Қытайдағы мемлекет пен қоғамның қалыптасу негіздері

1. Х.з.д. 3.2 мыңжылдықтағы Қытай
2. Шань.инь дәуірі. Х.з.д. 18.11ғғ.
3. Батыс хжоу. Х.з.д. 1122.770жж.
4. Шығыс Чжоу дәуірі.770.256жж.
5. “Чуньцю” кезеңі. Х.з.д. 7.5ғғ.
6. Хжаньго кезеңі (х.з.д. 453.221)
7. Х.з.д. 3ғ. Қытайдағы бір орталықтанған мемлекет.Цинь империясының құрылуы.
8. Цинь Ши.хуаннің ішкі саясаты. Реформалары.
9. Біріңғай заң жүйесін енгізу.
10. Ақша реформасы.
11. Цинь империясының сыртқы саясаты.
12. Ежелгі Қытайдың мәдениеті.
Қытай тарихы дамыған неолит дәуірінен бастағанда кем дегенде жеті мың жылдық уақытты қамтиды. Осы мерзімнің үштен біріне жуығын ежелгі Қытай өркениеті кезеңі алады. Оның басталу кезеңі х.з.д. 3-2 мыңжылдық шеңберіне сәйкес келеді. Ал оның аяқ кезеңі деп Хань империясының күйреу уақытын есептейді (х.з.д.220 жыл).
Ежелгі Қытай цивилизациясы неолит мәдениеті негізін де х.з.д.5-3мың жылдықтарда Хуаңхэ өзенінің орта ағысын да пайда болды. Хуаңхэ бассейні ежелгі Қытай этникалық қауымының қалыптасқан негізгі территориясы және ұзақ уақыт бойы оқшау дамыған дүниежүзілік мәдениеттің ең көне орталықтарының бірі болды. Ең көне адам да Хуаңхэ өзені аңғарында осыдан 500 мың жыл бұрын пайда болды.
Х.з.д. 5-3 мыңжылдықтарда Хуаңхэ өзенінің орта ағы сында дамыған неолиттік мәдениет қалыптасты. Соның бірі-Яншао мәдениеті. Яншао тайпалары Хуаңхэнің бір саласы Вэйхэ өзені аңғарын мекендеген.
Хуаңхэ бассейніндегі неолиттік Яншао мәдениетін Қытай археологтары жан-жақты зерттеген. Яншао мәде ниетіне жататын сол кездегі адамдардың тұрғын үйлері көбінесе төрт бұрышты немесе дөңгелек жартылай жер үйлер болған, төбесін топырақпен жапқан. үйдің ішінде кішігірім ошақ болған, үйдің есігі оңтүстікке қаратып жасалған. Үй жанында шошқа қора және азық-түлік сақтайтын қоймасы болды. Шағын ауыл бірнеше үйлерден тұрды, осы жерде қару жасайтын және қыш күйдіретін шеберханалар болды. Тастан жасалған құрал-саймандар: балта, пышақ, сүймен, балға, дәнүгіткіш, орақ т.б. Ал тебен, ине, ілгек, біз, оймақ, ара, пышақ сияқты саймандар сүйектен жасалды. Негізгі қару ретінде жебесі мен садақ болды. Тастан, сүйектен, ұлу сүйектерінен әр түрлі әшекей заттар жасай білген. Түрі, сырт бейнесі жағынан сан-алуан және әр түрлі мақсатқа арнап жасаған керамика бұйымдары көп кездеседі. Өлген адамдардың молалары ауылдың маңына орналасты, өлген адам мен бірге көптеген бұйымдар бірге жерленген және адамның басын батысқа қаратып жерлеген.
Яншао мәдениетін жасаушы тайпалардың орнын х.з.д. 3 мыңжылдықтың екінші жартысында Луньшань мәдениетін жасаушылар алды. Луншань мәдениеті Яншаоға қарағанда прогрессивті мәдениет болды. Егіншілік құрал-саймандары жетілдірілді. Мал шаруашылығы жақсы дамығанымен, ол Қытай топырағына толық орныға алмады.
Луншань мәдениетінің тараған аймағының бірі-Цицзя (провинциясы-Ганьсу) жерінде металл өндіруді де біл гендігін дәлелдеп отыр.
1. “Истори Китая”

под редакцией В.И.Василенко
Москва-1998г.

2. “Древний Китай”
Москва-1974.

3. “История Древнего Китая”
Шань Вань Хао
Москва-1984г.

4. Ежелгі Қытай тарихы
Алматы-1992ж.
        
        Қытайдағы мемлекет пен қоғамның қалыптасу негіздері
1. Х.з.д. 3-2 мыңжылдықтағы Қытай
2. Шань-инь дәуірі. Х.з.д. 18-11ғғ.
3. Батыс хжоу. Х.з.д. ... ... Чжоу ... ... ... ... ... Хжаньго кезеңі (х.з.д. 453-221)
7. Х.з.д. 3ғ. Қытайдағы бір орталықтанған мемлекет-Цинь империясының
құрылуы.
8. Цинь Ши-хуаннің ішкі ... ... ... заң ... енгізу.
10. Ақша реформасы.
11. Цинь империясының сыртқы саясаты.
12. Ежелгі Қытайдың ... ... пен ... қалыптасу негіздері
Х.з.д. 3-2 мыңжылдықтағы Қытай
Қытай тарихы дамыған неолит ... ... кем ... жеті мың
жылдық уақытты қамтиды. Осы мерзімнің ... ... ... ... ... ... алады. Оның басталу кезеңі х.з.д. 3-2 мыңжылдық шеңберіне
сәйкес келеді. Ал оның аяқ ... деп Хань ... ... уақытын
есептейді (х.з.д.220 жыл).
Ежелгі Қытай цивилизациясы неолит мәдениеті негізін де х.з.д.5-3мың
жылдықтарда Хуаңхэ өзенінің орта ағысын да ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан негізгі территориясы және ұзақ
уақыт бойы оқшау дамыған дүниежүзілік ... ең көне ... ... Ең көне адам да ... өзені аңғарында осыдан 500 мың жыл бұрын
пайда болды.
Х.з.д. 5-3 мыңжылдықтарда Хуаңхэ өзенінің орта ағы ... ... ... ... ... ... ... Яншао тайпалары
Хуаңхэнің бір саласы Вэйхэ өзені аңғарын мекендеген.
Хуаңхэ бассейніндегі неолиттік Яншао мәдениетін Қытай археологтары жан-
жақты ... ... мәде ... ... сол ... адамдардың тұрғын
үйлері көбінесе төрт бұрышты немесе дөңгелек ... жер ... ... ... ... ... ішінде кішігірім ошақ болған, үйдің есігі
оңтүстікке қаратып жасалған. Үй жанында ... қора және ... ... ... ... ауыл бірнеше үйлерден тұрды, осы жерде қару
жасайтын және қыш күйдіретін шеберханалар болды. Тастан ... ... ... ... сүймен, балға, дәнүгіткіш, орақ т.б. Ал ... ... біз, ... ара, ... ... ... сүйектен жасалды.
Негізгі қару ретінде жебесі мен ... ... ... ... ... әр ... ... заттар жасай білген. Түрі, сырт ... ... және әр ... ... ... ... керамика бұйымдары
көп кездеседі. Өлген адамдардың молалары ауылдың маңына орналасты, өлген
адам мен ... ... ... ... жерленген және адамның басын батысқа
қаратып жерлеген.
Яншао мәдениетін жасаушы тайпалардың орнын х.з.д. 3 ... ... ... ... ... ... Луншань мәдениеті
Яншаоға қарағанда прогрессивті мәдениет ... ... ... Мал ... ... ... ол Қытай топырағына толық
орныға алмады.
Луншань мәдениетінің тараған ... ... ... ... ... де біл ... ... отыр.
Х.з.д. 5-4 мың жылдықтағы ... ... ... мәдениетін
құрушылар протосинотибеттіктер деп аталады. Х.з.д. 2 мың ... ... ... осы ... ... ... араласуы
нәтижесінде пайда болды. Батыстағы топтары Чжоу этни калық қауымын ... мен Чжоу ... ... ... ... ... 1-мың
жылдықта Хуанхэ өзенінің орта ағысында ежелгі қытай этносы қалыптасты. Оның
қалыптасуына, сонымен қатар, көрші жатқан этни калық ... да үлес ... ... ... және ... та ... көне ... 2-мың жылдықтан жеткен аңызға қарағанда, бір заманда Аспан асты
мемлекетін данышпан Яо билеген. қартайған соң, ол өз ... ... ... да ... Шуньды қалдырады. Осы Шунь билеген кезде мемлекетті топан
су апатынан құтқара алатын адамның қолына беретіндігін мәлімдейді. ... ... Ұлы Юй ... адам өз ... ... Ол өзеннің аңғарын
тереңдетеді де, су теңізге ағып кетеді. Сөйтіп, Юй мемлекет ... Оның ... ... ... Ци болады. Осыдан бастап ... ... ... ... ... Бұл ... ... Юйдің
баласы, ең көне Қытай әулеті-Сяның негізін ... ... ... ... Сыма ... ... жазбаларында” осы әулеттің билеушілерінің аттары
және олардың ... ету ... ... ... ... ... жазба
деректердің болмауынан, біз бұл Ся мемлекетінің ... ... ... Аңыз ... ... ... билеушісі Цзе өте қатал болған. Оған
қарсы барлық наразы тайпалар көтерілген. Сондай наразы тайпаның бірі-Шанның
билеушісі Таң ... ... ... ... ... да, мемлекет билігін
өз қолына алады. Оның енді Чэн Таң яғни “Таң жасампаз” деп атайды. Сөйтіп
жаңа ... ... ... Ол х.з.д. 17ғ. Бастар Инь деген атққа ие
болады. Сыма ... ... ... бұл ... орта ... ... Шан ... қазіргі Хэнань провинциясы Аньян қаласы маңында
орналасқан.
Шань-инь дәуірі. Х.з.д. 18-11ғғ.
Х.з.д. ... ... ... ... Қы ... кеңбайтақ
даласында-Ганьсуден Шаньдунге, Хэбэй ден ... мен ... ... өзен ... ... қоныстар шашырап жатты. Бұл қола
дәуірінің алғашқы ... ... ... ... протомемлекеттік
қалалар болды. Көлемі 6 шаршы км-ге ... ... ... ... белгілі бір жоспар бойынша жасалды, онда сарай кешендері, ... және қола ... ... ... ... ... Осындай
бір немесе бірнеше “қалалардың” аймағын да жаңа ... ... келе ... алғашқы ошақтары пайда бола бастаған. Қауымдардың бірігуіне
себеп болған шаруашылық және әскери себептер ... Ша- ... ... ... ... тұру, суару жүйелерін салу т.б. ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз соғыстарға
байланысты бірігуді қажет етті.
Инь қауымының дамуындағы бұдан кейінгі өзгерістер, оның ішінен ... ... ... ... Шан қала сы ... Қытай ертемемлекеттік
құрылымының үлгісі бол ды.
Шан қала қауымы туралы ең алғашқы мәліметі бізге Қы- тай ... ... ... ес- ... ... ... ... қала- сы маңынан 20ғ. басында табылған, құрбандыққа шалған малдың
сүйегіне ... ... ... ... иероглифтік жазуының ең
алғашқы түрі болды, яғни Шан-Инь дәуірінде Қытайда алғаш рет жазу ... ... ... ... ... ... бастақан.
Қытайдың дәстүрлі тарихнамасы Шан-Инь дәуірін х.з.д. 1766-1122 жылдар
деп есептейді. Оның х.з.д. ... ... ... археологиялық және
этнографикалық деректер көптен жетті. Шан-Инь қоғамының әлеуметтік құрылысы
өте күрделі болған. Қауым ... ... ... ... ... ... ... діни абыздар, әскери адамдар ... ... ... Шан қаласы астана ретінде болып, оның орталығында ауқатты әлеуметтік
топтар тұрған. Шан қаласының айналасын Инь тайпалары ... ... ... ... ... ... ... Ван шаруашылық
мәселесіне де, ... діни ... де ең ... ... ... Тек ван ... ... әруақтарға арнап діни дәстүрді орындаған.
Шан-Инь мемлекеті өзінің құрылысы жағынан “қала ... ... ... ... не ... “Шан қалалар одағын”
оған дұшпан тайпалар қоршаған еді. ... да ... ... ... ... Шан-Инь қоғамы У Ди-ванның тұсында күшейген. У Ди өлген
соң бұл ... ... ... ... тап ... қала-мемлекетін қоршаған тайпалармен жүргізіл ген үздіксіз
соғыстары оны әбден әлсіреткен еді. Ақыры Шанның ... ... ... ... жағынан қоршаған хжоу тайпаларының шабуылына ұшырайды. ... ... ... ... деп ... Бұл ... 11ғ. Соңғы
ширегінен 1122 жылға дейінгі уақыт ты ... Чжоу ... ... ... ... ... ... бастаған болатын. Сыма
Цяннің деректері бойынша хжоулықтардың билеушісі Цзи Ли Шанның ванынан Си-
бо деген титул ... ... оның ұлы ... ... хжоу ... ... ... өздеріне шан мәдениетін қабылдаған: инь жа ... ... қола ... мен ақсүйекткрінің тұрмыс-салты т.б. Вэнь-
ван алысты болжаған саяси жоспар жасап, Чжоудың төңірегіне ... ... ... ... ол бұл істі ... ... ... алмады.
Бұл маңызды жоспарды оның баласы Фа іске асырады. Фа Қытай тарихында У-ван
деген ... ... ісін ... ... 1027 жылы Му ... ... ... соңғы
ваны хжоу Синнің әскерлерін ... дап, ... ... Бұл ... хжоу Синь ... өледі. Шан қаласына енген У-ван қаланың билеу-
шісі етіп, хжоу ... ұлы У ... ... Содан кейін, жеңімпаз
жауынгерлеріне бағалы сыйлықтар ... ріп, ... да ... ... қайтады. У Гэн нің қолында баяғыша Шан ... ... сақ- ... ... ... көп ұзамай У-ван қайтыс бола ды. Билік ... ... ... ... Себебі У-ванның мұрагері хэн-ван әлі
кәмелеттік жасқа толмаған еді. Осы жағдай Шан ... У ... ... ол хжоу ... ... ... ұйымдастырады. Билік үш жылға созылады,
хжоу-гунның көп күш ... ... ... толық басылады.
Батыс хжоу. Х.з.д. 1122-770жж.
Батыс хжоу өзінің ... ... өте ... әл- сіз ... ... да әрқилы мемлекеттік бірлес- тік болды. Онда жергілікті
билеушілер жоғары хжоу ... ... ... мен ... ... ... ғана
шектелді, өздеріне тиесілі аймақтарда автономиялық билік жүргізді.
Ван титулын хжоу патшалары өздеріне ... ... ... ... билеушілерді хжухоулар- дың жеке өкімет билігі болды, жергілікті
халықты әкімшілік билік жолымен биледі. Ван осы хжухоулардың үстінен ... хжоу ... ... ... ... ... ... шалу,
әсіресе, адамды, құлдарды құрбандыққа шалу тоқтатылды. Тарихи ... ... ... дәстүрге айналдырған шандықтарды бағындырған хжоу
мемлекетінің негізін ... ... бұл дәс- ... ... ... хжоу ... жазба деректері қатарына эпигра фикалық
ескерткіштер, ең ... ... ... ... ... жазулар жатады.
Тек хэн-ванның кезеңіне ғана тән, 30-дан астам осындай жазулар сақталған.
Дегенмен, бұл жазба деректер Батыс хжоу ... ... ... туралы
толық хабар бере алмайды.
Алғашқы хжоу билеушілерінің-хжоу-гунның, хэн-ван ның, оның баласы Кан-
ванның және немересі ... ның ... ... ... онша ұзақ болған
жоқ. Олар бар жоғы х.з.д. 1025жылдан 948 жылға дейін ... ... Бұл ... ... ... ең бір ... жыл дар ... Дәл осы дәуірде
хжоу мемлекетінің өкіметтік билігі қалыптасты. ... ... ... ... қабылдай отырып, олар астананы жаңа ... көші ріп, ... ... ... орталықтандырылған түрін енгізді. Сөйтіп күшті
орталықтанған билігі бар импе рия ... ... ... ... ... кезінде бұл іске асқан жоқ, тек Кан ванның 1004-967жж. Билігі
тұсында орталық өкіметті күшейтуге кеткен ... сіз ... ... ... бірлестіктер жүйесін енгізді. Осы жолмен Кан-ван ... мен ... ... тайпаларына соққы беру арқылы хжоу мем
лекетінің жерін кеңейтпек болды. Бірақ ... ... ... жері ... ... ... ... ұсақ удельдердің билеушілері ванның билігінен
қашып, жеке үстемдікке ұмтылды. Бұндай әлсіз саясат келесі хжао-ван ... ... да ... хжоу ... ... келешек ұрпақтарының есінде сақталғаны Му-
ван 947-928жж. болды. Оның аты ел дің ... мен ... ... ... ... есте ... ... хжоу дәуірінің екінші кезеңінде ұсақ
әкімшілік бірлестіктердің билеушілерінің өзара қарқы су соғыстары байқала
бастайды. Ең алғаш рет, ... 9ғ. ... ... билігі кезінде осындай
қақтығыс болады. ... өз ... ... мақсатымен, жекелеген
билеушілердің жерлерін өзіне қаратып, қарсылық көрсеткен хжухоуларды қатаң
жазаға тартқан. Осыған наразы болған ... ... ... ... ... ... ... кейін 14 жыл бойы /842-828/ Сюань-ван
кәмелетке ... елді ... ... Бұл ... ... ... ... ету-деген терминмен атайды. Сюань-ван /827-782/ өте ... ... Ол ... ... ... ... ... болды. Сол үшін
бірқатар реформалар жүргізуге кірісті. Аса ... ... ... бас ... ... ... жер ... енгізу, тұрғын халықтың
санағын жүргізу сияқты әрекеттерді іске асырады. Сюань-ванның ұлы ... ... ... хжоу мемлекетінің ең соңғы билеушісі бар жоғы он ... ... ... ... ... ... ... Пин-ван бірнеше өзіне
тәуелді вассал-хжухоулардың ... ... ... ... ... ... Лои ... көшірумен Батыс хжоу дәуірі аяқталды.
Шығыс Чжоу дәуірі-770-256жж.
“Чуньцю” кезеңі. Х.з.д. 7-5ғғ.
Батыс чжоу мемлекеті ... өмір ... ... ... ... ... ... шабуы лына қарсы тұру әрекетімен айналысты.
хжухоулардың сепа ... ... ... вандардың әскери қуаты әлсіреп,
патша ... ... ... түсті. хжоу билеушілері елдің ... мен ... ... тайпалардың шабуылын күннен-күнге әзер
күшпен тойтарып отырды. Х.з.д. 8ғ. Орталық Азияның ... ... ... ... қысымымен хжоулықтар Вэйхэ өзені аңғарын
мекендеген ата-қоныстарын тастап көшуге мәжбүр болды. ... 771 жылы ... ... ... ... соң, ол өзі ... ... содан
кейін оның ұлы Пин-ван астананы шығысқа, жаңа ... Лои ... ... Осы ... байланысты дәстүрлі қытай тарихнамасы Шығыс хжоу
/х.з.д. ... ... ... ... ... яғни ... 7-5 ғғ. ... дәстүр бойынша
”Чуньцю” (“Көктем мен күз”) дәуірі деп аталады.
Елдің шығыс жағына бекінген Пин-ван бұл ... ... Лои ... ... ... құрады. Осы уақытта Қытай жерінде 200-ге жуық
патшалық ... ... ... ... ... ... ғалымдар
бұларды қала-мемлекеттер болған деген пікір айтады. Шы ғыс хжоу ... ... ... ... Лу, Сун, ... т.б. ... атап
өтуге болады.
Ұлы Қытай жазығындағы Хуаңхэнің төменгі және орта ... ... ... ... ... ... шандықтардың
ұрпақтарымыз деп санады. Бірақ олардың барлығы хжоу-ванның ... ... ... өзін Көктің ұлы деп жария- лады, ал елін – орталық
патшалық (хжуңго) – Дүниенің кін- дігі деп ... Осы ... ... ... ғұрып тық-магиялық концепция хжоу-ванның өзін Көктің ұлы -
Ұлы ... ... ... ... хжоу ... ... ... болуымен
байланысты дүниеге келген еді. Хжоу мемлекеті өзін Аспан асты ... ... деп ... оның ... ... ... ерекше мандат беріп, оны
қасиетті адамға теңестіріп көрсетті. Дегенмен Шығыс- хжоу ... ... аса ірі емес және ... күш ... ... онша ... де емес еді,
бірақ осы мемлекет қана “хжоу әлемін” бірлікке, біртұтастыққа жеткізді. ... ... ... ... ... ... кіндігі пат шалықтарының”
арасындағы дипломатиялық қатынастарды орнатуда аса зор роль ... ... ... басқа “хжоу әлемінің” жерінде көлемі
жағынан да, мәдениеті жағынан да еш кем емес, ... да ... ... ... ... ... көрінгендері Янцзының орта ағысындағы ху
патшалығы, Янцзының қос айырындағы (дельтасындағы) У патшалығы және ... ... Юэ ... болды. Олардың тұрғындары оңтүстік – ... ... ... мяо, яо, тан және ... да ... ... туыстас болды. Х.з.д.7 ғасырға қарай ху патшалығы ең күшті
патшалықтардың қатарына кіреді, оның ... ... ван деп ... ... тардың коалициясына билік етіп, ежелгі Қытай патшалық
тарының Аспан асты ... ... ... ... белсене
қатысады.
Хжоу өркениеті Шан-инь мәдениетінің ең маңызды жетістіктерін қабылдап,
оны одан әрі дамытты. Әсіресе пет ... жазу мен қола құю ... ... дәуірі Қытайдағы қола ғасырының дамыған кезеңі болады. Бұл
кезеңде қола құймаларды ... ... ... ... ... ... ... кеңейе түседі. Әскери қару жарақтар, әсіресе атқыш
құралдар жасау пайда бола бастады. Ху ... сол ... ... ... ... атқыш құрал жасалды. Осы кезеңде ... ... ... өсуі ... ... ... аса үлкен
болмағанмен, кейбі реулеріндегі халық саны 5-15 мыңға дейін жетті. Көне
патшалықтардың ... ... ... жер ... ... ... патшалықтарда қауымдық меншіктің ыдырауына байланысты
қауымдарға жер бөлу тоқтатылып, жер үлестері енді жеке ... ... ... ... Ал бұл ... ... ... артық өнімдерін жинау жүйесіне өзгерістер әкелді.
Деректерге сүйенсек, алдымен Лу патшалығында (х.з.д. 594 ж.), сонда
кейін ху (х.з.д. 548 ж.), одан әрі ... да ... ... ... ... тиесілі бөлігін коллективтік өңдеу енді әр отбасының
жерінен алынатып астық ... ... ... ... ... ... дегеніміз, егіншілерді тұрақты түрде салықпен қамтудың басы болды және
ол қауымдардың өзін-өзі басқару органдарының сипатына әсерін тигізді.
Қауымдардың ... ... ... өкілде рінен ... ... ...... ... ... ... халық
сайлайды, үш басты ақса қалдар коллегиясы және қала ... ... ... ... ... ... ... міндеткерлі гінің
орындалуын, ... ... ... ... ... ... сақталуын қадағалап отырды. Олар ... құра ... ... ... ... алатын болды, сондай-ақ
олар қауым адамдарын жазаға тартып және оларды өлім жаза сына ... ... ... Кейбір патшалықтарда олар тіпті сыртқы дүниемен
байланысқа түсті, жергілікті жасақтардың күшімен ... ... ... бәсекелестік күреске де өз ықпалын тигізіп отыр ды.
Қауымның жіктелуі тереңдей ... ... ... түсу жағдайлары
пайда бола бастады. Жеке меншік қауым дарда патриархалдық құлдық ... Ұй ... рына ... пайдаланылды. Құн еңбегі егінші
лікте де кеңінен пайдаланылды. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... ... шығармайды. Дегенмен, жеке құл иелену
осы кезде аса қатты дами қойған жоқ. ... құл ... ... ... мен ... ... ... Осы заманда құлдықты
білдіретін классикалық термині қалыптасады да, ол ... ... ... ... қолданылатын тұрақты ұғымға айналады.
Шығыс хжоу қоғамының құлиеленушілік сипатына тән ... ... ... ... ... белгілерінің сақталуы еді.
“Жер кіндігі патшалықтарынан” аумағында этно-мәде ни қауым-хуасяның
қалыптасу процесі жүрді. Хуася ... ... ... ... ол
“дүниенің төрт бұрышы ның варварларынан” ерекше тұрған және олардан мәдени
артықшылығымен сипатталды. “хжуңго ... ... ... ... ... осы ... ... ежелгі қытайлықтардың этникалық сана-
сезіміндегі маңызды сипат болды. Бірақ сол заманның ... бұл ... ... ... арасында талас пікір тудырып, олар бұның өздері
өмір сүріп отырған заман шындығына сай емес екенін мойындаған ... ... ... төрт ... ... ... тұруы “хуньцю” дәуі рінде ерекше көзге түседі. Х.з.д. 7ғ.
аяғы-6ғ. басында шеткері хуася емес патшалықтар ... ... ... ... алға шығып, хуньцю дәуірінде Көк Тәңіріне өз ықпалын жүргізе
білген. Солардың ішінен, ежелгі ... ... ... “варварлық”
патшалықтардың төрт билеушісінің атын атайды: солтүстік-батыс жун патшалығы-
Цинь, оңтүстік маньдық патшалықтар-ху мен У және ең оңтүс ... ... ... ... ... Олардың ішінде тек Цинь патшалығы
ғана шығыс хжоу ... ... ... ... ... ... “жер кіндігі патшалықтары” осы және басқа да ... ... ... халықтары және тайпаларымен тұрақты және жан-жақты
байланыста болып, оның нәтижесінде олардың арасында ассимиляция және өзара
ықпал ету ... ... ... ... қауымының қалыптасуына х.з.д. 12-
11ғғ. орта Қытай жазығында солтүстік ди тайпаларының орнығуы елеулі ... Бұл ди ... ... әлемі” деп аталатын дүниеге жататын.
“Бөтен” этностардың ... ... ... ... ... ... ... және идеологиялық дамуына
зор ықпалын тигізді. “хуньцю” дәуірінің аяғынан бастап хуася территориясы
Хуаңхэ өзені аумағы мен ... ... орта ... ... ... “Жер
кіндігі патшалығының” шет кергі Цинь, Янь және ху ... ... ... ... ... өз кезегінде бұл патшалықтарда
Хуасяның мәдени ықпалына ... ... бас ... ... ... ... жартысында пат шалықтар арасындағы бақталастық күрестер
мен қырғын соғыстар өрши түседі. “Жер кіндігі патшалықтарының” өз ішінде де
жік туып, бақталастық ... ... Ірі пат ... ... ... үшін ... саяси-әкімшілік билік күшейтіледі. Х.з.д. 1-ші
мыңжылдықтың ортасында ... ... ... ... ... цю” ... кезеңімен салыстырғанда түбірлі өзгеріске ұшырайды: екі жүздей
мемлекеттік құрылымдардан тек отыздайы ғана қалады, ... ... ... – Цинь, Янь және ху сияқты шеткергі және Вэй, хжао, Хань және ... ... ... ... ... іші нен шыққандар ерекше көзге
түседі. Олардың арасындағы Аспан асты ... ... пен ... ие ... ... ... ... Қытайдың саяси тарихының бұдан кейінгі х.з.д. 5-
3 ғ. кезеңінде шешуші мәнге ие ... ол ... ... деп ... ... ... ... дәуірі х.з.д. 221 жылға дейін созылды.
Хжаньго кезеңі (х.з.д. 453-221)
Қытай территориясында бір орталықтанған мемле кеттің құрылуына дейінгі
Чжаньго, немесе ... пат ... ... х.з.д. 453-221жж. Қытай
тарихының күр делі, әрі аз ... ... ... жатады. Ол кезде
Қытай территориясы көптеген жеке патшалықтарға бөлін ген. ... ... ... Чу, Ци, Хань ... Вэй және Янь ... болды.
Цинь патшалығы елдің солтүстік батысында орналас ты. Оның территориясы
кәзіргі Шэньси провинциясының батыс және солтүстік-шығыс ... ... ... мен Сыхуань провинциясының солтүстік аймақтарын
қамтыған. Патшалық астанасы-Сянь Ян ... ... Шы ... Цинь
патшалығын басқа патшалықтардан таулар мен ... ... ... ... ... страте гиялық қатынаста ұтынды болды, әрі одан кейінгі
кездерде де ... ... ... рөль ... ... ең ... Чу патшалығы орналасты. ... ... ... ... про ... ... ... және Ань хуэйдің солтүстік бөліктерін, Шэнсидің оңтүстік-
шығыс, ... ... және ... ... ... бір ... ... Ху патшалығының аста насы алғашында Ин
қаласы болды, ал х.з.д. 241жылы ол Шоучунь ... ... ... Шандунь провинциясының орталық, батыс бөліктерін және
Хэбэй провинциясының оңтүстік-шығысын қамтыды. Патшалық ... ... ... ... ... келе ... қаласына ауыстырылды.
Хань патшалығы Хуанхэ өзені бассейнінің ... ай ... Ол ... ... оң ... бөлігі мен Хэнань
провинциясының орталы ғын қамтыған. Солтүстігінде және ... ... мен ... ... оң ... және ... ... ше караласты. Х.з.д. ... ... ас ... ... ... ... ... ақырында х.з.д.
375 жылы Чжэн қаласына ауыстырылды.
Хжао патшалығы Хуанхэ саласының солтүстігінде ... Ол ... ... және ... ... ... Хэна ... солтүстігін қамтыған. Хжао патшалығының оңтүс тігінде Вэй
патшалығымен, шығысында – Ци және Янь ... ... ... Инь тау лары аймаүтарында көшпелі сиуңну, лоуфань және линху
тайпаларының шабуылынан қорғану үшін Ұзын қабырға са ... ... ... ал ... 386 жылы Ханьянь қаласына көшірілді.
Вэй патшалығы Хуанхэ бассейнінің орталығында орналасқан. ... ... ... ... батысын және ... ... ... ... – Хань патшалығымен,
шығысында – Сун және Ци патшалықтарымен, ... ... - ... ... – Цинь патшалы ғымен шекараласты. Астанасы Аньи
қаласынан х.з.д. 361 жылы Далян қаласына ауыстырылды.
Янь патшалығы ... ... орна ... Ол қазіргі Хэбэй
провинциясының солтүстігі мен орталығын, Шаньси провинциясының солтүстік-
шығысын ... ... – Ци, ... - Чжао ... ... - ... ... шекара ласты. Астанасы – Цзи қаласы.
Сол кезде, барлық жеті патшалық халқының саны – 20 миллион шамасында
болған.
Хжаньго ... ... ... ... жеті ... Сун, Лу, Вэй, ... Тэн, Се, Хжоу сияқты ұсақ патшалықтар да болды.
Олар жеті патша лықтың өзара қырқысу ... ... ... ... территориясының өзара бақталасушы патшалық тарға бөлінуі ... ... кері ... ... ... ... үздіксіз
соғыстар әсері нен, сол кезде кең таралған қала қолөнері мен сауда, ... ... ... ... ... әр ... ... арасындағы су және
құрлық байланыстары, ирригациялық жүйелер бүлінді. Бұның бәрі де ... мен ... ... ... ... ... ... ең ауыр зардап шеккен жер игеру шілер ... ... ... ... ... ... және көп жылға созылған әскери
борыш жер игеру шаруашылықтарының күйреуіне әкеп соқты. Халық ... ... ... ... ... өрши ... Бұл наразылық Чжаньго
дәуірінің әр түрлі идеологиялық бағыттағы ... ... ... ... ... ... сол кезде өмір сүрген Қытай философиясының
негізін салушы - Мэн ... ең ... осы ... ... ... ... Ол ... қанын төкпей” – елді біріктіруді уағыздады.
Сонымен бірге бір орталықтанған күшті мемлекет ... ... ... ... ... ... ... “төрт теңіз ішінде (яғни
Қытай территориясында) бір ... болу ... ... ... ... ... ортасынан бастап ежелгі Қытай тарихында
экономика мен ... ... ... әкелген жаңа дәуір басталады.
Өндіргіш күштер дегі түбірлі алға ... ... 6-5 ғғ. ... мен ... ... болуымен тығыз байланысты болды. Темір қорытудың әдісін
игеру ... ... мен ... күрт өрге басу ... ... жасалған бұйымдар өндіру жолға қойыла бастады. Егіншілік енді өзен
жағалауларынан әріге кеңеюге мүмкіндік алды. Х.з.д. ... ... ... ... ... ... ... және Янцзының жоғарғы
сағасында күрделі гидротехникалық құрылыстар салу басталады. Суармалы
егістік Цинь ... ... ... ... бастады.
Ірі ирригациялық жұмыстар осы кезеңде басқа да “күшті” патшалықтарда
жүргізіле бастады, сүйтіп олар да өз егістік аймақтарын өзен ... ... ... ... Хуанхэ өзеңі бассейнінде ... ... ... да, бұл жерлерді мекендеуші халық саны барған
сайын ұлғая ... Дәл осы ... ... ... ... дамуы қытай өркениетінің дамуының маңызды факторы бола
бастайды.
Ауыл шаруашылығындағы негізгі тұлға ол ... ... ... ... ... қауым ұжымынан тұрақты түрде жиналатын жер салығы есебінен
өмір сүрді, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... дәуірінде қолөнер өндірісі әрбір аудан бойынша мамандана
бастайды, оның жаңа салалары пайда болады. Товар-ақша ... ... ... ... ... жаңа ... топ ... адамдары”
(шанжэнь) пайда болады.
Жарты миллионға жуық ... бар ... ... ... ... бола бастайды. Патшалықтардың жүргізген кеден
саясатынан туындайтын қиындықтарға қарамастан, ішкі және ... ... ... ... ... ... өсе бастайды. “Хжаньго” дәуірінде ірі
жекеменшік шаруашылықтар құрыла ... Олар ... ... ... ауыл ... және ... бейімделген
шаруашылықтар болды. Деректер мәліметі бойынша әртүрлі ... ірі ... ... онда ... ... ... ... байлардың аттары аталады. Құлдар қала рыноктарында сатылатын және
оларды сатып алуға болатын. Құлдықтың шығу ... ... ... ... ... ... өтей алмай құлдыққа түскендерге дейін.
Х.з.д. 4ғ. ортасында Цинь патшалығында министр Шан Ян жүргізген саяси,
әлеуметтік және ... даму ... ... сол ... ... еді. Бұл шаралардың мақсаты саяси орталықтандыру, әкімшілік-
территориялық қайта құрулар, аристократиялық топтардың ... ... ... жаңа ... ... байланысты салық салу
жүйесіне өзгерістер енгізу болды. Шан Ян біртұтас заң шығаруды және ... ... ... ... беру және ... ... жер
үлестерінің мөлшерін шектеуді жойды, ... ... ... ... ... ірі ... ... бөлуді талап
етті, ондай болмаған жағдайда олардан ... ... ... ... ... мұрагерлік атақтардың бәрін жойды. Цинь ... мен ... осы ... бір ... ... аз ... кейін,
бүкіл ежелгі Қытай жерін қамтыған болашақ Цинь империясының ... ... ... ... дәуірі әскери-саяси оқиғалар мен түбірлі қоғамдық
өзгерістерге толы болды. Бұрын соңды Қытай қоғамы бұндай ... ... ... ... ... еді. ... идеялық-саяси
және философиялық ілімдер қарқынмен дамыған кезең болды. Қала ... ... ... иелерінің сарайлары мен үйлерінде пікірталастар,
талқылаулар көпшіліктің кеңінен қатысуымен өткізілетін. Осы дәуірде ... ... ... қалыптасты, оның негізінде қытай
өркениетінің мәдени мұрасы ретінде сақталып келген керемет әдеби ... ... Дәл осы ... ... сананың рахаикалық түрін жоя
отырып, ежелгі Қытай қоғамында жаңа әлеуметтік-психологиялық жеке тұлғаның
бейнесі ... ... ... сыни ... мен ... ... ... да дүниеге келеді.
Дегенмен бұл дәуірде де халық ... ... ... ... ... ... те, ... жаңа дәуірге дейін сақталып, дәстүрлі
мемлекеттік билік, Көк Тәңірі, Аспан ұлы т.б. ұғымдар ... діни ... өз ... жоймай, өмір сүріп келді.
“Хжаньго” дәуірінде ежелгі Қытайдың патшалықтары ның ... ... ... оған ... ... болған иероглифтік
жазудың барлық жерде кеңінен таралуы ... ... ... ... ... ... ежелгі қытай тілінің әр ... ... ... емес ... тілінде сөйлейтін, этно-
мәдени қауымдастықтың қосындысы ретін де көрінеді.
Қоғамның көпшілік бөлігі сауатты болды, бұл Орта ... ... тіл мен ... жазу ... ... тілі” ретінде
саналды. Осы кездегі патша жарлықтары, әкімшілік жазу-сызулары ... ... ... ... ... ... және қоғамдық-саяси өмірінің ерекше
белгілерінің бірі-идеологиялық мектептер дің ... ... ... идеологиялық күрестің шығу себебі әлеуметтік және таптық қайшылықтардың
күрт шиеленісе түсуі еді. Сол ... ... ... барлығында да кедей ... ... ... аса зор ... ... ... ... саяси-этикалық
шығармалар жазушы ежелгі Қытай философы Мэнцзы (372-289) ... ... ... ... ... ... ... тағы бір атақты
көне қытай философы Чжуанцзы (369-286) болды. ... ... ... ... және ... тақырыптардың
басым болуы ежелгі Қытай философиясының бағытына өз таңбасын қалдырды.
“Хжаньго” дәуірі Қытай философиясының “алтын ғасыры” деп ... ... ... ... ... рет нағыз философиялық ілімдер пайда болады.
Олардың ең маңыздылары-конфуцияшылдық, даосизм, моизм және легизм ... және ... ... одан ... ... аса зор
ықпал етті.
“Соғысушы патшалықтар” дәуірі ежелгі және орта ғасырлардағы Қытайдың
рухани мәдениетінің ... ... ... болды. Бұған тұп-тура,
қарама-қарсы, х.з.д. 3ғ. аяғында пайда болған ежелгі Қытай империясы Циннің
213 жылы шығарған мемлекеттік заң ... ... ... ... кез ... ... мен ... қатаң жазаға тарту
жолымен тиым салып отырғанын көруге болады. Барлық жеке ... ... тыс деп ... біз ... ... ... ... басында елді
біріктіруге қажетті алғышарттардың пісіп-жетілгенін көреміз. Енді шайқасушы
патшалықтар күшінің арасалмағында да ... ... ... ... ... ... және ... күші жағынан күшейе түскен ... ... 6 ... ... бұл ... өзара қырқысу соғысының әсерінен
әлсерінен болатын. Сонымен бірге бұл патшалықтардың әрқайсы ... өз ... тап ... яғни бай және ық палды жаңа аристократия мен мемлекет
билеушісі арасында күрес жүріп жатты. Бұл сол ... өте тез ... ... ... ақша қатынастарына қайшы келді. Ал экономикалық жағынан
күшейген Цинь патшалығы болса жүз ... ... ... бойы ... ... басып алуды мақсат етті және осы ... ... ... және ... басқыншылығын жүргізіп отырды. Цинь патшалығының
бұл саясаты қалған алты ... ... ішкі және ... қайшылықтардың
шиеленісуіне әкеп соқты, яғни оларды жеңіп алуға жағдай туғызды.
Х.з.д. 3ғ. Қытайдағы бір орталықтанған мемлекет-Цинь империясының
құрылуы.
Х.з.д. 4ғ. ортасынан бастап ... ... ... ... ... Цинь ... ... алға ұмтылып бөлініп
шығады. Вэйхэ өзенінің құнарлы аймағында орналасқан бұл патшалық ... ... және ... және ... тиімді
орналасуымен ерекшеленетін. Шығыс жағынан орналасқан көрші патшалықтардың
шабуылынан Хуаңхэ өзені және биік тау ... ... ... шептермен
қорғалған Цинь патшалығы, сондай-ақ Хуаңхэ ... орта ... ... мен ... ... шабуыл жасауға аса қолайлы
стратегиялық маңызды жағдайда да ие болды. Солтүстікте өмір сүріп ... ... ... Цинь ... ... көзі болды. Ал бұл
тайпалар ежелгі Қытай патшалықтарының ... және Орта Азия ... ... ... атқаратын еді. Ұзақ уақыт бойы Цинь астанасы
болған (х.з.д. 771-382жж.) Юнхен (Шэньси провинциясы) орналасты ... ... ... ... ... ... Цинь ... лығының материалдық
мәдениетінің жоғарғы деңгейде дамығандығын көрсетті. Бұл жерден табылған
х.з.д. 6ғ. ... ... ... ... ... бүкіл Қытай
территориясынан табылған ең ерте ... ... ... заттар болып саналады.
Сөйтіп, Цинь патшалығы ежелгі Қытайдағы темір ... ең көне ... ... Қазба жұмыстары қаланың қалың дуалдармен ... ... ... ... оның көлемі 11 шаршы км. Созылған, қала ішінде
сарайлар, ғибадатханалар және базар алаңы орналасқан. Қала маңынан мүрделер
табылған, ... ... ең ... Цинь ... Цзин-гун 577-537
жерленген мола, оның тереңдігі 24 метрге жетеді, бұл Қытайдың ең ірі ... ... бірі боп ... Х.з.д. 5ғ. Дейін Цинь патшалықтардың
арасында тартысқа онша көп ... және ол жеті ... ... ... ... деп ... ... оның күрт күшейіп кетуіне себеп
болған жоғарыда ... ... Шан ... ... ... ... және ... шаралары еді. Шан Яңнын заң дары қауымның ішінен
бөлініп шыққан ауқатты шаруашылықтардың мүддесіне қайшы келді. Оның ... ... ... ... мемлекеттің бірыңғай әкімшілік
бөлініске түсуімен кушінен айрылған еді.
Шан Яңнын салмақ, ұзындық және көлем өлшемдерін бір ... ... ақша ... ... ... ... ... Шан Яң
астықтан алынатын салықтың орнына өңделетін жердің көлемінен салық алуды
енгізді, сөйтіп ... ... ... ... ... бәрін
қазынадан енді егіншінің мойнына артты.
Цин мемлекеті ірі жер иеленуші және құлиеленуші елге айнала бастады.
Шан Яң ... ... ... ... ... өнімділігін
арттыру мен әскери істерді дамытуға аударылды. Мемлекеттің игерілмей ... ... ... ... ... қоныс аударушылар Цинь
жеріне ағылып келе ... ... ... құқын тек мемлекет иеленді.
Әскерилер -әкімдік рангідегілер – цин қоғамының ең қадірлі топтары болды.
Шан Яң ... ... ... барынша сенім ратқан адам болды
және ол фацзя мектебінің негізін салушы да еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мәселесі биліктің жеке билеп-төстеу
түрін ... ... ... екі ... ... ... емесі сияқты
халықтың да екі билеушісі болмайды” – деді Шан Яң, яғни бұл ... ... ... арқа ... ... ... іс ... Цинь патшалығына орталықтанған
әскери-бюрократиялық мемлекеттің сипатын ... келе ... ... ... ... барлық артықшылықтарынан
айрылып, биліктің дәмін татудан қалады. Бұл олардың қатты ашу-ызасын
тудырады да, Цинь ... ... ... соң, Шан Яңды жазаға тартып,
өлтіреді. Бірақ оның ... өз ... ... Шан Яң ... өз ... қалады. Шан Яң жүргізген реформалардан соң, ... ең ... - ... ... кезінде қоладан жасалған қару-жарақтың
орнына темір қару-жарақ келеді, ал ... ... – атты ... ... Цинь патшалығы мемлекеттің түрі жағынан
әскерибюрократиялық монар хияға ... ... ... ең күшті әскери
державаға айналып, шапқышылық жолға түседі. Ең алғашқы шабуылға ... ... ... ... Бұл жері ... кен ... мол (әсіресе
темірге) Цинь мен Чу патшалығының арасында ... ... ... ... бұл ... ... ірі ... жүйеле рінен соң, ол ауыл
шаруашылығы өнімдерінің өте бай ... ... ... ... ие
болған циньдіктер шапқыншылық әрекеттерін одан әрі жалғастырды. 4ғ. ... ... ... ... ... ... ағысын және
Хэнаньнің батыс жағын басып алып, Чу, Вэй және Хань ... өте ... ... ... ... ... ... коалициясы дәрменсіз боп шықты, олардың әрқайсысы бірінен соң бірі
территорияларынан айрылып, ақыр ... ... алу, ... ... ... өздеріне қарсы тұрған коалицияны х.з.д. 278 жылы
құлатып, Чу ... ... Иң ... ... ... ... ... көне астанасынан айрылған соң да Циньге аса қауіпті бәсекелес боп
тұрды. Көп ұзамай Цинь енді Чжао патшалығымен жүз ... ... ... ... ... ... ... бұл патшалықтар өздерінің бірқатар
жерлерінен айрылса да Цинь үшін әлі де ... ... ... күш болып қала
берді. Х.з.д. 241 жылы Вэй, Хань, Чжао және Чу ... ... жаңа ... ... Бірақ бұл жаңа әскери құрама да циньдіктерден жеңіліс табады.
Бұлардан басқа циньдіктерге тағы да Янь және Ци ... ... ... 238 жылы цинь ... жігерлі де жас билеушісі Ин Чжэн отырады. ... ... ... барлық Циньге қарсы тұрушылар бірінен соң ... ... ... он жеті жыл ... ... ... ... тауып тынады. Әрбір басып алынған елдің ... ... ... етіп ... ... ... береді. 221жылы циньдер ең
соңғы дербес патшалық - Шаньдундегі Циді басып алады.
Сөйтіп, х.з.д. 221 жылы Цинь ... елді ... ... ... жеңіспен аяқтады. Бөлшектенген патшалықтар орнында енді бір
орталыққа бағынған ... ... ... Бұл ... ... ... прогрессивті қадам болды. Осыдан кейін Ин Чжэн өзіне ең ... ... ... – хуанди деген атақ алады (Хуанди – император деген
ұғымға сәйкес).
Ежелгі ... ... ... тарихқа Цинь Шихуанди – “Циньнің
бірінші императоры” деген атпен енді. Цинь ... ... ... ... ... ... ... орналасқан қала енді империяның
астанасы деп жарияланды.
Цинь Ши-хуаннің ішкі саясаты. Реформалары.
Цинь Ши-хуан ... ... ... және мәдени бірлігін
нығайту үшін, көптеген жалпы мемлекеттік ... ... Цинь ... ... ... ... мәліметтер өте аз болса да, олар арқылы
Цинь ... ... ... ... ... ... болады.
1. Біріңғай заң жүйесін енгізу.
2. Ақша реформасы.
3. Өлшем бірліктерін біріңғай жүйге келтіру.
4. Жазуды біріңғай ... ... ... билік пен мемлекетті нығайту жолындағы басқа да шаралар.
Біріңғай заң жүйесін енгізу.
Жаңа ғана біріккен аудандарды, әрқайсысының ... тән ... ... болғандықтан, жалпыға ортақ тұтас империялық ... ... ... ... емес. Дәл осы негізгі мәселеден Цинь ши-хуан ... ... құру ісін ... ... ... ол ... алты патшалық заңдарын жою туралы ... ... ... ... жаңа ... жүйесін енгізді. Бұл туралы х.з.д.
219жылы импе ратор бұйрығы бойынша орнатылған Ланьятай ... ... ... ... ... жер ... бастап, жоғарғы
мемлекеттік чиновникке дейін император бұйрықтарын сөзсіз орындауға және
мемлекеттік заңдар ... ... тиіс ... Цинь Ши-хуан жаңа
кепілдікке алу ... ... көп ... ... Бұл оның енгізген Цинь
империясының ортақ заңдар жүйесінің негізгі пункттерінің бірінде көрініс
тапты.
Цинь империясы ... ... ... біле тура ... ... өлтіріледі. Қылмыскерді айтқан адам соғыста жауынның басын
кескен батырларша ... Ал ... ... ... ... ... ретінде жазаланады”-делінген.
Х.з.д. 221жылы Цинь Ши-хуанның енгізген жалпыға бірдей ... ... ... ... ел ... ... ... маңызды
іс болды.
Қорыта келгенде, бұл жазалау жүйесі Цинь империясында мемлекеттік
құлдықтың пайда болуының негізгі саласы ... ... ... ... әр түрлі түрлері болды. Оның ішінде ... ... ... қарсы әрекеттері үшін кесілген. Өлім жазасының
өзінің бірнеше түрлері болған.
Өлім жазасына басқа, Цинь империясында жер ... ... кең ... жауапқа тартылғандар, оның ішінде еркектермен бірге әйелдер де,
Ұлы Қытай ... ... және ... әр ... ауыр ... ... барлық заң бойынша жауапқа тартылғандар ... ... ... ... ... ... және әр ... жазаларға
кесілген адамдар болған.
Ақша реформасы.
Чжаньго дәуірінде Қытайда ақшаның үш түрі қолданылған, олардың әр түрі
көршілес патшалықтардың бүкіл бір ... ... ... әр ... қалаларда басылған. Сондықтан, кейде тіпті бір патшалықтың
өз ішінде бірдей ақшалардың салмағы әр түрлі болды. Осындай жағдай, ... ... ғана ... әр патшалықтың өз ішінде де сауданың
дамуына кедергі жасады.
Хжаньго дәуірінің аяғына қарай, Чу ... ... ... ... біртіндеп дөңгелек теңгелер құюға көше бастады. Бұл теңгелер де
батыс және шығыс ... әр ... ... ... ... тарында
(Ян, Ци) ақша бірлігі-ортасында төртбұрышты тесігі бар хуа теңгелері болды.
Ал ... және ... ... ... Чжао, Вэй және Цинь) ақша
бірлігі-ортасында ... ... бар ... ... ... ляң ... ... теңгелерге көшу ... ... және ... ... ... ... Қытайдың Цинь
династиясы қол ... ... бұл ... ... ... ... Цинь Ши-
хуан өзінің әйгілі ақша реформасын ... ... екі түрі ... валюта-алтын ақшалар және төменгі валюта-мыс теңгелер-баньляң.
Сыма Цянь деректері бойынша Цинь Ши-хуаң мыс теңгелердің бір салмақты
болуы туралы ... ... ... ... ... ... ... және күмістің ақша орнына жүруіне тиым салған.
Цинь империясының мыс теңгелері ортасында төрт ... ... ... ... ... ... теңгелерді келесі әулеттерде қабылдап, 2000
жылдам астам уақыт бойы ешбір өзгеріссіз пайдаланылып келді.
Цинь империясының сыртқы саясаты.
Цинь ... ... ... ... біріктірумен шектеліп
қоймай, ол енді ... де, ... де ... ... ... ... пен отарлау-бірінші императордың бүкіл сыртқы
саясатының ... ... ... ... көшуге Цинь империясы тек ішкі жағдайды
нығайтқаннан кейін ғана, яғни мемлекет біріккеннен кейін алты жыл ... ... ... алды.
Цинь империясының соғыс қимылдары негізінен-сол түстік және оңтүстік-
екі бағытта жүрді. Солтүстіктегі жауын гер ... ... ... соғыстар қорға ныстық сипатта болды. Сонымен бірге бұл
бағыттағы соғыстар империяның ... ... ... және айрылған
территорияларды қайтарып алу мақсатын көздеді. Ал ... ... ... ... ... Цинь ... ... топтары-бай,
құл иеленушілер, цинь тұқымының аристократтары, жоғары чиновниктік топтар
және ірі саудагерлерді сол кезде ... ... ... ... еді. ... Цинь ... ... оңтүстіктің байлығына
қызыққаннан ғана жүргізген жоқ. Істің ... ... ... ... ... ... айналдыру еді. Бұл жаңа жерлерге император
әр түрлі жеңілдіктер беру ... ... ... ... Жаңа
территорияларды бұндай жолмен ... ... ... ... ұлғайтты.
Ежелгі Қытайдың мәдениеті.
Ежелгі Қытайдың мәдениеті қытай ... ... ... ... ... ... ... және бүкіл қиыршығыс аймағының мәдениетіне
терең ықпал етіп, із қалдырды. ... ... ... ... тән
ерекшелігі білімділік пен сауаттылықты пір тұтып, қастерлеу ... ... ... ... философиялық-теориялық ой-санасының негізгі
бағыттары гуманитарлық ... аса мән ... ... ... деп ... оны Көк және ... ... қойды. Жалпыадамзаттық
моральдің өшпес құндылығы, ежелгі конфуцияшылдықтың адам табиғатының ... ... ... ... ... ... ... Қытайда мемлекет пен таптық қоғамның пайда болуы мен ... ... ... ... мен мәдениетінің дамуының өзіндік
сипатына елеулі түрде ықпал етті. Алғашқы қауымдық ... әлі ... ... қалған қалдықтары, қоғамдық дамудың әркелкі дамуы және саяси
құрылымның ерекшелігі философияның мифология дан бөлінуін қиындатып, оған
бөгет ... ... ... ... өте ерте дамыды, бұған, әрине, себеп болған
ай жылының қолданылуы еді, сондық тан оны ... ... ... болатын күн жылымен сәйкестендіру қажет болды. Қытайлықтар ... өте дәл ... ... ... ... ... ... айналдырылған болатын. Х.з.д. 613жылы ежелгі Қытай ... рет ... ... ... ... ... Х.з.д. 5ғ. Гань Шэ мен
Ши Шэн жұлдыздар тізбесін құрастырды, ... ... ... ... кіргізілді. Астро номдар ай мен Күннің тұтылуын алдын-
ала ... ... ... ... жазудан, жібек матаға жазуға көшу
және тырнап жазатын таяқшадан, жазу ... ... ... ... шектеуді жойып, жазбаша шығармашылықтың жеке өзіндік
дамуына қолайлы жағдай туғызды. Жаратылыстану ... ... ... ... және ... ... ... кеңінен
таралуына жол ашты. ... ... ... идеялардың жиынтығы
ретіндегі жазба ескерткіш-х.з.д. 1мың жылдықтың ортасына жататын “Ицзин”
кітабы болып ... Оның ... ... ... ... ... жүйесі аспанның, жердің, оттың, судың, көлдің, желдің, таудың және
найзағайдың белгісі ретінде ойластырылған 64 гексаграм малардан тұрады.
Ежелгі ... ... ... ... да, бес ... бұрын пайда болған, ертедегі дүниетанымдық түсінік-ци туралы
ұғым пайда болып, қалыптасты. Алғашқы ... ... ци ... ... ... ... ... Бірқатар ғалымдардың пікірінше, ци ауа
туралы түсінікпен байланысты болған, бірақ енді жеке ... ... ... ... ... Ци ... жалпыәлемдік
субстрат-алғашқы материя ретінде көрінеді де, оның таза да жеңіл ... ... ... ... ал ауыр да лас ... төмен щөгіп жерді
құрайды.
“Чжаньго” әуірі қытай өркениетінің өзінше бір ... дік ... ... осы ... ... ... нақ фи лософиялық ілімдер пайда болып, толып
жатқан идеялық жүйелер қалыптасады. Олардың ең ... ... ... моизм және легизм-Қытайдың рухани
мәдениетінің бұдан кейінгі дамуына орасан зор ... ... ... 6-5ғ. ... ... болған. Оның негізін
салған Шаньдун түбегіндегі Лу патшалығында өмір ... Күн ... ... ... ша ... деп ... ... кейін оның аты құдіретті тәңірге
айналған адам болды. Кун ұстаз өзінің ақыл-ойын, ... ... ... ... бол ған. ... ... ... шәкірттері жазып отырған, ал ол кейін “Луньюй” деген атпен ... ... бойы ... ... негізгі құрамы болды.
Ресми дәстүр Конфу цийдің атымен Қытайдағы сауаттылық пен кітабі ... ... Аңыз ... ... Қытай тарихында алғаш рет
жеке меншіе мектеп ашқан. Ол шәкірттерді оқу мен ... көне ... ... салт-дәстүрлерін дәріптеуге үйретті. Конфуция
мектебінде адамгершілік пен билік ... ... ған ... көп ... ... ... ций ... негізгі мәселесі
деп адам мен адамзат қоғамы есептелді. Оның ... ... ... және ... ... ... ... Кейіннен
конфуцияшылдар өздерінің ғылыми кітап ... ... оған ... деп, ... ... ... кітабын”, “Өсиеттер кітабын”
және Лу патшалығының жылнамасын Конфуций жазған деп кіргізген.
Конфуцийлік ілім ... ... және ... тік ... ... сияқты мәңгілік және өз ... ... ... ... ... бала-бала болуы
тиіс”. Конфуций қайтыс болған соң, конфуцияшылдықтың сегіз мектебі құрылды,
олардың ... ... ... ... мен ... ... көзге түсті.
Мэнцзы (372-289)-Цзоу патшалығының тұрғыны-конфуцияшылдықтың ... ... ... ... ... ... теориялық
негіз дері, яғни аса мейірімді мемлекет билеушісінің даныш ... ... ... ... қалыптас тырды. “Адамгершілік
биліктің” негізін ата-баба дәстүрле рін қатаң сақтау тәртібі ... ... көне ... мифологиялық ата тек деп саналатын Яо мен Шун ... ... ... ... бері ... келе ... қасиетті
дәстүрлерді дәріптеу, оны үлгі тұту және құрметтеу негізге алынды. ... ... мен ... шалуды мемлекеттік билік жүйесіне енгізді.
Ежелгі конфуцияшылдықтың ... ... ... Чжао ... ... ... ойшыл Сюньцзы 313-328
қалыптастырды. Оның ли ілімінде этикалық, саяси және ... ... ... ... түпкілікті айы рып көрсету міндетті
деп есептелді.
Сюнцзының адам туралы ... ... ... ше, ... ... боп ... ... адамның табиғатында жатыр,
сондықтан ауқатты ... ... мен ... халық арасындағы айырмашылық
қатаң сақталуы тиіс деді. Сюнцзы ежелгі конфуцияшылдықтың ерекше бағытын
қалыптастырды, ол ... пен ... ... ... ... мемлекетте жазылған құқықтық заңның болуына табанды түрде
қарсы шықса, ... ... ... ... ... деп ... ... оппозициялық көзқарас та болған ілім-даосизм
болды. Оның пайда болуын, Конфуциден жасы үлкен замандасы, Чу патшалығынан
шыққан, аты ... ... ... данышпан Лаоцзы есімімен
байланыстырады.
Ежелгі даосизмнің әлеуметтік ... ... ... ... яғни даостық утопия болып саналатын, алтын ғасыр, қауым ішіндегі
теңдік қоғамға қайта оралу ... ... ... даостар дүниенің
объективтілігін таныды, аспанды ... ... ... ... ... ... ... теріске шығармады. Оның айтуынша,
құдайларды дао жасайды, олардың адамдарға ықпалын дао ... ... ... ... ... бойынша, бөлінбейтін ұсақ ... ... және ол ... ... ... ... ... өзінің
қарама-қарсы жағдайына өтіп отырады.
Даостар ата-баба әруағына сиынуды, ... да діни ... ... ... ... ... ... және басқа да ... ... ... ... қарсы тұрды.
Даосизмнің философиялық идеяларын атақты фило соф-ойшыл ... мен ... ... ұлы жазушысы Чжуанцзы (369-286) дамытты.
Лецзы, қарақшы ларды қорғаушы деген атқа ие болған философ, Чжэн ... ... еді. Оның ... жылы туралы дәл мәліметтер сақталмаған.
Өзінің атымен аталатын, Лецзы атты ... оның ... ... ... дао ... ... деп аңықтама берді.
Ежелгі философиялық даосизмнің ірі өкілі, тамаша сөз ... ... ... орын ... Чжуанцзы (369-286) болды. Оның өмірі туралы
мәліметтер өте мардымсыз. Бар белгілісі, оның Сун патшалығында туылғандығы.
Чжуанцзының философиясы ... ... ... ... ... ... пайымдауларға толы. Ойшылдың ілімінің негізі
дао туралы ... Оның ... ... ... ... ... абсолюттік бірлік тегі бастама, одан барлық заттар
тарайды, үнемі ... ... түп ... ... Өмір ... қозғалыс. Чжуанцзы адамдардың табиғаттағы теңдігін ... ... жеке ... ... құқығын қорғауды уағыздады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. “Истори Китая”
под редакцией В.И.Василенко
Москва-1998г.
2. “Древний Китай”
Москва-1974.
3. “История Древнего Китая”
Шань Вань Хао
Москва-1984г.
4. Ежелгі Қытай тарихы
Алматы-1992ж.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Баланың дамуына ересектердің тиімді ықпал жасауы32 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық моделі83 бет
Ипотекалық несиелеу жүйесі туралы77 бет
Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік капитал42 бет
Кәсіпорын капиталы30 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері17 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері туралы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь