Аралық сот

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2.5 бб.

І.тарау. Аралық сот туралы жалпы түсінік
1.1. Аралық соттың түсінігі және оның тарихи даму барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.18 бб.
1.2. Аралық ескертпенің құқықтық табиғаты ... ... 18.30 бб.

ІІ.тарау. Қазақстан Республикасындағы аралық сотттар қызметі
2.1. Қазақстан Республикасындағы аралық соттар қызметінің құқықтық реттелуі: 1990.жылдардан бергі даму барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30.46 бб.
2.2. Аралық соттар туралы заң жобасына қатысты кейбір мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47.54 бб.

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55.57 бб.

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58.62 бб.
Мәселенің өзектілігі. Қазіргі уақыттағы экономиканың біртіндеп жаһандануы жағдайында, интеграциялану және азаматтық қатынастардың қоғамдық өмірдің жаңа салаларына таралуы жағдайында аралық сот немесе коммерциялық арбитраж міндеттемелік және басқа азаматтық құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды, қақтығыстарды, келіспеушіліктерді шешудің негізгі тәсілдерінің біріне айналып отыр.
Аралық сот дегеніміз бұл – тараптардың мүліктік және басқа дауларын шешу үшін құрған соты болып табылады.
Аралық сот (арбитраж) – бұл тараптар таңдайтын арбитрдың азаматтық дауды қарауының мемлекеттік емес, баламалы нысаны болып табылады. Аралық сот барлық дерлік елдерде кеңінен пайдаланылады және оның қызметі үш постулатқа негізделеді: аралық сот туралы тараптар келісімінің міндеттілігі (мемлекеттік сот істі аралық келісім болған жағдайда қарай алмайды); аралық сот шешімінің мемлекеттік соттың күшімен мәжбүрлеп орындалуы; аралық сот шешімінің түпкілікті сипаты (мемлекеттік сот мәжбүрлеп орындау туралы ұйғарым шығарған кезде, шешімді мәні бойынша қарауға құқылы емес).
Қазіргі таңда аралық сот институты экономикалық дауларды қарайтын негізгі құрылым болып табылады. АҚШ-та экономикалық даулардың 80 пайызынан астамын аралық соттар қарайды. Елдегі жақсы жолға қойылған, қазіргі күнге сай кең құқықтармен қамтамасыз етілген аралық соттың қызмет етуі, шетелдік инвесторларды тартатын факторлардың бірі десек, артық болмайды. Халықаралық деңгейде халықаралық коммерциялық арбитраж мәселелеріне байланысты бірнеше келісімдер, конвенциялар қабылданды. Олардың көпшілігіне Қазақстан Республикасы қосылып отыр.
19. Арбитражный процесс / Под ред. проф. В.В.Яркова. – М., 1998.
20. Богуславский М.М. Международное частное право. – М.,1994.
21. В защиту коммерческого арбитража. // Юрист. №7 2003.
22. Гражданский процесс: Учебник. 3-е изд., испр. и доп. / Под ред. М.К.Треушникова. – М.: ООО «Городец-издат», 2000.
23. Дмитриева Г.К. Международный коммерческий арбитраж. – М., 1997.
24. Лазарев С.Л. Международный арбитраж. – М.: междунар. отношения, 1991.
25. Международный коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. и англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы: Юридический центр «IUS», 2002.
26. Международное частное право: Учебник / Л.П.Ануфриева, К.А.Бекяшев, Г.К.Дмитриева и др.; Отв.ред. Г.К.Дмитриева. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: ТК Велби, изд-во Проспект, 2003.
27. Мы можем синхронизировать законодательство на постсоветском пространстве. Интервью с председателем ВАС РФ В.Ф.Яковлевым. // Юрист №12 (30) декабрь, 2003.
28. Право и внешнеэкономическая деятельность в Республике Казахстан / Отв.ред. М.К.Сулейменов. –Алматы: КазГЮА. 2001.
29. Розенберг М.Г. Практика международного коммерческого арбитражного суда. – М., 1997.
30. Современный словарь иностранных слов: Ок. 20000 слов. С48.3-е изд., стер. – М.: Рус.яз., 2000.
31. Суханов Е. А. Новый закон о третейских судах //Третейский суд. № 3-4.2002. стр.10.
32. Суханов Е.А. Третейские суды // Хозяйство и право. №3.2003.
33. Третейский суд в Казахстане: проблемы правового регулирования. Материалы международной научно-теоретической конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / Отв.ред. М.К.Сулейменов. – Алматы: КазГЮУ, 2003.
34. Третейский суд: законодательство, теория и практика (Arbitration court legislation, theory and experience): Сборник статей и документов / Ю.Г.Басин, П.Я.Грешников, М.К.Сулейменов и др.; Сост. и отв.ред. к.ю.н. И.П.Грешников. – Алматы: Юридический центр «IUS», 2000. – 336 с.
35. Тынель А., Функ Я., Хвалей В. Курс международного торгового права. – Минск, 1999.
        
        Жоспар
Кіріспе..............................................................
..................2-5 бб.
І-тарау. Аралық сот туралы жалпы түсінік
1.1. Аралық соттың түсінігі және оның ... ... ... Аралық ескертпенің құқықтық табиғаты........18-30 бб.
ІІ-тарау. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... Қазақстан Республикасындағы аралық соттар қызметінің
құқықтық реттелуі: 1990-жылдардан бергі даму
барысы...........................................................
.............30-46 бб.
2.2. Аралық соттар ... заң ... ... ... ... ... ... өзектілігі. Қазіргі уақыттағы экономиканың біртіндеп
жаһандануы жағдайында, интеграциялану және азаматтық қатынастардың қоғамдық
өмірдің жаңа ... ... ... аралық сот немесе коммерциялық
арбитраж міндеттемелік және басқа азаматтық ... ... ... қақтығыстарды, келіспеушіліктерді шешудің негізгі
тәсілдерінің біріне айналып отыр.
Аралық сот дегеніміз бұл – тараптардың мүліктік және ... ... үшін ... соты ... ... сот (арбитраж) – бұл тараптар таңдайтын арбитрдың азаматтық
дауды қарауының мемлекеттік емес, ... ... ... ... ... ... ... елдерде кеңінен пайдаланылады және оның қызметі үш
постулатқа негізделеді: аралық сот ... ... ... ... сот істі ... ... болған жағдайда қарай алмайды); аралық
сот шешімінің мемлекеттік соттың күшімен ... ... ... ... ... ... ... сот мәжбүрлеп орындау туралы
ұйғарым шығарған кезде, шешімді мәні бойынша қарауға құқылы ... ... ... сот институты экономикалық дауларды қарайтын
негізгі құрылым болып табылады. АҚШ-та экономикалық ... 80 ... ... ... ... Елдегі жақсы жолға қойылған, қазіргі күнге
сай кең құқықтармен қамтамасыз етілген аралық ... ... ... шетелдік
инвесторларды тартатын факторлардың бірі десек, артық болмайды. Халықаралық
деңгейде халықаралық коммерциялық арбитраж мәселелеріне байланысты бірнеше
келісімдер, ... ... ... ... ... қосылып отыр. Аралық соттардың қызметінің ел үшін тиімділігін
мойындаған ТМД ... ... ... соң, аралық сот
қызметінің дамуына жақсы жағдайлар жасап, тиісті шаралар қолданды.
Осының бәріне қарамастан, Қазақстан Республикасындағы аралық ... ... орын алып ... ... өзгеше, яғни Қазақстан
Республикасында тәуелсіздік алғаннан ... әлі ... ... ... ... кең дами алмай отыр. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... заң ... ... жоқ. Аралық сот шешімін
мәжбүрлеп орындау туралы норманың заңнамада болмауы себебінен аралық соттар
шешімінің мәртебесі ... ... ... ... тәсілдерінің мәртебесі
деңгейіне түсуде.
Қазақстан Республикасындағы аралық соттардың жағдайы туралы
М.К.Сулейменов ... деп ... ... ... өте қиын жағдай
қалыптасып отыр деп ... ... Бұл ... ... аралық
соттардың апатты жағдайынан туындап отыр. Қазіргі күні ... ... ... ... ... ... орындалмайды. Соған
қарамастан Қазақстанда аралық соттар жұйесі біртіндеп дамыған болатын және
мемлекет тарапынан ... ... ... ол ... және ... құралға
айналар еді. Алайда, мемлекеттік соттар бұл ... ... ... ... ... ... ... туралы бұйрық шығарудан бас
тартып отыр».[1]
Сонымен, мәселенің ... ... сот ... ... ... ... қазіргі жағдаймен, экономиканың қозғаушы күші ... ... бірі – ... ... ... беру құқығын дұрыс жолға
қоюды қамтамасыз етудің өткірлігімен ... ... ... пәні ... ... түсінігі, оның пайда болуы,
аралық келісімнің құқықтық табиғаты, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... мәселелері болып табылады. Сондай-ақ,
Қазақстан Республикасындағы ... сот ... ... қазіргі күнгі
жағдайы мәселелері жұмыста жан-жақты қаралады.
Жұмыстың мақсаты аралық соттардың түсінігін, оның пайда болу тарихын
терең зерттеу, аралық ... ... ... ... ... ... және ... сот туралы заңнаманың қалыптасуына өз ... ... ... ... соттар қызметінің қазіргі жағдайына жан-
жақты талдау жасау болып табылады.
Сонымен ... бұл ... ... тиіс ... ... ... отырмыз:
- аралық сот қызметінің теориялық аспектілерінің анализін жүргізу;
- аралық сот қызметінің эволюциялық дамуына жан-жақты зерттеу жүргізу;
- аралық сот ... ... ... ... ... ... ... қызметі мен аралық сот қызметінің
салыстырмалы зерттеуін жүргізу;
- Қазақстан Республикасындағы аралық сот ... ... ... ... ... ... сот ... қатысты қалыптасып
отырған мәселелердің шешу жолдарын іздестіру.
Жұмыстың ғылыми жаңалығына келер болсақ, Қазақстан Республикасындағы
аралық ... ... ... ... ... ... және т.б. ... ғалымдар айналысады. Алайда,
бұл жұмыста ... ... ... ... ... ... ... айтсақ, Аралық сот туралы соңғы заң жобасына толық, жан-
жақты ... ... және ... сот туралы заңдар жобаларына,
шетелдік заңнамаға салыстырмалы зерттеу жасалып, Қазақстан Республикасында
аралық сот ... ... ... болу керек деген сұраққа жауап ізделінеді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақстан Республикасындағы аралық сот
қызметі мәселесі аз көтерілген жоқ. Ол ... ... ... ... конференциялар өткізіліп, Қазақстан Республикасы Президентіне,
Парламентіне, Үкіметіне жолдау да жіберілді. Дегенмен, аралық сот ... ... ... ... – 2003 ... ... заң ... ой-пікірлер жеткілікті түрде баспасөз бетінде айтылған жоқ.
Аралық сот қызметі туралы мәселесімен Ресейде белгілі ... ... ... С.Л.Лазарев, М.Г.Розенберг,
А.С.Комаров және т.б. айналысады. Қазақстан Республикасындағы аралық сотқа
қатысты орын алып отырған ... ... ... ... ... ... ... З.Х.Баймолдина,
Е.Б.Осипов секілді ғалымдар көтеріп жүр.
Бұл жұмыс аталған ғалымдардың және шетелдік ғалымдардың еңбектерін
кеңінен ... ... ... ... келер болсақ, зерттеу жұмысы үлкен екі тараудан
тұрады. Бірінші ... ... сот ... ... ... деп ... ... екі параграфтан тұрады және бұл тарауда ... ... ... болу ... ... ... ... және аралық талқылаудың
мемлекеттік соттағы талқылаумен салыстырғандағы артықшылықтары мәселелері
қаралады. Екінші тарау «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... аталады және бұл тарау да екі параграфтан тұрады. ... ... ... ... ... ... ... бергі даму барысы» деп аталатын параграфта Қазақстан Республикасы
егемендігін алған күннен ... ... ... ... сот
туралы заңнамада және қоғамдық өмірде орын ... ... ... ... ... ... заң жобасына қатысты кейбір мәселелер» деп
талатын соңғы параграфта ... сот ... ... ... ... және ... Республикасындағы аралық соттар туралы
заңнаманың ... ... ... ... ... сот ... жалпы түсінік
1.1. Аралық соттың түсінігі және оның тарихи даму барысы
Адамзат баласының ... ... ... немесе қиын
жағдайлардан шығудың және ... ... төрт ... ... ... ... сот, ... соттау және аралық сот.[2] «Құдай
соты» - бұл тағдыр ... яғни ... ... ... тыс ... ... ... арқасында әділеттілікті қамтамасыз ететін
күштерге жүгіну болып табылады. Мемлекеттік сот – ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін процедура және
мемлекет органы болып табылады.
Өзін-өзі соттау – бұл қоғамның және адамдардың пікірі бойынша, ... ... ... ... түсінігінен шыға отырып, ... ... ... ... ... ... Және соңғысы, аралық
сот – осы зерттеу ... ... ... ... ... осы ... жұмысының объектісіне қатысты мынадай
ұғымдар қолданылады: төрелік немесе аралық соттар. Бұл екі ұғым ... ... ... ... сот» ұғымы дауды шешуге, тараптар ... ... ала ... деп ... ... ... емес және
құзыретті) тұлғаның қатысуын білдіреді.[3]
Арбитраж [фр. сөзі - arbitrage] – тараптары аралық ... ... ... ... ... ... ... ұғымы дау делдал-судья
арқылы шешілетін аралық ... ... сот ... сот ... ... болып табылмайды және
өзінің қызметі барысында оған бағынбайды. Тараптардың ... ... ол ... ... келісімінің болуы сот юрисдикциясын жоққа
шығарады. Бұл, егер тараптардың біреуі келісімнің болуына қарамастан ... ... ... ... ... ... не ... тараптың өтініші
бойынша талап арызды қабылдаудан бас тартуы керектігін немесе басталып
кеткен іс ... ... ... ... білдіреді. Мемлекеттік сот
органдары, негізінен, арбитраж қызметіне араласуға ... ... ... ... ... сот ... ... ажыратылмаған.[5]
Арбитраждық қараумен байланысты соттардың орындауы мүмкін кем дегенде екі
процессуалдық әрекет бар. Біріншісі – бұл ... ... ала ... ... ... шараларын жүзеге асыру. Әдетте, арбитраж мүдделі ... ... ... ... өзі ... ... қабылдай алады. Бірақ,
егер мүдделі тұлға осындай өтінішпен сот органына жүгінетін болса, мұндай
өтініш ... ... ... ... ... ... ... қажетті шараларды қабылдауға құқығы бар. Екінші әрекет арбитраж
шешімін орындаумен байланысты. Егер оны ... ... ... ... ... ... ғана шешімді мәжбүрлеп орындатуға өкілеттігі бар.
Сонымен ... ... ... ... ... сотқа даудың
мүдделі тарабының тиісті өтінімі болған кезде ... ... ... ... ... Осы айтылғандарды қоспағанда арбитраж істі ... ... ... сот ... оның екі түрі ... ad hoc ... (бір
ғана реттік арбитраж) және институциялық ... ... ... ... ететін арбитраж ұлттық ... ... ... ... одақ, қоғам және кез келген басқа ұйымдар
жанынан ... ... ... ... шешуге қатыспай, кейбір
әкімшілік-техникалық, консультативтік және ... ... ... ... әрекет ететін органның болуы; ол туралы ереженің (немесе
жарғының) және арбитраждық процесс ... ... ... ... ... арбитрларды таңдайтын арбитрлар тізімінің болуы тән.
Аd hoc арбитражын тараптар нақты бір дауды қарау үшін ... ... ол ... шешім шыққаннан кейін ол өзінің қызметін тоқтатады.
Тараптар арбитраждық ... ... ... таңдайды, арбитрларды
таңдау ережесін және арбитраждық процедураны ... ... ... ... кезінде тараптар іс жүзінде ... ... Олар ... шешу ... ... басынан аяғына дейін
келісуі мүмкін, не негіз ... ... да бір ... ... алуы ... ... ad hoc арбитражы істің фактілік жағдайларымен
байланысты даулар бойынша ... ... ... сапасы, оның
бағасын анықтау мәселелері және т.б. Мұндай істердің көпшілігі тез ... ... ... ... ... және шиеленіскен қарама-қайшылықтар
болған жағдайда институциялық арбитраждың артықшылықтары ... ... сот ... ... ... деп ... тарауда аралық соттың
дауды шешудің баламалы процедуралары жүйесіндегі орны ... ... ... ... ... ... баламалы процедуралары» термині
мемлекеттік соттарға қатысты айтылған. Дегенмен, ... ... ... баламалы процедураларын мемлекеттік соттарға балама ретінде
қарастырса, басқалары ... ... ... талқылауды дауды
шешудің баламалы жолдарынан бөліп ... да, ... ... сондай-ақ арбитраждық (аралық) соттарға балама ... ... ... ... арбитражды дауды шешудің
баламалы процедураларының қатарына жатқызбайтын жаңа пікір ... ... ... ... сот және ... ... ... қойылады
және тек консенсуалдық процедураларды ғана қамтиды. Шынында арбитраждардағы
дауды шешудің тәсілі мемлекеттік соттардағы процедуралармен ... ... және бұл ... де ... ... баламалы процедураларынан елеулі
деңгейде ажыратылады.[7]
Мұндай тұжырымға төмендегі дәйектерді келтіруге болады: ... ... ... ... ... ... регламенттерінде басынан
аяғына дейін реттелген (нақты процедуралар ... ала ... ...... талап арызды беру, қабылдау, арбитрларды сайлау т.б.
жазылып қойылған); ... ... ... орындау ұлттық заңнамамен
және бірқатар халықаралық конвенциялармен қамтамасыз етілген.
Аралық сот туралы жалпы мәселердің арасында, айта кету қажет, аралық
соттың ... ... ... ... шығатын даулар беріле
алады. Сәйкесінше, әкімшілік, еңбек т.б. құқықтық қатынастарынан шығатын
даулар, дәрменсіздік ... ... ... ... бар ... ... істер және т.б. арбитраждық талқылауға беріле алмайды. Қазақстан
Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің (әрі ... – ҚР ... ... ... ... ... ... дау, оған заң ... ... ... ... келісімі бойынша аралық соттың қарауына
берілуі мүмкін. Бұл ... екі ... ... ... аралық сотқа тек
мүліктік даулар беріледі және кейбір даулардың аралық сотқа берілуіне ... ... ... ... ... ... сот ... даулар
тиісті аралық сот туралы заңнамада толық бекітілуі тиіс.
Қазақстан Республикасындағы аралық соттар туралы жалпы ... - ... сот пен ... ... ... арасын ажырату
негізі мәселесі. Аралық соттың жоғарыда ... екі ... ... оны ішкі
дауларды қарайтын аралық сот және сыртқыэкономикалық қатынастардан шығатын
дауларды қарайтын аралық сот ... ... ... ... ... болады. Кейбір елдерде, мысалы, Швецияда аралық ... ... яғни ... ... ... ... берілуі мүмкін ішкі және
сыртқы дауларды бір аралық сот қарай береді. Аралық сот мәселесімен ... ... ... бірі ... ... коммерциялық
арбитражды ішкі аралық соттан, біріншіден, даудың қатысушыларының ... ... ... ... ... аралық соттың құрылтайшыларының
интернационалдық құрамы ... ... ... бір аралық соттың
арбитрлар құрамы бойынша ажырату қажет деп санайды.[8]
Белгілі ғалым ... Жеке ... ... ... ... ... ... арбитраж бен аралық сотты
ажырату негізі ретінде даудың шетелдік элементпен шиеленісуін, ... ... ... ... не даудың шетелде орналасқан
объектіге қатысты болуын, не шетелде орын алған ... ... ... ... Бұл ... қатысты ортақ шешім әзірге жоқ және ол
қазіргі Қазақстан Республикасының аралық сот ... ... ... ... ... бірі болғандықтан, оған осы ... ... ... ... жөн ... отырмыз.
Аралық соттардың ... ... ... туралы соңғы уақытта аз айтылып жүрген жоқ. Аралық талқылау
мемлекеттік-соттық дауды ... ... ... артықшылықтарға ие. Бұл
артықшылықтардың арасында істі қараудың тездігін және ... ... ... құру ... ... ... ... шығарған
шешімдеріне «жоғары сенім» факторының болуын; ... ... шешу ... ... және ... өздері анықтау мүмкіндігін және
т.б. айтуға болады. ... ... ... ... да ... зор, ... ... пайдалы шарушылық байланыстарын ары ... ... ... ... арбитраждың демократиялық сипатта болып келетіндігін айта
кету қажет. Ол, жоғарыда айтылғандай, сот, әкімшілік және ... ... ... ... кірмейтін қоғамдық құрылым болып табылады.
Тараптар арбитраждық талқылаудың барлық сатысында оған әсер ете ... ... ... жүгінудің міндетті шарты болып ... ... ... ... бір ... ... мүмкін; тараптар
арбитражды өткізу орнын және арбитраждық талқылау тілін таңдайды; ... ... ... арбитраждық процедураның өзін анықтауға құқылы.
Арбитраждық талқылау қарапайым болып табылады. Ол сот процедурасын
реттейтін көп ... ... ... Бұл істі ... ... ... ... қамтамасыз етеді.[11]
Арбитраждық дауды қарау, әдетте, жабық отырыстарда ... ... ... ... және коммерциялық құпияларын сақтауға кепілдік
береді. Көптеген елдерде тараптардың келісімінсіз арбитраж ... ... ... ... ... дау ... ақпаратты құпияда
ұстауы қажет.[12]
Аралық соттың негізгі қағидаларының бірі оның шешімінің ... ... ... ... Бұл ... ... сотты дауды шешудің
альтернативті процедураларына қарағанда тартымды етеді.
А.А.Гринкевич өзінің «Аралық сот: ... және ... ... ... соттың артықшылықтарын қағида түрінде ... ... ... ... және ... Аралық судьялар
өздерінің міндеттерін ... ... ... ... тиіс және
олардың кандидатураларын тараптар анықтағанымен, судьялар олардың
өкілдері болып табылмайды, өйткені ... ... ... ... ... ... тұлға судья бола алмайды;
- тараптар құқықтарының теңдігі. Аралық сотта дауды шешу өздерінің
ойларын баяндауға деген ... ... мен ... ... ... асырылады. Әрбір тарап өзінің талаптары
немесе қарсылықтарын ... үшін ... ... ... ... міндетті;
- процессуалдық және материалдық құқықты қолдану бостандығы. Тараптарды
аралық талқылау ... ... ... оған ... дау ... құқықты таңдауда, сот отырысының процессуалдық тәртібін
анықтауда және ... ... және ... ... бас ... талапты мойындау, бітімгершілік келісім, талаптың
негізі мен нысанын өзгерту) билік ... ... ... ... ... ... ... дауға қатысты сұрақтар бойынша
білімі мен біліктілігіне сенетін тұлғаларды судьялыққа тағайындайды;
- ... ... ... ету. Аралық сот тараптардың екі
жаққа да ыңғайлы, тиімді келісімге ... ... яғни ... ... ... ... және осының нәтижесінде
болашаққа деген сенім мен ынтымақтастықтың ... ... ... ... сот ... ... Бұл шешім шығарылған күннен бастап
процестің барлық тараптарына міндетті болып табылады;
- аралық сот өндірісінің жеделділігі. Бір циклдан ... ... ... ... және ... беру ... ... қарастырмайды;
- аралық сот ... ... Тағы да ... ... көп кезеңділігінің жоқтығынан, сондай-ақ сот
шығындарының талап сомасына кері ... сот ... ... ... ... ... ... кейін төлеуге және
бөліп-бөліп төлеуге рұқсат етіледі;
- аралық сот ... ... ... ... ... ерікті түрде
орындалмаған жағдайда ол мәжбүрлеп орындаудың ... ... ... сот ... ... ... оның артықшылықтары, түрлері туралы
сұрақтарды аяқтай отырып, бұл тарауда аралық соттың тарихына ... ... жөн ... ... ... (аралық сот) – дауды шешудің тарихи қалыптасқан
өркениетті ... Ерте ... ... ... ... ... банкирлер, іскер адамдар сот талқылауының баламалы ... ... ... сот ... ... бойы мемлекеттік юстициямен
қатар, дауды шешудің құқықтық құралы ретінде мойындалды.[14]
Аралық соттың тарихи дамуында ... ... ... бірнеше
кезеңдерді бөліп көрсетеді. Атап айтар болсақ, С.Л.Лазарев төрт кезеңді
ажыратады:
Бірінші кезең өте ерте ... ... б.э. І ... ... ... ... процедура Ежелгі Шығыс, Ежелгі Греция және Рим
мемлекеттерінде жиі қолданылды.
Екінші кезең орта ... және ... ... ғғ.) дәуірін
қамтиды. Бұл уақытта монархтардың шексіз билігі әсерінен арбитраж сирек
қолданылды.
Үшінші кезең (XVIII ғ. аяқ ... XX ғ. ... ... буржуазиялық
мемлекеттердің және капиталистік қатынастардың ... ... және бұл ... ... ... ... алып ... кезеңнің басталуы ретінде Гаага конференцияларының ... 1907 жж.) ... ... және ... сот ... ... құрылу
уақытын айтуға болады. Бұл кезең осы уақытқа дейін жалғасып ... сот ... ... де белгілі болды. Шіркеу қайраткерлерінің
қатысуымен болған аралық талқылаулар XІІ ғасырда өте ... ... ... ... Соборлық уложениеде қарастырылды. І Петрдің жарлығымен бірнеше
санаттағы істерге міндетті аралық сот енгізілді.
Империяның сот ... ... ... ... ... ... жасап шығару мәселесімен екі ғасыр бойы ... ... 1831 жылы ... ... рет аралық сот туралы
кодификацияланған заң актісі бекітілді, онда соттың екі түрі ... ... және ... ... ... ... мүшелері арасындағы
даулар, сондай-ақ акционерлердің ... ... ... даулары
қаралды. 1864 жылғы сот реформасы соттың бұл нысанын жойып, ерікті аралық
сотты сақтап қалды. Ерікті аралық сот ... ... ... ... ... ... (1864 ж. 20-қараша) 33-бабының (1367-1400)
нормаларымен реттелді.[16]
Аралық сот институты кеңестік ... де ... ... №1 ... Сот ... ... азаматтардың өздерінің дауларын аралық соттың
шешуіне беру құқығы қарастырылды. Алайда 1917 ... ... ... ... ... болған аралық соттар жүйесі біртіндеп өзгеріске
ұшырай бастады. Аралық соттарды жою ... ... ... ... жеке ... ... ... бірге жүргізілді. Іс
жүзіндегі кәсіпкерлік пен ... ... ... ... аралық
соттардың өмір сүруінің негізі, экономикалық базаның өзі ... ... ... ... ... ... ... болсақ,
“мемлекеттік кәсіпкерлікке” негіделгені белгілі.[17]
Мемлекеттік ұйымдар мен кәсіпорындардың ... ... ... ... ... шешудің ерекше тәртібі енгізілді. Оның үстіне,
1918 жылдың 7-наурызындағы №2 Сот ... ... ... ... ... соттық талаптарға рұқсат етілмейді” деп бекітті.
Кеңестік экономиканың мемлекеттік секторының қалыптасуы және дамуы
барысында шаруашылық дауларды шешуге арналған ... ... ... ... ... оған ... берілген мағынасына
қарамастан алынған болатын.
1922 жылы арбитраждық комиссиялар құрылды. 1931 жылдың 3-мамырында
КСРО ОАК және ХКК ... ... ... ... ережені бекітті.
Арбитраж әртүрлі ведомстволардың (наркоматтардың) ... мен ... ... дауларды қарауға өкілетті болды; бір наркоматтың
ұйымдары арасындағы даулар ведомстволық ... не ... ... ... ... ... арбитраждар туралы
ережелерде оның өкілеттіліктері тек кеңейтілді және нақтыланды.
Мемлекеттік ... ... ... ... қатынастарды
реттеу, жоспарлық тапсырмалардың орындалуын және ... ... ... ... ... ... тыс ... ретінде құрылды. Арбитраж
құқықтар мен міндеттер туралы сұрақтарды ... ... ... шарт ... ... туралы сұрақтарды шешті.[18]
Арбитраждық органдар КСРО Министлер Кеңесінің, ... және ... ... ... ... ... ... құрамына кірді, яғни әрқашан
биліктің атқарушы органдарының жанында болды.[19]
Тек 1990-жылдардың басында арбитраж мемлекеттік ... және ... ... ал оның ... ... ... қарау
процедурасымен ұқсас сипатқа ие бола бастады.
Алайда посткеңестік кеңістікте құрылған жаңа тәуелсіз мемлекеттерде,
оның ішінде Қазақстан ... да, ... ... ... заңды тұлға құқығындағы ұйымдар, сондай-ақ кәсіпкерлік қызметті
жүзеге асыратын азаматтар болып табылған ... ... ... ... ... жылдың 20-желтоқсанындағы “Қазақстан Республикасындағы соттар
және судьялардың мәртебесі ... ... заң күші бар ... ... ... қабылдануымен жағдай өзгерді, ... ... ... ... ... ал оның ... жалпы
юрисдикциядағы соттарға көшті. Облыстық соттарда, республикалық маңызы бар
қалалар соттарында және ҚР Жоғарғы сотында Шаруашылық ... ... ... ... 2000 ... 25 желтоқсанында “Сот жүйесі және судьялар
мәртебесі туралы” Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ... сот ... ... ... істер
жөніндегі сот алқаларына көшті. Сонымен қатар ... ... ... ... кіретін мамандандырылған экономикалық соттар ... ... ... құрылды. Қазіргі уақытта бұл тәжірибе республиканың
бүкіл сот ... ... ... ... ... ... (аралық) соттар мемлекеттік емес болып табылады.
Ресей Федерациясында және кейбір басқа ТМД ... әлі ... ... ... сот) ... ... Бұл, ... біздің ойымызша, жаңсақ болып табылады. Арбитраж, қайталап айтамыз,
– бұл тараптардың құрған соты, және ол өзінің мәні бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... ... отырып, біз
аралық сотты – ... ... ... ... ... және мемлекеттік сот жүйесіне кірмейтін арнайы органды айтамыз.[21]
Аралық сот тарихы туралы сөз ... ... ... билер
сотының құқықтық табиғатына қатысты ғылымдағы даулы мәселелерге тоқталмай
кетуге болмайды. А.А.Гринкевич аралық сот тарихы туралы ... ... ... қоғамындағы билер сотының аралық сотпен ара қатынасына
қатысты өз ойын ... ... – бұл, бір ... ... ... өзінің
шығу тегінің және байлығының, ал басқа қайнар көздер бойынша, ақылдылығының
және сендіру қабілетіне иелігінің, сондай-ақ шешен ... ... ... ... көшбасшылар болып табылады. Қазақстандағы хандық
басқару жүйесінде немесе кейбір авторлардың ... ... ... ... ... ... соты сот билігінің орнында болды,
“конституциялық сот” функциясына ие болды, ал ... ... заң ... ... ... ... билер сотын империялық соттармен қатар өмір
сүрген халық соттарымен теңестіреді, бұл ... ... ... алып ... билер сотының өкілеттігі ажыратылды, оған сәйкес ... ... ... ... ... бағынбады, бұл аралық
соттың емес, тек мемлекеттік ... ... ... ... табылады.
Сөйтіп, А.А.Гринкевичтің қорытындылауы бойынша, билер соты ... ... ... ... биліктің легитимдік органы, ... – хан ... ... жанындағы орган болды. Оған мүшелік судьяның
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... сот ... сот болды және оған сол кездегі жалғыз орган
ретінде жүгінді.[22]
Ғылымда бұған қарсы пікірлер де бар. ... ... ... ... ... деп ... ... сотының ерекшелігі мынада болды,
яғни би әдет-ғұрып құқығының білгірі және түсіндірушісі ... ... ... ... ... Би ... және ... Би
болу әдет-ғұрып құқығының нормаларын меңгерген және мінсіз беделі болған
жағдайда тек халықтық танудан кейін ... ... ... ... өз ... біз ... бағытпен
жақындастырамыз. Себебі бір ғана белгі бойынша, яғни билер сотының жалғыз
сот органы ретінде әрекет еткеніне ... оның ... ... ... ... ... ... ойымызша, болмайды. Билер сотының әрекет
ету қағидалары, ... ... ... ... өте ... ... келеді.
Сонымен қатар билер сотының өзіндік ерекшеліктері де болғандығын ... ... ... ... ... ... негізгі қағидаларының бірі тараптардың арбитраждық
талқылауға ... ... ... табылады. Арбитраж істі өзінің
өндірісіне тек тараптардың бұл ... ... ... ... ... ... ... дауды арбитражға беру туралы ... ... ... ... ... ... деп ... арбитраждық ескертпені жеке (индивидуалды) юрисдикция
ұғымымен байланыстырады. Әдетте, оны даудың ... ... ... бекітеді. Басқаша айтқанда, тараптар өздерінің араларындағы дауды
арбитраждық сот шешеді деп келіседі. Мұндай келісімсіз аралық соттың ... ... жоқ. Ю.Г. ... мұндай келісімді арбитраждық ескертпе ... ... ... үш түрі ... ... ... ... және арбитраждық шарт. Арбитраждық ескертпе –бұл
контракт ... осы ... ... пайда болуы мүмкін
даулардың арбитраждық талқылауы туралы, тікелей оның ... ... ... ... – бұл ... ... болған даудың арбитраждық
талқылауы туралы тараптардың контрактіден бөлек келісімі. Арбитраждық шарт
... ... ... ... бір шарттар шеңберіндегі, ... ... бір ... ... ... процедураларын және
арбитраждық органды ... ... ... жасайтын шарты. Әдетте,
арбитраждық келісім өзінің түріне ... ... ... ... ... ... үшін ыңғайлы болуы мүмкін. Ол қайшылықтар
пайда болып қойған жағдайда және ... ... ... арбитраждық
талқылауға беретіндігін анық ... ... ... ... ... ... жасау қиынға соғады. Контракт бойынша өзінің міндеттемелерін
орындамаған ... ... ... ... жалтаруы мүмкін, ал жәбірленуші
тараптың қарсы тарапты арбитражға жүгінуге келісім беруге тартатын ешқандай
құралы жоқ. ... ... ... ... ... ... ... түрінде жасалады. Осылай жасай отырып, ... ... ... ... және ... ... мәжбүрлеп
орындалуына кепілдік береді. Сонымен қатар, контрактіге ... ... ... бір ... ... ... ... болады
және шарттық міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ... ... ... ... ... болуы мүмкін даулардың шешілу тәртібі туралы ... ... ... ... ... түрі ... ... Мұндай шарт не мемлекеттің ішкі заңнамасы мұны талап еткен
жағдайда, не ... ... ... және ... ... болған жағдайда жасалады.[28]
Арбитраждық келісімнің барлық үш түрі де мәні бойынша бір ... олар бір ...... ... ... ... үш нысаны болып табылады. Әдетте, ішкі заңнама да,
халықаралық шарттар да “арбитраждық келісім” терминін ғана қолдана ... ... ... ... ... ... да ... орнатпайды. Мысалы, 1958 жылы Нью-Йорк конвенциясында былай
делінген: “Әрбір қатысушы-мемлекет объектісі арбитраждық талқылаудың пәні
бола алатын нақты бір ... ... ... ... ... ... болған немесе болашақта араларында пайда болуы мүмкін барлық немесе
қандай да бір ... ... ... міндеттенетін тараптардың “жазбаша
келісімін” таниды” (2-б., 1-т.). ... ... бұл ... ... ... үш түрі де ... және ... барлығы
бірдей заңдық күшке ие болады.[29] Ю.Г.Басиннің айтуы ... ... ... ... ... және ... жағынан арбитраждық
келісімнің бұл түрлері тек жасалу техникасы жағынан ғана ажыратылады.
Осының ... ... ... өзі ... болып табылады.[30] Кейбір
авторлар, мысалы арбитраждық шарттарды бөліп көрсетпейді, ал аралық жазбаны
тек пайда ... ... ғана ... коммерциялық дау тараптарының арасында қандай да бір түрдегі
арбитраждық келісімнің болуы даудың арбитражда ... ... ... ... Ол болмаса арбитраждың дауды өзінің қарауына қабылдауына
құқығы жоқ. Керісінше, заңға сай арбитраждық келісімнің ... ... ... ... ... ... жоққа шығарады, ол істі
өзінің өндірісіне қабылдаудан бас тарту қажет. Егер тараптардың ... сот істі ... ... ... ... жасалған болса,
онда ол қысқартылуы тиіс.[32]
Мұндай ереже Ресей Федерациясының заңнамасында анық бекітілген. 1993
жылдың 7 шілдесіндегі Ресей ... ... ... ... ... 8-бабында былай делінген: “Арбитраждық келісімнің
пәні болып табылатын сұрақ бойынша талап қойылған сот, егер ... ол ... ... мәні ... ... ... табыс еткеннен
бұрын сұраса және сот келісімді жарамсыз, күшін жойған немесе орындалуы
мүмкін емес деп ... ... ... және ... ... ... арбитраждық келісімнің бір тарабы мемлекеттік сотқа жүгінсе, ал
екіншісі бұған қарсылық келтірмесе және келіспеушілігін арнайы ... ... ... онда ... ... ... бойынша арбитраждық
келісімнің күшін жойды деп есептеу қажет.[33]
Бірақ, тәжірибеде бұдан да ... ... ... ... істің мемлекеттік сотта қаралуына арбитраждық ескертпеге
сілтеме жасай отырып, қарсылық білдіреді, бірақ оның ... ... істі ... ... ... ... ... тараптың заңсыз іс-әрекетін әшкерелеу қажеттігімен қатысу
себебін түсіндіре отырып, мемлекеттік соттың әрекетінің заңсыздығы
туралы пікірін өзгертпейді;
b) ... ... ... ... қатысады, бірақ
мемлекеттіксот шешім ... ... ... ... ... ... сүйене отырып арбитраждық сотқа талап қойып
жүгінеді.[34]
Бірінші жағдайда осы іс бойынша мемлекеттік сот ... ... ... қоюшының арбитраждық сотқа жүгінуін толық толық мүмкін деп
санаймыз.
Екінші жағдайда, ... ... ... істің қаралуына
қарсылықсыз қатысу арбитраждық ескертпеден бас тартуды білдіреді.[35]
Арбитраждық келісімнің жалпы түсінігі, оның ... ... ... ... ол ... ... тиіс талаптарға тоқталатын болсақ,
конвенцияларға, беделді ... ... ... ... ... ... ... арбитраждық ескертпе бірнеше
талаптарға сай болуы тиіс, онсыз ол заңды күшінен айрылады:
1. Арбитраждық ... ... ... ... ... және ... бар тұлғалармен қол қойылуы тиіс. Жазбаша нысан
туралы талап халықаралық конвенцияларда, ең алдымен ... б.) және ... (І б.) ... ... ... ... ... содан туындайтын дауларын арбтраждық
сотта шешуге ниет етіп отырған негізгі контрактінің мәтініне
қосылады, не жеке ... ... ... ... ... қол ... бір құжат нысанында, не өзара
хат алмасу, ... ... ... ... ... ... және олардың еріктерінің
мазмұнын анықтайтын басқа да ... ... ... ... ... нысан, егер ескертпенің мазмұнын бір ... ... ... ал басқа тарап конклюденттік әрекеттерімен келісім білдірсе
сақталды деп ... (ҚР ... 396-б. ... ... ... ескертпе екі субъектінің арасында жасалады.
Бірақ тәжірибеде көпжақты және сондай-ақ бір жақты арбитраждық
ескертпелер белгілі.[36] Көпжақты ... ... және ... ... ... жарамдылығы
жағынан екі жақты арбитраждық ... ... ... ... сай келуі тиіс.
3. Барлық азаматтық құқықтық мәмілелер сияқты ... ... ... үшін ... талаптарға жауап беруі тиіс:
қатысушылардың құқыққабілеттілігі, мазмұнының заңдылығы, тиісті
нысанда ... ... және ... ерік ... Бұл ... жағдайда арбитраждық келісім жарамсыз деп танылуы
мүмкін. Бұл талаптарға сай келген жағдайда арбитраждық келісім
заңды ... ие ... және тек ... ғана ... сондай-ақ
қатысушылар үшін де міндетті болады.
Арбитраждық келісім мәмілелердің жарамсыздығының жалпы ... ... ... ... ... ескертпенің жарамсыздығы
бекітілген жағдайда ол ... ... ... ... ... та, ... сот та ... арыздың қайда берілгендігіне байланысты
анықтай алады.
4. Ескертпе мәтінінде кейбір міндетті элементтер ... ... ... ... ... жеңілдету үшін конвенцияларда, не
кейбір арбитраждық ... ... ... ... ... ... ... ұсынатын үлгілік ескертпе
төмендегідей:
Осы шарттан, не оны бұзудан немесе оның жарамсыздығынан ... ... оған ... бар кез ... дау, ... ... талап ету
қазіргі уақыттағы қолданыстағы ЮНСИТРАЛ-дың арбитраждық ... ... ... ... ... ... ... нақты органды,
арбитрлар санын (біреу немесе үшеу), арбитраж орнын, арбитраждық талқылау
тілін көрсете алады.
Арбитраждық ... ... ... ... сондай-ақ
көптеген басқа да нормативтік құқықтық актілерде берілген. Әрине, үлгілік
арбитраждық ескертпе сөзбе-сөз ... ... ... ол тек ... ... Бұл ... ... ең маңыздыларының бірі тараптар
таңдаған арбитражды ... оны ... ... ... ... әдісін нақты анықтайтын белгілерді
көрсету болып ... ... айта кету ... халықаралық
конвенциялар және халықаралық арбитраж тәжірибесі тараптардан
арбитраждық ескертпе мәтінінде ... ... ... етпейді. Оның басты функциясы – тараптардың араларындағы
дауды ... ... емес ... сотттың шешуі
керектігі туралы еріктерін қандай да бір жолмен білдіру болып
табылады. Тараптардың бұған қоса, ... ... ... ескертпеде көрсете отырып, тіпті арбитрлардың
есімдерін атай отырып, максималды түрде ... ... ... арбитраждық сотты мұндай деңгейде дараландырудың
болмауы арбитраждық ескертпені күшінен айырмайды.
6. Тараптар арбитраждық ескертпеде ... ... не ... тобымен байланысты барлық мүмкін
болатын дауларды, не ... ... бір ... ... алады.
7. Арбитраждық ескертпе негізгі контрактінің мәтініне қосылған
күннің өзінде өзіндік заңдық тағдыры бар өзіндік келісім ... ... Бұл ... сот ... ... ... ... табылады.
Арбитраждық ескертпенің күшін жою, оны өзгерту немесе жарамсыз деп
тану негізгі шарттың күшін жоюға, оны өзгертуге ... ... деп ... ... ... ... ... шартпен байланысты мұндай
әрекеттер арбитраждық ескертпенің заңдық күшіне әсер етпейді. Бұл ... ... ... ... тудырмайды.[37]
Алайда ҚР Жоғарғы сотының Шаруашылық алқасының тәжірибесінде негізгі
шарттың мәтініне қосылған арбитраждық ескертпесінде ... ... ... ... қаралуы көзделген іс ... ... ... ... ... қоюшы негізгі контрактіні жарамсыз
деп тану туралы талабымен ... ... ... ҚР ... Соты
контракт жарамсыз болған жағдайда арбитраждық ескетпенің де ... ... ... отырып істі өзінің қарауына қабылдады. Бұл
негіздер арбитраждық ескертпенің ... ... күші ... ... ... қайшы келеді.
Арбитраждық ескертпенің тәуелсіздігі халықаралық құқықтың
нормативтік ... да ... ... ... 21-бабында былай делінген: “Шарттың бөлігі болып табылатын
және осы Регламентке сәйкес арбитраждық талқылауды ... ... осы ... басқа жағдайларынан тәуелсіз келісім ретінде
қарастырылуы тиіс. Арбитраждық ... ... ... деп тануы арбитраждық
ескертпенің жарамсыздығына әкеліп соқпайды”.
2002 жылдың 21-маусымында қабылданған Ресей Федерациясының “Ресей
Федерациясындағы аралық соттар ... ... ... 17-бабында
шарттағы ескертпе түрінде жасалған аралық келісімнің шарттың ... ... ... ... қаралуы керектігі туралы айтылған.
8. Талап қоюшылар мен жауапкерлердің құрамы арбитраждық ескертпеге
қол қойған тұлғалар ... аса ... ... ... ... арбитраждық сотта қаралуына келісім
беруі – істі арбитраждық талқылауға ... ... ... табылады. Мәжбүрлі түрде арбитраждық ескертпеге қол қою
түріндегі келісімсіз, не басқа да заңды жолдарсыз ешкім ... ... ... ... ... жауапкер ретінде тартыла
алмайды. Бұл пайда болған конфликтіге шынайы және ... ... ... ыңғайлы арбитраждық шешімнің шығарылуына
мүдделі түлғаларға да қатысты ... ... ... ... ... және ... Халықаралық сауда палатасының Арбитраждық соты қазақстандың
бірлестіктің ағылшын сатып ... ... ала ... ... ... ... бұзуы туралы дауды қарады. Арбитраждық ескертпе ... ... ... ... Сатып алушы екі жауапкерге –
жеткізушіге және тауар жеткізілімі ... ... ... ... ... сенімгерлікпен басқару негізінде өткен және талап қоюшының
ойы бойынша, жеткізілімнің болмауына әрекеті әсер еткен ... ... ... ... ... өзін ... ... тартуға қарсылық
білдірді, өйткені арбитраждық ескертпе қосылған тауар жеткізілімі шартына
ол қол қойған жоқ. Халықаралық арбитраждық сот бұл ... ... ... ... талаптарға сай болған жағдайда арбитраждық
келісім заңды күшке ие ... ... үшін ... ... және тек ... ... келісімі бойынша ғана
өзгертіледі және күшін жояды. Арбитраждық ... ... ... шарттан біржақты бас тартудың жалпы негіздері бойынша
ғана мүмкін болады (ҚР АК-нің 401, 404 бб.). ... ... ... ... бірі бас тартқан арбитраждық
ескертпе міндетті күшін сақтайды. Бұл бас ... ... ... ... ... ... мемлекеттік сотқа да,
арбитраждық ескертпенің ... ... ... бас ... ... арбитраждық сотқа да қатысты
болып табылады.[38]
Арбитраждық ескертпеден туындайтын құқықтар мен ... ... ... мәселесі арнайы тоқталуды қажет етеді.
Біріншіден, бұл талап ету құқығын берумен немесе борышты аударумен,
яғни шарттық міндеттеменің бір ... ... ... ... өзіне цеденттен талап ету құқығы көшкен цессионарийдің
арбитражға міндеттемені орындау туралы талап қойып ... ... ... ... ... ... бағыныстығын мойындамады,
өйткені ол арбитраждық ескертпені цедентпен жасасқан ... ... бір ... ... шартының бір қатысушысы басқа
қатысушының келісімімен шарт бойынша барлық құқықтар мен ... ... Жаңа ... ... ... ... тараптар
ауысқаннан кейін орындалуға жататын ... ... ... ... шартының екінші қатысушысы арбитражға жүгінеді, ол дауды қараудан
бас тартады, себебі ... ... ... қол ... ... ... ... аударылған кезде де ... ... ... ... ... ... арбитраждық ескертпенің заңды күшінің
оның қатысушылары құрамының өзгермейтіндігіне бағыныштылығы қағидасына
сүйене отырып ... тиіс деп ... Бір ... ... ... – не жаңа ... құрастыру жолымен, не жаңа қатысушының бұрынғы
құжатқа қосылуы ... ... ... ... арбитраждық
ескертпе мәтініне өзгерістер енгізбей мүмкін емес.
Екіншіден, негізгі міндеттеме жаңғыртылған ... ... ... яғни ... өзара келісімі ... ... ... ... ... арбитраждық ескертпе жағдайы.
Қазақстандық коммерциялық тәжірибеде тараптардың бірлескен кәсіпорын
құру ... ... ... бөлу ... ... ... Sharing)
алмастырған жағдайлары кездесті. Жаңа шартта ... ... ... ... ... ... ... арбитраждық
ескертпе болды. Алғашқы шартта мұндай ескертпе болған жоқ. Оған қарамастан
пайда ... дау ... ... ... ... шарттың жағдайларына жиі
сілтеме жасады. Арбитраж бұл сілтемелерді қараудан алып тастады.
Мұндай шешімді алғашқы ... ... ... ... ... ... ... міндеттемеде болмаған жағдайда да қолдану
қажет.
Өшіншіден, ... ... ... құрылған кездегі арбитраждық
ескертпенің күшін сақтауы.
Егер қаайта құру нәтижесінде өзінің ... ... ... ... ... ... мен міндеттері құқықмирасқорлығы
тәртібімен өтетін жаңа заңды тұлғалар пайда болса күмән ... Жаңа ... ... алдындағы заңды тұлғаның құқықтары мен ... ... ... ... түсуі қажет.
Қосылу және бөлініп шығу нысанындағы қайта құру нәтижесінде сақталып
қалған ... ... ... ... ... ... жасасқан арбитраждық
ескертпелері сақталып қалған заңды тұлғаның оған ... ... ... дейінгі, не бөлініп шыққаннан кейінгі сақталып қалған шарттық
міндеттемелеі бойынша күшін сақтайды.
Сөйтіп, ... ... да, ... ... мен
жауапкерлердің тәжірибесі де мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік береді:
a) Арбитраждық ескертпе негізгі міндеттемеден ... және ол ... ... тәуелсіз міндеттемені туғызады;
b) Арбитраждық ескертпедегі тікелей жекеше көрсетусіз ешқандай бір
үшіші тұлға арбитраждық даудың бір тарабы ... бұл ... ... ... жаупкермен негізгі міндеттемеге ... ... ... ... да немесе арбитраждық шешімге
жеке мүдделі болса да, тартыла ... ... ... ... ... ... байланысты
барлық мәселелер үшінші тұлғалар тиісті нысанда арбитраждық ... ... ... ... арбитраждық қаралуына оның бір
тарабы ретінде қатысуға ниет білдірген кезден бастап күшін ... ... ... терең айналысып жүрген белгілі
ғалым Ю.Г.Басиннің еңбегін ... ... ... ... ол ... ... ... деп қабылдаған жөн және бұл жерде тағы бір
түсініксіз ... орын алуы ... Ол ... ... сот ... тұрып, арбитраждық келісім мәселесін қарастырғанда халықаралық
коммерциялық арбитраж тақырыбындағы ... ... ... ... ... Айта кету қажет, халықаралық
коммерциялық арбитраж бен ішкі дауларды ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары жеткілікті-ақ. ... ... ... да, ... сотта да арбитраждық келісімнің
функциясы бір болып табылады, бұл жердегі аралық ... ... ... ... ... оның жарамдылығын анықтаудың қолданылатын
құқық бойынша айқындалатындығы болып табылады.
Сонымен қатар, арбитраждық келісімнен екі маңызды ... ... ... туралы Г.К.Дмитриева өз еңбегінде жазады.
Біріншіден, жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... ... ... болуының екінші
процессуалдық-құқықтық салдары арбитраждық компетенциямен ... оған ... ... ... өкілеттіктердің шегінен шығуға
тиіс емес.[40]
Аралық соттың түсінігі, тарихы және аралық келісімнің нысаны, оның
құқықтық табиғаты мәселелеріне ... ... ... сұрақтарының
басын ашып алуды көздеген жұмысымыздың І-тарауын қорытындылай отырып, осы
аралық соттардың Қазақстандағы жағдайына ... ... ... көшеміз.
ІІ-тарау. Қазақстан Республикасындағы аралық сотттар қызметі
2.1. Қазақстан Республикасындағы аралық соттар қызметінің құқықтық
реттелуі: ... ... даму ... ... ... ... ... ҚР АК-сінде, АІЖК-сінде
және т.б. заң актілерінде көзделген. ҚР АК-нің 9-бабына сәйкес, азаматтық
құқықтарды қорғауды сот, ... сот ... ... сот ... ... ҚР АІЖК-нің 25-бабы бойынша сотқа бағынысты мүліктік дау, оған
заң ... ... ... ... ... келісім бойынша аралық
соттың қарауына берілуі мүмкін. Бұл ... ... ... Қазақстан
Республикасындағы аралық соттар қызметіне қатысты бірден бір негізгі
нормалар болып табылады. ... әлі ... ... ... ... ... қызметін толық реттейтін, оның шешімін мәжбүрлеп орындауды
қамтамасыз ететін заң актісі жоқ.
Қазақстан ... ... ... ... ... тарихына тоқталар болсақ, ең алдымен 1993 жылғы ... ... ... Кабинетінің «Экономикалық дауларды шешуге
арналған аралық сот ... Үлгі ... ... туралы» №356 Қаулысын атауға
болады. Бұл қаулы ... ... ... ұйымдастырылуы мен қызметі
мәселелеріне тікелей арналған, ... ... ... ... мен ... ... арнайы нормативтік құқықтық акт ... ... ... ... толы ... Онда орындауға сот бұйрығы
берілгенге дейін мемлекеттік соттың шешімінің заңдылығын ... ... ... бұл ... ... тараптарының бірі шетелдік қатысушысы
бар кәсіпорын болған дауларға таралмады. Дегенмен, 1992 жылдың қазанындағы
«Қазақстан Республикасы төрелік ... ... ... шешу ... ... ... аралық сот шешімдерін орындаудың жалпы
процедурасы көзделді. Бәрі өз ... бола ... ... еді, ... ... жылы қабылданған және қазіргі күні қолданыстағы Азаматтық іс жүргізу
кодексінің қабылдануына ... ғана ... ... ... сондай-ақ
арбитраждық соттар азаматтық соттарға айналғандығымен байланысты оларға
жаңа Азаматтық іс жүргізу кодексінің ... ... ... ал ... ... ... соттарының шаруашылық дауларын
шешу тәртібі туралы» Заң 134-бабымен бірге күші жойылды деп танылды.
Аралық сот шешімін мәжбүрлеп ... ... ... тағы ... Ең алдымен, ҚР АІЖК-сі де, 1998 ... ... іс ... және сот ... ... туралы» Заң да
бұл орындауды көздемеген. ҚР АІЖК-сінің 25, 61, 106, 153, 185, 192, ... ҚР ... ... ... ... ... берілуін кезең-кезеңмен
реттеп келіп, ҚР АІЖК-сі аралық сот шешімінің қалай орындалуы ... еш ... ... Мұндай шешімдер сот бұйрығын (ҚР АІЖК-нің 130,
140 баптары), не атқару парағын (ҚР АІЖК-нің ... беру ... ... Тек ҚР ... ... және 1998 жылдың 30-
маусымындағы «Атқарушылық іс жүргізу және сот ... ... ... 5 және 80-баптарында ... және ... ... ... орындау туралы айтылады.[41]
Бұл жерде түсініксіз ... ... ... заң ... ... ... ... және легитимдігін мойындайды,
бірақ олардың шешімдері қалай ... ... ... ... ... сот ... ... болды. Соттар мазмұны бойынша
қарама-қайшы шешімдер қабылдай ... ... ... ... сотының
Шаруашылық істер жөніндегі алқасының 1999 жылдың 11-қарашадағы ұйғарымымен,
ҚР АІЖК-сі мұндай шешмідердің орындалуына бұйрық беруді көздемейді ... ... сот ... ... ... беруден бас тартылды. Айта
кету қажет, 1993 жылғы қаулыда аралық сот шешімін ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылатын. ҚР Жоғарғы Сотының Шаруашылық
істер жөніндегі алқасының 1999 ... ... ... Алматы
қалалық сотының 7-қазандағы аралық сот шешімі бойынша атқару құжатын беру
туралы өтініштен бас тарту туралы ... күші ... ... заң
болмағандықтан, алқа 1993 жылдың ... ... сот ... ... ... ... Сонымен қатар, ҚР Жоғарғы Сотының 2001 жылдың 30-
мамырындағы ұйғарымымен ҚР Сауда-өнеркәсіп палатасы ... ... ... мәжбүрлеп орындауға бұйрық беруден ... ... бас ... ... ... өздері үшін түпкілікті
болып табылатын, өздерінің дауларын ... ... ... ... ... ... да жалпы соттардың қатысуынсыз ерікті
түрде орындалуы тиіс».[42]
Мұндай шешімі жоқ жағдайдан шығу үшін ҚР ... Соты 2001 ... ... ... сот шешімдерін мәжбүрлеп орындату туралы арыздарды
қараудың сот практикасы ... ... ... ... Бұл ... соттардың шешімдерін мәжбүрлеп орындатудың бұрынғыдан өзгеше тәртібі
көрсетілді. ҚР ... ... ... ... және ... сот ... ... сілтеме жасай отырып, ҚР Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... ... шығаруға
міндеттеді. Бұл қаулыға ... ... ... ... аралық
соттардың шешімі тараптар үшін міндетті болып табылады және борышқорлар ... ... ... көрсетілген мерзім мен тәртіпте ерікті түрде
орындауы тиіс. Борышқорлар аралық ... ... ... ... ... жағдайда, талап қоюшы жауапкердің тұрғылықты жері
бойынша аудандық немесе оған теңестірілген ... ... ... ... ... орындату туралы арызын қойып жүгіне алады. Бұл қаулыда
соттың келіп түскен арыз ... ... ... ... ... егер сол қаулының үшінші бөлігінде көрсетілген талаптарды аралық ... деп ... онда ... ... ... мәжбүрлеп орындау туралы
ұйғарым шығарады.
Алайда, бұл қаулыға ҚР Бас Прокуроры және ҚР ... ... ... ... ... ... түрткі болуымен ҚР Премьер-Министрі ҚР
Конституциясының 13-бабының 2-тармағын және 75-бабының 1-тармағын ресми
түсіндіру туралы сұрауымен ҚР ... ... ... ... ҚР ... 2001 ... ... №1592
қаулысымен 1993 жылдың 4-мамырындағы «Аралық сот туралы үлгі ережені бекіту
туралы» ҚР Министрлер кабинетінің №356 Қаулысының күші ... деп ... ... ... ... ... ... мынадай
қорытындыға келді:
1. Аралық сот Қазақстан Республикасындағы сот төрелегін жүзеге
асыратын сот ... ... ол ... ... ... ... мүліктік дауды олардың ерікті
түрдегі ерік білдіруі бойынша ... ... ... ... ... ... бекітілген азаматтар мен
заңды тұлғалардың өз құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы
қорғау құқығының жүзеге асырылуы болып ... ... ... ... ... ... сот ... тек қана сот жүзеге ... ... ... тек ... сот жүйесіне
кіретін соттарға ғана таралады. Аралық соттардың ... сот ... ... ... ... Тараптардың дауды аралық соттың шешіміне беру туралы азаматтық
құқықтық шарт жасасуы кейін бұл дауды Республика сот ... ... ... ... ... ... жоққа шығармайды.
М.К.Сулейменов Конституциялық кеңестің алғашқы екі қорытындысымен
келісе ... ... ... ... болмайтындығын айтады.
Шынында, аралық сот сот жүйесіне кірмейді және сот ... тек ... ... ... Алайда, Конституциялық кеңес Конституцияның 13-бабының
2-тармағындағы құқықтар мен ... сот ... ... ... ... ... ... еске алмады, онда әркімнің өзінің
құқықтарын заңға ... ... ... ... қорғау құқығы
бекітілген. Бұл бірінші тармақтан Конституциялық кеңес аралық ... ... ... ... бірі болып табылатындығы туралы қорытындыны
ғана шығарды.
Алайда, Конституцияның 13-бабының 1-тармағынан басқа да ... ... сот ... ... да ... өз ... мен
бостандықтарын қорғау тәсілдерінің бірі болып табылады. Сәйкесінше, басқа
да тәсілдерге жол беруге ... және ... мен ... ... ... сот арқылы қорғаудан бас тарта ... ... да ... ... ... ... ... құқықтық акцент айқын
көрінеді. Сот төрелігі, шынында да сот арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... күшіне және
сот төрелігіне жүгінбей-ақ қорғау құқықтарын пайдаланады (өзін-өзі қорғау
құралдары, жедел санкциялар).[43]
Ресей ғалымы ... та ... ... жеке құқықтық
қатынастардағы дауды шешу үшін құрылатындығы жайлы ... ... ... ... қатысушыларының өздерінің араларындағы дауды қарайтын
жеке, мемлекеттен тәуелсіз сот органын құру мүмкіндігіне тек жеке ... ғана жол ... ... және ол ... байланыстарын
өздеріне тиесілі құқықтарға билік етудегі бастамашылық пен диспозитивтілік
бастауларына негіздейтін тең құқықты мүліктің жеке ... ... ... ... заңи табиғатымен анықталады. Бұл жағдай арқылы
тек азаматтық, яғни жеке құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды ... ... ... құзыреті де анықталады».[44]
Сонымен, аралық талқылауды қолдану – бұл да азматтардың өздерінің
құқықтарын қорғау тәсілдерін таңдау құқығын жүзеге ... ... ... егер ... сот ... ... ... мемлекеттің араласпауы
керектігі туындамайды. Аралық ескертпе – бұл ... ... ... ... еркінің білдірілуі. Бұл шарттың бұзылуы, яғни аралық сот шешіміне
бағыну ... ... кез ... ... ... ... бұзылу
салдарына алып келеді.
Азаматтық қатынас қатысушылары шарт жасасып және оны ... ... ... тарап өзінің құқығын қорғау үшін ... ... ... құқықтық қатынастарда олардың мемлекеттің
мәжбүрлеу күшімен қамтамасыз етілгендігі нақ ... ... Дәл ... сот төрелігі жүзеге асырылады.
ҚР Конституциясының 13-бабын түсіндіргенде сот арқылы қорғану
құқығының ... ... ... және азаматтың бұл құқықтан бас
тарта алатындығын нақтылау қажет.[45]
ҚР АІЖК-нің 8-бабының ... ... ... егер ... ... немесе әлдекімнің құқығын және ... ... ... ... жүгіну құқығынан бас тарту жарамсыз болады. ҚР АІЖК-сі (25,
170, 192-баптары) және ҚР ... ... ... ... ... ... арқылы қорғауды тікелей ... ... Бұл ... ... мен мүдделерін бұзу байқалмайды, өйткені аралық келісімнің
тараптары бірге және бір ... өз ... бас ... ... ... сот ... ... құқығынан бас тартуға құқылы.
Осыған байланысты Конституциялық кеңестің үшінші қорытындысы
түсінбеушілік туғызады.
М.К.Сулейменов: ... ... ... ... мемлекеттік сотқа
берген кезде сот қолданыстағы заңнаманы жетекшілікке алуы ...... ... ... (ҚР ... ... 5-тармағы), егер тараптар
арасында аралық келісім жасалған болса, соттан арызды қараусыз қалдыруды
талап етеді.[46]
Бұл жерде айта кету ... ... ... жоғарыда аталған
қаулысының қарар бөлігінің 3-тармағында аралық сот қараған дау туралы емес,
тараптардың дауды аралық соттың шешіміне беру ... ... ... жасасуы туралы айтылады. Сонымен қатар, М.К.Сулейменов ҚР ... ... ... ... ... қарсылық келіп
түспесе» деген сөйлемді еске ... ... ... пен ... ... ... ... қарар бөлігіндегі жағдайды былай түсіндіреді:
Қаулының қарар бөлігіне сәйкес, тараптар ... ... ... ... ... ... ... Талап қоюшы сотқа талап
қойғаннан кейін, егер жауапкерден ... ... ... іс сол ... береді (ҚР АІЖК-сінің 249-бабының 5-тармағы).[47] Бұл жерде ғалымдар
заңға сыйыспайтын, түсінбейтін еш нәрсе орын алған жоқ деп есептейді.
Алайда Конституциялық ... ... ... ... дәлелдеме
бөлігінде былай дейді: «.... аралық сотта даудың ... сот ... ... ... және ... өкілеттік берілген соттарға
тараптардың жүгінуіне кедергі ... ... ... ... ... ... органның бір құжатта екі
түрлі сөйлеп отырғаны түсініксіз. Мұндай жағдайда аталған нормалардың
қайсысына сүйену ... ... ... ... Себебі бұл нормалардағы
айтылған қатынастар бір бірінен ажыратылатын бөлек қатынастар ... Егер ... ... ... ... беру ... шарт жасауды, яғни
Қаулының қарар бөлігін алар болсақ, онда ... ... ... ... ... ... Ал егер оның ... сүйенсек, онда бүкіл дүниежүзілік іскерлік тәжірибеде тиімділігі
дәлелденген аралық соттардың Қазақстан ... ... ... ... Себебі, мұндай жағдайда, аралық сот шешімі міндетті деп
танылмайды және оның дәрежесі келіссөз, бітістіру ... ... ... ... ... ... ҚР Жоғарғы соттың нормативтік қаулысына ҚР
Бас прокуратурасы мен Әділет ... ... ... ... Конституциялық кеңесінің қаулысымен ғана шектеліп қана қойған жоқ. ҚР
Бас прокуратурасы ҚР Жоғарғы ... ... ... ... жалғастыра
берді. 2002 жылдың 22-ақпанында ол 2001 жылғы 19-қарашадағы ҚР ... ... ... ... ... Бұл ... ... (М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин, З.Х.Баймолдина, П.Я.Грешников,
Е.Б.Осипов, И.П.Грешников) бұл ... ... ... одан ... ... ҚР Жоғарғы сотының Ѓылыми-консультативтік кеңсінде қаралды
және дәйекті сынға ... да, ҚР Бас ... ... ... алды.
Бұл наразылығында ҚР Бас прокуроры ҚР Жоғарғы сотынан нормативтік
қаулыны толық көлемде жоюды сұраған болатын. ... бұл ... ... түрде үш бөлікке бөлуге болады:
Біріншіден, сот арқылы қорғану азаматтардың және заңды тұлғалардың
өздерінің құқықтарын ... ... және ... ... ... заңды
тәсілі болып табылады. Прокурор аралық соттар Қазақстан Республикасының сот
жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... ал ҚР АІЖК-сі аралық соттар шешімдерінің мәжбүрлеп
орындатылу ... ... ... ... ... тиіс емес деп ... прокурор «Қазақстан Республикасының ... ... ҚР ... ... іс ... және сот орындаушыларының
мәртебесі туралы Қазақстан Республикасының Заңы ҚР сот жүйесі соттарының
шешімдерінен басқа ... және ... да ... ... ... ... – деп ... Атқару құжаттарының тізімі
келтірілген ... ... ... ... ... ... сот ... берілген атқару құжатын қарастырмайды.
Өшіншіден, прокурордың ойынша, аралық соттар өзінің мәртебесі және
нысаны ... ... ... жатады. Қоғамдық құрылым деп прокурор
бұл жерде қоғамдық білестіктерді айтып отыр.
Аралық соттардың ... ... ... ... ... құрылымдарды қаржыландыруы деп саралайды. Сонымен
қатар, аралық соттардың шешімдерін мәжбүрлеп орындауды, ... ... ... ... деп ... келтірілген дәйектерге И.П.Грешников ... ... ... ... және ... ... және Қазақстан
Республикасының заңдарында кез ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен құралдарын таңдауға
құқықтары бар екендігі бекітілген.
Азаматтар мен ұйымдар ... ... ... бұл ... ... ... ... өздері шешеді.
Құқық субъектілері өздерінің еркі бойынша – өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... жүгінуді;
мемлекеттік сотта талап қоюды; аралық сотқа жүгінуді; дауды шешу бойынша
маманның, бейтарап ... ... ... пайдалана отырып істі шешуді
және т.б. таңдайды.
ҚР Жоғарғы сотының нормативтік қаулысына наразылық келтіре ... Бас ... ... мен ... тек ... сотқа жүгінуге
мәжбүрлеуге талпыныс жасады. Заңнамаға және Қазақстанда, сондай-ақ ... ... ... ... сәйкес, шетелдік және отандық
аралық (арбитраждық) соттар мемлекеттік соттардың жүйесіне ... ... ... ... ... ... және ... атқару
органдарының жүйесі арқылы орындалады.
Сот төрелігінің мемлекет атынан, бұл жағдайда Қазақстан Республикасы
атынан тек мемлекеттік соттармен ... ... ... ... ... ... ... шешеді, бұл, тағы қайталап айтамыз,
сот ... ... ... ... ... ... аралық соттар
тараптардың олардың арасындағы жекеқұқықтық дауды шешу ... ... ... ... ... Тараптар аралық сот ... ... және ... ... кезекте өздері үшін таниды.
Егер ... бірі адал ... ... ... және ... ... ... бас тартса немесе бұл шешімді іс ... ... ... ... аралық сот шешімін орындауға мәжбүрлеудің маңызы зор.
Тараптардың істі аралық соттың қарауына беру туралы келісімі шарт
болып табылғандықтан, ... ... ... жөн ... ... ... ... құқықтық шарттан туындайтын міндеттемені, тіпті, бұл шарт
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасымен көзделмесе де, тараптар
ерікті ... ... ... ... ... ... ... бәрін жасауға мәжбүрленуі мүмкін, өйткені шарттық міндеттемені
орындау мемлекеттік биліктің күшімен қамтамасыз етіледі.
Айта кететін жайт, Қазақстан ... ... ... ... сот органдары, басқа мемлекеттердің соттары, сондай-ақ
шетелдік арбитраждар да кірмейді, соған қарамастан олардың ... ... ... ... ... ... ешкімнің күмәні
жоқ.
Аралық соттар мен мемлекеттік соттардың жалпы ... ... ... ... мемлекеттік соттармен кез келген сот шешімдерінің,
оның ... ... ... соттар шешімдерінің орындалуының жалпы
ортақ жүйесінің болуымен тығыз байланысты. Сонымен қатар ... ... ... ... тануды жүзеге асырады және олардың орындалуына
құжаттар береді. Аралық сот шешімін тану ... сот ... ... ... ... ... сақтағанын және арбитраждың өзінің
барлық қажетті процедураларды сақтағанын тексереді.
Аралық сот шешімін тани отырып, оны ... ... үшін ... ... ... ... мемлекет атынан сот ... ... ҚР Бас ... ... ... ... ... ҚР АІЖК-сі, Атқарушылық іс жүргізу және сот
орындаушыларының ... ... ... ... ҚР сот жүйесі соттарының шешімдерінен басқа аралық және
басқа да соттардың ... ... ... ... ойы таң қалушылық тудырады. Прокурор
өзінің қарсылығында ҚР ... ... ... ... мәні ... ... ... бұл бапқа және аталған заңның 5, 6-баптарына ... ... ... нормалары мәні жағынан қазақстандық
аралық соттардан ерекшеленбейтін шетелдік және ... ... ... ... ... ... аралық соттары, халықаралық, шетелдік
аралық (арбитраждық) соттар тең құқықтық жағдайда болып табылады. ҚР ... бұл ... ... арбитраждар пайдасына бұзуға талпыныс
жасап ... кету ... ... іс ... және сот орындаушыларының
мәртебесі туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... соттардың және арбитраждардың
шешімдері негізінде берілген атқару парақтары» ... ... ... ... ... ... сот» ... синоним
болып табылғандықтан, аталған заңның 4-тармағы республикада ... ... ... ішкі ... ... ... негізінде
берілуі тиіс деп санауға мүмкіндік береді.
3. ҚР Бас ... ... ... ... шығарылған
негіздердің бірі – аралық соттардың өздерінің мәртебесі және
нысаны бойынша қоғамдық құрылымдарға жататындығы туралы ... ... ... ... деп ... бұл ... бірлестіктерді айтып отыр. Аралық соттардың шешімдерін
мәжбүрлеп орындауды, ... ... ... ... деп ... ҚР Бас прокуроры өзінің наразылығында сілтеме жасап отырған
ҚР ... ... ... аралық соттарға еш қатысы жоқ.
1996 жылдың 31-мамырындағы «Қоғамдық ... ... ... ... сәйкес, қоғамдық бірлестіктер ұғымына ... ... және ... ... да ... ... сот саяси партия да, кәсіподақ та, азаматтардың бірлестігі
де болып табылмайды, оны қоғамдық ... ... ... ... ол
заңды тұлғаның ұйымдық құқықтық нысаны ... ... ... ... ... ... шешу тәсілі болып табылады. Әдетте, аралық соттар
сауда-өнеркәсіптік палаталар, қорлар, биржалар жанында, ... ... және т.б. ... ... сұрақтың қаржылық жағын қарастырайық. Аралық ... ... үшін ... сот ... ... ... оның сомасынан бюджетке
мемлекеттің заңдары көздеген барлық ... ... ... ... ... соттардың шешімдерін орындау
жөніндегі шығындар борышқордың есебінен өтеледі. Атқарушылық іс жүргізу
және сот ... ... ... Қазақстан Республикасының
Заңының 77-бабының 1-тармағымен қандай соттың шешімі орындалатындығына
қарамастан өндірілетін ... ... ... 10 ... ... ... ... ҚР Бас прокуратурасының аралық соттардың шешімдерін
мәжбүрлеп орындауды енгізу мемлекет қазынасынан ... ... ... ... ... ... ... болып қана қоймай, сонымен қатар Қазақстан
Республикасындағы қолданыстағы заңнамаға және іс ... ... ... ... ... дәйекті сынға ұшырағаннан кейін наразылығын
қайтарып алған ҚР Бас ... 2002 ... ... ҚР Жоғарғы сотының
аталмыш қаулысына қайтадан наразылық келтірді.
Бас прокурор наразылығындағы дәйектердің негізсіздігіне қарамастан,
ҚР Жоғарғы соты 2002 ... ... №15 ... 2001 ... ... нормативтік қаулысының күшін тиісті заң қабылданғанға дейін
тоқтатып қойды.
Сөйтіп, Қазақстан ... ... сот ... күні Азаматтық
және Азаматтық іс жүргізу кодекстерімен мойындалатын, бірақ толық құқықтық
вакуумдегі ұғым болып табылады, өйткені ол ... ... ... ... ету механизмдерінен айрылған.
Қазақ гуманитарлық заң университеті Жеке ... ... ... ... тобы ... ... ... И.П.Грешников, Е.Б.Осипов) ... ... ... ... (GTZ) және ... университетінің
профессоры Рольф Книпердің қатысуымен 2002 жылдың 17-қаңтарында аралық ... заң ... ... ... Бұл бір бірімен тығыз байланысты
үш заң жобалары болатын: «Халықаралық коммерциялық ... ... сот ... ... іс ... ... өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» заңдар ... ... ... ... ... онда олар ... ... Тек ҚР Президентінің араласуымен Өкімет аралық сот туралы заң
жобасын дайындау туралы 2002 жылдың ... ғана ... ... жылдың 12-қыркүйегінде ҚР Премьер-Министрі орынбасарының кеңесінде
• ҚР Жоғарғы сотының «Аралық сот туралы» ... ... ... ... туралы бастама көтеру қажеттігі туралы ұсынысымен
келісу туралы;
• Заң жобасының ... ... ҚР ... министрлігін бекіту
туралы;
• Аралық сот шешімін мәжбүрлеп орындауға қатысты нормаларын алып ... заң ... ... ... ... ... нұсқада заңды қабылдаудың, алайда, мәні жоқ екендігі айқын.
Атап көрсету қажет, яғни егер аралық сот ... ... ... ... ... ... онда бұл ... сот болып табылмайды.
Мұндай мекемені дауды шешудің баламалы процедураларының бір нысаны ретінде
сипаттауға болады.[49]
Ал дәл осы уақыттарда жақын ... ... сот ... ... ... орын ... Мысалы, 2002 жылдың ... ... ... ... ... арбитраждар
туралы» Заңды қабылдады, 2002 жылғы 24-шілдеде Ресей Федерациясы ... ... ... туралы» Федералдық заңды қабылдады. Бұл
мемлекеттердің жаңа заңнамасында аралық соттарға нақты ... ... ... бар. Атап ... ... ... ... аралық
сот шешімін болашақта орындауға қатысты қамтамасыз ету шараларын ... ... ... ... ... ... сот ... бойынша
атқару парағын беру туралы істерді қарау мерзімі бір ... ... ... сот ... тану және ... ... толығымен
халықаралық құқық нормаларына сай келеді.
Қазіргі уақытта Қазақстанда ... ... ... ... ... отырып және қазақстандық аралық соттардың
шешімдерін мұндай орындаудан бас тарта отырып, біз ... ... ... ... қарағанда шетелдік азаматтық құқықтық қатынас
субъектілерінің бұзылған құқықтарын толығырақ қорғап отырмыз. ... ... ... қызметінің нәтижесінде қазақстандық
кәсіпкерлер экономикалық ... ішкі ... ... шешу ... отыр. Қалыптасқан жағдайдың нәтижесінде Қазақстандағы аралық
соттардың ... ... ... ... олардың Қазақстаннан
басқа мемлекеттерге ығыстырылуы орын алып отыр. Мысалы, «IUS» заң орталығы
ресейлік ... ... ... кәсіпорын – Санкт-Петербургте аралық
сотты құрды, оның ... ... ...... аралық соттарды жою ең алдымен кіші және орта бизнес
өкілдерінің мүддесіне қиынға соғады, өйткені ол ... осы ... ... ... ... және объективті баламалы тәсілінен
айырады. Ірі компаниялар үшін шетелдік немесе ... ... ... егер іс ... ... жүргізілетін болса да, қиынға
соқпайды.Талаптың үлкен ... және ... ... кез келген
арбитраждық шығындарды өтеуге ... ... ... ... компаниялар
үшін бұл іс жүзінде мүмкін емес. Сөйтіп, мемлекеттік соттардан ... ... жол жоқ. ... ... өзі ... сот ... ... болар. Алайда, бұл кәсіпкерлерді дауды шешудің баламалы ... ... ... және ... келгенде, құқықтарына нұқсан
келтіруді білдіреді.[50]
2001-2002 жылғы орын алған оқиғалар аралық сот туралы заң ... ... ... ... Бұл ... ... ... бірнеше
ірі-ірі конференциялар өткізіп, өздерінің жоғарыда ... ... ... ... бірі 2003 жылдың 3-ақпанында Астана қаласында
өтті. Қазақ гуманитарлық заң университеті Жеке ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық
сауда құқығы бойынша БҰҰ Комиссиясы (ЮНСИТРАЛ) және ... ... ... халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... ... оның ... ҚР Президентіне, ҚР Парламентіне, ... ... ... ... ... Жеке ... ғылыми-зерттеу
институты дайындаған заң жобаларын қабылдау сұралған болатын.
Дегенмен 2003 жылдың 29-тамызында ҚР ... №883 ... ҚР ... ... ... Аралық соттар туралы Заң жобасы
енгізілді. Бұл заң ... ... сот ... ... ... ... оның негізіне жоғарыда айтылған Жеке құқық ... ... заң ... ... Бұл заң ... көп екендігі туралы осы саладағы зерттеушілер айтып үлгерді.
Біз де сол ... ... ... отырып, оның басқа да
кемшіліктеріне, жалпы аралық сот ... заң ... ... ... қатысты ойларымызды осы жұмыстың "Қазақстан ... ... ... заң ... ... ... мәселелер" деп аталатын
соңғы параграфында, жоғарыда аталған екі заң ... және ... ... ... ... ... отырып,
тоқталмақпыз.
2.2. Аралық соттар туралы заң жобасына қатысты кейбір мәселелер
Азаматтық құқықтарды қорғау нысандарының ... ... ... ... ... бет бұрған дүние жүзі мемлекеттерінде
маңызы артып отыр. Дау тараптарының кең құқықтарын қамтамасыз ... ... ... оның ... ... орындауды қамтамасыз ететін тиісті
нормалардың заңнамада жоқтығынан Қазақстан Республикасында дами алмай
отырғандығы ... ... ... және ... ... ... ... туралы бірнеше конференциялар өткізілді, сондай-ақ ... ... ... ... дің Жеке ... ... ... Аралық соттар туралы заң жобасын ұсынғандығын да ... ... ... әлі күнге дейін жағдай өзгерген жоқ. Дегенмен, 2003 ... ... ҚР ... №883 ... ... ... туралы заң жобасы
(әрі қарай – Жоба ) ҚР Парламент ... ... ... ... бұл ... ... ... күмән туғызады.
Жеке құқық ғылыми-зерттеу институтының директоры М.К. Сулейменов
аталған Жобадағы “халықаралық аралық сот ” ... ... ... ... ... және ... ... сотқа анықтама беруге
қатысты ойларын білдірген болатын.[51] Оның айтуынша, “халықаралық аралық
сот” термині ... ... ... ... сондықтан оның
орнына “халықаралық коммерциялық арбитраж” терминін ... ... ... халықаралық аралық сотты ”резидент” және ”резидент ... ... ... өте тар және қарапайым болып табылады. Дауға тек
резиденттер қатысатын, ал даудың өзі халықаралық сипатта ... ... ... ... ... бұл ... ... ЮНСИТРАЛ-дың
“Халықаралық сауда арбитражы туралы” Өлгі заңының 1-бабының 3, ... ... ... алу ... ... элементпен
шиеленістірілген азаматтық-құқықтық қатынастар ұғымын қолдану қажет.
Сонымен ... ... ... ... ... ... тек
тараптардың келісімімен шектеу ҚР АК-нің ережелеріне қайшы ... ... ... құқығын қолдану негіздеріне тараптардың
келісімімен қатар, заң актілерімен бекітілген жағдайларды да ... ... К. ... жоғарыда аталған ой-пікірлері қолдауға тұрарлық.
Жобада осы аталған кемшіліктерге қоса өзге де ... ... ... өз ой- ... білдіре кеткен жөн тәрізді.
Жоба халықаралық коммерциялық арбитраж бен аралық сот қызметін қатар
реттейтіндіктен, оның қай нормасы ... ... ... ал ... ... арбитраж қызметіне қатысты екендігін анықтау
мүмкін емес. Ал, егер оны екеуінің де ... ... ... ... ... біз бүкіл дүние жүзіндегі орын алып отырған үрдіске қарсы
шығамыз. Мысалы, Батыс Еуропа ... ... ... және ... соттың мәртебесін жеке көрсетпейді. Былайша
қарағанда, реттеу тәсілі ... ... ... ... ... ... ішкі дауларды қарайтын аралық соттар халықаралық
коммерциялық арбитраж ... ... яғни ... ... ... Ал, бізде, керісінше, яғни халықаралық коммерциялық
арбитраждың құқықтық жағдайы аралық ... ... Айта ... ... көпшілік ережелер “Ресей Федерациясындағы аралық соттар
туралы “ 2002 жылы ... ... ... ... заңының
ережелерімен ұқсас болып келеді. ... ... ... арбитраждың қызметін 1993 жылы 7-шілдеде қабылданған ... ... ... ... Заң ... Бұл жерде Ресейдің
“Халықаралық коммерциялық арбитраж” туралы Заңы ... ... заң ... деген заңды сұрақ туындайды. Егер Жобаны қазіргі ... ... ... ... арбитраж бүкіл әлемде
қалыптасқан, ЮНСИТРАЛ-дың Өлгі заңымен бекітілген ... ... ... кәсіпкерлердің шетелдік әріптестері біздің заңды
түсінбей, дауларын ... ... ... арбитраждарына бергісі
келмеуі мүмкін.
Жобаның 13-бабының 5-тармағына ... ... ... шешу ... ... ... құрылу тәртібі, егер тараптар өзгеше белгілемесе,
мынадай тәртіппен жүзеге асырылады:
1) үш ... ... ... ... сот ... ... ... әрбір
тарап бір аралық судьяны, ал екі осындай тәртіппен сайланған аралық
судьялар үшінші аралық ... ... ... бірі бұл ... ... ... соң 15 күн ішінде
аралық судьяны сайламаса немесе екі ... ... ... ... бастап 15 күн ішінде үшінші аралық судьяны сайламаса, аралық сотта
даудың ... ... және бұл дау ... ... ... берілуі
мүмкін.
2) егер дауды аралық судья жалғыз шешуі тиіс ... бір ... ... сайлау туралы ұсынысымен басқа тарапқа жүгінген ... 15 күн ... ... ... ... ... онда даудың
аралық сотта қаралуы қысқартылады және бұл дау ... ... ... ... нормаларда “аралық сот” деген ұғымды біз ... ... ... ішкі дауларды қарайтын аралық сот ретінде
де ... ... ... сот ... ... және ... ... туралы” ЮНСИТРАЛ-дың Өлгі заңында мұндай жағдайда сайланбаған
аралық судьяны тұрақты аралық сот ... ... сол ... ... ... ... Егер ... норма қабылданса, даудың аралық
сотта қаралуын қаламайтын тарап үшін ... ... ... ... яғни ... ... ... сайламаса болғаны, аралық талқылау қысқартылады, ол
тарап ... созу үшін кең ... ... ... ... ... да ... келісіміне деген көзқарас өзгеше, яғни олар “шарт
орындалуы тиіс” деген ... ... олар ... ... ... жеткізуге тырысады.
Жоғарыда Жобаның көптеген ережелерінің Ресейдегі аталмыш заңының
ережелерімен сәйкес ... ... ... бұл нормалар сол
заңның нормаларына сай келеді. Бұл ережелердің ішкі ... ... ... үшін де кері ... ... жайлы ресей ғалымдары
жазған болатын.[53] Дегенмен бұл ережені ішкі аралық соттардағы қаралатын
дау тараптарының бір мемлекет ... ... ... Бірақ, айта кету қажет, қазіргі уақытта мұндай ереже аралық сот
қызметінің дамуына ... ... ... ... ... мұндай нормалар түпкілікті қолданылмауы тиіс.
Аралық сот пен халықаралық коммерциялық ... ... бір ... ... ... ... бір ... ретінде Жобаның
23-бабын келтіруге болады. Ол баптың 1-бөлігінде былай делінген: “Аралық
сот талап ... ... ... ... ... туралы ұйғарым
шығарады, азаматтық іс жүргізу заңнамасына сәйкес, тараптарды оның ... ... ... жауапкерге талап арызға жазбаша қарсылық білдіруді
ұсынады”. Бұл жерде халықаралық коммерциялық арбитражға ... ... ... ... ... ... қолданылмайтындығын айту қажет. Егер
ішкі дауларды қарайтын ... сот ... ... болсақ, онда оларды ҚР-ның
азаматтық іс ... ... ... ... ... болады.
Дегенмен ішкі азаматтық дау субъектілеріне іс жүргізу ... ... ... беру артық болмас еді.
Сонымен бірге Жобаның ... ... ... ... ... ... және нормативтік құқықтық ... ... және ... тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзбайтын
жағдайда бітімгершілік келісімін жасау ... ... ... ... Бұл ... ... ... “заңға және нормативтік құқықтық
актілерге қайшы келмейтін” деген ... ... ... арбитражға
қатысты артық және түсініксіз болып табылады. Біріншіден, бұл жерде ... заңы ... сөз ... ... ... ... коммерциялық арбитраж қызметінде оның шешімін орындау кезіндегі
“жария тәртіпке қайшы келу” негізінен басқа халықаралық ... ... ... да бір ... ... ... қайшы келу
негізімен шектеуге жол берілмеуі тиіс.
Жоғарыда айтылған кемшіліктермен қатар Жобаның біз ... ... да ... ... Жобаның құрылысы жүйесіз, яғни ... ... ... ... ... сот пен ... ... арбитраж
қызметін қоса реттегенімен қатар, халықаралық коммерциялық арбитраж үшін
артық болып табылатын аралық ... ... ... ... ... сот ... хаттамасы, тараптардың сот отырысына қатысуы және т.
б. сияқты нормаларды көздейді.
Екіншіден, Жоба талапты қамтамасыз ету ... ... ... 2002 ... ... ... Федерациясындағы аралық
соттар туралы” Заңында “Аралық соттың қамтамасыз ету шаралары туралы өкім
ету өкілеттігі” деп аталатын бап бар. Бұл ... ... ... ... ұмыт ... ... Бүкіләлемдік тәжірибеде
аралық соттың талапты қамтамасыз ету шараларын қабылдау ... ... ... ... ... ... ... ету
туралы өтінішімен жүгінуі және құзыретті соттың қамтамасыз ету шараларын
қабылдауы аралық сотқа дауды беру ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, аралық соттың шешімі
шешім ... ... ... ... сот шешімінің күшін жою туралы өтініш
берген тарап:
1)
5) ... сот ... ... ... және ... ... тәртібіне қайшы келетінін;
6) дау аралық талқылау нысанасы бола ... ... ғана ... ... ... жатады.
Бүкілдүниежүзілік, халықаралық тәжірибеде бұл аралық сот шешімінің
күшін жоюдың аталған екі негізін тараптар дәлелдеуге ... ... оны ... ... Бұған көп мысалдар келтіре беруге болады (ЮНСИТРАЛ-дың
“Халықаралық сауда арбитражы туралы” Өлгі ... ... ... туралы” Заңының 55-бабы және т.б.).
Бұл екі негізді дәлелдеу міндетін тараптарға жатқызу тараптар үшін
қосымша қиындық және ... қате ... ... ... ... ... ақылға қонымсыз жағдайлар қалыптасады. ... егер ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының жария тәртібіне
қайшы келетін немесе ... ... ... ... ... ... ... бола алмайтындығын дәлелдей алмады делік. Мұндай жағдайда
бұл шешімнің орындалуға жататындығы туралы қорытынды шығады. ... ... сот ... ... жоюдың екі негізін анықтау міндеті сотқа
жүктелуі тиіс.
Төртіншіден, Жобаның 4-бабының 2-тармағында заңдылық қағидасының
аралық судьялардың және ... ... ... тек ... Конституциясы нормаларына қайшы ... ... ... ... ... нормаларын, ... заң және ... да ... ... ... ... екендігін білдіретіндігі туралы айтылған. Жоғарыда айтылғандай,
шетелдік құқықты таңдауды тек ... ... ... ҚР ... жеке ... ... ... қайшы келеді.
Бесіншіден, Жобадағы кемшіліктердің бірі мерзімдерге байланысты.
Мысалы, Жоба бойынша ... ... ... ... бес күн. Ал ... аталған Өлгі заңында бұл мерзім он бес күнді құрайды. Сондай-ақ, Жоба
бойынша қосымша шешім шығару ... ... ... ... он ... ... Өлгі ... сәйкес, бұл мерзімдер отыз күн. Жобадағы
бұл мерзімдер Ресейдің ... ... ... сот ... ... ... ... бір қарағанда жай ғана формальдылық сияқты.
Алайда халықаралық деңгейде бұл мерзімдер аздық етеді.
Алтыншыдан, ... ... ... ... ... ... ... ол жасалған тәртіпте тоқтатылуы мүмкін”
деген ереже артық. Себебі, ... ... ... ... ол ... ... ... басқа да жолдармен тоқтатыла
береді. ... ... ... жасалуына қарамастан талапкер мемлекеттік
сотқа жүгінсе, жауапкер оған қарсылық білдірмесе, аралық келісімнің ... деп ... және іс ... ... ... ... 20-бабының 2-тармағында нақты дауды шешу үшін
құрылған аралық соттың аралық талқылауды тараптар келіскен ... ... ... ... Ал, егер ... ... ... келіспеген
жағдайда нақты дауды шешу үшін құрырлған ... ... ... ережеге
сәйкес аралық талқылауды жүзеге асыратындығы айтылмаған.
Сонымен, қорыта келе айтарымыз, ... ... ... ... ... ... қабылдау ҚР-да аралық соттардың және
халықаралық коммерциялық ... ... ... ... ... ... Жеке құқық ғылыми-зерттеу ... заң ... ... кемшіліктер өз шешімін тапқан тәрізді.
Біріншіден, бұл заң жобалары дүние ... ... ... ... аралық сот туралы заңнамасын негіздеген 1985 жылғы ЮНСИТРАЛ-дың
“Халықаралық сауда арбитражы туралы” Өлгі заңы ... ... бұл ... ішіндегі аралық сот туралы заң жобасы әлемдегі орын
алып отырған үрдіске сай келеді, яғни аралық соттардың ... ... ... ... ... оның қызметін кең құқықтармен
қамтамасыз етеді. Аталған жобалардың қабылдануы Қазақстан Республикасындағы
аралық соттар қызметінің дамуына үлкен әсерін тигізері сөзсіз.
Сонымен ... ... Жеке ... ... ... заң ... ... жағдайда, жоғарыда аталған
кемшіліктерге қатысты тиісті ... ... ... 2003 ... ... ҚР Парламент Мәжілісіне енгізілген Аралық сот туралы заң
жобасын қабылдаудың да ... ... ... ... сай ... ... ... жағдай жасайтындығына сенімдіміз.
Қорытынды
Өткен ғасырдың соңғы жылдары көптеген Еуропа ... ... ... ... сот туралы заңдар ЮНСИТРАЛ-дың
1985-жылғы «Халықаралық сауда арбитражы туралы» Өлгі заңы негізінде ... ... 1998 ... Швецияда 1999 жылы, Чехияда 1994 жылы,
Словакияда 1996 ... ... 1996 жылы және т.б.). ... ... астам еуропа және басқа континент мемлекеттері – ... ... ... (АҚШ-ның штаты), Иран, Беларусь және Канада, Гонконг,
Нигерия, Украина, Корея және ... ... ... сот ... ЮНСИТРАЛ-дың аталған Өлгі заңына негіздеп отыр.
Германияда 1998 жылдың 1-қаңтарында қабылданған «Аралық сот іс
жүргізуін жаңа ... ... деп ... заңды қабылдауға берілген ресми
негіздемеде ол заңды қабылдаудың мақсаты төмендегіше түсіндіріледі:
• Германияның әлемдік экономикаға интеграциялануының ... және ... ... дау тараптарының өздері
бекіткен қағидаларды ескере отырып, туындаған ... ... ... ... ... ... ету ... Экономикалық айналымның неміс және шетелдік қатысушыларының
бостандығын және өзара сенімділігін арттыру үшін;
• Аралық сот іс ... ... ... ... ... іс жүргізуге бәсеке ретінде емес, оған қосымша ретінде
дамыту үшін;
• Тараптардың өздері ... ... шешу үшін ең ... жұмылдыра алатын дауды қарау процедураларын құру
арқылы онсыз да жүгі көп мемлекеттік соттардың ... ... ... ... ... ... ... орнына айналу
үшін, өйткені бұл елге ақшалай кірістер әкеледі;
• Осылардың барлығымен қатар, ... ... ... ... қорғау және құқықтық мемлекеттті жетілдіру
бойынша міндеттерді орындау үшін.[54]
Мұны келтіріп отырған себебіміз, Қазақстан ... ... ... реттейтін сапалы заңның қабылдануы осындай ... еді және тек қана ... ... ... дүние жүзі мемлекеттері осы
тектес мақсаттарды алдарына ... ... ... ... ... ... да ... аралық сот, халықаралық коммерциялық арбитраж
қызметін дамытуға күш салып келеді.
Сонымен, ... ... 2003 ... ... ... ... №883 ... ҚР Парламенті Мәжілісінің қарауына
енгізілген Аралық соттар туралы заң жобасы қазіргі күйінде қабылданбауы
тиіс. ... ... ... ... біз ... аталған мақсаттарға
қол жеткізе алмаймыз, аралық соттардың ... ... ... ... ... коммерциялық арбитраж қызметінің дамуына ... ... ... ... шетелдік әріптестері заңнаманы
түсінбейтін болады, олар өздерінің ... ... ... ... орын ... ... ... бермейтін болады. Сондықтан
аралық соттың құқықтық ... ... ... ... мәртебесіне жақындату қажет, не аралық сот қызметіне кейбір
шектеулер белгілегіміз ... ... ... қызметін толық заңда
реттегіміз ... ... сот ... халықаралық коммерциялық арбитраж
туралы заңнан бөлек заң ... ... ... ... үшін ... сотта дауды қараудың
тиімді болатындығы анық. Жоғарыда айтылғандай, ол тиімділіктердің арасында
істі ... ... және ... ... ... ... құру
мүмкіндігін, судьяларға, сондай-ақ олардың шығарған шешімдеріне « жоғары
сенім» факторының болуын, құпиялылығын, ... ... шешу ... және ... ... мүмкіндігін және т.б. айтуға болады.
Ынтымақтастық ... ... ... да ... зор, ол ... ... ... байланыстарын әрі қарай жалғастыруға қажетті жағдай
туғызады. Өкінішке орай, дауды ... осы бір ... ... ... кең жая ... отыр.
Қазақстан Республикасында орын алып отырған жағдайға таң қалушылығын
Ресей Федерациясы Жоғарғы арбитраждық сотының төрағасы В.Ф.Яковлев ... ... ... «Ресей мен Қазақстанда өткізілген сот-құқықтық
реформаның айырмашылығы мен ұқсастығы неде» деген сұраққа берген жауабында
білдірген еді: ... ... ... ... ... айырмашылықтар
бар. Мысалы, біз Ресейде коммерциялық дауларды қарайтын ... ... ... ... ... белсенді түрде қосуға ұмтылып
келеміз. Бірақ, менің білуімше, Қазақстанда бұлай емес. Ал ... ... ... ... үлкен тәжірибе жинақталып-ақ қалды. ... ... жүгі өте ... сондықтан біз олардың жүгін жеңілдету
тәсілдерін іздейміз. Және бүкіл әлем ... ... ... ... ... осы ... келеді».[55]
Пайдаланылған нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. ... ... ... ... 1996 жылғы №4.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27.12.1994. ... ... ... ... 1994 ... 23-24
номерлерінің қосымшасы.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... 1999 жыл, ... ... Қазақстан Республикасы төрелік соттарының шаруашылық дауларын шешу
тәртібі туралы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңымен күші жойылды. Вед., 1992, №5. ст.
102
5. Атқарушылық іс ... және сот ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Парламентінің жаршысы, 1998 жыл, №13, 195-құжат.
6. Қазақстан Республикасы Министрлер кабинетінің Экономикалық дауларды
шешуге арналған ... сот ... ... бекіту туралы №356 қаулысы.
04.05.1993. 07.12.2001 жылғы ҚР Үкіметінің қаулысымен күші ... суд: ... ... и практика (Arbitration
court( legislation, theory and experience): ... ... ... / ... ... ... и др.; ... и
отв.ред. к.ю.н. И.П.Грешников. – Алматы: Юридический центр «IUS»,
2000. – 336 с.
7. Постановление ... РК “О ... ... ... ... ... Республики Казахстан от 4 мая 1993
года №356. ... САПП ... ... 2001 г., ... Аралық сот шешімдерін мәжбүрлеп орындату туралы арыздарды ... ... ... ... Жоғарғы сотының №14 Қаулысы.
19.11.2001. Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының бюллетені, қазан-
октябрь, 2001.
9. Нормативное постановление Верховного суда РК от ... г. №15 ... ... ... Республики Казахстан на нормативное
постановление Верховного суда Республики Казахстан №14 от 19 ... г. О ... ... ... ... о принудительном
исполнении решений третейских ... В кн.: ... суд ... ... правового регулирования. Материалы международной
научно-теоретической конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. ... ...... КазГЮУ, 2003.
10. Постановление Конституционного совета РК от 15.02.2002 г. №1 Об
официальном толковании пункта 2 ... 13 и ... 1 ... ... ... ... Юридическая газета от 27 февраля
2002 года №8.
11. Доплнительное постановление ... ... РК от ... №1/2 О ходатайствах Верховного суда ... ... ... ... РК в ... постановления Конституционного
совета Республики Казахстан Об официальном толковании пункта 2 ... и ... 1 ... 75 ... ... Казахстан от 15 февраля
2002 г.
Пайдаланылған халықаралық құқықтық актілер және ... заң ... ... ... ... о ... торговом арбитраже от 21 июня
1985 г. В кн.: Третейский суд в ... ... ... Материалы ... ... - ... 3 ... 2003г. ... М. К. ...
Алмты: КазГЮУ, 2003.
13. Арбитражный регламент ЮНСИТРАЛ от 15 декабря 1976 г. В кн.: ... в ... ... правового регулирования. Материалы
международной научно-практической конференции. - ... 3 ... ... М. К. Сулейменов. – Алмты: КазГЮУ, 2003.
14. Конвенция о признании и приведении в ... ... ... (Нью-Йорк, 10 июня 1958 г.) ... В кн.: ... суд в ... ... правового
регулирования. Материалы ... ... - ... 3 ... 2003г. ... М. К. ... ... КазГЮУ, 2003.
15. Европейская конвенция о Внешнеторговом арбитраже (Женева, 21 апреля
1961 г.). В кн.: Третейский суд в ... ... ... ... ... ... - Астана, 3 февраля 2003г. /Отв.ред. М. К. Сулейменов. –
Алмты: КазГЮУ, 2003.
16. Федеральный закон Российской ... от 24 июля 2002 г. ... ... в Российской Федерации”. В кн.: Третейский суд ... ... ... ... ... ... конференции. - Астана, 3 февраля 2003г. /Отв.ред.
М. К. Сулейменов. – Алмты: КазГЮУ, 2003.
17. Закон “Об арбитраже” Швеции (вступил в силу с 1 ... 1999 г.). ... ... суд в ... ... правового регулирования.
Материалы международной научно-практической конференции. - Астана, 3
февраля 2003г. ... М. К. ...... КазГЮУ, 2003.
18. Закон по новому регулированию законодательства об арбитраже от ... 1997 г. ... в силу с 1 ... 1998 г.). В кн.: ... в ... ... ... регулирования. Материалы
международной научно-практической конференции. - Астана, 3 февраля
2003г. /Отв.ред. М. К. ...... ... 2003.
Пайдаланылған әдебиеттер:
19. Арбитражный процесс / Под ред. проф. В.В.Яркова. – М., 1998.
20. ... М.М. ... ... ... – М.,1994.
21. В защиту коммерческого арбитража. // Юрист. №7 ... ... ... ... 3-е изд., ... и доп. / Под ... – М.: ООО «Городец-издат», 2000.
23. Дмитриева Г.К. Международный коммерческий арбитраж. – М., 1997.
24. Лазарев С.Л. ... ... – М.: ... ... ... ... ... арбитраж: Сб. статей и документов (на рус.
и ... яз.) / ... ... – Алматы: Юридический центр
«IUS», 2002.
26. ... ... ... ... / ... К.А.Бекяшев,
Г.К.Дмитриева и др.; Отв.ред. Г.К.Дмитриева. – 2-е изд., ... ... – М.: ТК ... ... Проспект, 2003.
27. Мы можем синхронизировать ... на ... ... с ... ВАС РФ В.Ф.Яковлевым. // Юрист
№12 (30) декабрь, 2003.
28. Право и ... ... в ... ... ... ... –Алматы: КазГЮА. 2001.
29. Розенберг М.Г. Практика ... ... ... – М., ... ... ... иностранных слов: Ок. 20000 слов. С48.3-е изд.,
стер. – М.: Рус.яз., 2000.
31. Суханов Е. А. Новый закон о ... ... ... суд. № ... ... ... Е.А. ... суды // Хозяйство и право. №3.2003.
33. ... суд в ... ... ... регулирования.
Материалы международной научно-теоретической конференции. – ... ... 2003 г. / ... ...... ... 2003.
34. Третейский суд: законодательство, теория и ... ... ... theory and experience): ... ... ... / ... П.Я.Грешников, М.К.Сулейменов и др.; Сост. и
отв.ред. ... ...... ... центр «IUS»,
2000. – 336 с.
35. Тынель А., Функ Я., Хвалей В. Курс международного ... ... ... ... В ... ... арбитража. // Юрист. №7 2003. стр. 16-17
[2] Гринкевич А.А. ... суд: ... и ... В кн.: ... арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. и англ. яз.) ... ...... ... ... «IUS», 2002. ... Бұл да сонда. 79-80 бет.
[4] Современный словарь иностранных слов: Ок. 20000 слов. С48.3-е изд.,
стер. – М.: Рус.яз., 2000.
[5] Международное ... ... ... / ... ... и др.; Отв.ред. Г.К.Дмитриева. – 2-е изд., перераб. и доп. –
М.: ТК Велби, изд-во Проспект, 2003. – С.631.
[6] Сулейменов М.К., ... Б.Г. ... ... ... В кн.: ... ... ... Сб. статей и документов
(на рус. и англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы: Юридический центр
«IUS», 2002. ... ... М.К., ... Б.Г. ... ... ... В кн.: ... коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов
(на рус. и англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы: Юридический центр
«IUS», 2002. С.141.
[7] Грешников И.П. ... ... ... и ... третейских
(арбитражных) судов в Республике Казахстан. В кн.: ... суд ... ... ... регулирования. Материалы международной
научно-теоретической конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / Отв.ред.
М.К.Сулейменов. – Алматы: КазГЮУ, 2003. – С.80-81.
9 В ... ... ... // ... №7 2003. стр. ... ... процесс: Учебник. 3-е изд., испр. и доп. / Под ред.
М.К.Треушникова. – М.: ООО «Городец-издат», 2000. – ... ... ... ... Учебник / Л.П.Ануфриева, К.А.Бекяшев,
Г.К.Дмитриева и др.; Отв.ред. Г.К.Дмитриева. – 2-е изд., ... и доп. ... ТК ... ... ... 2003. – ... да сонда.630-бет.
[10] Гринкевич А.А. Третейский суд: история и развития. В кн.:
Международный коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. ... яз.) / ... ...... Юридический центр «IUS»,
2002. С.104-105.
[11] Грешников П.Я. Третейское разбирательство: из опыта работы
Международного третейского суда Юридического ... «IUS». В ... ... ... Сб. ... и ... (на рус. и
англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы: Юридический центр «IUS»,
2002. ... ... С.Л. ... ... – М.: ... 1991. –
С.178-179.
[13] Грешников П.Я. Третейское разбирательство: из опыта работы
Международного третейского суда Юридического центра «IUS». В кн.:
Международный коммерческий арбитраж: Сб. ... и ... (на рус. ... яз.) / ... ...... ... центр «IUS»,
2002. С.41-42.
17 Қараңыз.:СУ РСФСР. –1918.– №26. –С. 420.
[14] ... И.П. ... суды в ... Казахстан. В кн.:
Международный коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. ... яз.) / ... ... – Алматы: Юридический центр «IUS»,
2002. С. 57-58.
19 Бұл да ... ... ... И.П. ... суды в ... ... В ... коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. и
англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы: Юридический центр «IUS»,
2002. С. 58-бет.
21 Бұл да ... 58-59 ... ... А.А. ... суд: история и развития. В кн.:
Международный коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. и
англ. яз.) / ... ...... ... центр «IUS»,
2002. С.96-99.
23 Грешников П.Я. Третейское разбирательство: из опыта работы
Международного третейского суда Юридического центра «IUS». В ... ... ... Сб. ... и документов (на рус. и
англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы: Юридический центр «IUS»,
2002. С. 42.
[17] Дмитриева Г.К. Международный коммерческий ... – М., 1997. – ... ... и ... ... в Республике Казахстан /
Отв.ред. М.К.Сулейменов. –Алматы: КазГЮА. 2001. ... ... Г.К. ... ... ... – М., 1997. – ... Бұл да ... бет.
[21] Бұл да сонда. 30-32 бет.
[22] Дмитриева Г.К. Международный коммерческий ... – М., 1997. – ... ... и внешнеэкономическая деятельность в Республике Казахстан /
Отв.ред. М.К.Сулейменов. –Алматы: КазГЮА. 2001. С.415
[24] Тынель А., Функ Я., Хвалей В. Курс ... ... ... ... 1999. – С.616, ... ... и внешнеэкономическая деятельность в Республике Казахстан /
Отв.ред. ... ... ... 2001. ... ... и ... ... в Республике Казахстан /
Отв.ред. М.К.Сулейменов. –Алматы: КазГЮА. 2001. С.415
[26] Бұл да сонда.416-бет
[27] Бұл да сонда. ... ... Е.А. ... ... ... третейским судом. – В
кн.: Арбитражный процесс / Под ред. проф. В.В.Яркова. – М., 1998. – С.409-
410.
[29] Богуславский М.М. Международное ... ......... М.Г. ... ... коммерческого арбитражного суда. –
М., 1997. – С.201; Дмитриева Г.К. Международный
коммерческий арбитраж. – М., 1997. – С.31-33; Тынель А., Функ Я., ... ... ... ... права. – Минск, 1999. – С.639.
[30] Международное частное право: Учебник / Л.П.Ануфриева, К.А.Бекяшев,
Г.К.Дмитриева и др.; Отв.ред. Г.К.Дмитриева. – 2-е изд., ... и доп. ... ТК ... ... Проспект, 2003. – С.610.
[31] Право и внешнеэкономическая деятельность в ... ... ... ... ... ... 2001. С.417-425
[32] Международное частное право: Учебник / Л.П.Ануфриева, К.А.Бекяшев,
Г.К.Дмитриева и др.; ... ... – 2-е изд., ... и доп. ... ТК ... изд-во Проспект, 2003. – С.647-648
[33] Басин Ю.Г., Сулейменов М.К. Третейский суд в Казахстане: проблемы
правового регулирования. В кн.: Третейский суд в ... ... ... ... международной научно-
теоретической конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / ...... ... 2003. – ... ... Ю.Г., Сулейменов М.К. Третейский суд в Казахстане: проблемы
правового регулирования. В кн.: Третейский суд в Казахстане: проблемы
правового регулирования. Материалы международной научно-теоретической
конференции. – ... 3 ... 2003 г. / ... ... ... ... 2003. – С.10.
[35] Басин Ю.Г., Сулейменов М.К. Третейский суд в ... ... ... В кн.: ... суд в Казахстане: проблемы
правового регулирования. Материалы международной научно-
теоретической конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / ...... ... 2003. – ... ... Е.А. Третейские суды // Хозяйство и право. №3.2003.
[37]Басин Ю.Г., Сулейменов М.К. Третейский суд в ... ... ... В кн.: ... суд в ... ... регулирования. Материалы международной научно-теоретической
конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / ... ... ... КазГЮУ, 2003. – С.11-12.
[38] Басин Ю.Г., Сулейменов М.К. Третейский суд в Казахстане: проблемы
правового регулирования. В кн.: ... суд в ... ... ... ... ... научно-теоретической
конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / Отв.ред. М.К.Сулейменов. ... ... 2003. – ... Грешников П..Я., Грешников И.П. Арбитраж в Казахстане.В кн.:
Международный коммерческий арбитраж: Сб. статей и документов (на рус. и
англ. яз.) / ... ...... ... ... ... С. ... Грешников И.П. Третейские суды в Республике Казахстан: правовое
положение. В кн.: Международный ... ... Сб. ... ... (на рус. и англ. яз.) / Отв.ред. И.П.Грешников – Алматы:
Юридический центр «IUS», 2002. С. ... ... Ю.Г., ... М.К. ... суд в ... ... регулирования. В кн.: Третейский суд в Казахстане: ... ... ... ... ... – Астана, 3 февраля 2003 г. / Отв.ред. М.К.Сулейменов. ... ... 2003. – ... ... Ю.Г., ... М.К. ... суд в Казахстане: проблемы
правового регулирования. В кн.: Третейский суд в ... ... ... ... международной научно-теоретической
конференции. – Астана, 3 февраля 2003 г. / Отв.ред. М.К.Сулейменов. –
Алматы: КазГЮУ, 2003. – С.20.
[43] В защиту коммерческого ... №7. 2003. стр. ... ... ... Арбитражное разбирательство в Германии и других странах
Европы. В кн.: Третейский суд в Казахстане: проблемы правового
регулирования. ... ... ... ... -
Астана, 3 февраля 2003г. /Отв.ред. М. К. Сулейменов. – Алмты: КазГЮУ, 2003.
– С.20-23.
[45] Суханов Е. А. Новый закон о ... ... ... суд. № 3-
4.2002. стр.10.
[46] Рольф Книпер. Арбитражное разбирательство в Германии и ... ... В кн.: ... суд в ... ... правового
регулирования. Материалы международной научно-практической конференции. -
Астана, 3 февраля 2003г. /Отв.ред. М. К. Сулейменов. – ... ... ... ... Мы ... ... законодательство на постсоветском
пространстве. Интервью с председателем ВАС РФ ... // ... ... ... 2003.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аралық соттар: түсінігі, азаматтық юрисдикция жүйесіндегі орны, маңызы, мүмкінділігі, артықшылықтары88 бет
Аралық соттар: құқықтық табиғаты64 бет
: резидент еместердің табыстарының салық есебі3 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығының жалпы сипаттамасы70 бет
Кеңестік дәуірде Қазақстан соттарының шешімдерін қайта қарау институттары6 бет
Сот билігінің ұғымы34 бет
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты4 бет
Шетелдік сот өндірісі9 бет
Қазақстандағы мамандандырылған соттар жүйесін құру19 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы өмірі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь