғолия және ... ... ... ... жуық негізінен Жошы мен Шағатай
ұлысына қарады, Шығыс Қазақстанның аз ғана бөлігі ... ... ... ... мұрагері оның ұлы Бату хан болды. Бату хан ... ... ... орыс ... ... ... Венгрия,
Югославия, Румыния жерлерін басып алып Адриат теңізіне жетті. Осы ... ... ... 1242 жылы негізгі салуымен Алтын Орда атты алып
мемлекет дүниеге келді.
Шыңғыс ханның жаулап ... ... ... ... бір ... ... Мемлекетті елдің астанасы Қарақорымда отырған Ұлы хан
басқарды. Шыңғыстан кейінгі ұлы хан оның ... ... ... Үгедей
(1227-1241) болды. Онан кейін Күйік (1242-1248) (1246 жылға дейін оның
шешесі Турақа регент ... онан соң ... ... ... ... Ұлы хан ... Ұлы ... Шыңғыс ұрпақтарынан тараған ұлыс басшылары,
ірі қолбасшылар мен ... ... да ... Ұлы ... ... Ұлы Құрылтай Шыңғыс империясының ең жоғарғы органы
болды. Ұлы Құрылтайды өткізуге дайындық аса ... ... ... Онда
Шыңғыс ұрпақтарының арасында билік үшін үлкен күрес жүргізілді. Мәселен
1242 жылғы Ұлы Құрылтайға Европаны ... ... ... келе ... әдейі күтпеді. Себебі Ұлы хандыққа Батудың өзі ... оның ... ... ... ... еді. Оның ... Бату хан өз ... алтын Орданың
негізін салды. Дегенмен ол Ұлы ханға бағыныштылығын ... ... Ұлы хан ... Күйіктен соң Мөңке сайланды.
Алып империяны бір орталықтан басқару ... ... ... ... ... ... алды.
Шыңғыс ханның заңдары – ұлы жасақ.
Шыңғыс ханның осыншама үлкен жерлерді басып алып, оны ... ... оның ... ... ... ... қолда сақтауында, оның
шығарған заңдары Ұлы жасақтың (ясының) ерекше ролі болды. ... ... ... Монғол мемлекетінің күре тамыры болды. Шыңғыс хан заңдары Ұлы
жасақ деп аталды. Ұлы жасақ биліктен және ... ... Ұлы ... ... ясы) деп аталуы монғолдардың қоғамдының
әскериленген қоғам болуына байланысты деуге ... ... ... ... күнге дейін әскер, құрама деген ұғымды білдіреді.
«Ұлы ... ... ... (Билік( мемлекет басқару ісіне арналған.
Екінші ... ... ... ... және ... ... арналған. Монғол
империясы бір орталыққа бағынған, тәмірдей тәртіпке негізделген, көп сатылы
басқару органдары бар ... ... мен ... ... ... бек (бастық) еттім; пысықтар мен
жылдам қимылдайтындарды қолдарына қажетті нәрселерін ... ... ... ... ... қолына кішігірім қамшы беріп қойшы қылдым»
делінген Шыңғыс заңдарында.
«Аспандағы құдіретті Құдайдың дем беруімен жеңімпаз күш ... ... ... той мен сайраңдау орын алды.Мұнан кейін де бес жүз жыл, ... он мың жыл ... ... ... ... ... Шыңғыс ханның осы
юсуны мен «жасағын» өзгертпесе аспаннан оларға әрдайым күш пен көмек келіп,
Жаратушы оларға игілік ... ... олар үшін ... ал ... ... және ... рахатын көреді» деп Шыңғыс хан өзінің
және ұрпақтарының билігін міңгі етуді заңдастырды. Ол үшін ... ... ... пен ... ... ... деп ... кейін көп мемлекет басшылары шығып жасақ сақталмаса, мемлекет
шытынап жарылады да Шыңғыс ханды қайтып ... таба ... деп ... ... іс келетін адамдарға жағдай жасалды. Оның 4-бабында
«өз үйін басқара алатын кез келген адам ұйымды, ... де ... ... ... орай он адамды ұйымдастыра алған адамға мыңдықты да беруге
болады және түменді де ол жақсы ұйымдастыра алады» ... ... ... алмаған бектің әйелі де, балалары да кінәлі, оның
орнына сол ондықтан басқа адам сайланады. Осылай мыңбасы және ... де ... ... ... бағалай білген Шыңғыс хан «Үш ... ... кез ... сөзді басқа жерде де айтуға болады», дейді
«Билікте» (7-бап).
«Жасақтың» тәртібі бойынша жасы үлкен кісіге келген адам ... ... оның сөз ... ... ... хан ... ... ерекше көңіл бөлінді.Бүкіл халық
қаруланған әскер түрінде болды. Әрбір ер адам ... ... ... ... ... болды (15-бап). Ал әскерге алынбай қалған ер адам
белгілі уақыт ақысыз мемлекетке қызмет ... ... ... ... жауынгердің рұқсатсыз шегінуге құқы болмады. Темір тәртіпке
негізделген отрядтар соңғы адамы қалғанша соғысуға тиіс ... ... ... сол ... және оң ... ... сап ... Әр топ он
мыңдаған тіпті жүз мыңнан аса ... ... Әр ... ... ... ханның өзі тағайындады. Әскер ондық, жүздік, мыңдық, түмен сияқты
бөліктерге бөлінді. Оларды онбасы, ... ... және ... ... кезде түменбасылар «әскери ... ... ... де ... ... мен жүзбасылар да осындай міндеттер
атқарып белгілі аумақтарға басшылық етті. Оң қанат, сол қанат әскерлер ... топ ... ... ... ... өз ... ... қару-жарақ, ат-көлігін, киімін, тіпті ине-
жібіне, ... ... өзі ... Бектер тұрақты түрде әскердің
жауынгерлік жағдайын тексеріп отырды. Кемшіліктер үшін ... ... ... ... мен ... ... басшының рұқсатынсыз тонауға
тиым салынды. Рұқсат болған жағдайда әрбір ... ... ... ... қажетті салығын төлеуге міндетті болды.
«Жасақта» отбасылық жағдайлар ер мен әйелдердің қарым-қатнасы туралы ... ... ер ... ... ... білінді. Әйел нашар болса, онан ерінің
нашар қасиеттері ... ... ... шөп салушы ешнәрсеге қарамай, ол үйленген болсын ... ... ... ... ... ... жұмысын істеп міндетін атқаруға тиіс
болды.
«Жасақ» көп әйел ... ... ... Үлкен әйел (бәйбіше) артықшылық
құқықпен пайдаланды. Әкесі өлген жағдайда ұл оның ... ... ... ... ... Олар ... ... беруге, тіпті үйленуге
де құқығы болды (34-бап). Балалардың жолы олардың шешелерінің орнына ... ... ... әйел ... ... ... ... құқықта
болды. Енші бөліскенде үлкен ұлға көбірек берілді, кіші ұл шаңырақ иесі
болып есептелді. Ер адам ... ... алуы тиіс ... Бірінші және екінші
дәрежелі туыс адамдарға некеге тұруға тиым ... ... ... ... ... ... ұрлыққа, өтірікке, көзге шөп салуға тиым салып, ... ... көр деп ... ... Өз ... ... ... мен қалаларды
қиратуға рұқсат етілмеді, олар алым-салықтан босатылды. Өтірік куә ... ... ... үшін өлім ... ... хан ... ... ішудің зияндығы ерекше ... ол үшін ... ... де ... ... пен арақ ... мас ... түк көрмеген соқыр болып қалады. Мас адам өлікке ... ... ... ұлы ... ... мен ... жасай алмайды».деп
әртүрлі лауазым иелерінің мастықта жасайтын кемшіліктерін айта келіп
«ішпегеннен артық не бар» деп ... дін ... де ... ... ... өзі ... ... табынды, әскері мен қатардағы адамдардан да соны талап етті. ... оның ... ... тиым ... ... құрметпен қарау
тапсырылды.
«Жасақта» қарыз алу мен оны өтеу, ... ... ... ... қоғамның толып жатқан жақтары қарастырылды. Мәселен, қай жерде
болмасын монғолды малай етуге не ... ... ... тиым ... ... жаза да ауыр ... ханның «Ұлы Жасағының» маңызы үлкен болды. Ол дала ... ... және ... ... ... ... тұрудың
ерекшеліктерін дәл белгіледі. Аса қатаң ережелер мен ... ... ... ... ... ғасырлар бойы мызғымай билік
жүргізуіне жағдай жасады. Монғол әскерлері басып алған ... де ... ... ... Орда және Ақ Орда ... хан ... алған жерлерде 1242 жылы Алтын Орда мемлекетінің негізі
қаланды. Бұл мемлекет сол кезеңде Ұлы Ұлыс ... Жошы ... деп ... Орда Ұлы ... ... ... бөлігі болып есептелді. Бату
хан қайтыс болған соң оның ұлы ... ... ... тиіс еді. ... ұлы хан Мөңкеден жарлық алып келе жатып жолда қайтыс болды.
Ұзамай хан болып ... ... жас ұлы ... да ... ... Орда ... Батудың інісі Берке хан (1257-1266) отырды.
Алтын Орда Евразия даласына ... ... алып ... еді. Оған Бату
хан жаулаған елдер ... ... ... ... ... кезінде Алтын
Орда Ұлы ханнан тәуелсіз болды. Ұлы хан Мөңке қайтыс болған соң (1259) ... ... ... ... ... ... ... Ұлы
хан болған Хұбылай бүкіл ... ... ... ... ... Оның Алтын Орданы бағындыруға мүмкіндігі де болмады.
1250 жылдардың соңында Иранда Мөңке ... ... ... хан ... негізін салған жаңа монғолдар мемлекеті пайда болды. Хулагуға Сирия,
Закавказье (Азербайжан, ... ... ... мемлекетінің
астанасы Тебриз болды. Алтын Орда мен Хулагидтердің арасында ... ... ... ... ... Дешті-Қыпшақ бөлігі Ақ Орда деп аталды. Ақ Орданың
пайда болуы туралы ... ... ... Рашид-ад-диннің (XIV
ғ.) айтуынша Жошының тірі кезінде-ақ бұл жерлер оның үлкен ұлы Орда ... оның үш ... ... ретінде бөлініп берілген. Тарихшы әрі хан
Әбілғазының айтуынша Орда ... бұл ... ... Бату хан үлес ... берген.
Ақ Орда мен Көк Орданың орналасқан жерлері туралы пікірлер де ... Орда деп ... тағы бір ... ... берілген Арал теңіғінің
солтүстігіндегі жерлерді атаған. Бұл екеуі де ... ... ... Орда мен Ақ ... ... ескі ... ... мемлекеттің сол
қанат (Алтын Орда) және оң ... (Ақ ... ... екіге бөлінуіне де
байланысты болуы мүмкін.
Ақ Орда оның соңғы ханы Барақ қайтыс болғанша (1428) екі жүз жылдай ... Жасы ... ... Ақ ... ... Орда Ежен ... ... тәуелсіз болған деген пікір бар. Мұндай пікір Ақ Орданың кейінгі
хандарына ... ... Ақ ... Орда ... Сартақ, Қоншы (Қайшы), Баян,
Сасы Бұқа, ... ... ... ... ... Барақ сияқты хандары
болды.
Ақ Ордада қазақ халқын құраған тайпалардың барлығы дерлік өмір ... ... Оның ... алдымен Ертістің жағасында болды, кейінірек Жетісу
мен Сырдария бойына (Сығанаққа) көшті.
Ақ Орда хандары алғашында Алтын Ордаға ... ... ... Сасы ... (1310-1320) өзінің вассалдық жағдайын дұрыс сақтап, ... ... ... бас ... ... Оның ұлы ... Ақ Орданың
тағына Алтын Орданың ханы Өзбек отырғызады. Тек Мүбәрак хан ... ... ... ... ... ... Өз атынан тиын ақша шығарды.
Ал тиын ақша құю тәуелсіздік саясаттың белгісі болды. Орыс ханның ... Орда тым ... ... ... ... ауыз ... Әмір Темірдің
тікелей араласуымен Орыс хан өлген соң Ақ Орда ... ... хан ... ол Ақ Орда мен Алтын Орданы қайтадан ... Орда мен Ақ ... ... ... ... ... ... олар
ұзақ уақыт бір мемлекет болып, аз уақыт бөлек өмір сүрді.
Алтын Орданы Бату хан ... ... Ақ ... Орда Ежен ... ... ... мен ... мемлекет өмірінде үлкен рөл ойнады. Алтын Ордада
әскери бақауыл ... ... ... ... ... ... бағытын анықтау, мемлекеттік диуаннан әскерге қажетті қаражатты
бөлдіру, соғыстан түскен ... ... ... ... ... ... пен ... жол бермеу. Түменбасы - әмірлер, мыңбасылар
бақауылға бағынды. Бақауылдарға ... ... ... ... Әр ... ... болды.
Келесі әскери атақтар түменбасы және мыңбасылар азаматтық билік те
жүргізді. Олар ... ... ... ... ... ... ... басшылық етті.
Сондай-ақ ханның жанында уәзірі болды. ... ... ... ... ... диуанын бақылап отырды. Оның міндетіне ханның
шеберханасы, ... ... т.б. ... ... да ... атты ... ... Найб деп кейде жергілікті ханның
өкілдерін айтса, ... ... ... ... керек.
«Даруга» және «басқақ» деген лауазымдар болды. ... ... де ... ... ... ... монғол тілінде болса «басқақ» түркі
тілінде. Олар ... ... ... ... ... ... ... жиналуын қадағалаушы.
Мемлекетте концелярия немесе кеңсе жұмысы жолға қойылды. Түрлі ... ... ... ... саны туралы айту қиын. Диуанның іс
жүргізуші хатшыларын бітікші деп атады.Түскен ... мен ел ... ... ... ... Әр аймақ, ұлыстарда дәптерлер
болды. Олар ... ... ... ... ... ісі ... деректер мардымсыз. Ислам діні енгенге дейін сот жасақ
(ясы) бойынша жүргізілді. Жасақ ... діні ... соң да ... ... ... Орда мен Ақ ... ... басқарудың дамығанын теңгелер
(монеталар) шығару мен ... ... ... ... ... түрлі
салалар бойынша шығарылып отырылған. Олар Кеңседе дәптерлерде тіркеліп
арнайы мөрлер-тамға мен бекітілді. «Орта ... ... ... ... ... Әскери істер жөніндегі жарлықтар да үлкен алтын тамғамен
бекітіліп, тек ол тамға «жебе, ілмек және қылышпен» көмкерілді.»
Хандықта пайзцалар да ... ... ... ... ... ... тіпті
ағаш тақталары түріндегі рұқсатнама немесе мандат беретін құжаттар болды.
Пайзцаның иегері барлық жерлерде тоқтаусыз жүріп отырды, ... ... ... ... киімнен жәрдем етілді. Адамдардың қоғамдағы
орнына қарай алтын, ... ... ағаш ... ... ... өлім ... дейін жаза қолданылды. Атақты
саяхатшы Марко Полоға алтын пайзца беріліп, ол тоқтаусыз жүріп отырған.
Алтын Орда мен Ақ ... ... ... құрылыс болғанын көреміз.
Оның көп жақтары әлі белгісіз. Әрине бұл мемлекеттердің ішкі құрылысы мен
құқықтық қатынастары ... ... ұзақ өмір сүре ... еді.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Монғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттердің саяси-құқықтық жағдайы туралы5 бет
Монғол шапқыншылығынан кейінгі кезеңдегі мемлекеттер (кесте түрінде)6 бет
Моңғол шапқыншылығынан кейін құрылған мемлекеттер31 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
Алтын орда туралы3 бет
Ерте орта ғасырлардағы корея23 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
«геосаясат» терминінің шығу тарихы5 бет
Аймақ мемлекеттік басқару объектісі ретінде6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь