Азаматтық қоғам туралы ақпарат

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Азаматтық қоғам түсінігі
1.1. Азаматтық қоғам, мазмұны, түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Азаматтық қоғамдағы азаматтықтың жалпы мәселесі ... ... ... ... ... 9

2. Азаматтық қоғамдағы мемлекет және билік мәселелері
2.1. Мемлекет және азаматтық қоғам ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2. Азаматтық қоғам және билік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Азаматтық қоғамның пайда болуы жөнінде ғалымдар арасында екі түрлі көзқарас бар. Біреуі оны буржуазиялық қоғамның желісі дей келіп, нарықтық қатынастармен байланыстарады. Екіншілері ондай қоғам белгілі бір шамада қашан болмасын болған дейді.
Азаматтық қоғам идеясы өте ертеде пайда болды. Аристотель еңбектерінің өзінде азаматтық қоғамдағы меншіктің рөлі туралы пікірлері кездеседі. Ол кім меншікке ие болса, сол ізгіліктің, адамгершіліктің де иесі болады деп жазды.
Азаматтық қоғам деп мемлекеттік құрылымнан қалыптасатын әлеуметтік-экономикалық және мәдени – рухани қоғамдық қатынастардың жиынтығын айтады. Ол жеке тұлғаның емін-еркін дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік жасайды. Бұл қоғамда мемлекеттің жеке адам өміріне араласуына өте-мөте шек қойылады. Ал олардың атқаратын міндеттерін азаматтар өз еркімен оларға берген және орындалуын өздері тексереді [1].
Азаматтық қоғамның құрамына адамдардың өздері тудырған қауымдастықтар, азаматтардың өндірістік немесе жеке өмірі, олардың әдет ғұрып, салттары кіреді.
Азаматтық қоғамда адамдардың экономикалық, саяси және рухани өмірінің түрін еркін таңдауына және жүзеге асыруына заң жүзінде кепілдік беріледі. Олар мемлекет тарапынан қатаң тәртіпке алынудан сенімді түрде қорғалады.
Біздің жас еліміздің кешегісі мен келешегінің арасындағы байланысты мынадай қарапайым тұжырым бейнелей алады: тиімді экономика, либералдық қоғам, ұлттық қауіпсіздік.
Жиырмасыншы ғасырдың соңындағы басты саяси тағылым демократияландыру қағидасының ортақтығында жатыр. Біздің демократияға беттеген қозғалысымыз әмбебап заңдылықтарға бағына отырып, бірнеше мәселелерді шешуі керек. Бірінші, барлығы заңдарға сүйеніп өмір сүретін нақты құқықтық мемлекет құру. Екінші, демократия дегеніміз, қанша маңызды әрі бағалы екеніне қарамастан, саяси бостандық қана емес. Үшінші, саяси жүйені ырықтандырған кезде біз аймақтағы халықаралық экстремизм қысымының ұлғайып келе жатқанын, халықтын аса күрделі ұлттық және мәдени-діни құрамын ұдайы есте ұстауымыз керек.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бұл тақырыптың зерттелу деңгейі ТМД елдерінде өте жоғары деп айтсақ болады, атап айтар болсақ Ресей, Қазақстан елдері. Соңғы кездері Ресейде «Азаматтық қоғам» мәселесіне қатты көңіл бөлінуде: оның пайда болуы, дамуы, орнауы.
Қазақстанда бұл мәселе өте терең зерттелуде. 2006 жылы Қазақстанда «Азаматтық қоғам концепциясы» қабылданды. Бұл бағдарлама 2006-2011 жылдарға арналған. Мұндағы басымдылық Үкіметтік емес ұйымдарға (ҮЕҰ) берілген. Бұл тақырыптың зерттелуіне елеулі үлес қосқан Абай атындағы педагогикалық университеттің оқытушысы С.Мұсатаев. Ол мәселеге байланысты диссертациялық жұмыс қозғады. Оның пікірінше, Қазақстанды демократияландыруды одан әрі тереңдету ісі азаматтық қоғам институттарын дамытумен де тікелей байланысты. Ал азаматтық қоғам институтттарын дамыту мен ынталандырудың бірден бір жолы – билік тарапынан оларға деген сенімнің нығаюы, әлеуметтік әріптестіктің дұрыс жолға қойылуы.
Зерттеудің мақсаты. Қазіргі кездегі бұл мәселеге Батыс елдерінің де көп мән беріп жатқанын байқауға болады. Азаматтық қоғам мен мемлекет арасындағы қарым-қатынасты анықтау.
1. Алексеев С.С. Правовое государство судьба социализма. М.: Юридическая литература, 1998. – С. 64.
2. Коэн. Джин Л. Гражданское общество и политическая теория. М.: Весь мир, 2008. - С. 132.
3. ҚР-ның 2006-2001 жылдарға арналған Азаматтық қоғам концепциясы. Алматы: Юрист. - С. 39-40.
4. [2, 135б.].
5. Жамбылов Д. Саясаттану. Алматы.: Жеті жарғы, 2003. – С. 91.
6. Пугачев В.П., Соловьев А.И. Введение в политологию. М.: Аспект Пресс, 1995. – С. 195.
7. Радугин А.А. Политология. М.: Центр, 2001. - С. 56-58.
8. Мұсатаев С. Қазақстандағы билік пен азаматтық қоғам институттарының өзара әрекеттесуінің кейбір мәселелері. // - Саясат журналы. №2. 2007. С.22-23.
9. Баққұлов С. Құқық негіздері. Алматы.: Жеті жарғы, 2004. - С. 220-221.
10. Алексеев С.С. Общая теория права. М.: юридическая литература, 2000. – С. 79.
11. Ашитов З.О. Право суверенного Казахстана. Алматы.: Жетi жарғы, 1995. – С. 49.
12. Знас С.Л.. Источники права. // - Юридическая литература. 1998.
13. Сабикенов С. Право и социальные интересы. Алматы. Жеті Жарғы. 1998. – С. 54.
14. Сапарғалиев Г. Қазақстан мемлекетi мен құқығының негiздерi. Алматы.: Атамұра, 1994. – С. 96.
15. Нурпейсов А. Государство Казахстана от ханской власти к президентской республике. Алматы: Жеті жарғы, 1994. – С. 57.
16. Жоябергенқызы Н. Форумның жүгі ауырлық жүгі арта түсті. // - Түркістан. №17. 24 сәуір. 2008.
17. Узбекулы С. Хан Тәуке и правовой памятник. // - Алматы.: Жетi жарғы, 1998. – С. 247.
18. Понедельников А.В., Самыгин С.И., Старостин А.М., Верещагина А.В., Основы политологии. М.: МарТ. 2007. - С. 168-170.
19. Явич. Общая теория права. // - М.: юридическая литература. 1976.
20. Явич. Сущность права. // - М.: юридическая литература. 1998.
19. Маликов М.К. Проблемы реализации права. Иркутск. 1998.
20. Нұржанов Б.Г. Бейбіт мәдениеті жолында. Алматы. 2000. - С.96.
21. Adam Michnik. A New Evolution letters from Prison and Other Essays. Berkeley. University of California Press. 1985.
        
        Мазмұны :
КІРІСПЕ……………………………………………………………………..3
1. Азаматтық қоғам түсінігі
1.1. Азаматтық қоғам, мазмұны, түсінігі………………………………….5
1.2. Азаматтық қоғамдағы азаматтықтың жалпы мәселесі..…………......9
2. Азаматтық қоғамдағы мемлекет және ... ... ... және ... ... қоғам және билік
...........................................………….....28
ҚОРЫТЫНДЫ................................................................
........………….......25
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................……………...26
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Азаматтық қоғамның пайда болуы ... ... екі ... ... бар. ... оны буржуазиялық қоғамның
желісі дей келіп, нарықтық қатынастармен байланыстарады. Екіншілері ондай
қоғам ... бір ... ... болмасын болған дейді.
Азаматтық қоғам идеясы өте ертеде пайда болды. Аристотель еңбектерінің
өзінде азаматтық қоғамдағы меншіктің рөлі туралы ... ... ... меншікке ие болса, сол ізгіліктің, адамгершіліктің де иесі болады деп
жазды.
Азаматтық қоғам деп мемлекеттік ... ... ... және ... – рухани қоғамдық қатынастардың жиынтығын айтады.
Ол жеке ... ... ... ... ... ... ... Бұл
қоғамда мемлекеттің жеке адам өміріне араласуына өте-мөте шек қойылады. Ал
олардың атқаратын ... ... өз ... оларға берген және
орындалуын өздері тексереді [1].
Азаматтық қоғамның құрамына адамдардың өздері ... ... ... ... жеке ... олардың әдет ғұрып, ... ... ... экономикалық, саяси және рухани өмірінің
түрін еркін таңдауына және жүзеге асыруына заң жүзінде ... ... ... ... қатаң тәртіпке алынудан сенімді түрде қорғалады.
Біздің жас еліміздің кешегісі мен ... ... ... ... ... бейнелей алады: тиімді экономика, либералдық
қоғам, ұлттық қауіпсіздік.
Жиырмасыншы ғасырдың соңындағы басты ... ... ... ортақтығында жатыр. Біздің демократияға беттеген қозғалысымыз
әмбебап заңдылықтарға ... ... ... мәселелерді шешуі керек.
Бірінші, барлығы заңдарға сүйеніп өмір ... ... ... мемлекет
құру. Екінші, демократия дегеніміз, қанша маңызды әрі ... ... ... бостандық қана емес. Үшінші, саяси жүйені ырықтандырған
кезде біз аймақтағы халықаралық ... ... ... келе ... аса күрделі ұлттық және мәдени-діни құрамын ұдайы есте ұстауымыз
керек.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бұл тақырыптың ... ... ... өте ... деп айтсақ болады, атап айтар болсақ Ресей, Қазақстан
елдері. Соңғы кездері Ресейде «Азаматтық ... ... ... ... оның ... болуы, дамуы, орнауы.
Қазақстанда бұл мәселе өте терең зерттелуде. 2006 жылы ... ... ... ... Бұл ... ... жылдарға
арналған. Мұндағы басымдылық Үкіметтік емес ұйымдарға (ҮЕҰ) берілген. Бұл
тақырыптың зерттелуіне ... үлес ... Абай ... ... оқытушысы С.Мұсатаев. Ол мәселеге байланысты диссертациялық
жұмыс қозғады. Оның ... ... ... одан ... ісі азаматтық қоғам ... ... де ... Ал ... ... институтттарын дамыту мен ынталандырудың
бірден бір жолы – ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жолға қойылуы.
Зерттеудің мақсаты. Қазіргі кездегі бұл ... ... ... де ... беріп жатқанын байқауға болады. Азаматтық қоғам мен мемлекет ... ... ... туындайтын міндеттері:
- Азаматтық қоғам түсінігі, мазмұны;
- азаматтық қоғамдағы азаматтық мәселесі;
- мемлекет пен билік ... ... және ... ... ... және ... ... құрылымы. Кіріспеде азаматтық қоғам туралы алғашқы
ойлар айтылады. Ал негізгі бөлімінде азаматтық ... ... ... Қорытында бөлімінде тақырыпқа қысқаша шолу беріліп,
қортындыланады. ... ... ... 33 ... ... ... қоғам, түсінігі
1.1. Азаматтық қоғам, мазмұны, түсінігі
Адамның тіршілік болмастағы жағдайларын, тұлғалар мен ... ... ... ... мен ... ... ететін қоғамдық қатынастың, формалды және формалды емес те
құрылымдарының жиынтығы.
Азаматтық қоғам идеясы өте ... ... ... ... ... бір ... ... меншіктің рөлі туралы ... Ол кім ... ие ... сол ізгіліктің, адамгершіліктің де
иесі болады деп жазды. Өзінің «Саясат» және «Этика» еңбектерінде Аристотель
мемлекеттік институттармен қатар, ... ... ... емес
құрылымдар: отбасы, шаруашылық бірлестіктер, мәдени-рухани топтар және т.б.
құрылымдарды ... Осы ... алып ... ... ... яғни «cocietas civilis» туралы ойлары әлі күнге дейін белсенді ... Оның ... ... бір ... тұлғалық түрі, жеке меншік
құқық, индивидуалды отбасы, аөаматтардың мемлекеттен өз ... ... ... ... ... бұл ... ... үлес қосқандар Т. Гоббс, Ж.Ж. Руссо, Т.
Пейн және т.б.. Дегенмен, ... ... ... ... ... еңбек
еткен немістің атақты фәлсафашысы Гегель. Оның ойынша, азаматтық ... ... ... ... ... топтарды, таптарды
корпорацияларды, институттарды қамтиды. Олардың мақсаты ... және ... ... ... ... ... ... [3].
Азаматтық қоғам жеке тұлғаның емін-еркін дамуын қамтамасыз етуге
мүмкіндік жасайды. Бұл қоғамда мемлекеттің жеке адам ... ... ... шек ... Ал ... ... ... азаматтар өз еркімен
оларға берген және орындалуын өздері тексереді.
Азаматтық қоғамның құрамына адамдардың ... ... ... ... және жеке өмірі, олардың әдет-ғұрып, салттары
кіреді.
Азаматтық қоғамда ... ... ... және рухани өмірінің
түрін еркін таңдауына және жүзеге асыруына заң жүзінде кепілдік ... ... ... ... ... алынудан сенімді түрде қорғалады
[4].
Адамның жалпы құқықтары сақталады, бұзылмайды.
Азаматтық қоғам экономикасының негізі-әр түрлі меншіктегі көп ... Бұл ... ... ... ... меншігі болады және оны өз
қолдауына сай пайдалана алады. Сондықтан мұнда ... ... ... ... ... кең жол ... өмірде азаматтық қоғам барлық азаматтарға мемлекеттік және
қоғамдық істерге еркін қатынасуына жағдай жасайды. ... ... ... ... танылған ережелерге сай төмендегідей азаматтық
қүқықтары жүзеге асырылады:
- ... ... ... ... ... ... қандай да болсын алалаушылыққа жол берілмейді;
- жеке тұлғамен азаматтық абыройы ... ... үйі мен ... ... ... тұратын мекенін анықтау, ел – жұртқа иліп
кету, ... ... және ... ... сөз ... сөзі,
баспасөз және хабарлама бостандығы заң жүзінде ... ... адам ... көз ... ... ... өзі шешеді;
- азаматтық құқықтар сот органдары мен қоғамдық ұйымдар жағынан толық
қорғалады;
Азаматтық ... ... ... ... ... ... құқықтық
мемлекетке айналады.
Құқықтық мемлекет деп - демократиялық жолмен ... заң ... оның ... ... тең ... жеке ... ... жан – жақты
қамтамасыз етілетін мемлекеттік құрылысты айтады. Заң ... ... ... ... ... заңдар мен ережелік
актілерге таралады. Заңдар халықтың еркін білдіреді және оны ... ... ... мен ... екі ... өз ара ... Билік шын мәнінде бөлінеді, олардың міндеттері мен қызметтеріне шек
қойылады. Өзара бақылау қамтамасыз етіледі. Мында бір ... ... ... ... жол ... Адам құқығы биік дәрежеде
сақталады. Барлық азаматтар шын мәнінде мемлекеттік және ... ... ... ... қалай қалыптасты, оның себептері қандай – бұл ... ... ... жоқ. ... бұл ... ең ... ... еңгізген адам
Адам Смит, Давид Рикардо, оған саяси ... ... –– ... ... ... қайраткерлердің ойшылдардың айтуынша ... ... ... ... ... өмір ... Бұл бірігудің негізгі
себебі адамдардың бір мүдделігі, бір тілектестігі. ... ... ... ... екі ... ... жеке адамның мүддесі және қоғамның мүддесі.
Қоғам осы екі мүдде ... ... ... ... ... даму ... ... озара ынтымақтастығы қалыптасты. Сол
арқылы жеке адамның қолынан келмейтін, әрі ... ... ... ... ... ... «Қоғам - адамның өзара еңбек жасауының
одағы», - ... ... ... ... ... ... уақытша емес, түпкілікті, нақты
обьективтік мағынада қалыптасуы керек. Сонда ғана қоғамның жақсы ... ... ... ... қоғам саналы адамның ерікті түрде
қалыптасқан одағы. Егер бұл одақ, бұл ... ... ... ... ондай қоғам нәтижесіз тез тарқап кетер еді. Адам ... ... ... ... ... ... бірлестігі. Бұл
бірлестік бұл қоғам дұрыс, жақсы даму үшін оның ... ... ... керек болды. Оны қоғамның обьективтік даму процесінің
заңдарына сүйене отырып, ... ... ... нормалар арқылы реттеп,
басқарып олтырады. Сондықтан мемлекет пен құқық ... ... ... ... ... жасайды, - деп жазды Маркс,-бірақ олар оны өз қалауынша
жасай алмайды, қолындағы барды, бұрынғыдан ... ... ... ... тарихи обьективтік қалыптасқан негізгі белгілері:
- Саналы адамдардың ерікті түрде бірлесіп одақ құруы;
- Қоғамдық ... ... ... ... мақсатының
қалыптасуы;
- Адамдардың өзара ынтымақтастығының, бірлігінің қалыптасуы ;
- Қоғамдық мүдде-мақсат, тілек арқылы қарым-қатынастарды ... ... ... қоғамдық тәртіпті қорғайтын аппараттың,
мемлекеттік биліктің өмірге келуі [6].
Қоғам-саналы ... бір ... бір ... орындау үшін саналы
түрде өзара бірігуі. Мұнда міндетті түрде екі шартты элемент бар: ... ... және ... ... ... ... ... обьективтік тарихи даму процесіне және күнделікті қарым-
қатынасында қоғамның бірнеше ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғам, т.б.. Осылардың ішіндегі ең
күрделісі, ең түпкіліктісі ... ... ... келе ... ... ... ... түрлері тез құрылып, тең тарап жатады. Олардың өмірі, іс-
әрекетінің шеңбері, ... көп ... ... ... ... қоғам-мемлекеттік құрылымнан тыс қалыптасатын әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... Оған
қатынасушылардың табиғи және азаматтық ... ... ... ... даму жолы ... етеді. Азаматтық қоғамда
үзіліс болмайды, уақыт шектелмейді, өлкеге-аймаққа бөлінбейді, мемлекеттің
барлық жерін, барлық халқын ... ...... ... ... ... ашық, жариялы қоғам.
Қазақстанда азаматтық қоғамның қалыптасу ерекшеліктері. Кеңестік мейлінше
мемлекеттендірілген күйден шығу, қоғам мен ... ... ... Республика Конституциясы Қазақстандағы
азаматтық қоғамның барлық даму ... ... ... бағдарлы нарық экономикасы мен жеке адамның автономиясын тұрақты
қалыптастыру үшін оған ... ... ... ... ... ... дәрежеде танылатын және ... ... ... пен ... адам және ... ... кең ауқымды және біртұтас кешенін,
отбасын, ана мен әке және ... ... ... ... ... әр алуандықты және т.б. жаңа Конституцияда ... ... ... ... ... алғы ... ... болды.
Қазақстан Республикасының Конституциясында елімізде азаматтық қоғамды
қалыптастырып, демократиялық, зайырлы, ... ... ... ... ... Бұл бағыт бағыт мемлекетіміздің ең күрделі, ең
жауапты мүдде мақсаты.
Құқықтық мемлекеттілік азаматтық қоғаммен ... ... ол ... ... етіп ... ... Азаматтық қоғам-құқықтық
мемлекетінің маңызды компоненттері ... ... ... ... ... мен ... ... жетімдіретін және олар үшін
өзіндік бір «тіршілік ету ортасы» болып табылатын, оларға қажетті ... ... ... ... ... ... Құқықтық
мемлекет құрудағы табыстар, бұл процестің өрісі мен қарқыны оның оң ... ... ара ... ... ... ... азаматтық
қоғамға айналу дәрежесіне тура пропорционал тәуелді ... ... ... ... мен ... өз ... азаматтық қоғамның
нығаюы мен жетілуін жеңілдетеді және ... емес ... ... ... ... біріншісінен екіншісіне айналуы неғұрлым кең өріс
алса, ... ... ... болатын және оған қызмет көрсететін тіректер
мен құрылғылар ... ... ... болады [7].
Басқаша айтқанда, қоғамдық өмірдің аталған екі құбылысының (құқықтық
мемлекет және ... ... ... ... келіспеушілік пен өзара іс-
қимыл нысанында екі жақты тәуелділік бар: іс ... ... ... ... ете ... олардың қызмет етуінің нәтижесі бір-
бірімен тығыз байланысты және олардың әр қайсысына тікелей әсер ... ... ... жеке ... және ... ... орта
татағы меншік иелерінің рөлінің арта түсуімен ... ... ... білу негізіндегі шаруашылық және коммерциялық табыстарға
қол жеткізілуімен сипатталады. Әлеуметтік ... ... бір ... соң ... ... ... диктатын өзіне дарытпайтын жағдайдав
болады, онымен тең және белгілі бір ... ... ... мен ... ... ... ... Азаматтық қоғамның
одан әрі жетілдіруіне қарай онда мемлекетпен, ... ... ... жаң ... ... олардың біреуінің
екіншісінен шектен тыс ... ... ... ... ... жанжалдар,
қарама-қайшылықтар және шиеленістер жария құралдарымен, зорлықсыз, басып-
жаншусыз, революциясыз шешіледі. Құқықтық мемлекет пен азаматтық ... ... ... ... әр түрлі мәселелерді тікелей шешеді. Егер мемлекет
өзінің ... және заң ... жеке ... ... ... ... болса, онда азаматтық қоғам оны жоғары әлеуметтік мәртебемен
қамтамасыз ... ... бұл екі түрі жеке ... өмір ... әр
түрлі жақтарына акцент береді, бірін-бірі толтыра отырып, оған өзінің
мақсаттары мен ... қол ... ... ... Әлеуметтік
мәртебе материалдық, ұйымдастырушылық-техникалық мүмкіндіктерді, ... ... тән ... ... ... байланыстар
мен қатынастардың артықшылықтарын анықтайды. Қоғам бұл мүмкіндіктер мен
артықшылықтарға өзінің мүшелерін араластырады. Қоғамның ... ... мен ... ... көп ... ... оны ... пайдалана алады. Олар ... ... ... ... ... Олар ... ... мәртебенің жүзеге асырылуы
кемиді.
Мемлекет пен қоғам пайдаланатын жауаптылық институтының ара-қатынасы да
ұқсас. Құқық ... ... ... ... ... ... құқықтық емес бұзушылықтар қоғамдық-моральдық ықпал ету шараларын
қапданумен шектеледі. Мұндайда ... ... ... пен ... ... жағдайында қолданылады [8].
Азаматтық қоғам өзінің сипаттама, табиғаты мен негізгі ... ... ... ... пен ... қол ... ... мен адамгершілік қарым-қатынасының орныққанына ... ... ... ... ол ... соларға
бейімделген сияқты да. Бұл нақтылы неден көрінеді? Үш ... атап ... ... ... ... имиджі, заң институттары, принциптері
мен нормаларының беделі мен шүбәсіздігі негізделіп, таратылады;
Құқық талаптарын елемеу және бұзу қалыпты емес деп ... ... олар ... ... ... ... ... құқықты игерудің өзін заң механизмдерімен толықтырушы белгілі бір
әлеуметтік және рухани механизмдерін дайындап шығарады,-олардың ... ... ... адамдарда қалыптасатын жеке адамға тән
адамгершілік парыз, азаматтылық сезімі, өзіне талап қоя ... ... ... ... шырасыздық әлеуметтік белсенділік сияқты
қасиеттерді жатқызуға болады.
Осылайша азаматтық қоғамды қалыптастыру және құқықтық мемлекет ... ... ... бірі үшін екіншісі өзара қолайлы жағдайлар
мен алғы ... ... Бұл ... екеуі де жалпы және тұтасынан
алғанда қатар жүреді, ал нақты өмірде олардың біреуі бір ... ... ... ... ... қоюы ... ... аталған процестердің өтуінің
оқтын – оқтын бұзылатын ... ... ... ... ... ... дейінгі қоғамның азаматтық және этатистік мемлекеттің
құқықтық ... ... бір ... ... бір ... шара ... ... атап өту маңызды. Бұл дамудың тұтас бір бөлігін
қамтитын және ұзақ ... ... ... ... мемлекеттік,-құқықтық және рухани процестер.
Біз, ортақ тарихи тағдыр біріктірген ... ... ... ... ... құра ... ... еркіндік, теңдік және татулық
мұраттарына берілген бейбітшілік ... ... деп ... ... ... ... орын алуды тілей отырып, қазіргі және
болашақ ұрпақтар ... ... ... ... ... егемендік құқымызды негізге ала ... ос ... жеке адам ... және ... үшін өмірлік маңызы және ең
жоғары әлеуметтік мәні бар құқықтар мен бостандықтарды баянды етеді. ... ... жеке ... ... қамтамасыз етудің алғы шарты болады. Олар
азаматқа қоғам ... ... сол ... басқаруға, жаңғыртуға қатысу үшін
қажет. Олар адамның материалдық және рухани қажеттігін қанағаттандыру үшін
экономиканың және әлеуметтік ... ... ... ... ... өте аз ... ол туралы қомақты
бірде ғылыми еңбек жоқ. Адам қоғамының қалыптасқанына 1,5 млн жыл ... ... ... келгеніне 6 мың жыл ғана болды. Азматтық қоғам туралы ой
пікірлер көне дәуірде де болды.
Азаматтық қоғамның құрылымы: қоғамды өзінің ... ... ... ... ... басқарушы адам. Адам қоғам құрылымның негізгі
элементідіңгегі. ... ... ... одақтары, еңбек ұжымдары,
саяси партиялары, мемлекет олардың арақатынасы-азаматтық ... ... ... ... 5 ... ... болады:
әлеуметтік, саяси экономикалық, рухани-мәдени және ақпараттық жүйелер.
Әлеуметтік жүйе-обьективтік тұрғыдан қалыптасқан ... ... ... т.б. ... өзара байланысы. Бұл жүйе ... ең ... ... ... өзі үш ... ... ... үзіліссіз өмір сүру негізін жасаушы, ... ... бала ... ... өмірді жалғастыру;
2 -тобы: адамның өзара бір-бірімен байланысы, қатынасы.
3-тобы: ... ... ... ... ұлттардың
арақатынастары.
Экономикалық жүйе-қоғамдағы меншіктің түрлері, өндіруші күш ... ... ... ... әділ ... ... ... саяси партиялар, қоғамдық ұйымдар, бірлестіктер
және жеке адамдар, депутаттар т.б. ... ... ... ... ... ... қоғамдық органдар мен
ұйымдар, олардың арақатынастары. Бұл жүйенің негізгі ... ... ... сана ... дін, ... ... жүйе-осы ақпараттың бағыттағы барлық ұйымдар, бірлестіктер,
мемлекеттік органдар, саяси партиялар, ... ... ... ... ... ... жалпы мәселесі
БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы 1948ж. Адам құқықтары туралы жалпыға бірдей
Декларация қабылдады. Декларациядағы ... үш ... ... ... ... ... табиғи және ажырамас құқықтары жатады. Олар:
өмір сүру құқығы, бас бостандығы, ... ... алу, ... ... қадір- қасиетті қорлайтын іс әрекеттер мен жаза ... ... заң ... ... ... жеке өміріне араласуға ар намысы
мен қадір-қасиетіне тұғын ... қол ... ... ... ... ... байланысты ережелерден тұрады: азаматтық алу, еркін жүріп тұру
және тұрғылықты қоныс таңдау, некелесу және тұрмыс ... ... иесі ... құқығы, сөз, сенім, ар-ождан бостандығы, бейбіт жиналыстар, ... өз елін ... ... құқығы. Үшінші топқа ... ... және ... ... жатады: еңбек ету және өз
еркімен жұмыс қалау, еңбекке сай ақы ... ... ... ... ... алу, өмір деңгейіне кепілдік алу құқығы.
1966ж БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы аса маңызды екі құжат қабылдады: азаматтық
және саяси құқықтар туралы пакт пен ... ... және ... ... ... Осы екі Пакт ... құқықтары туралы жалпыға бірдей
Декларацияның қағидаларын кеңейтілген қалыпта ... ... ... ... ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы
Пактіні ... ... үшін ... ... жөніндегі комитет құрылған.
Бұл комитетке Пактіге қосылған мемлекеттірдің өкілдері сайланады. Пактіге
қатысушы ... ... ... ... қорғайтындары туралы
комитетке баяндап тұрулары керек. Сол баяндама ... ... ... ... ... ... бақылап отырады. Сонымен қоса
Комитет Пактіге қосылған мемлекеттерін қалай ... жеке ... ... ... ... ... осы аталған
халықаралық ... ... ... ... орындауға міндеттеме
алды. Бұл маңызды жағдай Конституцияда ерекше ... ... ... ... ... адамның құқықтары ... ... ... бөледі [9].
Конституцияда жарияланған құқықтар мен бостандықтар азаматтың қоғамдағы
құқықтық жағдайының негізін анықтайды. Олар ... ... ... ... мүддесін айқындап, маңызды байланыстарын білдіреді.
Негізгі құқықтар мен бостандықтар азаматтардың басқа сан алуан құқықтарының
негізін ... ... ... ... деп ... ... баянды етіп, мүлтіксіз жүзеге асырылуына кепілдіктер
белгілейді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... негізгі мәселелерге арналған.
Азаматтық деген не? Азаматтық дәлелдейтін құжат - паспорт. 16 жасқа
толмаған балалардың ... ... туу ... күәлік немесе ата-
анасының біреуінің паспорты дәлелдейді. Қазақстаннан тысқары жерде тұрса да
азаматтық жоғалмайды. Шет ел ... және ... жоқ ... ... ... ... азаматтығына қабылдануы мүмкін. Бұл
үшін заңға алғышарттар белгіленген. Азаматтыққа ие болу үшін ... ... 5 жыл ... тұру керек. Отбасыларының мүшелері, туған-
туысқандар қосылуы үшін ешқандай мерзім ... ... ... сіңген адамдарға да мұндай талап қойылмайды.
Мынадай себептерге байланысты азаматтыққа алу ... ... егер ... халықаралық құқықта қаралған адамгершілікке қарсы қылмыс жасаса,
Қазақстанның егемендігі мен тәуелсіздігіне ... ... ... ... ... және аумағының тұтастығы бұзуға шақырса;
3) Қазақстанның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жасаса;
4) мемлекетаралық, ұлтаралық және діни өшпенділікті қоздырса,мемлекетік
тілдің жүзеге асырылуына қарсы ... .
5) ... іс үшін ... .
6) ... қауіпті қылмыскер ретінде сотталса ;
Азаматтықты әлеуметтік-саяси құбылыс ретінде қарастырған жөн,өйткені ол
қазіргі заманға мемлекеттіліктің құрылуы мен өмір ... ... бірі ... ... Егер азаматтықты адам мен мемлекеттің
саяси және ... ... ... ... онда құбылыстың тұтастық
сипаты туралы мәселе түсіп қалады. ... оған тән ... ... қырларымен тұтас әлеуметтік-саяси құбылыс ретінде өмір сүруін
тоқтатады және өзіндік жекелеген құбылысқа айналады. ... ... ... мәнін, маңызы мен ролін, өркениетті ... өмір ... оның ... ... анықтау мүмкіндігінен айрыламыз. Оның
үстіне, азаматтық мемлекетте өз аумағы шегіндегі, ... ... ... ... ... ... пен азамат ұғымының арасындағы айырмашылықты көз алдымызға
әкелу үшін құқық ұғымы мен құқықтық ... ... ... ... ... жөн. Құқық пен құқықтық норманы ұқсастыру ешкімнің ... ... ... ... ... белгілі, сонымен бірге құқық норма
ретінде нақ сол құбылыстың бір бөлшегі. Құқықтың жеке нормасын ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің құқықтық
жүйесін түсіну мүлдем мүмкін емес. Сондай-ақ, жеке азаматтың құқығын
сипаттап, ... ... ... ... ... ... маңызын түсінуге
мүмкін емес [10]
Азаматтықты тұтас саяси-құқықтық құбылыс ретінде қарастырған кезде
ғана, тек оның ... ... ... объективті қажеттілігін
ғана емес, сондай-ақ оның мемлекеттің өзінің өмір сүруі мен ... де ... ... ... ... табиғи тарихи даму процесінің
жемісі бола тұра, мемлекеттің ... ... ... ... Іс ... мемлекеттің өз тұрғындарының саяси құқықтық көрінісі болып
табылады. Ол мемлекет тұрғындарды ... және ол оның ... ... ... сөз ... Бәрінен бұрын, керісінше, тұрғындар мемлекетті
құратын факторлардың бірі ... ... ... ... ... ... ету шамасын анықтап, белгілеу үшін саяси-
құқықтық маңыз беріледі. Сөз жоқ, мемлекет те ... ... ... [11].
Азаматтық институтына таптық көзқарастың мәні мынада, халық тарихи
қалыптасқан біртұтас ... ... ... қай ... жататындығына
қарай екі бөлікке: еңбекшілерге және ... ... ... ... ... ... қана ... прогрессивті, демократиялық
және ізгі, тарихи болашағы мол көзқарас деп есептеледі. Кеңес мемлекеттің
азаматтық ... ... нақ ... ... дамытылды. Алайда,
азаматтық институты жоғарыда аталған ... бір де ... ие ... Біріншіден, азаматтық жартыкеш институты құрылды. Оның жартыкештігі
азаматтардың екі ... ... бір ... яғни, еңбекшілерге,
формальды түрде құқықтар мен бостандындықтардың бүкіл кешені берілді. Бұл
бөлік толыққанды ... деп ... Іс ... еңбекші азаматтардың
құқықтары мен бостандықтары елеулі дәрежеде бос қиял ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қожайындары деп
жарияланғанмен, олардың ... ... ... ... ... ... ... елеулі дәрежеде құқықтарынан айырылды немесе
құқықтары шектелді. Олар қанаушылар деп аталынды. Олар ... ... ... ... мен ... ... сол ... бұл бөлігі азаматтықтан аластаған аласталған
жоқ, мемлекеттің ... деп ... ... ... жәй саяси-құқықтық құбылыс емес, ол ... өз ... ... ... ... және ... сияқты
билік ұғымда көрінуі тиіс. В. Дальдың анықтамасы бойынша – «білім ... ... ... ... құру үшін ... Азаматтылық бір жағынан, ұлттық,
сондай-ақ жалпы азаматтық мораль нормаларын, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру қабілетінен
көрінеді [13].
Қазақстан Республикасының заңдары азаматтықты азаматтардың жиынтығы
арқылы ... әр жеке адам ... ... ... Республикасының
азаматтығына адамның мемлекетпен арасындағы өзара құқықтар мен бостандықтар
жиынтығын білдіретін ... ... ... ... ... ұғымы заң бойынша үш элементтен тұрады: 1) адамның мемлекетпен
байланысы ... ... ... ... тиіс. Адам өз қалауы бойынша
азаматтықты біресе қабылдап, біресе одан бас ... ... 2) ... ... ... ... сипатта болады. Мемлекет Қазақстан
Республикасының азаматы болып ... кез ... ... ... түсе ... Бірақ саяси қатынас тек мемлекетпен оның ... ғана ... ... 3) ... пен ... ... ... құқық
пен міндеттемелер белгіленеді.
Қазақстан Республикасы өзінің органдары мен лауазымды адамдары атынан өз
азаматтары ... ... ал ... ... ... ... ... жауапты. Ол Қазақстан Республикасының Конституциясын
және заңдарын сақтауға, оның ... ... ... ... ... ... ... тілді және оның аумағында тұратын басқа да
ұлт өкілдерінің тілдерін құрметтеуге, Қазақстан Республикасының қуатының,
егемендігі мен тәуелсіздігінің ... үлес ... ... ... ... негізгі мәселелері Конституциямен
және Республиканың азаматтық туралы Заңымен ... ... ... негізгі қағидалар: барлық азаматтардың теңдігі ... мен ... ... жол ... ... айыруға, республика шегінен қағидалар енгізілген. Қазақстан
Республикасының ... ... Заң: ... адамдардың Қазақстан
Республикасының азаматы болып табылатын, олардың ... ... алу және ... ... ... ... ... бала етіп асырап алған кездегі олардың балаларының азаматтығын,
азаматтық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстарды қарау, шешімдерді орындау
тәртібін, ... ... ... ... ... шағымдану
тәртібін белгілейді.
Қазақстан Республикасының азаматтары азаматтықты алу негіздеріне шығу
тегіне, әлеуметтік және мүліктік жағдайларына, ... және ... ... біліміне, тіліне, дінге қатысына, саяси және өзге де
наным-сеніміне, руы мен ... ... ... ... және басқа мән-
жайларына қарамастан заң алдында тең.
а) азаматтық туралы Заң күшіне енген күнге – 1992 ... 1 ... ... ... ... азаматтық туралы заңға сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығын
алған ... ... ... ... ... ... ... тұратын, Қазақстан Республикасының азаматы болып
табылмайтын және ... ... ... дәлелдемелері жоқ
адамдар азаматтығы жоқ адамдар деп есептеледі.
Қандай да бір болсын шет ... ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Қазақстан Республикасының азаматтығы 1) туу бойынша; 2) Қазақстан
Республикасының ... ... ... 3) ... ... ... ... негіздер бойынша; 4)
Қазақстан Республикасының азаматтығы ... ... ... өзге ... бойынша алынады;
Азаматтық туралы мәселелер Қазақстан ... ... ... Бала ... ... кезде ата-аналарының екеуі де
Қазақстан ... ... ... қай жерде ... бала ... ... азаматы болып табылады. Егер
бала өмірге келген кезде ата-аналарының екеуі де Қазақстан ... ... ... ... баланың азаматтығы ата-аналарының жазбаша ... ... орай ... ... ... азаматтығы Азаматтық туралы Заңда
қарастырылған жағдайда тоқтатылады.
Мемлекет деген ұғым 2 ... ... Кең ... ... ... топтың ұйымын білдіреді де
«халық», «қоғам», «ел» деген ұғымдарға сәйкес келеді.
2) Тар ... ... ... ... ... білдіріп, «үкімет», «әкімшілік» деген ... ...... ... ... ... оның ... ұйымы. Ол керек
кезінде арнаулы күштеу органдарын пайдалана отырып, өз аумағында ... ... ... тиіс және ... орай ... арасындағы
арақатынастарды құқықтық ережелер арқылы реттейтін қоғамдық механизм.
Мемлекет алғашқы қауымдық қоғамда болған жоқ. Ол құл иеленушілік қоғамда
дүниеге ... ... деп – ... бір ... ... ... топтар, топтармен бірлестіктердің қатынастары мен ... ... ... ... ... негізгі элементін
айтамасыз.
Мемлекет түсінігі оның пайда болуы туралы мәселемен тығыз байланысты.
Адамзат қоғамында бұл ... ... ... ... ... ... ... түсіндіретін ілім, ғылыми немесе философиялық теориялар ... бірі – ... және ... құдайдың өзі бергендігі туралы
теория; ... ... ... ішкі ... сыртқы күш көрсетуден
болатындығын қарастыратын күш көрсету және ... алу ... ... ... таптық теория.
Мемлекет – басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен қоғамның
тіршілік – ... ... ... оған қажетті жағдайлармен алғы шарттар
жасауға ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны. Өзіне тән
ерекше белгілері мен қажетіне, сондай-ақ ... аса мол ... ... ... ... ...... рухани, ұлтаралық
және жеке адамдардың арасындағы қатынастардың ... ... ... қатысып, қоғамдағы істердің жағдайына белсенді әсер ете ... тек ... ғана тән ... әсер ету ... мен әдістері
бар айрықша құрылым ... ... ... ... оны қоғамда,
ұйымда, құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... ... күрделі саяси организм ретінде қабылдайды.
Мемлекет дегеніміз бұл – адамзат қоғамы ... ... ... ... ұйым:
а) қоғамды басқару міндетін атқару, адамдардың, топтардың және басқа да
әлеуметтік субьектілердің қарым ... ... ... ... ... жағдай жасау жүктелген;
б) оның саясатын жүзеге асыру жүктелген кең тармақты органдар жүйесі
және биліктің ұйымдастырушылық-күш ... ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық ... ... ... ... ... – қоғамның, елдің, халықтың ресми өкілі. ... ... ... ол толығымен көздей алды ма, жоқ тпа, қоғам, ел, халық
оған өкілеттік берді ме жоқ па, оған ... бұл ... ... ... ... ... ... елде, халықтың арасында жұмыс істеп
жатқан басқа бірде бір ұйым қоғамның, елдің ... еркі мен ... ... ... ... және барлық жағдайда оларды көрсете
аламын деп ... ... ... ... ... үміткер болуға
мемлекеттің ғана негізі бар.
Мемлекет ... бұл ... ашып ... ... ... белгі соғылған
белгілерге егжей-тегжейлі тоқталып, оның мазмұнды және мәнді сипаттамасына
тереңірек үніліп, әрекет ету механизмін көрсету ... ... ... ұйымынан басты айырмашылығына сол, онда
арнаулы ... ... және ... ... ... ... оқу ... әдебиеттерде айтылғандай, жария биліктің болуы тән. Бұл
жердегі әңгіме қоғамнан бөлініп шыққан, басқару ... ... ... ... қатары біртіндеп көбейе бастаған адамдар туралы [15].
Мемлекеттің басқа бір ерекше ... ... өмір ... үшін ... жинауға мәжбүр болуы. Салық – бұл мемлекеттің өмір сүріп, тіршілік
етуінің экономикалық негізі салықсыз ол күн көре ... ... ... немесе болмауынан оның бүкіл тіршілігі қиындайды. Салықты
мемлекеттің ... ... ... қоса ... мен ... ... да ... Мемлекеттің ерекше белгілерінің біріне оның ... ... ... ... ... ... ал ... рулық
басқару ұйымның негізі мүлдем басқаша қандас туысқандардың байланысы мен
қарым-қатынасынан құралды.
Мемлекеттің даму ... ... ... ... бірқатар
мемлекеттік құқықтық институттармен тұтас ... ... ... ... ... ол оны нақтылай ... ... ... ... ... еді. ... ішінде қандай да ... ... ... ... ... Басқа тұлғаның
бәрі шетелдіктер немесе азаматтағы жоқ тұлғалар болып танылады. Азаматтың
мәртебесіндегі айырмашылықтың сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... «өзіміздікі» және «өзімдікі емес» деп
диференциялайды. Мемлекет басқа ... ... ... ... және институттармен егемендік сияқты ... Бұл ... ... ... ... ... құрылымдары
мен институтардан жоғары қойып оған өзімдік басымдық қайталанбас ерекшелік
береді. Егемендіктің екі құрамдас ... бар: ... және ... ... ... деп өз ... ең ... билікті
айтады. Егемендіктің екінші бір құрамдас ... ... ... ... мемлекет өзінің стратегиялық бағыты мен практикалық
жолын өзі таңдайды, өз ісіне ешкімді ... ішкі және ... өзі ... басқаның үстемдігіне жол бермейді.
Дариға Назарбаева: « Көптеген зертеушілердің пікірінше, көппартиялық
жүйе, сөз еркіндігі, яғни саясаткерлердің өз міндеттерін қалай ... ... ... ... ... ... ғана парақорлықлық
тұншығады, дегенге көп тіреледі.». Демек, азаматтық қоғамның орнауы
көптеген глобальдық мәселелерді шешуі ... ... ... келуге болады
[16].
2. Азаматтық қоғамдағы мемлекет және билік мәселелері.
2.1. ... және ... ... ... ... біртұтас, күрделі жүйе. Адамның дене мүшелері-
жүрегі, миы, аяқ-қолы, ... ... т.б. оның өмір ... ... Егер солардың бірі кеміс болса, не қызметі нашарласа, адам организмі
әлсірейді, тіпті өмір сүруден де қалады. Сол ... ... да ... салалары бар және олардың әрқайсысы тиісті қызмет атқарады,
бүкіл қоғамдық жүйеге, оның ... ... ... әсер ... ... ... да қоғам ретінде өзіне тән саяси
әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... ... ... және өзара бірлігімен сипатталады. Қазақстан Республикасының
алға қойған айқын мақсаты бар. Ол-өзара тең көпменшілікті, ... ... ... ... ... ... ... бірлікке ұмтылған демократиялық қоғам ... ... ... ... ... ... тұтып, оның баянды болуына ұмтылуда.
Қазақстан Республикасының ... (1995 ж.) ... ... ... ... өзін ... ... және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат
қазынасы-адам және ... ... ... мен ... ... ... ... қағидалары-қоғамдық татулық пен саяси
тұрақтылық, бүкіл халықтың игілігі үшін ... ... ... ... ... аса ... ... демократиялық
әдістермен шешу. Сондықтан да әрбір жас ұрпақ, елдің ертеңгі ... ... оның ... ... ... ... бірлікті,
өзінің қандай қоғамда өмір сүріп жатқанын, өз еңбегі мен өмірінің мәні неде
екендігін білуі қажет [17].
Кез ... ... ... адам өмір ... Ол-қоғамның жігерлі
субьектісі, қоғамдық құрылымда, оның ... ... ... ... шешуші тұлға. Адам абстрактілі, қиялы модель
емес. Ол-белгілі бір ... тірі ... Оның ... мәнді, оның
байлығы мен күрделілігін ешбір қоғаммен теңеуге болмайды.
Қоғам-өте нәзік әрі ... ... ... деген сөздің мағынасы кең:
алғашқы қауымдық ... ... ... ... ... ... ... қоғам т.б. Бұл арада алдымен белгілі бір ... жеке бір ... ... даму ... еске ... Ал осы ... жалпы
мағынада алсақ, онда бүкіл ... ... және оның ... ... ... ... халықтарының жиынтығы жөніндегі ұғым.
Бірігіп еңбек ететін жеке адамдардың жиынтығын және олардың арасындағы
екі жақты қатынасты қоғам деп ... ... ... өмір ... ... адам жоқ, ... ... жоқ. Екіншіден, қоғам жеке
адамдардан ғана тұрмайды, ол сол жеке адамдардың ... ... ... адам ... ұжым ... ... Ол ... қатар бірнеше ұжымдардың
мүшесі болады. Демек, қоғам-ұжымдардың ұжымы, бірлігі болып ... ... ... бір ... топқа, тапқа, ұлтқа жатады.
Әлеуметтік топтардың, таптардың, ұлттардың экономикалық, әлеуметтік, саяси,
мәдени өмірдегі көп ... ... мен ... ... ... ... қоғамды адамдардың өмір сүру тәсілі деп түсіну үшін, ... ... ... ... ... қатынастарды білу қажет. Қоғамдық
қатынас мынадай ерекшеліктерімен сипатталады:
1. Қоғамға қажетті қатынас түрлері ... ... ... сипатта болады.
3. Қоғамның обьективтік сипаты болады, яғни қоғам адамдар сол қатынасқа
енгісі келеме, жоқ па, оған ... өмір ... ... өндірі саласындағы қатынасы мен рухани саласындағы
қатынасын ажырата білу керек. Бірінші қоғамның өмір ... мен ... ... ... ал екіншісі-адамдардың рухани-мәдени құндылықты
жасаудағы өзара байланыстарының нәтижесі. ... ... ... ... ... ... байланысу арқылы қоғамның дамуына ұйтқы болады.
Қоғамдық дамудың алғашқы кезеңінде әлемді түсінудің тәсілі миф ... ... ... Аңыз ... ... ... ... көмегімен
қоғамның өткені, болашағы туралы адамдардың ой-қиялы және олардың рухани
өзара ... ... ... Әлемнің, адамның шығу тегін түсіндіруде екі
түрлі наным болды.
Бірінде әлемді ... ... деп ... екіншісі даму идеясын
жақтады.
Қазақ халқының ерте замандағы ой-пікірлері де мифтік аңыз, қиял ғажайып
ертегілері түрінде көрінді. Ерте ... ... ... жер ... ... ... тегі төрт ... топырақ, су, от және желден
(ауадан) жаратылған. Барлық болмыстың өмір сүру ... ... ... ... деп ... Жарық-жылудың, күннің, өлімнің,
жанашылықтың, сорқырсықтың нышаны. Бұлар бір-біріне қарама-қарсы күштер ... ... ... және ... ... деректерді аңыздарымен қатар дін,
философия және социология ғылымынан да іздеуге болады.
Көне грек философтары Платон мен Аристотель де қоғам түр ... ... ... басшылыққа алады. Платон (б.з.д. V-ІV ғғ.) ... ... ... ... ... ... оның пайда болуы және даму жолы туралы ХVІІІ ғасырдың аяғы ... ... ... ... ... де ... бар ... түснік
қалыптасты. Оған бірінші кезекте жататын-отбасы. Осы ... жаңа ... ... ... ... туралы түсінік.
Гегель азаматтық қоғамның мемлекеттен айырмашылығын жеке мүдденің ... ... ... ... ... ...... адамдардың
материалдық, экономикалық мүддесі мен іс-әрекетінің көрінісі [18].
Француз ... Гизо ... пен ... ... арасындағы қатынас-
билік пен жеке бостандықтың арасындағы қатынас деп қарайды. Тарихи тәжірибе
көрсеткендей, азаматтық ... ... ... ... ... негізі жасалады.
Қоғам-адамдардың ұйымдасуы мен өмір сүруінің нысаны, соның шеңберінде
материалдық және рухани игіліктер ... ... және ... ... өзі ... бір тәртіпті, адамдар арасындағы өзара ... ... мен ... ... ... өз
мүшелерінің мінез-құлқын басқарудың реттеудің және ... ... ... ... ... қоғамның негізінде пайда болады және сол мемлекет құрған
ұйымдардың бірі болып ... Ол – ... ... ... бір кезеңіндегі
нәтижесі. Қоғамның анатомиясы, бейнесі, сипаты және табиғаты қандай ... те ... ... Жартылай жабайы қоғамның өзіне лайықты мемлекеті
болса, өркениетті қоғамда мүлде басқа мемлекет болды. ... ... әр ... ... мен сипатталып келді және сипатталып отыр.
Қоғам дегеніміз-мемлекеттің обьективті негізі іспетті, ... ... ... ету ортасы». Ол мемлекеттен әлдеқайда көп бұрын пайда болды. Ұзақ
уақыт бойы ол ... өмір ... ... ... ... ... мен институттардың көмегімен шешіп отырды. Алайда қоғам өзі
тудырған ... оның өте ... ... ... ... ... болып
(табылады) шықты. Бір кезеңнен екінші кезеңге өткен ... ол ... ... ... және ... алыс келешекте де өзгеретіндігі шүбә
келтірмейді, ... енді ... ... ... ... ... және ... екіталай.
Қоғам тіршілік етіп жатқан кезде мемлекет те сақталады. Алғашқы кезде
қоғам мен мемлекет бірдей болды деген сияқты оқу ... ... ... ... ... емес. Келтірілген тезистің авторы
Л.И.Спиридонов ... ... ... ... бір ... әрі ... ... болуы мүмкін емес. Оның бойынан өз құрылымдары бар ... ... ... және шын мәнінде қоғамды не құрайтының айыру керек. Олар сәйкес
келмейді, ... әр ... ... құбылыстарына жатады.
Мемлекет қоғамға қызмет етуі керек, оның мүдделері мен ... ... ... оның ... ... қажетті жағдайларды
қамтамасыз етуге тиіс. Бұл жағынан мемлекеттің мүмкіндігі зор. Орасан зор
материалдық, адам, ұйымдастыру ... ... ... ... және ... етудің әр алуан құралдарына иелік ете
отырып, мемлекет экономиканың, әлеуметтік, рухани және ... ... оң әсер ... тұрақтылық пен тәртіпке қол жеткізуге, қоғамда
қажетті моральдық-психологиялық ахуал қткен ... ... ... ... етіп ... ... аса маңызды.
Алайда, кейде мемлекеттің қоғамға мысал болатын жағдайы да кездеседі,
қоғамға зиян және түгелдей орны ... ... ... ... ... ... роль ... мүмкін. Мемлекеттің қоғамға теріс ... аса зор ... оның ... ... ... ... болуы мүмкін. Мысалы, фашистік және басқа тоталитарлық мемлекеттердің
қоғам дамуындағы ролі шын ... ... ... ... ... ... ... жеке адамның құқығының аяққа
басылуы, полицияның зорлық-зомбылығы, жаппай заңсыздық міне осының ... ... ... тұра ... оған теріс бағыт берді.
Қоғам алдында тұрған көптеген міндеттерді шешуді мойнына алған мемлекет
қалай ... да ... ... ... ... әрекетіне араласуға
мәжбүр болады. Тарихтың әр кезеңіндегі мұндай араласудың сипаты мен шегі ... ... ... обьективті және субьективті факторлар әсер етеді.
Экономиканың даму деңгейі, халықтың әл ауқаты, елдің әлеуметтік ... және ... ... ... ... аса ... институттардың ара қатынасы, басқару ... ... ... жеке ... ... ... байланысты мемлекет
пен қоғамның өзара қарым-қатынасының ... ... ... өзінің
дамуының ең алғашқы кезеңдерінде қоғаммен өзара қарым-қатынасында жабайы
әрі дөрекі нысандарды жиі қолданды: үстемдік ету, ... ... тала ... ... мен ұсақ тәртіп белгілеушілік, мәжбүрлеу және ... ... ... ... мемлекеттендіру. Тек кейінірек, халықтың
сана-сезімі мен менталитетінің өсу, мемлекеттік және қоғамдық институттарды
бірте-бірте демократияландыру адамның және азаматтың ... мен ... ... ... ... ... ... мен таралу деңгейіне қарай
бұл дөрекі әрі қарапайым нысандар қалай болғанда да ... ... орын ... ... ... ... пен қоғамның қарым-
қатынасына кіре отырып, оларды жаңа сатыға көтереді, ... жаңа ... ... ... ... ... ... оған өзінің еркін
таңып, дербестік пен автономиялық жоққа шығарғысы ... ... ... ... ... ... қатар, көптеген мемлекеттер қоғаммен өзара
қатынастарн үйлесімділік пен тең ... ... құра ... ... бас ... Бұл ... әрі
қарай дамуы құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам құруға алып келеді.
Мемлекет пен қоғамның өзара қарым-қатынасының ... ... ... ... бар, ... ... ... және ұйымдық алғы шарттармен қамтамасыз ету керек. Сонымен
біге, бұйрық ... ... ... әрі ... мен ... ... ... барлық қызметкерлерінің ойлау селқостығын
жеңу керек. ... сана ... ... ... аз күш ... ... олар өз ... мен мүддесін қорғауға дағдыланбаған, кейде олардың
бұзылуымен үнсіз келіседі, өмірде кездесетін заңсыздық, сыбайластық ... ... ... ... ... қабілетті әрі тиімді әлеуметтік институттар құруға мүдделі,
өйткені олар ... ... ... тыс күшеюіне және оның өзіне
негізсіз билік етуіне, айқын өктемдігіне, әсіресе тоталитарлығына сенімді
кедергі ... еді. ... ... ең ... ... әр ... ... саяси партияларды, ... ... ... үкіметтік емес ұйымдарды айтуға болады. Жұртшылықтың ... ... ... ие болған, қоғамдық пікір мен өз беделіне
сүйенген олар, қоғам мен ... ... ... ... ... ... үшін ... етудің түрлі механизмдерін пайдаланады.
ААААЗТИТIIМИМСС
2.2 Азаматтық қоғам және билік
Қоғамдық билік түрлері: саяси билік, мемлекеттік билік, ұжымдық ... ... т.б. ... ... Билік жөнінде ғалымдар арасында әр
түрлі анықтамалар мен тұжырымдамалар бар. ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсатқа, белгілеген
нәтижеге, қорытындыға жету үшін мүмкіндігі деп түсіндіреді. Мысалы, ағылшын
фәлсафашысы Г. Гоббс (1588-1679) ... ... ... ... ... ... өзі ... билік үшін үздіксіз ұмтылыс деп жазды.
2. Бихевиористік анықтама ... ... ... адамдардың жүріс-
тұрысын, өзін-өзі ұстауын өзгерту мүмкіндігіне ... ... түрі ... ... ... ... ... бір құралдарды, амалдарды
пайдалану, қолдану ... деп ... ... Американың белгілі
саясаттанушысы Р. Даль (1915 ж. туылған) билік бір адамға екінші ... ... ... ... ... мәжбүр ету мүмкіндігін береді
дейді.
4. Структуралистік анықтама билікті басқарушы мен бағынушының арасындағы
қатынастың ерекше түрі деп ... Олар ... ... ... ... басқарғысы келіп тұратын болады, ол басқалары көнбіс,
көнгіш, ... ... өз ... ... ... жол көрсетіп тұрғанын
ұнатады, қалайды дейді. Солардың ... ... ... билік
қатынастары туады.
5. Конфликтілік анықтама билікті дау-жанжал жағдайында игілікті бөлуді
реттейтін мүмкіндік, ... ... ... деп түсіндіреді[19].
6. Біраз ғалымдар билікті кең мағынасында басқаларға тигізетін ... ... ... П. ... А. ... ... жоғарыдағы көзқараспен кейспей,
билікті біреуге немесе ... ... жәй ғана ... әсер ... ... ... іс-әрекет дейді.
Сонымен, біз билік туралы ғалымдардың арасында ортақ пікір анықтама жоқ
екенін байқадық.
Билік деп –– ... ... ... ... ... ... ... етуін айтады. Билік адамзат қоғамымен бірге пайда болады
және оның даму ... бола ... Ол ең ... ... ... үшін керек. Онсыз барлық қатынасушы адамдарды біртұтас ерікке
бағындыру қиын. Билік адамдар ... ... ... адамдар,
қоғкам және мемлекеттік саяси институттар арасындағы қаьтынастарды реттеуге
міндетті. Ол ... ... мен ... ... үшін ... ... ... билік қоғамдық сипатта болды. Ол кезде билікті
қауым бастығын ... ... мен ... барлық мүшелері бірігіп іске
асыратын. Әлеуметтік бөлшектену ... ... ... ... ру ... ... ... төмендеп, оның орнына
ақсүйектер билігінің беделі ұлғайды. Биліктің аппараты дүниеге ... ... тыс, ... ... көндірген мекемелер пайда болды.
Олар мемлекет ретінде қоғамнан дараланып, оқшауланып, оның үстінен қарайтын
органға айналды. Құлдық ... ... ... ... пайда болды. Сондықтан
саяси биліктің пайда болуын қазіргі саясаттануда мемлекеттің пайда болуымен
байланыстырады. Әдетте, «билік» деген сөз әр ... ... ... ықпал ету бағытына, обьектісіне байланысты ... етіп ... ... ... ... экономикалық; саяси- әлеуметтік, құқықтық,
әскери, рухани билік және т.б.. ... ... ... ... ... ... ғана айқындалады.
Сондықтан саяси билік биліктің ең басты түріне жатады.
Биліктің басқа түрлерімен салыстырғанда ... ... ... бар: оның өктемдік сипаты (ол ... ... ... оның ... қалғандары орындайды), оның бүкіл қоғамның атынан
билік жүргізуі, басқарумен ... ... ... ... ... оның көпшілік адамдардың мүддесін қозғауы, басқа мекемелерге
қарағанда билік органдарының тәуелсіздігі, қоғам ... ... ... жеке-дара құқығы, мемлекет шеңберінде ашық күш қолдана алуы ... ... бар ... ... бар. ... ... билік етуге құқықты
да, екіншілері оларға бағынуға міндетті. Бұл теңсіздік ... ... Ол ... ... ... ... қамтамасыз ететін әдіс құралдары
бар. Оған жататындар:
1. Экономикалық қор. Қандай саяси билік болмасын оған ... ... ... ... ... үшін ... ... ақша жұмсалады.
Мемлекет тарапынан бөлінген қаражат жетіспегендіктен шет ... ... бай ... ... ... сүйенеді. Билеуші аппаратты
ұстау үшін қаншама қаржы кетеді. Оның үстіне, әдетте, билік ... ... ... ... бағдарламасымен келеді. Мысалы, АҚШ-тың көрнекті
президенттері : Ф. ... ... ... Дж. ... ... ... ... «Кедейшілікке қарсы соғыс» және т.с.с ... ... ... ... ... ... ақша ... тура келеді.
Экономикалық қорға қоғамдық өндіріс пен тұтынуға керек басқа да ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
2. Әлеуметтік әдіс-құралдар. Үстемдік етіп отырған билік өзін қолдайтын,
оның одан әрі өмір ... ... ... ... ... ... ең ... мәртебелі, абыройлы, жалақысы мол қызметтерді атқаратын, көптеген
жеңілдіктермен пайдаланылатын қызметкерлері ... ... ... ... етіп отырған саяси билікті сақтауға халықтың көпшілігі
мүдделі. Себебі, оларда орта деңгейде тұратын ... көп, ... ... ... соларға арқа сүйейді, ... ... ... ... әлеуметтік әділеттілік, халықты сақтандыру кең
дамыған. Мысалы, зейнеткер жұмыс істеп жүргенде ... ... 90 % - ... ала алады, неше түрлі қайырымдылық қорлары жұмыс әстейді және
т.с.с.
3. Күн жұмсау ... Олар ... ... ішкі ... ... ... ... әрекет жасаушыларға мүмкіндік бермейді.
Оған жататындар: әскер, полиция, қауіпсіздік органдары, сот, прокуратура
және т.т. ... ... ... саяси билік оларды өз мақсаттарына
әсіресе экономикалық және ... ... ... жиі пайдаланады. Оның
арнайы дайындалған адамдары болады.
4. ... ... ... пікір тудырып, саяси өмірге ... ... оны ... ... деп те атайды. Кейбір саяси қайәраткерлер кім
теледидарды бақыласа, сол ... елді ... ... деп ... Шынында да,
олардың мүмкіншіліктері мол. Әсіресе, әрбір үйде ... ... бар ... өз ... ... ғана ... ... жүзінде не болып, не қойып
жатқанын көріп-біліп отырады. Ақпарат құралдарының маңызы шын мәнінде сөз,
баспасөз бостандығы ... ... ... бар елдерде арта
түседі.
5. Ақпарат құралдарымен қатар билікті жүргізуде информациялық қордлың да
маңызы зор. Білім мен ғылыми мағлұматты алу, ... ... ... ... ... ... шығуда. Кейбір ғалымдардың айтуынша, информация
кімнің қолында болса, ХХІ ғасырда билік соның қолында болады дейді.
Саяси ... ... ... ... жұмыс істейді. Ол ұйымдар,
мекемелер, техникалық, информациялық, ... ... ... ... мен ... ... ететін ережелеп арқылы
іске асады [20].
Биліктің қайнар ... ... ... күш, ... заң ... ... ұйым, мүдде, білім және хабарлама мәліметтер жатады.
Билікті жүзеге асырғанда құқық, бедел, сендіру, әдет-ғұрып, ... ... ... ... ... көндіру сияқты әдіс амалдар
пайдаланылады. Оны ... ... ... ... ... ... үйлестіру, ұйымдастыру, бақылау жатады.
Саяси биліктін өзіндік қызметтері болады. Оған ... : ... ... қалыптастыру; оның саяси өмірін ұйымдастыру (ол мемлекет пен
қоғам, таптар мен ... ... ... ... ... органдары мен аппараттары, партиялар, азаматтар және ... ... ... , әр ... ... ... мен мемлекеттің
істерін басқару; өкімет органдары, саяси емес процестеріне ... ... ... ... ... ... және түптеп келгенде, белгілі бір
қоғамға сәйкес басқарудың ... ... ... және ... ... ... ашық не ... (басқа мемлекеттерден
оқшауланып, қооршауланыпалған, автаркиялық) қоғамды құру, қоғамдық тәртіп
пен ... ... ... шиеленістерді ашып, оларға шек қою және
дер кезінде шешу, ... ... ... келу және ... ... ... ... байланыстағы 3 деңгейде ұйымдастырылып, жұмыс
істейді. 1. Жоғары орталық саяси институттар, мемлекеттік мекемелер ... ... ... мен ... ... ... ... кіретін
өте ірі деңгей; 2. Орта буынды аппараттар мен мекемелерді қамтитын және
аймақтық, облыстық, аудандық шеңбердегі ... ... ... ... деңгей; 3. Адамдар кішігірім топтар, ұйымдар, ... ... ... ... арасында қоғамдық қатынастардың негізі, арқауы болып
табылатын, саяси және ... ... ... өрісін құрайтын кіші
деңгей;
Билік мәселесің қарастырғанда саяси биліктің «субьектісі» және «иелік
етуші» деген ұғымдарға назар ... тура ... деп – ... ... ... ... жеке адам,
әлеуметтік топ, тап, партия мемлекетті айтады. Саяси билікті жүзеге асыру
үшін ... ... мен ... ... ... ... өкілдік береді.
Олар билікті қолданушы, қорғаушы, «иелік ... ... ... ... айтқанда, субьект билікті ... ... ... жүргізеді.
Сондықтан ұмны түсінбейтін адамдар билікке «иелік етушілерді» ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз
деп санайды. Мысалы, мұндай адамдар кез келген ... ұйым ... ... ... ... ... билік иесі деп ұғады.
Олардың іс-әрекеттері туралы ... арыз ... ... сияқты көрінеді.
Мұндай түсінік субъекті енжарлыққа, ... ... ... ... Олар өз ... ... ... өзі шешетін мүмкіншілігіне
сенімі азаяды.
Биліктің ... жеке адам ... ... ... және т.б.
жатады. Бірақ олар бәрі ... ... ... ... Сондықтан мұндай
құқық адамдардың, ұжымдардың, партиялардың, таптардың, топтардың белгілі
бір бөлігіне ғана ... ... ... билік етуге сенім білдіру мәселесі
туады.
Демократиялық саяси жүйе ойдағыдай өз ісін ... ... ... ... заң ... ... сот ... етіп үш тармаққа
бөледі. Оның ... ... ... ... Джон Локк ... ... ғалымы Шарль Луи Де Монтескье (1689-1753) болды [21].
Заң шығарушы билік (парламент) заң шығарумен, оны ... ... ... айналысады. Ол заң қабылдайды, салық ... ... ... ... ... соғыс ашып және армияны қамтамасыз етеді,
сауданы реттейді, сотты ұйымдастырады, халықаралық ... ... ... ішкі және ... ... айқындайды.Оның
жұмысына констйтуцйя атына ерекше органдар конституциялық қадағалау,
конституциялық сот/ бақылау жасайды.
Атқарушы билікке ... пен ... ... ... заң шығарушы
өкілдік органдар қалыптастырады. Атқарушы билік заң ... ... ... олардың алдында есеп береді. Оның ... ... заң ... іс ... ... ... ... ол заң
шығарушы билікке тәуелді. Бірақ іс ... ол ... ... ... ... және қоғамдық өмірде зор рол атқарады. Үкімет саяси
шешімдер қабылдайды, ал ... ол ... ... ... ... адамдардың құқығын қорғайды, заңды бұрмалаушылықтан
сақтайды, парламент не президент ... ... ... ... анықтайды. Оны халық немесе өкілетті ... Ол заң ... ... ... ... ... ... тек заңды ғана басшылыққа алады. Егер ... сот ... ... ... ... шешімін конституцияға қарсы десе, ол шешім
толығымен күшін жояды. Соттың маңызды принциптеріне ... ... ... және сот ... ... туралы шағым арыз беруге құқығы
жатады.
Біраз елдерде соттың тәуелсіздігін және әділдігін қамтамасыз ету ... ... әділ сот ... ... ... сот ... ... арнаулы ант берген азаматтардан тұратын қазылар алқасы ... ... ... жөнінде шешім қабылдайды. Соның негізінде судьялар
үкім шығарады.
Биліктің кейпін, сырт ... ... ... ... және ... үшін оны жүйелеп, топтастырудың мәні зор. Әр түрлі ... ... ... ... ... Атап ... өзінің басқарушы және тәуелді құрылым деңгейі бар ... ... ... ұйымдасқан, төмен шенділердің жоғары шенділерге
бағынышты болып, ... ... ... ... /және
институционаданбаған/ би ресми, басқарушы және атқарушы топтар анық, ашық
көрстілмеген/ биліктің түрі мәселен, саяси ассоциациялардағы билік, ... және т.б. ... 2) ... істеу саласына байланысты билік саяси
және саяси емес болып бөлінеді. Мысалы, соңғысына экономикалық, ата-аналар,
корпорациялар және т.б. ... ... 3) ... шегіне, қүдіреттің
мөлшері мен саласына қарай билік мемлекетті, ассоциативтік болып, сыртқы
саясат ... ... ... мен ... ... болып жіктеледі; 4) биліктің субьектісі бойынша парламенттік,
үкіметтік, соттық ұжымдық болып ... 5) ... ... ... ... озбырлық, басқа түрлерді еріксіз көндіру, сендіру, ерік,
бедел және т.б. ... ... ... 6) ... түріне қарай
феодалдық, буржуазиялық және т.с.с. билігі болып жүйеленеді [21].
Билік саяси және мемлекеттік ... ... ... Бұл ... ... бар. Себебі, бұрынғы кеңестік дәуірде бұл ұйымдарды ... ... ... ... ... ... ... болды.
Саяси билік. Таптық, топтық жеке адамның саясатта тұжырымдалған өз еркін
жүргізу мүмкіндігін білдіреді. Ал мемлекеттік билікке ... ... ... ... ... құқығы бар заңдар мен ұйымдарды сақтау
үшін ерекше күштеу аппаратына сүйенетін саяси биліктің түрі ... ... ... биліктің мағынасының мемлекеттік биліктен кең ... ... ... ... ... ... ... барлық
кезеңдерінде болған. Мысалы, ... ... ... ... ... веченің, вече соттарының және т.б. билігі болды. Екіншіден,
саяси билік тек ... ... ... ғана ... ... бірге
партиялар, кәсіподақтар, халықаралық ұйымдар сияқты саяси жүйенің басқа
элементтері арқылы да ... ... ... мемлекеттік билік,
жоғарыда көрсетілгеніндей, ерекше күштеу аппараттарына сүйенеді және оның
билігіне қоғамның барлық ... ... ... ... ... ... ең жоғары, ең толық, ең дамыған түрі, оның өзегі ... ... ... ... арқылы реттеп, жөнге келтірудің бірнеше түрі бар.
Мысалы, бұрынғы Кеңес өкіметі кезінде ... ... ... ... ... ... ... қабылдау және т.б. бәрі
қатал орналықтанған еді. Бұл ... ... ... ... жол ... ... биліктің қай түріне болмасын қарсы шығып, анархизмді
уағыздайды. Бұл жолдың да ... жоқ. ... ... өқатарлы дамыған
елдер биліктің орталықтануы мен шоғырлануынан саналы түрде бас тартып,
барлық адамдардың өкімет ... ... ... ... қалайды.
Мемлекеттік билік-бұл мемлекеттік-құқықтық құралдар, әдістер мен
тәсілдер жүйесі. Осылардың көмегімен ... ... ... ... ... ... қоғам өмірінің экономикалық, әлеуметтік және рухани
салаларын басқару жүзеге асырылады. Билік мемлекеттік буындар жүйесі ... Олар әр ... ... ... ... ... азаматтар ұжымы, ол бірыңғай мемлекеттік аппаратының бөлігі болып
табылады. Оған мыналар жатады: біріншіден, орган мемлекет орнатқан ... ... ... ... өз міндеттері мен қызметін жүзеге
асыруы үшін уәкілеттік береді, бұл ... ол ... ... ... ... да ... мүмкін; үшіншіден, органға мемлекеттік
билік берілген. Ол басқа мемлекеттік органдар лауазымды адамдар, азаматтар
орындауға тиісті ... ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз етеді, төртіншіден, мемлекет органдары
үшін белгіленген ережелерге сәйкес әрекет ... ... ... ... ... үшін ... және қылмыстық істерді қараудың белгілі
бір тәртібі белгіленген.
ҚР-ның мемлекеттік органдары мемлекеттік ... іске ... ... ... сот, ... және өзге де ... және сот билігіне бөлу қағидатына негізделген; дәрежесіне қарай
–орталық және жергілікті болып жіктеледі, өкілеттіктің мерзімі ... және ... ... ... ... тәртібі бойынша алқалы және
дара басшылық; ... ... ... ... ... ... құқық
қолданушы және құқық қорғаушы; құзыретінің сипатына қарай – ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарды құру және олардың
қызмет етуін айқындаушы негізгі қағидат ... бөлу ... ... ол ... органдар және лауазымды адамдар, әлеуметтік топтар,
мекемелер немесе жекелеген адамдар тарапынан қиянат болмауы үшін ... Бұл ... ... әрқайсысы дербес әрі бірін-бірі ... ... ... бола ... өз ... органдардың айрықша жүйесі
және ерекшелікті нысандар арқылы жүзеге асырады.
Тежемелік және тепе-теңдік жүйесі онда әлдебір билікті, ... ... ... бір дәрежеде шектеуге мүмкіндік берілуі, мемлекеттің
әлдебір тұтқасының билікті өз қолына ... ... ... бөлу ... ... Президент, (ІІІ бөлім), Парламент (ІV
бөлім), Үкімет (V бөлім) және ... (VІ ... ... ... іске асырылып нақтыланған. Бұл қағидаттардың мазмұны олардың
өзара ... ... ... ... ... ... ... Парламентке берілген заң қабылдау айрықша қызметі Президенттің
заңдарды қайтару ... ... ... заңдарға қайшы
келмейтін жарлықтар шығару құқығы берілген. Ал, Үкімет Конституция, ... ... ... ... ... және ... орындау
үшін қаулылар шығару құқығы ... ... ... ... ... ... шарттар жасау құқығы берілген, алайда
оларды Парламент бекітуі тиіс.
Сот билігінің де құқықты ... ... бар, ол ... ... ... құқығы, азаматтардың заң, сот алдында теңдігі,
жариялылық, судьядан бас тарту және т.б. қағидаттарға ... ... ... ... ... ... ... тұтастай өзі иемденіп
кете алмайды.
Мемлекет теориясының барлық бағыттары мен мектептері мемлекеттіліктің
құдіреті мемлекеттік билікте деп санайды, ол ... ... түрі ... бір ... өзге де ... ... мемлекеттің сыртқы және
ішкі қызметі мемлекеттік билікті қолдану арқылы жүзеге ... ... ... ... ... мемлекеттік міндеттерді
жүзеге асыруда оны пайдалану жолдары кейініректе сөз етілетін болады.
«Билік» сөзі күнделікті әңгімеде және ғылыми ... жиі ... ... әсер ... мен қоғамдық билік арасында айырмашылықтар
жете ашып көрсетілмейді. Біздің пікірімізше, оны жануарлар, кейде жәндіктер
арасындағы билік ара ... көре білу ... әр ... араластырып жіберу болып табылады.
Билік әр түрлі ұжымдарда: қоғамдық ... ... ... артельдерде, секиаларда, ортағасырлық монахтардың биліктің
ұйымдарында және т.б. пайда болады. Әлеуметтік қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... еңбек
бөлістіруді, мінез-құлықты реттеуді, нақтылы иерархияны, ұжымдағы
адамдардың өзара және ... өз ... ... ... ... ... Билік – кез келген әлеуметтік өмірді, ұжым өмір ұйымдастырудың
мәнді белгісі.
Қоғамдық, әлеуметтік билік азды ... ... ... ұжымының өмір
сүруімен байланысты ... ... ... Онда ... бір ... өзге де ... түрлері болады, ол ұжымның бірлескен
қызметін басқару қажеттігіне қарай ... ... ... ... ... ... әдістері», әлеуметтік билікті жүзеге асырудың
жолдары әр қилы.
Саяси биліктің өз ... ... және кез ... адамдар
бірлестігіне тән еместігі байқалады. Ұжымның қоғамдық бірлестіктің, ұйымның
корпоративті билігін ... ... ... ... ... ... айырықша түрі пайда болатын бір ғана сирек кездесетін ұжым болады,
ол - әлеуметтік жағынан бір-біріне сай ... ... ... нақты
географиялық шекте кейде көшпелі қауымдастықта, ... ...... отаршылардан азат етілген аудандарда ... ... ... адамзат қоғамы. Топтық қарама-қайшылықты мұндай қоғам өз дамуының
белгілі бір ... бой ... Одан соң ... ... ... ... қалады немесе ғайып болады, онда да әр ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-
техникалық ілгерілеу жағдайындағы қоғамдық дамудың белгілі бір кезеңінде
мемлекеттік дұрыс ... ... рөлі ... ... атап
айтқан жөн. Қоғамның әлеуметтік жағынан бір-бірінен мемлекет, мемлекеттік
билік қоғамдағы бір-біріне сай ... ... ... мейленше
тігісін жатқызатын факторға айналады. ... ... ... орай қарама-қайшылықтардың қашанда қала беретінін де ескерген жөн.
Саяси билік мемлекеттік билікпен толық байланысты. Қалыпты жағдайда
саяси ... ... ... ... биліктен табады, ал соңғысы саяси
билікті жүзеге асырудың басты да шешуші , әдеттегі тәсілі болып табылады.
Біріншіден, кез келген ... ... ... билік болып табылмайды.
Дегенмен де кез келген мемлекеттік биліктің саяси сипаты болады.
Екіншіден, мемлекеттік билік қоғамда ... роль ... ... ... істі ... ... және ... әр түрлі әлеуметтік
күштерді “татуластыруға” мүдделі ... бір ... ... ... билігі бұл міндеттерді орындай алмайды, ондай рөл
оларға жат нәрсе.
Үшіншіден, саяси билікте де, ... ... де ... ... ... ... болады. Мемлекеттік билік құрылады да, ол мамандандырылған
мемлекеттік ... ... ... ... Әлеуметтік қоғамдастықтың
саяси билігі оның ұйымдары арқылы сондай-ақ тікелей саяси ... ... ... болады. Төртіншіден, тек мемлекеттік билік қана ... ... және көп ... ... ... мәжбүрлеуге өкілетті болып
шығады. Ол сол мемлекеттің аумағындағы барлық ... ... ... ... ... билік қоғамда үстем күшіне
айналады. Ол қоғамдағы кез-келген ... ... ... ... ... ... Ондай биліктің өз өзгешеліктері болады. Оның халықтың ... өзі ... өз ... ... ... және мемлекеттік құрылысты
құрғысы келетін халықтың егемендіктен ... ... ... ... егемендігі түптеп келгенде халықтық егемендікке
бағынышты болады. Мемлекеттік билік егемендігінің нақты өмір сүру ... ... ... тәуелсіздіктен айырмашылықтары бар.
Үстемдік етуші әлеуметтік топқа айналған белгілі бір таптың ең алдымен
саяси еркін білдіре ... ... ... ... болмысқа ие болады.
Саяси билікті, партиялардың қызметін, қысым ... ... ... ... ... ... тәсілі де көбіне мемлекеттік органдар
қабылдаған заңдарға, мемлекеттік ... ... ... ... Сол ... де, мемлекеттік билік саяси билікке қарағанда
тұрақты келеді, дегенмен ... ... ... ... ... ... болмада, мазмұны жағынан өзгерістерге ұшырағанымен, үстем таптың
айқындаушы ықпалы сақталған кезде де, оның негізі болып қала береді.
Алайда ... ... ... билікке қарсы қоюға болмайды. Бір ел
шеңберіндегі әдеттегі жағдайда олардың әлеуметтік сипаты бірдей ... ... ... мемлекеттік нысанда таптардың, топтардың, халықтың
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... асырудың негізі бағыттарын көрсетіп беріп отырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тәуелсіз Қазақстан Ресеубликасы құрылғаннан ... ... ... жаңа мемлекетті ... ... олар ... ... ... ... ... қана қойған жоқ. Сонымен бірге ... жаңа әзір ... ... ... байырғы қазақ жерінде құрылады. Қазақстан халқы
өзін ... ... ... ... ... сезінеді, басқа
мемлекеттермен тату көршілік қатынастарды орнықтыру үшін мұның ... ... ... ... ... да ... мәні бар. ... азаматтық қоғам құрудың бастапқы кезеңінде екені белгілі.
Қоғам - адамдардың ұйымдасуы мен өмір сүруінің нысаны. сонын ... және ... ... ... ... және ... ... өзі белгілі бір тәртіпті, адамдар арасындағы өзара қарым-
қатынастардың орнықтылығы мен ... ... ... ... ... басқарудың, реттеудің және ықпал етудің ерекше
құралдарының болумен ... ... ... биліктің негізгі құралы болып табылатын мемлекет
қоғамдық еңбек бөлінісінің жеке ... пен ... ... ... ... ... де ... дейінгі қауымдық қоғамда билік жүргізуді ақсақалдар
жүзеге асырып, өмірді салт-дәстүр ... ... ... ... ... құрылуына орай, өкімет билігі, яғни халық билігі пайда болды.
Мемлекет қоғамның негізінде пайда ... және сол ... ... бірі ... ... Ол қоғам дамуының белгілі бір ... ... - ... ... ... іспетті, соның базисі,
өзгеше «тіршілік ету ортасы». Ол мемлекеттен әлдеқайда бұрын пайда болды.
Мемлекет ... ... етуі ... оның ... мен ... ... ... оның тіршілік етуіне қажетті жағдайларды
қамтамасыз етуге тиіс. Бұл жағынан мемлекеттің ... зор. ... ... ... ... ... саяси идеологиялық
потенциалға, басқарудың, реттеудің және ықпал етудің әр ... ... ете ... ... ... әлеуметтік рухани және басқа
жағдайлардың дамуына оң әсер етіп, ... пен ... қол ... ... ... ... ... оң ықпал ете
алады.
Қазақстан Республикасында адам ... мен ... ... ... ... ... жөнінде айтылған. Ол өз ... ... ... ... ... ... Біздің қоғам-нақты ізгілік қоғам.
Осыған байланысты қоғам мен жеке адам арасындағы қарым-қатынас ... мән ... ... ... ... ... ... жағдайы, оның қоғамда алатын орны, яғни құқықтық,
мәртебесі баянды етілген. Республикадағы ... адам ... ... оны
өзгертуге құқылы.
Азаматтық деген ұғым адамның белгілі бір мемлекетке құқықтық ... ... ... ... ... дәржеге жетіп, демократияланып
жатқаннда саясаттың ең алдымен адамгершілік бағдары болуы керек. Ол адамға
жоғары құндылық ... ... оның ... ... тұтады, негізгі
құқықтары мен бостандықтарын қорғауды қалайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Алексеев С.С. Правовое государство судьба ... ... ... 1998. – С. ... Коэн. Джин Л. Гражданское общество и политическая теория. ... мир, 2008. - С. ... ... ... ... арналған Азаматтық ... ... ... - С. ... [2, ... ... Д. ... Алматы.: Жеті жарғы, 2003. – С. 91.
6. Пугачев В.П., ... А.И. ... в ... ... ... 1995. – С. 195.
7. Радугин А.А. Политология. М.: ... 2001. - С. ... ... С. ... билік пен азаматтық ... ... ... ... ... // ... ... №2. 2007. С.22-23.
9. Баққұлов С. Құқық негіздері. Алматы.: Жеті жарғы, 2004. ... ... ... С.С. ... ... права. М.: юридическая
литература, 2000. – С. 79.
11. ... З.О. ... ... ... ... ... 1995. – С. 49.
12. Знас С.Л.. Источники права. // - ... ... ... С. ... и ... ... Алматы. Жеті
Жарғы. 1998. – С. 54.
14. ... Г. ... ... мен ... ... ... 1994. – С. ... Нурпейсов А. Государство Казахстана от ханской власти к
президентской республике. ... Жеті ... 1994. – С. ... ... Н. ... жүгі ... жүгі арта түсті. // -
Түркістан. №17. 24 сәуір. 2008.
17. Узбекулы С. Хан Тәуке и правовой ... // - ... ... 1998. – С. ... ... А.В., ... С.И., ... А.М., Верещагина
А.В., Основы политологии. М.: МарТ. 2007. - С. ... ... ... ... ... // - М.: ... ... Явич. Сущность права. // - М.: юридическая литература.
1998.
19. Маликов М.К. Проблемы реализации ... ... ... ... Б.Г. ... ... жолында. Алматы. 2000. - С.96.
21. Adam Michnik. A New Evolution letters from Prison and Other
Essays. ... ... of ... Press. 1985.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекет туралы11 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет туралы11 бет
Азаматтық қоғам туралы мәлімет23 бет
Ақтау қаласы аумағының топырағын экологиялық-мелиоративтік бағалау және көгалдандыру мәселелері112 бет
Банк имиджінің қалыптасуы47 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Жастардың әлеуметтік құрылымдағы рөлі14 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь