Материялдық жауапкершілік

Кіріспе


I.тарау. Еңбек заңнамаларындағы материалдық жауапкершіліктің
анықтамасы.


1.1. Материалдық жауапкершіліктің жалпы түсініктері мен
шарттары.

1.2.Материалдық жауаптылық кезінде келтірілген зиянды анықтау
және оны төлеудің тәртібі.



II.тарау.Материялдық жауапкершілік субьектілерінің ерекшеліктері.


2.1.Еңбектік құқық қатнастарының ерекшеліктері.


2.2.Еңбектік құқық қатнастарынан туындайтын материалдық
жауапкершілік қатнастар.



Қорытынды.


Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
Еңбек құқығында материалдық жауаптылық құқықта заңи жауаптылықтың бір көрінісі.
Еңбек құқығында материалдық жауаптылықтың ең маңызды ерекшелігі – компенсациялық сипаттама болуы. Осы белгі оны азаматтық құқықтың айыппұлдық және жазалау сипаттағы материалдық жауаптылықтан ажыратады.
Еңбек қатнастарындағы көзделген жұмыс тәртібі мен еңбек заңнамасын бұзған жұмысшыға заңи жауаптылық шараларын дұрыс қолдану – еңбек қатнастарындағы заңдылықты нығайтудың басты шарты.
Еңбек құқығында жауаптылық жеткіліксіз, әрі толық зерттелген. Осыған байланысты еңбек құқықғы туралы оқулықтарда көбінесе жұмысшылардың тәртіптік және материялдық жауаптылығы көлемірек анықталған. Ал, екінші тарапытң, яғни жұмыс берушінің жұмысшыға міндетін атқару кезіндегі келтірілген зиянына материялдық жауаптылығы туралы проблемаға аз көңіл бөлінген. Тек соңғы жылдарда ғана осы жауаптылықтың еңбек құқығының пәніне жатқызу туралы сұрақ қойылды.
2000 жылы күшіне «Еңбек туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 9 тарауы жеке еңбек шарты тарапатарының материалдық жауаптылығына арналған, оның 89,90,91,92 –баптары тараптардың бір-біріне келтірген зиянын өтеу міндеттеріне; мертіккендіктен немесе денсаулығына келтірген зақымнан жұмысшыға зиянды өтеуге; жұмысшылардың толық материалдық жауаптылық туралы жазбаша щартына арналған. Материалдық жауаптылық туралы көптеген ғылыми зарттеулердің және құқық әдебиеттердегі белгілі баптардың реформалауға негізделген көп ұсыныстардың бар болуы жағдайында, түгел материалдық жауаптылық институты жоғарыда айтылған 4 бапта өз көрініс тапты. Бұдан біз материалдық жауаптылық институтының толық көлемде еңбек туралы заңда көрініс таппауын көреміз. Сонымен қатар, тараудың атауының өзі жеке еңбек шарты тараптарының материалдық жауаптылығын толықтай жазуға заңшығарушыны міндеттейді. Еңбек қатынастар тараптарының өзара жауаптылығы олардың тең құқылығы сияқты көрініс табуы керек. Өйткені еңбек қатынастарда жұмыс берушінің жауаптылығы заңнамада көзделгенімен, ол көп жағдайларда формальды сипатын алып жатыр. Ал, екінші тараптың, яғни жұмысшының жауаптылығы ақиқатқа лайық емес болып шықты. Одан кейін тараптардың бір-біріне келтірген зиянды лайықты көлемде өтеуге талап ету жағдайлары - олардың арасындағы еңбек дауын тудыру факторына айналады.
а) Арнайы әдебиеттер:


1. Д.К.Шайбеков Трудовое правоотношение РК и рынок Алматы,1997 8б.
2. Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы заң 1999 1 бап.
3. Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңы.10.12.1999 Алматы, өзгертулер мен толықтырулар 2005
4. В.Л.Гейхман, И.К.Дмитриева Трудовое право.Учебник для вузов. М., Российская правовая академия. С.81
5. Казақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңы 10.12.1999 Алматы, 2005
6. С.С.Алексеев Общая теория права. М., 1987 206 б.
7. Трудовое право России. Учебник. П/р. Ю.П.Орловского МЦФЭР.2004 197б.
8. В.И.Уваров. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы, 2003
9. Трудовое право России. П/р С.П.Хохлова. М., 2002
10. «Мемлекеттік қызмет туралы»,- Қазақстан Республикасы Заңы 23.07.1999 Алматы: Юрист, 2006
11. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) 27.12.1994 өзгертулер мен толықтырулар. Алматы, 2002 (33-40 баптары)



б) Нормативтік – құқықтық актілер:


1. Конституция Республики Қазақстан, - Алматы, 1995
2. Қазақстан Республикасының Еңбек туралы Заңы 10.12.1999 № 1068. – // Ведомости Парламента РК, 1999, № 24
3. Закон Республики Казахстан «О введении в действие Закона Республики Казахстан «Қазақстан Республикасының Еңбек туралы Заңы» от 10.12.1999 г. № 494-1.-// Ведомости Парламента РК, 1999. № 24. Ст.1069.
4. Қазақстан Республикасының Заңы «Ұжымдық шарт туралы» от 4.07.1992г. № 2107./Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан, - Алматы: Юрист, 2001.
5. Закон Республики Казахстан «О профессиональных союзах» от 9.04.1993. № 2107 /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан.- Алматы: Юрист, 2001.
6. Закон Республики Казахстан «О коллективных трудовых спорах и забастовках» от 8.07.1996. № 20-1. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. – Алматы: Юрист, 2001
7. Закон Республики Казахстан «Об образовании» от 7.06.1999.- //Юридическая газета, 16.06.1999.
8. Закон Республики Казахстан «О государственной службе» от 23.07.1999. - //Казахстанская правда, 6.08.1999; Ведомости Парламента РК, 2001, № 13-14 ст.170
9. Закон Республики Казахстан «О социальном партнерстве» от
        
        Мазмұны.
Реферат
Кіріспе
I-тарау. Еңбек заңнамаларындағы материалдық жауапкершіліктің
анықтамасы.
1.1. Материалдық жауапкершіліктің жалпы түсініктері мен
шарттары.
1.2.Материалдық жауаптылық кезінде келтірілген зиянды анықтау
және оны ... ... ... ... ... ... қатнастарының ерекшеліктері.
2.2.Еңбектік құқық қатнастарынан туындайтын материалдық
жауапкершілік қатнастар.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
Реферат.
Еңбек ... ... ... ... ... бір көрінісі.
Еңбек құқығында ... ... ... ... – компенсациялық сипаттама болуы. Осы белгі ... ... ... және ... ... ... ажыратады.
Еңбек қатнастарындағы көзделген жұмыс тәртібі мен еңбек ... ... заңи ... ... дұрыс қолдану – ... ... ... ... шарты.
Еңбек құқығында жауаптылық жеткіліксіз, әрі толық зерттелген. Осыған
байланысты ... ... ... ... ... ... және материялдық жауаптылығы көлемірек анықталған. Ал, екінші
тарапытң, яғни ... ... ... ... ... ... ... материялдық жауаптылығы туралы проблемаға аз көңіл
бөлінген. Тек соңғы ... ғана осы ... ... ... ... ... сұрақ қойылды.
2000 жылы күшіне «Еңбек туралы» Қазақстан Республикасының ... ... жеке ... ... тарапатарының материалдық жауаптылығына арналған,
оның 89,90,91,92 –баптары ... ... ... ... ... ... ... денсаулығына келтірген зақымнан
жұмысшыға зиянды өтеуге; жұмысшылардың толық материалдық жауаптылық ... ... ... ... ... ... көптеген ғылыми
зарттеулердің және құқық әдебиеттердегі ... ... ... көп ... бар ... ... түгел материалдық
жауаптылық институты жоғарыда айтылған 4 бапта өз көрініс тапты. Бұдан ... ... ... ... көлемде еңбек туралы заңда
көрініс таппауын көреміз. Сонымен қатар, тараудың ... өзі жеке ... ... материалдық жауаптылығын толықтай жазуға заңшығарушыны
міндеттейді. Еңбек қатынастар тараптарының өзара ... ... ... ... ... ... ... Өйткені еңбек қатынастарда жұмыс
берушінің жауаптылығы заңнамада көзделгенімен, ол көп жағдайларда формальды
сипатын алып ... Ал, ... ... яғни ... ... лайық емес болып шықты. Одан кейін тараптардың ... ... ... ... ... талап ету жағдайлары - олардың
арасындағы еңбек дауын тудыру факторына айналады.
Еңбек құқығында ... ... екі ... және екі ... ... ... ... берушіге келтірген зияны үшін материалдық
жауаптылықты және жұмыс ... ... ... ... ... ... қосады. Осыған ... ... ... екі ... ... ... байланысты өткір талқылау жүрді.
Сондықтан, еңбек туралы заңның 9 –тарауында ... ... ... ... ... көрініс тапқанына қошемет көрсету керек.
Жеке еңбек шартының бір тарабына зиян ... ... ... ... оның ... толтыруға міндетті. Егер жұмысшы өз еңбек
міндетін орындау кезінде жұмыс ... ... ... немесе
денсаулығына басқадай зиян алса және ... ... ... ... ... немесе жарым-жартылай жоғалса, онда жұмыс беруші,
жұмысшыға (не қызметкерге) ... өтем ... ... ... ... ... ... тәртіпте және жағдайларда
келген зиянның орнын толықтыруға міндетті.
Еңбек міндеттерін атқару кезінде қызметкердің өмірі мен денсаулығына
және ... ... ... зиян үшін ... ... ... ... заңнамаға сәйкес қызметкер кәсіпорынның (мекеменің,
ұйымның) ... ... ... және оның ... үшін шара қолдануына
міндетті. Өз кезегінде жұмыс беруші жұмысшылардың ( не ... ... ... үшін және ... ... ... ... мүліктің
толық сақталуын қамтамасыз етуі үшін жағдай ... ...... ... ... ... ... Материалдық жауапкершіліктің жалпы
түсініктері мен шарттары.
Жеке еңбек шартын жасасқан қандай да ... ... ... ... ... ... оны ... белгіленген түрде өтеуге тиіс ... ... ... шарт ... ... ... жасалынады.
Еңбек құқығы бойынша ол тараптардың материалдық жауапкершілігі ... және осы ... ... тән ... ... жұмысшы өзінің жұмысын ... ... ... ... өз ... зиян ... алса, ал оның нәтижесінде жұмысшы
уақытша немесе өмір бойы еңбек ету ... ... ... онда ... ... нормативтік - ... және ... да ... белгіленгендей жұмыс беруші белгілі
түрде жауапкершілігін өтейді.
Жұмыс берушінің жұмысшы алдында ... ... ... ... ... - ... 90 –бабында көрсетілген.[1]
Сол сияқты жұмысшы да жұмыс беруші алдында өз міндеттерін дұрыс
орындамауы да осы ... ... ... өз ... ... ... мүліктік зардабын өтеуін біз онын
матералдық жауапкершілігі ретінде түсінеміз.
Жалпы, жұмысшының материалдық жауапкершілігі жұмыс беруші алдында ... ... ... ... ... Жұмыс берушіге тікелей түрде тигізілген, келтірілген зиян, залал,
зардап. Бұл ... ... ... ... ... ... дұрыс орындамауы, яғни ... ... ... және ... ... қарама-қайшы іс-әрекет немесе әрекетсіздік, яғни ... ... ... міндеттемелерін дұрыс атқармауы немесе бұзуы.
Құқыққа қарама-қайшы іс-әрекеті деп, жұмысшының еңбектік тәртіпті
бұзуын, ішкі ... ... ... ... және ... мүлкін
дұрыс қолдануы мен сақтауын бұзуын түсінуге болады.
Жұмысшының келтірген зиянында, залалындағы ... ... ... ... ... ... ... жасалса, ол материалдық
жауапкершілікке тартылады. Ал жұмысшының кінәсі тізілген зардаптың әдейі,
яғни біле тұра ... ... ... ... ... ... ... бұзушылық іс-әрекеті мен тигізілген зардап арасындағы
себепті байланыс. Ал, бұл себепті байланыс болмаған жағдайда жұмысшы
материалдық жауапкершілікке тартылмайды.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке тарталмайды.
Көп жайдайларда жұмысшының кінәсін дәлелдеу жұмыс берушінің ... ... ... ... ... жағдайларда жұмысшы жұмыс берушіге келтірген ... ... ... ... келеді. Ол «Қазақстан Республикасының
еңбек туралы Заңының» 91-бабымен реттеледі.
Сонымен қатар, ... ... де ... ... ... өз міндеттерін
заңға сәйкес орындауы тиіс. ... ... ... ... зиян тигізетін болса, кері әсері болса, ондай жағдайда жұмыс
беруші жұмысшы алданда жауапты ... ... бұл ... міндетті түрде
жұмыс берушінің кінәләләгән дәлелдеген кезде ғана жұмыс беруші материалдық
жауапкершілікке тартылады.
Заң ... ... ... ... ... ... кінәсімен
зиян тигізсе, онда жұмыс беруші жұмысшының табысына сәйкес оған ... ... дәрі ... ... ... ... міндетті.
Ал, жұмысшының қайтыс болған жағдайында, сол жұмысшының ... ... ... оның ... ... ... еңбек етуге мүмкіндігі жоқ
тұлғалар, жұмысшының қайтыс болғаннан кейін ... ... ... ... оның ... ... ... апа-інілеріне, немерелеріне
қарап жүрген тұлғалар жұмыс берушіден материалдаық жауапкеркершілікті талап
ете мүмкіндік ... және осы ... әр ... ... ... ... ... құқық бойынша азаматтардың мұрагерлік тізімі
анықталатын болса, әлеуметтік қамсыздандыру құқығы бойынша ... ... ... ... жұмысшыға жалақы және қосымша әлеуметтік төлемдерден
басқа, жұмыс беруші жұмысшының от-басына ... ... ... Бұл ... ... заңмен, ұжымдық шартпен белгіленеді,
бірақ көлемі төменгі мөлшерден кем ... ... ... ... ... ... сәйкес (күшін жойған)
23.01.1993ж. Қазақстан Республикасының «Еңбек ... ... - ... 10 жылдық жалақысы көлемінде – егер жұмысшы кәсіпорында немесе кәсіби
аурудан өлсе;
- 5 ... ... ...... алған зардабынан немесе
мамандық аурудан ол I және II ... ... ... ... 2 ... жалақы көлемін – егер кәсіптік шеккен зардабынан немесе
мамандық сұраудан оны III – ... ... деп ... ... ... көлемі – егер жұмысшыны еңбек етуге жарамсыз, ... ... ... ... ... кезеңде материалдық төлемдерді төлеу, ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Ал егер жұмысшы
шетелде кәсіпорында өз ... ... ... ... шексе, онда
материалдық жауапкершілік сол жұмысшыны шетелге ... ... ... ... ... жүктеледі.
Ал, енді жұмысшылардың жауапкершілігіне келетін болсақ, заң ... ... ... ... ... ... ол сол әкелген
зардабының құнын толығымен өтейді, егер:
1) Жұмысшы мен жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... жағдайда оның
толығымен материалдық жауапкершілікті өтеуі туралы жазбаша
келісім шарт ... ... ... ... өз ... ... барысында жұмыс
берушіге зиян келтірсе;
3) Егер жұмысшы маскүнем, ... ... және ... ... шектірсе;
4) Егер жұмысшы коммерциялық құпияны ашу барысында зардап
тигізсе;
5) Қазақстан ... ... ... ... 91-бабына
сәйкес қылмыстық құқық бұзушылықтарды жасаса;
Жұмыс беруші әрқашан қабыданған жұмысшыларымен ... ... ... ... ... келісім шартты жасауға
міндетті.
Жұмыс беруші бұндай келісім шартты жеке еңбек шарты ... ... ... жазбаша түрде шарт жасаса алады.
Кейбір жағдайларда жұмысшылар тобы жұмысты міндетіне қарай бөліп,
әркім өз ... ... ... да, яғни ... ... екінші тауар
шығару, сату, апару, әкелу және сақтау сияқты жұмыстарын атқару барысында
жұмыс беруші әр жұмысшымен ... ... шарт ... ... топтық,
ұжымдық материалдық жауапкершілік туралы жазбаша келісім шарт ... ... ... да ... залал келтірілсе, ұжым, топ сол ... ... ... ... ие ... және келген зиян,
залал жауап береді. Ал, егер де топтың ... ... ... бір ... ... онда ... материалдық жауапкершілікке тартылмайды және
босатылады.
Бірақ, кейбір мамандықты иеленген ... ... ... ... да ... зардап үшін толығымен материалдық жауапкершілікке
тартылады. Оларға мысалы: кассирлер, сауда орталықтарының жұмысшылары,
бухгалтер, ... және ... ... ... және т.б. ... ... ... болсақ, олар әрқашан оларға
сенімге берілген мүліктерге, ақшаға толығымен материалдық жауапкершілікте
болады. Оларға еңбек функциясын, ... ... ... ... нәтижесінде сол кәсіпорынға, жұмыс берушіге ... ... ... ... ... ... ... орталықтарының жұмысшыларында өз ... ... ... ... ... ... жоғалса, шығындар пайда болса,
олар да ... ... ... шартқа отырған тарап екінші тарапқа келтірген зардабын толығымен
өтейді. Қазақстан Республикасының Еңбек ... ... 9- ... ... ... немесе соттың шешімі бойынша
реттеледі. Ал, кей кездерде сотқа ... ... ... жұмысшы
еркімен өз материалдық жауапкершілігін ерікті түрде өтей ... ... ... ... шығынын бухгалтерлік есеп бойынша
өтейді. Шығын қандай болса, материалдық жауапкершіліктің
мөлшері де содан аспауы тиіс және ... ... ... ... ... ... тікелей зиян, залал есептеледі.
Ұрлық, жетіспеушілік және әдейі ... ... жою, ... ... ... ... ... есептеледі.
Негізгі заң бойынша келтірілген зардапка бір адам кінәлі болса, ол өз
жеке басымен келтірілген залалды, ... ... ... Ал, зардал бірнеше жұмысшыларымен келтірілсе, әрқайсысы келтірілген
шығыны бойынша материалдық жауапкершілікке тартылады.
Сот топтасып жасаған зардапқа бөлісіп ... ... ... ... егер олар ... ... барлық келтірілген
шығындарын, залалдарын өтесе.
Жұмыс беруші жұмысшының келтірген ... ... ... ... ... ... ... беруші оған келтірілген зардапты келтірілген күннен бастап өтеп,
оны біз зардаптың анықталған күні деп ... ... ... ... ... өз ... ... рұқсат
беріледі. Ол тең мүлікпен немесе бүлінген мүлікті жөндеу ... ... ... ... ... ... еш ... келтірілген зардабы бойынша
толығымен материалдық жауапкершіліктен босатылмайды. Сот тек ... ... ... ... ... ... ... айтылғандай, жұмысшы келтірген зардабын, залалын жұмыс беруші
оның жалақысынан ұстай алады, ... ... ... ... ... 50% ... тиіс.
Еңбек тәртібінің қамтамасыз етілу құралы болып қызметкерлердің еңбек
нәтижесіне қызығушылық, еңбек міндетін, ... ... ... ... Оған ... жеке ... байланысты қатынастар үшін,
егер олар еңбек тәртібін бұзған болса, құқықтық әскердің ... ... ... ... ... ... сипатына қарай әртүрлі заңи
жауапкершіліктер туындайды. Яғни, заңи жауапкершілік – бұл ... ... ... мемлекет алдында, ұжым, кәсіпорын, мекеме, ұйым алдында
немесе міндеті және құқықтық ... ... ... ... ... және оның толық көлемде өтелуі.
Соған сәйкес, еңбек ... ... ... және ... ... ... ұйымның мүліктік ... ... ... бұл ... ... ... арқылы жеке құқық бұзушылықтың құрамының элементтері қарастырылуы
қажет. Мұндай ерекшеліктер қатарына – субъективтік ... ... ... ... себептік байланысын және қарсы
аспектілерін, әсер ету факторларын анықтауымыз қажет.
Осы аталған заңи ... ... ... ... көз салып қарасақ, Қазақстан Республикасындағы Еңбек
туралы Заңында оның анықтамасы, пайда болу нысандары, ... ... өзге де ... ... ... еңбек шартында басқа тарапқа зиян келтірген тарап оны ... ... ... Заңына сот шешімі негізінде немесе ерікті
түрде өтеуге тиіс. Жеке еңбек ... осы шарт ... ... ... және ... ... ... нысанда жасалынады.
Материалдық жауапкершілік – ол ... ... ... ... ... келтірілетін зиянды өтеу болып келеді. Тараптардың
материалдық жауапкершіліккке жеке ... ... ... ... ... ... ... керек, тараптардың зиянды өтеу осы еңбек заңына
және өзге де заң актілеріне ... сот ... ... ... түрде
өтелінеді.
Жұмыс берушінің материалдық ... ... ... ... ... ЕТЗ 90 бабы ... егер ... ... ... ... ... ... берушінің кінәсінен
жарақат алса немесе денсаулығына өзге де зиян келіп, соның ... ... ... ... ... ішінара жоғалтса, жұмыс беруші қызметкерге
сақтандыру өтемі ... ... оған ... ... ... ... құқықтық актілерінде көзделген ... ... ... ... ... ... ... қызметкердің
өмірі мен денсаулығына және ұйымның мүлкіне келтірілген зиян үшін ... ... ... ... ... ЕТЗ 29 бабы ... егер жеке ... шарты
заңсыз негізде бұзылған не басқа жұмысқа заңсыз ауыстырылған жағдайда еңбек
дауын қарайтын оған қызметкерді ... ... ... ... ... ... ... жүрген барлық уақытына, бірақ 3 айдан
аспайтын уақыт үшін орташа табысын ... ... ... ... ... қызметкер кәсіпорынның (мекеменің,
ұйымның) мүлкіне ұқыпты ... және оның ... үшін ... ... ... ... ... заңнама, жұмыс берушінің меншігін,
мүддесін, ... ... ... ... ... – қызметкерлердің
жалақысын заңсыз және дәлелсіз ұстаудан қорғауға бағытталған тараптардың іс-
әрекеті болып табылады.
Қызметкерлердің материалдық ... ... ... ... яғни өзі ... құқық қатынастарында тұратын жұмыс берушінің
мүлкіне өз кінәсінен келтірген ... ... ... қарастырады.
Қызметкердің материалдық жауапкершілігі бірден мынадай ... ... ... Жұмыс беруші нақты зиян шексе;
- Зиян келтірілген әрекеттің заңға қайшы ... Зиян ... ... кінәсі;
- Қызметкердің заңға қайшы қылығы мен келген зиянның арасындағы себептік
байланысты орнату.
Қызметкердің материалдық жауапкершілігі пайда болуы үшін осы ... ... ... тиіс және ... жауапкершіліктің белгісі ретінде
қаралады.
Еңбек құқығы бойынша материалдық жауапкершілік ... ... ... болып көрсетілген.
Қызметкерлердің материалдық жауапкершілігі (келтірілген зиян үшін) ереже
бойынша шын ... ... ... яғни оның ... ... ... бірақ ол орташа айлық жалақыдан аспағаны жөн.
Жауапкершіліктің бұл түріне жататындардың ... ... ... ... материалдарға немқұрайдылықпен қарау, сонымен
біңрге қызөметкерлерге пайдалануға берілген құралдар, ... ... ... ... ... заттар жатады.
Нақты зиян келтіру шегіндегі материалдық жауапкершілік, бірақ орташа
айлық ... аз емес ... ғана ... ... ... ... егер ... келтірілген зиян артық ақша төлемдерінен болса;
- есепті дұрыс жүргізбеуден;
- материалдық және ақша ... ... ... ... төмен тауарларды өндіруге жол беру және құндылықтарды жою.
- Осы мәселелерге байланысты тиісті шаралар қолдану.
Материалдық жауапкершілік еңбек құқығы тұрғысынан зиянды ... ... ... ... ... ... айлық жалақы шегінен орнына келтіру әкімшіліктің
бұйрығы бойынша қызметкерлердің жұмыс жалақысынан ұстап қалу арқылы ... ... ... мөлшері көрсетілген, яғни зиянды тапқан соң екі
аптадан кешіктірілмей, ал оны атқару – ... бұл ... ... ... соң тараптардың келісімі бойынша анықталады. Басқа
жағдайларда зиян орнына ... ... қою, яғни ... ... ... ... мүмкін.
Қызметкер егер оның кінәсінің шарттары ... ... ... оның ... ... ... ... сәйкес қызметкерлер өздерінің кінәсінен жұмыс берушіге
келген зиян үшін толық мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... залал қызметкердің жалақысымен
қандай да бір ... ... ... ... шек ... кейбір санаттары толық материалдық жауапкершілік
туралы шарт бойынша қызметкер өзіне сақтау үшін ... ... ... ... және басқа құндылықтың сақталуын қамтамасыз етпегеніне
байланысты келген зиянды толықтай төлеуге міндеттеме алады, ал жұмыс беруші
қызметкерге ... ... ... және ... ... ... сеніп тапсырылған құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етуге
міндеттенеді.
Қызметкерлердің толық материалдық жауапкершілігі еңбек заңнамаларына
сәйкес реттеліп, мынадай ... ... ... ... ... мен ... құндылықтардың сақталуын
қамтамасыз етпегендік үшін өзіне толық материалдық жауаптылық алу
туралы қызметкер мен жұмыс беруші арасында жазбаша шарт ... ... ... ... ... ... орындау кезінде жұмыс
берушіге келтіретін зиян үшін толық жауапкершілік ... ... ... ... пен ... да ... бір жолғы сенім хатпен
немесе басқа да бір ... ... ... есеп ... арналған;
4) қызметкер зиянды алкогольдік, нашақорлық немесе уытқұмарлық мас
болу жағдайында ... ... зиян ... жартылай фабрикаттардың, бұйымдардың
(өнімдердің), соның ... ... ... кезінде, сондай-ақ жұмыс
беруші қызметкерге пайдалануға берген құрал саймандардың, өлшеу
аспаптарының, арнаулы киімдер мен ... да ... ... ... ... қасақана
бүлдірілуінен келтірілген болса;
6) зиян ... ... ... ... келтірілген болса;
7) зиян қызметкердің қылмыстық тәртіпппен ... ... бар ... келтірілген болса.
Толық материалдық жауаптылық туралы жазбаша шартты жұмыс беруші
атқаратын қызметі құндылықтарды сақтаумен, ... ... ... ... ... тікелей байланысты жасы он сегізге толған
қызметкермен жасалады.[4]
Толық материалдық жауапкершілік ... ... шарт ... ... ... ... табылады.
Толық материалдық жауаптылық туралы жазбаша қызметкермен шарт ... ... ... ... ... да ... ... әкеп соғады.
Қылмыстық жазаланатын әрекеттермен өзі еңбектік ... ... ... берушіге материалдық залал келтірген қызметкерге залалды
толық мөлшерде төлеу міндеті ... ... ... ... ... ... ... сот залалды өндіру туралы азаматтық іс
жүргізе отырып, заңда көзделген басқа ... ... ... ... ... заң) ... ... залалды толық мөлшерде ... ... мен ... яғни ... ... тараптарының алдына
қойылатын шарттар қатарына мыналар жатады:
1) Жауаптылықтын негізі ... ... ... ... ... нақты зиян немесе қызметкердің денсаулығы мен
оның ... зиян ... ... тараптың құқыққа қарама-қайшы келетін өзге,
яғни келесі тарапқа көрсеткен зияны;
3) Зиян келтірудегі міндеттелінген тараптың;
4) Айтылған үш шарттың ... ... ... ... ... ... біреуі жоқ болса немесе ол сақталмаса, онда
еңбектік шарттың тараптары материалдық жауапкершілікке ... ... ... ... ... ... оның кінәлі құқыққа қарама-қайшы тәртібімен келтірілген
зиянына байланысты материалдық жауаптылықтың мәні мынада ... ... ... ... ... ... залал немесе зиян заңнама
сәйкес толық немесе ішінара өтеледі.
2) Өндіріс мүлкіне сақтық шараларын пайдалану үшін ...... әсер ... ... Қызметкерден зиянды өтеу немесе орнына толтыру ... ... ... ... сақтайды.
Еңбек құқығы бойынша қызметкердің жұмыс берушіге келтірген зияны үшін
материалдық жауапкершіліктің азаматтық құқықтағы ... ... ... ... мына ... ... ... Қызметкер, азаматтық құқықтағы сияқты одан ... ... ол тек тура зиян үшін ... береді.
б) Еңбек құқығында, ереже бойынша қызметкердің материалдық жауапкершіліктің
мөлшері оның ... ... ... ... ... және одан аспауы
керек, ал азаматтық құқықта ол жоқ.
в) Дұрыс жұмыс үшін қажетті және оған ... ... ... ... ... ... қызметкерлер үшін жағдайлар жасауға міндетті.
Азаматтық құқықта зиянды өндірудің бұл шарты жоқ.
г) Еңбек құқығында зиянды ұстаудың ережесі ... ... ... ... жұмыс берушінің билігімен ұстанады.
Қызметкердің материалдық толық жауапкершілігі мына ... ... Сот ... ... қылмыспен келтірген болса;
2) Егер заңнамада белгілі бір қызметкердің категориясына байланысты толық
материалдық жауаптылық шарт жасалуына тәуелсіз;
3) Қызметкер егер жазбаша түрдегі шартта өз ... өз ... ... ... ... Еңбектің міндеттемелерін орындамаған жағдайда зиян келтірілетін болса;
5) Егер зиян ... ... ... ... материалдарды
бүлдіруге және оларды жоюға арналған іс-әрекеттер әсерінен залал
келтірілген болса;
6) Егер қызметкердің денсаулығы болмаса және сол ... зиян ... ... ... ... ... үшін материалдық
жауапкершілік.
Бұл жауаптылық жұмыс берушінің қызметкер ... ... ... ... ... жағдайларда көрініс табады:
1) Еңбек міндеттемелерін орындаумен байланысты ... ... ауру ... денсаулығын бұзу сияқты зиян келтіру.
2) Жалақыны алмау нәтижесінде және еңбек ету мүмкіндігінен айыратын
барлық заңсыз жағдайларда келтірілген зиян;
3) ... жеке ... мен ... ... зиян.
Бұл жоғарыда айтылып өткен жағдайлардың ... де ... ... ... ... ... мөлшердегі зиян шегінде жауаптылыққа жүктеледі.
Осы зияндардың ішіндегі ең ...... ... оның ... зиян ... болып табылады.
Материалдық жауапты қызметкерлердің өз еңбек міндеттерін орындауына
кедергі келтіретін мән-жайларға мыналарды жатқызуға ... ... ... ... ... үшін дұрыс жағдай
туғызбау, яғни қоймалардың, жәйлардың жарамсыздығы, жоқтығы т.б.
материалдық құндылыққа жауап ... ... ... жоқтығы.
Жұмыс беруші оған тиісті көмек көрсетуге шара қолданбайды және т.б.
Сонымен қатар, ... ... ... үшін ... байланысты
шараларды қабылдағаны да ескерілуге тиіс. Егер зиян бас ... ... ... ... ... өтелетін залалдың мөлшерін азайтуға
жол берілмейді.[5]
Жалпы тәртіп бойынша ... ... зиян ... дәлелдеу міндеті жұмыс берушіге жіктеледі.
Егер қызметкер жазбаша шар немесе арнайы қаулылар негізінде ... ... ... ... материалдық құндылықтар үшін толықтай
жауаптылық көтерсе, жұмыс берушіге ондай міндеп жүктелмейді. Бұл ... егер өзін ... ... деп ... ... ... ... өз
кінәсі жоқ екендігін дәлелдеу ... ... ... ... ... ... жүктелетін жағдайлардың бәрі де
түгелдей Еңбек туралы Заңның 91-бабында белгіленген.
1.2. Материалдық ... ... ... ... ... ... ... тәртібі.
Жеке еңбек шартындағы басқа тарапқа зиян келтірген тарап оны осы заңға
және өзге де заң актілеріне сәйкес сот ... ... не өз ... берушіге келтірілген тарап оның зиянының мөлшері бухгалтерлік
есеп мәліметтері ... ... ... ... ... ... бойынша тозу дәрежесін алып тастау арқылы анықталады.
Өтеуге жататын зиян, оны ... ... ... ... ... ... ... баланстық ұғымның артық болуына тиіс ... ... ... ... ... мен ... туралы арнайы
актілермен реттелінетін шығар.
Материалды құндылықтар ұрланғанда, кем ... және ... ... ... ... зиян ... ... сауда бағасы
көтерме сауда бағасынан төмен ... онда ... ... ... ... ... бұл ... бөлшек сауда бағасы ... ... ... ... ... баға бойынша анықталады.
Жалпы ереже бойынша келтірілген зиян үшін жеке жауаптылық ... ... ... қызметкердің бірлескен әрекетінің ... ... ... ... туындайды. Әркім өз әрекетінен болған залалды ғана
өтейді. (жауаптылығы ескеріліп)
Бірнеше қызметкердің немесе бір қызметкердің және зиян ... ... ... қатынастарында тұрмайтын басқа адамдардың кінәсінен ... ... ... ... ... ... ... бірлескен
қасақана әрекетінен болғанын сот анықтағанда ғана туындайды.
Бірлескен әрекеттерімен зиян ... ... ... сот
ынтымақтық емес, үлестік жауаптылық жүктеуге құқылы, егер өндірудің мұндай
тәртібі талапкердің мүддесіне сай ... ... ... ... ... ... ... аспайтын мөлшердегі зиянды қызметкер жұмыс
берушінің өкімі бойынша, ал ... ... мен ... - ... ... жоғарғы органның өкімі бойынша өтейді, ол
сома олардың айлық жалақысынан ұсталады.
Жұмыс берушіге немесе бағыныштылық ... ... ... тұрған
органға қызметкер келітген зиян белгленген күні зиянның анықталған күні
болып ... ... ... ... ... нәтижесінде,
шаруашылық – қаржы қызметіне ревизия немесе ... ... ... зиянның айқындаған күні ретінде ... ... ... ... күні алынады.
Заңнамада өз кінәсінен болған материалды зиянды ... ... ... ... ... көделген.
Егер еңбек қызметі барысында қызметкер үшінші тұлғаға зиян ... ... ... өтесе, онда берілген талап бойынша қызметкердің өзі
келтірген ... ... ... ... кейін өтеуі міндеттеледі.
Қызметкерге регрестік талап қою құқығы жұмыс берушінің үшінші адамға ... ... ... ... және регрестік талап қою мерзімі де осы
уақыттан басталады. Жұмыс берушінің регрестік ... ... ... мөлшері жалпы негіздерде анықталады. Жұмыс берушіге зиян келтірген
әрекеті ... үшін ... ... ... немесе
қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... өтеу ... қызметкерді сот тәртібінде
толықтай босатуға жол берілмейтіндігін ескерген жөн.
Материалдық залал ... ... ... ... ... ... өтелінеді.
Еңбек құқығы саласындағы құқықты қатынастар ұғымы, олардың құрылымы
және олардың әсері әр түрлі жағдайда туындайды.
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыру ... ... ... ... арқылы ықпал жасайды. Мұндай ықпалдың нәтижесінде еңбек
қатынастары ... ... ... ... ... ... және қолдану барысында қалыптасатын қатынастарды реттеуші,
жүйелеуші ... ... Бұл ... ... ... берушілердің
және басқа субъектілердің ... ... ... ... ... бұл ... еңбек құқығында объетивтік сипат болады, яғни нақты
адамдарға және ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – еңбек қатынастарының тараптарна ... ... мен ... ... ... бере ... ... қоғамдық
ұйымдастыру саласындағы қатынастарды реттеу.
Объективтік құқық саласы болып табылатын еңбек құқықтары нормаларының
жүйесімен ... ... ... ұғымы да бар. Бұл ... ... ... және ... берушінің еңбек құқығы нормаларына ... ... ... (олардың еңбек шартын жасағанда, өзгерткенде және
тоқтатқанда ... ... да бір ... ... қолданудың
кейбір жағдайларында мүмкіндік, т.б.)
Сонымен, субъективтік құқық дегеніміз еңбек құқығы нормаларымен
бекітілген, нақты адамға ... ... ... ... ... да ... және мүмкіндік және әр азаматтың осы мүмкіндік пен бостандықты өз
еркі бойынша ... ... ... ... құқығының нақты субъектілерінің
қалыпты іс-әрекетімен байланыстылықта болады.
Бұл жағдайда еңбек құқығының нормалары осы ... ... ... да бір ... мен ... ... Дәлірек
айтсақ, әңгіме еңбек құқығының нақты субъектілерінің субъективтік заңдық
міндеті жайында.
Субъективтік ... ... мен ... ... ... ... ... ұйымдстыру және қолдану ... ... ... ... құқықтық зерттеудің тетіктерін жақсы
ұғынуға мүмкіндік береді. Тек, құқықтық қатынастар шеңберінде ғана ... мен ... ... ... ... ... субъективтік құқықтары мен заңдық ... ... бола ... ... ... ... құқығының нормаларымен
реттеліп, келісілген жеке-еріктік қатынастарын бекітудің қажетті және
міндетті формасы болып ... ... ... ... ... қатынастар «адамдар арасындағы ерекше қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... құқығы субъектілерінің өз құқықтарын жүзеге асыруға бағытталған
әрекеттерінің бір-біріне деген заңды талаптарының іске асуы тек ... ... ғана ... Бұл ... ... қатынас
тараптарының құқықтары мен міндеттерінің жүзеге асырылуына ... ... ... ... ... сүйенуге болады.
Субъективтік құқық және заңдық міндеттер нақты құқықтық қатынастарының
мазмұнын қарайды және ... ... ... үшін ... ... ... ... әрекеттер болуға тиіс. Еңбек құқығы ... ... ... ... тараптардың субъективтік құқықтардың
міндеттері нақты мазмнға ие болады. Мысалы, жұмыскердің жеке еңбек шартына
сәйкес өзіне жұмыс берілуін ... етуі ... ... ... ... ... туындайды, ол жұмыскердің өзі атқарған ... ... ... ... жұмыс берушінің еңбекақылы келісілген мөлшерде және
мерзімде беріп тұру жөніндегі ... ... ... құқығында, әдетте екі нақты құқықтық қатынастар болады
(мысалы, тікелей еңбектік). Ал, ... ... үш ... да ... айтқанда, бас келісімді, облыстық және салалық (тарифтік) келісімдерді
жасағанда үш жақ қатысады: ... ... ... ... және тиісті мемлекеттік орган (Қазақстан Республикасының
Үкіметі, ... ... ... және ... берушілер одағы).
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық – ... ... ... Бұл ... – олар ... құқықтары субъектілерінің
құқықтары мен міндеттерін ... ... осы ... тән ... ... ... болуы. Аталып өткендей, еңбектік құқықтық
қатынастардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар туындаған кезден бастап жақтардың теңдігімен
және жұмыскердің әрі қарайғы еңбек процесінде ... ... ... еңбекті ұйымдастыруды және қолдануды орталықтан нормалау
және жергілікті реттеу арасындағы ... ... ... ... ... құқықтары бұзылған және ондай іс-әрекет тараптардың
мүдделерін ... ... ... ... бұзылған құқықты
белгіленген тәртіпте қорғау қажеттілігі пайда болады.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың мазмұны тұрақты ... ... ... ... және ... ... жағдайында еңбек туралы заңдар тез өзгеруде және сондықтан ... ... ... мен ... өзгеруде. Мысалы, бұрынғы КСРО-да
еңбекті ұйымдастыру мен қолдану саласындағы көпетеген қатынастарда ... ... ... ... мен ... жүргізудің формалары әр
алуан қазіргі жағдайдағы өндірісте еңбек туралы жергілікті нормалардың
еңбек ... ... ... ... артуда. Бұл еңбектік құқық
қатынастарына қатысушы жақтар арасында еңбектің жағдайын шарт ... ... ... ... ... Ал, ... жағдайын орталықтан
нормалауға келетін болсақ, ол, әдетте мемлекеттің еңбекті ұйымдастыру және
қолдану саласындағы саясатын ... ... ... адамдары үшін
құқықтық кепілдіктің ең төменгі деңгейін белгілеуге қатысты болады.
Аталып өткендей, еңбек құқығының пәні ... ... ... ... ... құқық қатынастары негізгі болып табылады, олар
еңбек құқықтарының нормаларымен ... ... ... ... ... Тек осы ... құқық қатынастары ғана жұмыс берушілер мен
жалданбалы еңбек ... ... ... ... ... ... ... қатар, еңбек қатынастарымен тығыз
байланысты басқа да қатынастар бар. Олардың ерекшелігі сол, олар ... ... ... ... ... себебі, әңгіме
жұмыскерлер ұжымының бірлескен еңбегін ұйымдастырудың, адамдардың өндіріс
процесіндегі іс-қимылын үйлестірудің ... ... ... ... және ... ... сақталуын қадағалауға қатысты қатынастар
еңбекті қорғау туралы заңдардың және ... ... ... ... және ... мемлекеттік бақылау мен қадағалауды тұрақты
жүзеге асыруды өндірістің қажет етіп отырғандығынан ... ... ... және одан ... ... ... ... құқық
қатынастарының еңбек құқығының мәнін құрайтын біріңғай жүйесін береді.
Бұл оқулықта ... ... ... ... ... ... мына
түрде берілген:
- еңбектік құқық қатынастары;
- жұмысқа орналасу бойынша қатынастар;
- ұйымдық-басқару құқық қатынастар;
- жұмыскерлердің ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық қатынастар
- материалдық жауапкершілік бойынша қатынастар;
- еңбектің қорғалуын және еңбек заңдарының сақталуын қадағалау бойынша
қатынастар;
- ... ... ... ... ... ... еңбек дауларын қарау бойынша қатынастар;
- еңбек тәртібі бойынша қатынастар;
өндірісте еңбек туралы жергілікті нормалардың еңбек ... ... ... ... Бұл еңбектік құқық қатынастарына қатысушы жақтар
арасында еңбектің ... шарт ... ... ... ... ... Ал, ... жағдайын орталықтан нормалауға келетін болсақ, ол ... ... ... ... және қолдану саласындағы саясатын
анықтауға, ... ... ... үшін құқықтық кепілдіктің ең төменгі
деңгейін белгілеуге қатысты болады.
Аталып ... ... ... пәні ... ... ... емес. Еңбектік құқық қатынастары негізгі болып табылады, олар
еңбек құқықтарының нормаларымен реттелетін қатынастар жүйесінің ... ... Тек осы ... ... ... ғана ... берушілер мен
жалданбалы еңбек адамдарының еңбектік құқық ... ... ... ... ... еңбек қатынастарымен тығыз
байланысты басқа да қатынастар бар. Олардың ерекшелігі сол, олар ... ... ... ... ... себебі, әңгіме
жұмыскерлер ұжымының бірлескен еңбегін ұйымдастырудың, адамдардың өндіріс
процесіндегі іс-қимылын ... ... ... ... ... және ... ... сақталуын қадағалауға қатысты қатынастар
еңбекті қорғау туралы ... және ... ... ... ... және ... ... бақылау мен қадағалауды тұрақты
жүзеге асыруды өндірістің қажет етіп отырғандығынан туындайды. ... ... және одан ... басқа қатынастар жинақталып құқық
қатынастарының еңбек құқығының мәнін құрайтын біріңғай жүйесін береді.
Бұл ... ... ... ... құқықтық қатынастар жүйесі мына
түрде берілген:
- еңбектік құқық қатынастары;
- жұмысқа орналасу бойынша қатынастар;
- ... ... ... ... кәсіби даярлау бойынша құқық қатынастар;
- әлеуметтік-экономикалық қатынастар
- материалдық жауапкершілік бойынша қатынастар;
- еңбектің қорғалуын және ... ... ... ... ... ... ... демалыс уақыты бойынша қатынастар;
- еңбек дауларын қарау бойынша қатынастар;
- еңбек тәртібі бойынша қатынастар;
- еңбек тәртібі бойынша қатынастар. Сонымен, еңбектік құқық
қатынастарының ... ... ... ... басқа да қатынастармен
өзара байланыстары бір ортақ факторға негізделген, ол – ... ... ... ... ... ... және ... Ал,
олардың айырмашылығына келетін болсақ, олар негізінен ... ... ... ... ... ... ... және тоқтау
негіздері бойынша өзгешеліктерімен байланысты.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың қазіргі ... ... ... бірден болуының міндетті екендігін білдіреді. Олардың
кейбіреуі уақыт бойынша сәйкес келмейді, басқалары белгілі бір мән-жайлар
немесе заң ... ... ... ... ... Бұл ... еңбек
құқығы саласындағы барлық құқықтық қатынастардың барлық ... ... ... ... Мұндай құқықтық қатынастардың кейбіреулерінің
алда туындауға мүмкіндігі бар, атап айтсақ, ол – ... ... ... ... Бірақ, еңбектеніп жүрген ... ... ... ... ... ... қайшы пікір болмауы мүмкін.
Еңбектік құқық қатынастарынан туындаған барлық қатынастар, уақыттық
критерийлер бойынша мынадай үш ... ... ... заң (7 б.1т.) ... ... ... ... жеке еңбек шартын жасауға; өзгертуге және бұзуға; бірдей еңбек
үшін еш ... ... ... алуға; қауіпсіздік пен гигиена
талаптарына жауап беретін ... ... егер өзге заң ... көзделмеген болса кәсіпшілер одағына немесе басқа ... ... мүше ... демалысқа; өзінің еңбек міндетін
орындау кезінде денсаулығына немесе мүлкіне келген зиянды ... ... және ... алуға; ұжымдық шартты жасауға қатысуға және ... ... ... ... ... ... көтеруге құқылы.
II-тарау Материалдық жауапкершілік субъектілерінің ерекшеліктері.
2.1. Еңбектік құқық қатынастарының ерекшеліктері.
Еңбектік құқық ... ... ... ... ... ... бір жағынан – жұмыскер, екінші жағынан – жұмыс беруші
танылады. Тараптар ажырамас ... ... ... еңбектік құқық
субъектілігі иемденеді және еңбектік құқық қатынастарының субъектілері бола
алады және осы субъективтік құқықты өзінің ... ... ... ... ... ... мазмұны және оның ерекшеліктері
мынада.
Еңбек ... ... ... ... ... іс ... ... құқығы нормаларының талаптарына сай келуін қамтамасыз
етуге ... Бұл ...... ... ... құқық
қатынастары жақтарының субъективтік ... мен ... ... ... ... ... мен ... берушілердің негізгі құқықтарын, азаматтардың
еркін еңбекке, қызмет түрін және кәсіпті еркін таңдауға құқығы; ... және ... ... ... ... ... ең аз ... емес еңбекақыға құқығы, т.б. кіреді. Бұл құқықтарды нақтылау және
бөлшектеу оларды ... ... ... нақты субъектілерінің
субъективтік құқықтарының қатарына жатқызамыз. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... мына мүмкіндіктерд
қамтиды: жұмыскердің өзінің немесе жұмыс берушінің белгілі бір іс-қимылын,
міндетті ... ... ... ... етуді, міндетемені басқа
жақ орындамаған немесе дұрыс орындамаған жағдайда мәжбүрлеу ... ... ... міндеттерін алатын болсақ, олар еңбектік құқық
қатынастарына қатысушы жақ ретіндегі жұмыскердің ... ... ... ... еңбек міндеттері заңнамада белгіленген. Мысалы,
жұмыскердің міндетіне мыналар жатқызылған: жеке еңбек, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... адал орындау;
еңбек тәртібін сақтау; жұмыс процесінде жұмыс ... ... ... жол ... ... ... өрт ... және өндірістік
санитария жөніндегі ереже талаптарын орындау; жеке еңбек шартына сәйкес
өзіне сеніп ... ... ... жне заңмен қорғалатын
басқадай құпия болып ... ... ... етпеу; адамдардың өмірі мен
денсаулығына, жұмыс беруші мен жұмыскерлердің мүліктерінің сақталуына қауіп
төндіретін жағдайдың туындауын хабарлау.(Еңбек туралы ... 7 б. 4 ... ... ... ... ... ішкі еңбек тәртібінің
ережелерінде; лауазымдық нұсқаулар мен ... ... ... ... субъективтік құқықтары және міндеттерімен қатар еңбектік
құқық қатынастарының мазмұнына жұмыс ... ... ... ... де ... Бұл еңбектік құқық қатынастарына ... ... ... ... ... береді. Бұл жерде бір
жақтың ... ... ... жақтың міндеті сай келеді және
керісінше. Мысалы, жұмыс ... ... ... берілген: белгіленген
тәртіпте жұмыскерлермен жеке ... және ... ... ... ... және бұзу, жұмысқа қабылдағанда жұмыскерден оның белгілі бір ... ... ... және ... бір ... ... істей алатынын
растайтын, заңнамада көзделген құжаттарды ұсынуын талап ету; ... ... ... ... ... ... ... тәртіпте жұмыскерлерді мадақтау немесе ... ... ... ... жұмыскердің өзіне келтірілген залалын
өндіріп алу; Ұйымның жұмысын тоқтату және сот шешімі ... ... ... ... ... және өткізуге қатысқаны үшін ... ... өз ... мен мүдделерін білдіру және қорғау мақсатында
жұмыс берушілер бірлестігін құру және оны ... ... ... мерзімін
белгілеу, егер жеке еңбек шартында көрсетілген болса, жұмыскерді оқытуға
кеткен өз шығынын өндіріп ... ... ... берушіге мынадай міндет жүктелген, ... ... жеке ... ... ... ... ... жағдайымен
жұмыскерлерді қамтамасыз ету, жұмыскерлер ... ... ... ... шарт ... ... ... міндеттерін орындауы үшін
жұмыскерлерді қажетті құралдармен және материалдармен қамтамасыз ету, жеке
еңбек шартын жасасқанда ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық
актілерінде, жеке еңбек, ұжымдық ... ... ... актілерінде
көзделген басқа да төлемдерді уақытылы және толық көлемде ... ... ... жеке еңбек, ұжымдық шарттардың талаптарын сақтау, өзінің
еңбек міндетін орындау кезінде жұмыскердің ... ... ... және ... ... ақша ... ... заңнамада көзделген
тәртіпте және жағдайда жұмыскерге келген зиянды өтеу, егер ... ... мен ... зиян ... ... онда оны тоқтату,
жұмыстың зиянды және қауіпті жағдайы және кәсіби ауруға ... ... ... ... ... (Еңбек туралы заңның 8 бабы). Жұмыс
берушінің субъективтік құқықтары мен міндеттері кәсіпорының ... ... ... ... ... ішкі ... тәртібінің
ережелерінде, ұжымдық шарттарда және т.б. нақтыланады.
Еңбектік құқық қатынастарының туындауының, өзгеруінің және тоқтауының
негіздері осы ... ... тән ... ... ... ұзақ ... ... болғанымен олар
өзгеріссіз қалмайды. Өмірде болып тұратын жағдайлар ... ... және ... Құқық теориясында мұндай мән жайлар заңдық
фактілер деп ... ал ... ... ... ... ... құқық
қатынастарына жол ашып қана қоймайды, сонымен қатар оның ... ... ... ... ... ... құқығында еңбек
қатынастары екі құрамынан тұрады. Олар – жай құрам және күрделі құрам.
Еңбек ... ... ... ... ... негіздемесіне
жеке еңбек шарты және ұжымдық шарт жатады. Бұл ... ... ... заң
актісі, яғни еңбектік құқық қатынастарын тудыру ... ... ... ... деп қарастырылады. Жеке еңбек шарты дегеніміз екі жақты
жазбаша нысанда ... заң ... оның ... жақтардың заңдық
сипаттағы нақты салдар, атап айтқанда ... ... ... ... өз ... ... білдіру жатады.
Еңбектік құқық қатынастары басқа да кәсіпорыннан шақыру тәртібінде
ауысқан қызметкермен де ... егер ... ... ... және де ... өзінің келісімі болса.
Жалпы ереже бойынша, еңбектік құқық қатынастарының ... ... ... да ... да ... Мысалы, сол кәсіпорынмен бірге тұрақты
ауыстырғанда қызметкердің келісімі міндетті түрде ... ... ... ... ... сақталмайды. Бұл ретте ауыстыруға келісім анық және
нақты көрсетілуі тиіс. Өндірістік қажеттілік бойынша ... ... ... ... ... бойынша басқа ... ... ... ... ... ... туралы ынта жұмыскерден
шықса, онда оған жұмыс берушінің келісімі керек.
Еңбек туралы заңнамада еңбектік құқық ... ... ... ... ... ... болатын жағдайлар да көзделген.
Мысалы, жүкті әйел ... ... ... ауыр және ... ... ықпалы болмайтын, бұрынғы жұмыстағы орташа жалақысы
сақталатын басқа жеңіл, ... кері ... ... ... ( ... ... ... 23 б. 3 т. )
Жақтардың келісімі, жұмыскерлердің көңіл білдіруі, ... ... ... ... ... ... қатынастарының жағы болып
табылмайтын ... ... ... ... ... қатынастарының тоқтауына
негіздеме бола алады. Еңбектік құқық қатынастарын ... ... ... ... үшін ... ... жағдайлар қажет емес. Ал, жұмыс
берушіге ... ... ол өз ... еңбектік құқық қатынастарын
тоқтата алатын негіздер заңнамада түгелдей көрсетлег (Еңбек туралы заңның
26 бабы) Еңбек құқық ... ... ... ... ... ... құқық қатынастарының жағы болып табылмайтын үшінші
адамның ынтасы да негіздеме бола алады. Мысалы, жұмыскерді ... ... ... мен ... сот ... ... күшіне енуі (Еңбек
туралы заңның 20 б 2 т) жұмыскерді әскери қызметке ... ... ... 30 б 2 ... ... заңнамада еңбектік құқық ... ... және ... ... ... және заңдылығына щаңдық
кепілдеме қарастрылған. Мысалы, жұмысқа ... ... ... ... ... тіле және ... ... мүліктік және лауазымдық
жағдайға, тұратын жеріне, сенімге, ... ... ... ... ақ ... ... қасиетімен, қабілеті және
оның ... ... ... емес ... ... ... оның ... құқықтарын қандай да бір тікелей немесе жанама шектеуге немесе
тікелей артықшылық жасауға жол бермейді (Еңбек туралы заңның 4 ... ... ... кемсітушілікке ұшырадым деп есептейтін адамдар тиісті
арызымен сотқа ... ... ... ... ... ... жағдайлардың барлығы түгелдей заңнамада қызметкер тікелей келген
залалды толық мөлшерде өтеуге ... ... ... ... ... ... құқық қатынастарымен табиғи байланыста болатын қатынастар
бар. Бір жағдайларда мұндай қатынастар еңбектік қатынастардан бұрын ... ... ... оқу), ... жағдайларда олар еңбектік
қатынастармен бірге жүреді ( ұйымдық ... ... ... және ... ... бақылау және қадағалау, әлеуметтік-экономикалық, еңбек
дауларын шешу), үшінші ... ... ... ... ... ... материалдық жауапкершілігі де бар.
Жұмысқа орналасу бойынша ... ... ... ... ... ... құқық қабілеті бар азаматтардың субъективтік құқықтарының
бірі, олардың құқықтық мәртебесінің элементі болып ... Бұл ... ... ... саласындағы мемлекеттік саясатпен де, арнайы
заңдық кепілдіктермен де ... ... ... ... ... орналасу жүйесі. Қазіргі кезде азаматтарды жұмысқа орналастырумен
арнайы мемлекеттік органдар ... олар бұл ... ... ... ... ... ... етеді. Халықтың жұмыспен
қамтылуы туралы ... ... ... деңгейінде жүзеге
асырылуын орталық атқарушы орган – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... орналастыру бойынша құқықтық қатынастар азаматтардың жұмыспен
қамтылу мәселелері жөніндегі жергілікті өкілетті органдарға тікелей ... ... ... ... ... ... құқығын жүзеге асырған жағдайда
туындайды.[9]
Қолайлы жұмысты іздестірумен байланысты ... ... ... ... ... ... мәселелері жөніндегі өкілетті орган мен жұмысқа
тұрғызу жөнінде көмек сұраған азамат арасындағы.
- Жұмысбастылық мәселелері ... ... ... мен ... ... ... ... арасындағы.
Жұмыспен қамтылу жөніндегі өкілетті орган мен азамат арасындағы құқықтық
қатынас бір заң ...... ... ... ... туралы
арызының негізінде ғана туындайды.
Сондықтан да, еңбекке орналастыру жөніндегі құқықтық қатынастардың
мазмұны тек ... ... ... мен ... ғана ... қатар, азамат нақты кәсіпорынан жұмыс тауып беру туралы өкілетті
органға талап қоя алмайды. Өкілетті органның бұл ... ... ... ... ғана шектеледі. Жұмыс берушілер өз кезегінде ұйымға
тікелей жүгілген ... ... ... ... ... ... адамдар мен бірдей негіздерде қабылдауға құқылы.
Артықшылық, нысаналы топтағы азаматтардың әлеуметтік қорғауды ерекше
қажет ететін кейбір санаттарына ... (20 ... ... ... және ... аналар, оралманда)
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті орган өзіне жүгінген
адамға жұмыс алу мүмкіндігі жайында және ... ... ... ... ... ... беруі, азаматтардың өздеріне қолайлы жұмысты
таңдап алуына көмектесуі, бос жұмысты таңдап алуына көмектесуі, бос жұмыс
орындарына есеп ... ... ... келген адамдарды тіркеп есепке
алуға жұмыссыздарды еңбек рыногынан сұранымына сәйкес кәсіби ... ... ... ... есебінен даярлық, қайта дайындау
және жұмыссыздардың біліктілігін көтеру шараларын төлеуге тиіс.
Жұмыс ... бос орын ... ... сол ... ... ... ... оның келісімімен ақылы қоғамдық жұмыстарға жіберілгеннен
кейін құқықтық қатынас аяқталады.
Жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... ... қажетті жұмысшы күшімен қамтамасыз ету мүмкіндігі жайында үш күн
ішінде хабардар етуге, өз ... ... ... ... пен ... талдап болжамауға тиіс.
Өкілетті орган өз құқығы шеңберінде жұмыс берушілерден алдағы болатын
құрылымдық өзгерістер және де ... ... ... мүмкін басқа да
шаралар жайында ақпарат алуға, сондай-ақ жұмысшы күшіне мұқтаждық туралы,
босатылған, ... және ... ... саны және ... ... туралы деректер алуға, бос жұмыс орны бар жұмыс берушілерге
азаматтарды жіберуге ... ... ... Әлеуметтік –құқық
қатынастардың ерекшелігі сонда, олар еңбек ... ... ... ... қатынастарды өзінше бөлек топқа бөлуді
олардың халықтың жұмыспен қамтылу ... ... және ... да ... және ... кедей топтарын әлеуметтік қорғау, экономикалық-
әлеуметтік реформаны жүргізу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруге болады.
Әлеуметтік-экономикалық қатынастар құқықтық тұрғыдан ... ... ... ... Олар еңбек құқығының жаңа көздері - осы
мәселелері бойынша келісімдерге ... ... ... ... қатынастардың мазмұны экономикалық
реформаны жүргізу үшін жағдай туғызумен, еңбектің дұрыс ... оны ... ... жұмыспен қамтылуы және шешуді қамтамасыз етумен
байланысты, жалақыны орнату, төлеу ... ... ... ... ... мен ... қамтиды.
Мемлекеттік органдардың субъект ретінде әлеуметтік-экономикалық құқық
қатынастарына қатысуы, былай қарағанда бұл қатынастарды ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық құқық қаытнастарының
сипаты мен ... ... ... органдарының біржақты өктемдгі
негізінде емес, және мемлекет еңбек құқығы ... ... ... және ... ... ... болады.
Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау ... ... ... сақтау бойынша құқықтық қатынастардың
ерекшелігі бұл қатынастар субъектілерінің өкілетті сипатымен байланысты.
Олар бір ...... ... ... ... және ... ... екінші жағынан – жұмыс берушілер. Қатынастардың бұл тобы
жұмыскердің еңбекті қорғауға құқығын қамтамасыз етуге, бұл ... ... ... іске ... ... ... ... болмауына
зақым келмеуіне, меншік түріне және шаруашылық жүргізудің Ұйымдық-құқықтық
формасына қарамастан кәсіпорында қауіпті және ... ... аз ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару жұмысын
Қазақстан Республикасының Үкіметі және ол арнайы ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Осы қатынастардың субъектілері ретінде бұл органда еңбекті қорғау
жөніндегі заңнаманың және ... ... ... ... қадағалау жасалынады.
Еңбекті қорғауды қадағалау және бақылау бойынша ... ... да ... ... ... ... ... машина-трактор паркінің техникалық жағдайына мемлекеттік
бақылау жүргізетін. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... қадағалау жасайтын ... ... ... ... ... жұмыс жағдайын, жұмыскерлердің еңбекті қорғауға қатысты
стандартты, ... ... және ... ... ... жұмыс берушінің міндеттемелері ұжымдық шартта көзделеді.
Күшіндегі заңнамаға сәйкес кәсіпкерлер ... ... және ... ... ... заңдардың сақталуын қоғамдық
бақылау жасау және ашылған кемшіліктерді түзетуді талап ету еңбекті қорғау
және қауіпсіздік ... ... ... ... ... адамдарға қарсы іс
қозғау жайында прокуратураға өтініш жасау құқығы бекітілген.
Кәсіподақ ұйымдарымен қатар кәсіпорындада еңбекті қорғау ... және ... ... ... ... ... еңбек
ұжымы өзінің еңбекті қорғау жөніндегі өкілі ... ... ... ... қадағалау және бақылау, еңбек заңдарын сақтау
бойынша құқықтық қатынастар, еңбек қатынастарымен бірге жүретіндіктен, ... ... ... ... ... жүретіндіктен, ұзақ
уақыттық сипатқа ие.
Еңбектің қорғалуын ... және ... ... ... ... құқықтық қатынастардың ерекшелігі сонда, олардың туындауы тиісті
мемлекеттік органның ... ... ... сияқты заңдық фактімен
байланысты болады.
Еңбек дауларын қарау бойынша құқықтық қатынастарды іс-жүргізушілік
сипат бар. ... ... ... ... ... ... ... не еңбектің заңдарымен реттелмеген жаңа ... ... ... байланысты қайшылықтарын шешудегі құқықтары мен
міндеттері жүзеге асады. Еңбек дауларын шешудің ... ... ... ... субъективтік құрамын және ведомствалық қатыстылығын
анықтайды.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша құқықтық қатынастардың ... ... ... ... ... еңбек құқығын қалпына келтіру
жөнінде келістіруші комиссияға немесе сотқа жүгінген арызы негіз болады.
Материалдық жауапкершілік ... ... арыз беру ... немесе
тараптардың келісімі арқылы келісім комиссиясында не ерікті түрде
өндіріледі.
Жеке ... ... бір ... зиян ... ... тарап
белгіленген тәртіпте оның орнын толтыруға міндетті. Егер қызметкер өз еңбек
міндетін ... ... ... ... кінәсімен мертіксе немесе
денсаулығына басқадай зиян зақым алса және соның нәтижесінде ... ... ... ... ... – жартылай жоғалтса, онда жұмыс беруші,
қызметкерге сақтық төлем өтем ... ... ... нормативтік құқықтық актілерінде көзделгендей тәртіпке және
жағдайларда келген зиянның орнын толтыруға міндетті. Еңбек ... ... ... ... мен денсаулығына және ұйымның мүлкіне
келтірілген зиян жұмсы берушінің жауапкершілігі сақтандырылуы тиіс (Еңбек
туралы ... 90 ... ... ... ... кәсіпорынның (мекеменің,
ұйымның) мүлкіне ұқыпты ... және оның ... үшін шара ... Өз ... ... беруші қызметкерлердің қалыпты жұмыс істеуі үшін
және олардың өздеріне сеніп ... ... ... ... ... үшін жағдай тудыруы тиіс. Материалдық жауаптылық туралы заңнама, жұмыс
берушінің меншігін жан-жақты қорғауға, екінші, жағынан – ... ... және ... ... ... ... материалдық жауапкершілігі өз ... ... да ... ... ... ... өз кінәсінен келтірілген
зиянның орнын толтыруы ... ... ... ... ... ... ... туындайды:
1. Жұмыс беруші нақты зиян шексе. Бұл жағдайда қызметкер өзінің
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... мүлікті сақтауға шара қолданбау, дебиторлық қарызды өндіріп алу
құқығын жоғалту, т.б. ... бар ... ... ... ... ... ... болған тікелей нақты зиянның ғана орынын
толтырады.
Ақшалай формадағы зиян шығын деп аталады. ... ... ... ... ... ... шығыннан) ажыратқан жөн. Жоралғы зиян
болғанда мүліктің шындығында нақты азаюы ... ... ... ... ... қозғалысын дұрыс құжаттар ресімдемегендіктен
бухгалтерлік мәліметтерде жетіспеушілік орнын алады.
Алынбаған кіріс – ... ... ... ... ... ... ... табыс. Алынбаған кірістер жоспарланбаған табысты адмаған
жағдайда (мысалы, шарт жағдайларын орындамағандық үшін ... ... ... ... ... ... шығармау үшін айыппұл салдарынан
жоспарланған табысты алмаған жағдайда; жұмысты орындамаған т.б. жағдайларда
орын ... Зиян ... ... ... ... ... құрылыс
материалдарын ұрлау) немесе әрекетсіздіктің заңға ... ... ... ... ысырапсыз жұмсалуын болдырмау үшін шара ... ... ... ... ... ... ... тәртібін сақтау және кәсіпорынның (мекеменің, ұйымның) мүлкіне
ұқыпты қарау міндетін қызметкердің орындамауы, оның ... ... ... ... ... ... ішкі ... тәртібінің ережелерінде,
қызметтік нұсқауларда, басқа да міндетті ережелерде, сондай-ақ ... ... ... ... ... белгіленген өзінің
еңбек міндеттерін қызметкердің орындамауы немесе дұрыс орындамауы сот
практикасында оның ... ... ... ... немесе әрекетсіздігі) деп
танылады.
Мүлкінің ұрланғандығы, бүлінгендігі немесе ... ... ... ... ... ... ... хабарлары және
басқа құжаттар қызметкерлердің заңға қайшы қылығының дәлелі болып табылады.
Қызметкердің қылмыстық немесе әкімшілік ... ... ... ... қайшы
қылығымен оның зиян келтіргендігінің даусыз дәлелі.
Зиян келтірген адамның қылығының ... ... ... ... ... мән-жайлар ескеріліп анықталуы.
Сондықтан, егер қызметкер лауазымды адамның ... ... ... зиян ... ал ... лауазымды адамның
нұсқауының заңға қайшы екенін білмесе немесе біле алмаса, онда ол ... ... ... ... ... ... Зиян келтірудегі қызметкердің кінәсі. Еңбек ... ... ... ... ... зиян үшін ... ... қызметкерге
жүктеледі, егер ол сол зиян оның кінәсінен болса. Материалдық қызметкерге
жүктеледі, егер сол зиян оның кінәсінен ... ... ... ... кінә ... ... егер адам ... болатынын алдын ала көре
білсе немсе өз әрекетінің салдарын көре алса және оның өзі ... ... көз ... да оның ... емес ... білдіреді. Кінә екі
формада көрініс табады: ... ... ... ... және абайсызда (
менмендікпен немесе салақтықпен). Осыларға ... ... ... ... ұйымға) зиянды қасақана немесе абайсызда
келтіргеніне қарай жауаптылықтың әртүрлі мөлшерін ... ... ... ... ... үшін өзінің заңға
қайшы әрекетімен немесе ... зиян ... ... мұқият және жаң-жақты ... ... Егер ... ... заңға қайшылық сипатын ұғынса, оның салдарын алдын ала білсе және
оны қаласа ... ... ... онда ... ... ... ... Ал, қызметкер өз әрекетінің заңға қайшылық сипатын ұғынып, оның
салдарын алдын ала білсе, онда бұл ... ниет ... Бұл ... ... болуын қаламайды, бірақ оған саналы түрде жол береді немесе зиянның
болу мүмкіндігіне немқұрайды ... ... ... адам ... ... ала біле ... ... ұқыпсыздығынан оны болдырмауға шара
қолданбайды және басқа құжаттар қызметкерлердің заңға ... ... ... ... ... ... ... жазаға тартылуы өзінің заңға
қайшы қылығымен оның зиян келтіргендігінің даусыз дәлелі.
Зиян ... ... ... ... ... әрбір нақты жағдайда
барлық мән-жайлар ескеріліп анықталуы.
Сондықтан, егер қызметкер ... ... ... ... кәсіпорынға зиян келсе, ал кықметкер лауазымды адамның
нұсқауының ... ... ... ... немесе біле алмаса, онда ол келген
зиян үшін материалдық жауаптылықты болдырмайтын заңды ... ... Зиян ... ... ... ... міндетін орындау
кезінде жұмыс берушіге келген зиян үшін материалдық жауаптылық қызметкерге
жүктеледі, егер ол сол зиян оның ... ... ... ... егер сол зиян оның ... ... Материалдық жауаптылық шарты
ретінде кінә тағуға болады, егер адам зиянның болатынын алдын ала ... ... өз ... ... көре алса және оның өзі жасаған іс-
әрекетіне көз ... да оның ... емес ... білдіреді. Кінә екі
формада көрініс табады: ниетпен (тікелей немесе жанама) және абайсызда ... ... ... ... ... ... ... (мекемеге, ұйымға) зиянды қасақана ... ... ... жауаптылықтың әртүрлі мөлшерін қарастырған.
Материалдық жауаптылықтың мөлшерін дұрыс анықтау үшін ... ... ... немесе әркетсіздігімен зиян келтірген қызметкердің
кінәлілігін ... және ... ... ... Егер ... ... ... қайшылық сипатын ұғынса, оның салдарын алдын ала білсе және
оны қаласа (мысалы, ұрлық жасау,) онда ... ... ... ... Ал, қызметкер өз әрекетінің заңға қайшылық ... ... ... ... ала ... онда бұл ... ниет болады. Бұл жағдайда ол
зиянның болуын қаламайды, бірақ оған саналы түрде жол береді немесе ... ... ... ... ... ... адам ... алдан ала біле тұрып өзінің ұқыпсыздығынан оны болдырмауға шара
қолданбайды. Жұмыс ... мен ... ... ... ... ... зиян келуі мүмкін. Мысалы, қызметкер өзіне сеніп тапсырылған
мүліктің сақталуына қамтамасыз етуге шара қолданбайды.
5. Қызметкердің ... ... ... ... ... арасындағы
себептік байланыс. Қызметкердің заңға қайшы әрекеті немесе ... ... ... ... ... ... егер тек ... келтірген болса. Қызметкердің әрекеті (әрекетсіздігі) мен ... ... ... ... ... оны материалдық жауаптылыққа
тартудан босатады. Сондықтан да, қызметкердің зиян ... ... шешу үшін алды мен, ... – зиян ... ... нақты жағдайда
әркет (әркетсіздік) пен оның нәтижесі арасындағы себептік байланысты
анықтау қажет және ...... ... ... ... ... сол әрекеттің (әрекетсіздіктің) тікелей салдары екендігін не оның
басқа мән-жайлардан туындағандығын анықтау қажет.
Осы аталған ... тым ... ... ... материалдық
жауаптылықтан босатады.
Жалпы тәртіп бойынша қызметкердің материалдық жауаптылық ... ... ... ... ... берушіге жүктеледі. Егер
қызметкер ... шарт ... ... ... ... ... ... ақшалай немесе материалдық құндылықтар үшін толықтай жауаптылық
көтерсе, жұмыс берушіге ондай міндет жүктелмейді. Бұл ... ... өзін ... ... деп ... келген мүліктік залалда өз кінәсі жоқ
екендігін дәлелдеуі тиіс.
Қызметкерге толық материалдық жауаптылық жүктелген ... ... ... қызметкер тікелей келген залалды толық мөлшерде
өтеуге міндетті.
Заңнамада ... ... ... кем ... ... ... ... жұмыс берушіге келген залал үшін, ... іс ... ... оның ... мөлшерінен асқан жағдайларда
қызметкердің материалдық бұл түрі ... ... ... ... зиянға қатысты еселік мөлшерде сипатталады және ол ... ... ... және материалдарды қорғауға бағытталған.
Мысалы, еселік мөлшерде материалдық жауаптылыққа қызметі аса ... ... ... сатумен, сатып алумен, айырбастаумен,
тасымалдаумен, жеткізіп берумен, жіберумен және ... ... ... ... ... ... кем шыққаны үшін ... ... ... ... ... немесе қызметкер қаза болғанда
сондай-ақ құқығы бар адамдарға келген зиян үшін ... ... ... ... ... ... өз ... міндеттерін орындаумен байланысты мертігіп
немесе денсаулығына басқадай зақым келтіріп көрген залалын меншіктің барлық
формаларындағы кәсіпорындардың ... ... өтеу ... ... ... 1993 ... 17 наурыздағы № 201 қаулысымен
бекітілген. Егер ... ... ... ... мертігудің немесе
қызметкердің денсаулығына келген ... ... қай ... ... ... ... ма, жоқ одан тыскары жерде ме) материалдық
жауаптылық туындайды. Егер жұмыс беруші келген ... ... ... ... ... ол ... өтеуден босатылады.
Заңнамаға зиянды өтеу зардап тарткан қызметкерге ол еңбек қабылетінен
айырылғаннан немесе оны ... ... ... ... ... оның тиісті бөлігі), денсаулығына келген зақымға байланысты бір
жолғы жәрдемақы және ... ... ... ... ... шеккен қызметкер өлген жағдайда оның асыруындағы еңбекке ... ... ол ... күнге дейін одан жәрдем алып тұруға құқығы барлар;
зардар шеккен адам өлгеннен ... ... ... ... ата-анасының
біреуі, жұбайы немесе жұмыс істемейтін және өлген адамның сегіз жасқа
толмаған балаларын, ... ... ... бағып отырған отбасы
мүшелерінің біреуі зиянды төлетуге құқылы.
Өз еңбек міндетін атқарып жүріп мертіккен немесе ... ... ... ... ... ... ... қабылетінің қаншалықты
жоғалғандығын пайызын дәрігерлік-әлеуметтік сараптама комиссия анықтайды.
Зардап тартқан қызметкерге ... ... ... оның ... ... ... қарай жалақысынан тиісінше пайыз ... ... ... ... ... ... қызметкердің алатын
зейнетақысынан,стипендиясына, жәрдемақысына және басқа да ... ... ... ... болған жағдайларда зиянды төлеуге құқығы бар
адамдарға зиян асыраушының ... ... ... ... ... ... ... және оның асырауындағы еңбекке қабылетті, бірақ зиянды
төлеуге құқығы жоқ ... ... үлес ... ... ... келген зақымға тек жұмыс берушіге ғана ... ... ... ... ... ... Зиян үшін төлемнің және бір
жолғы ... ... ... ... заңнамада белгіленген. Бұл
ретте жұмыста мертіккенге немесе сол мертігуге байланысты еңбек қабілетін
жоғалтқанға ... ... ... ... ... ... он екі
күнтізбелік айдағы орташа айлық жалақы ... ... ... ... да, ... ... қызметкердің қалауы бойынша зиян үшін төлемнің
мөлшерін анықтағанда сол аурудың салдарынан жұмысты тоқтатқанға ... ... ... ... орташа жалақы алынады. Зардаптанған қызметкердің
нақты жалақысы туралы құжаттар ол жарақат ... ... ... ... кездегі жұмысы бойынша күшіндегі тарифтік ставка арқылы
есетеледі.
Зиян үшін төлемді ... ... ... ... ... бір ... сипаттағы төлемдерден (пайдаланылмаған демалыс үшін
өтемақы, демалыс күндері үшін төлем т.б.) басқа күшіндегі ережелер бойынша
әлеуметтік сақтандыруға ... ... ... ... ... алынады.
Еңбек жарақаты өндірістік практика (оқу) кезінде алынса, онда зиян
үшін төлемнің мөлшері ... ... ... ... ... (мамандық)
бойынша ставка (жалақы) негізінде есептеледі, бірақ ол 2 – ... ... ... Егер ... ... практика (оқу) кезінде жалақы алып жүрсе
онда зиянды өтеу мөлшері, оның қалауы бойынша, сол ... ... ... арқылы есептеледі. Сонымен қатар, зардап тартқан қызметкердің
қалауы бойынша ... ... ... ... ... (оқу) алдында
істеген жұмыстағы орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін.
Еңбек жарақатынан туындаған ... ... ... ... ... ... мен жағдайлары да күшіндегі заңнамада
белгіленген. Мысалы, жоғалтқан ... ... қоса ... зардап
тартқан қызметкерге еңбек жарақатынан туындаған қосымша ... ... ... ... ... ... тексеруге және айығуға,
протезге, күтімге, санитарлық емге, ... ... ... ... аппарат
салу үшін және оған ілесетін адамға жолпұл төлеуге, арнайы көлік құралын
алуға, жанар-майға т.б.) егер оны ДЭСК ... ... ... деп ... ол мұндай көмекті тиісті ұйымдардан тегін алмаған болса. Бұл ретте ... ... ... дәрігерлік күтім керек болатын жағдайлардан
басқа кездері) олардың күтімді қажет ... ... ДЭСК ... ... жайлы ДЭСК қорытындысы қажет емес. Күтімді ... ... ... ... ... ... ... үшін қосымша шығын
төленеді.
Қосымша шығынның мөлшерін анықтағанда зардар тартқан қызметкердің
жарақат ... ... ... ... ... ... ... зардап тартқан қызметкерге және
қызметкердің қайтыс болуына байланысты зиянын төлемін алған олардың отбасы
мүшелеріне ... ... ... ... ... ... балалардың шығынын төлеу, бау-бақша көліктің барлық
түріндегі (таксиден басқа) ... ... ... ... ... басқа да көмек көрсетуге жұмыс берушіге құқық берілген.
Зардап тартқан қызметкерге (асыраушысының өліміне байланысты ... ... ... бар ... ... ... ... төлемнің
қосымша түрлерінен басқа жұмыс беруші бір жолғы жәрдемақы төлейді, оның
мөлшері ұжымдыұ шартта ... ... ... Қызметкер өндірістегі жазатайым окиғадан немесе кәсіби аурудан қайтыс
болған ... ... ... ... ... аурудан 1 немесе 2 топтағы мүгедек деп
танылған қызметкердің бес есе жылдық жалақысы табысынан;
- ... ... ... ... аурудан 3 топтағы мүгедек деп
танылатын ... ... ... ... ... анықталған бірақ мүгедектік
белгіленген қызметкердің жылдық табысынан тең болмауы тиіс;
Қызметкерге келген зиян үшін ... ... ... сол залал үшін жауапты
жұмыс берушіге жүктеледі. Егер қызметкер еңбек жарақатын ... ... ... алса, зиянды оны шетелге жұмысқа жіберген кәсіпорын,
министрлік немесе ведомство ... ... ... ... ... өтеу сомасын оның құқық мұрагері, ал ондай болмаса - әлеуметтік
сақтандыру қоры ... егер ... ... ... регистрден
шығарылған фактісі расталып тиісті құжаттар ұсынылса.
Зиянды өтеу сомасы мына ... ... ... ...... ... ... бұрынғы табысын жоғалтқан
күннен бастап; асыраушысының өліміне байланысты зиянды төлеуге құқығы бар
адамарға – ... ... ... 3 жыл ... соң зиянды төлеу туралы
арызданғанда зиянды төлеу сол арыз берілген күнен бастап жүргізіледі.
Жоғалтқан табысына ... ... ... ... ... ... еңбек жарақаты салдарынан еңбек ... ... ДЭСК ... ... ... тартқан қызметкердің еңбек қабілетінен жоғалту дәрежесі өзгерген,
сондай-ақ өлгеннің ... ... ... ... да ... өтеуге
төленетін сома қайта есептелуге тиіс. ... өтеу үшін ... ... өмір сүру ... өзгеруіне және кәсіпорындағы жалақының өсуіне
байланысты да тоқсан сайын қайта қарауға жатады.
Зиянды өтеу туралы арыз еңбек жарақатынан ... зиян үшін ... ... ... ... қажетті құжаттар немесе қосымша құжаттар
түскеннен кейін жұмыс беруші ол арызды 10 ... ... ... ... ... шешім қабылдайды. Зиянды төлеу туралы шешім ... ... ... ... ... ... шешімімен келіспеген жағдайда
жәбір шеккен қызметкер ... ... ... адам ол шешімге қатысты сотқа
шағымдануға құқылы.
Зиянды өтеуге тиісті жұмыс беруші ... ... ... ... ... ... заңнамада көзделген тәртіпте жүзеге асырылады.
Еңбекті ... және ... ... қамсыздандыру
мәселесінің маңыздылығын пскере отырып, ТМД елдерінің Үкіметтері 1994 жылы
9 ... ... ... атқарумен байланысты жарақаттан, кәсіби аурудан
немесе денсаулыққа келген басқа зақымнан қызметкер алған ... ... ... тану ... келісімге қол қойды.
Еңбектегі жарақаттан, денсаулыққа келген басқадай зақымнан ... ... ... ... ... ... жарақаттан ТМД басқа еліне көшіп
барғаннан кейін еңбек қабілетін жоғалтса) ... ... ... ... сол ... ... ... қайтыс болғанда заңнамасы
қызметкерге ... ТМД ... ... ... ... ... зиян ... беретін жұмыс беруші төлемді өзінің ұлттық ... ... ... ... ... кезінде кісәби ауруға шалдығып, ол ауру
алғаш ТМД басқа елінің аумағында анықталған жағдайда да жұмыс беруші ... ... ... ... ... асырады. Егер кәсіби ауруға
шалдыққан адам сондай ... ... ... ... және салада ТМД
бірнеше мемлекетінде жұмыс берушісі зиян үшін ... ... ... өтеу ... ақша ... ... және төлеуге міндетті.
Ақша қаражатын азаматтарға жұмыс беруші есебінен, әлеуметтік - ... ... емес ... ... ... ... үкіметаралық келісімде
белгіленген тәртіпте жүзеге асырылады.
Заңнамаға сәйкес қызметкерлер ... ... жмыс ... зиян үшін ... мөлшерде материалдық жауапттылық көтереді, егер;
1) Қызметкерге берілген мүліктер мен басқа ... ... ... үшін ... ... ... ... алу
туралы қызметкер мен жұмыс беруші арасында жазбаша шарт жасалса:
2) Заңдарға сәйкес қызметкерге еңбек міндеттерін орындау кезінде ... ... зиян үшін ... ... ... ... ... мүлік пен басқа да құндылықтарды бір жолғы сенімхатпен
немесе басқа да бір жолғы құжаттар бойынша есеп ... ... ... ... ... ... нашақорлық немесе уытқұмарлық мас
болу жағдайында келтірілген болса;
5) Зиян материалдардың, жартылай фабрикаттардың, бұйымдардың, сондай-
ақ жұмыс ... ... ... берген құрал-саймандардың,
өлшеу аспаптарының, арнаулы киімдер мен басқа да заттардың
жеткіліксіздігінен, ... ... ... ... ... болса;
6) Зиян коммерциялық құпияны жариялау салдарынан келтірілген болса;
7) Зиян қызметкердің қылмыстық ... ... ... бар іс-әрекеттердің белгісі бар іс-әрекетінен келтірілген
болса.
Қызметкердің зиян үшін толық материалдық жауаптылық көретін ... ... ... толық қамтылған.
Толық материалдық жауаптылық болғанда келген залал қызметкерлердің
жалақысымен қандай да бір ... ... ... ... ... ... кейбір санаттары толық ... ... шарт ... ... ... ... жауаптылықты жазбаша
шарт негізінде көтереді. Толық ... ... ... шарт
бойынша қызметкер өзіне сақтау үшін немесе басқа мақсатта берілген мүліктің
және басқа құндылықтың сақталуын қамтамасыз етпегеніне ... ... ... ... ... ... ал ... беруші қызметкерге дұрыс
еңбек жағдайын және өндірістік жағдай тудыруға, қызметкерге ... ... ... ... ... ... ... қызметкердің қалыпты жұмыс істеуі үшін жағдай тудыру
және оған сеніп тапсырылған құндылықтардың ... ... ету ... міндетін орындамауы шартқа отырған адамның материалдықтан босатып,
залалды кәсіпорын (мекеме, ... ... ... ... әкеп ... ... жауаптылық туралы қызметкермен шарт жасау
міндетін жұмыс берушінің орындамауы ... ... ... әкеп ... ... материалдық жауаптылықты жүктейтін басқа негіздемелер
болмаса оның нәтижесі ... ... ... ... ... және ... ... түрлерінің (соның ішінде
өнеркәсіптік кәсіпорын қоймаларының) өзінің қарамағына сақтау үшін ... ... ... ... ... алған қызметкерлері тауардың
әрбір түрі үшін белгіленген ең жоғарғы шығын омаларынан тыс ... ... ... кінәсінен болса, толықтай өтейді. Мұндай қызметкерлерге,
мысалы, қоймалар мен дүкендердің меңгерушілері, олардың ... ... ... ... ... ... көтермейтін жерлерде) т.б. жатады.
Бір жағы сенімхат немесе бір жолғы басқа құжаттар бойынша өз ... ... және ... ... үшін ... келген залалға қатысты толық
материалдық жауапкершілік ... ... ... материалдық
жауаптылық арту үшін қызметкердің бір ... ... ... ... ... алу ... жеткілікті. Қызметкердің бір жолғы құжат
бойынша құндылықтар қабылдап алу ... ... ... үшін ... бола ... Егер ол ... ... бойынша толық
материалдық жауаптылық көтеріп отырса.
Ондай жұмыс болмаса немесе қызметкер өзіне ұсынылған басқа ... бас ... ... ... ... ... тәртіпте онымен
арадағы жеке еңбек шартын бұзуға құқылы.
Қызметкердің ... ... ... етуі ... ... ... да ... материалдық жауаптылық туындайды. Бұл ретте
коммерциялық ... ... ... ... үшінші адамға белгісіз
болғандықтан ол нақты немесе ... ... ... ... ... ... ... толықтай төлеуге міндеттеме алады, ал жұмыс беруші
қызметкерге ... ... ... және ... жағдай тудыруға,
қызметкерге сеніп ... ... ... ... етуге
міндеттенеді. Оны заңды негізде қалауынша алуға ... ... иесі ... шара ... сондықтан да оның жария болуынан жұмыс беруші зиян
шегуі мүмкін. Сол себепті, ... ... ... ... жеке еңбек
шартының талабын бұзып коммерциялық құпияны ... ... ... ... ... сот практикасында материалдық залал келтірген қылмыс
туралы әр іс бойынша үкім шығарғанда сот ... ... ... ал ... жағдайда залалды өз ынтасымен өтеу туралы шешім ... ... ... ... ... ... ... істерді
қарағанда сот жұмыс беруше оның айыпталушыға немесе заң ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар екенін
түсіндіреді.
Қылмыстық құрам болмағандықтан ақтау үкімі шығарылған, сондай-ақ осы
негізде қылмыстық іс алдын ала ... ... ... ... сот
залалды өндіру туралы азаматтық іс жүргізе отырып, заңда көзделген ... ... ... ... ... арнайы заң) қызметкер келтірген
залалды толық мөлшерде ... ... ... ... ... 1 ... ... Республикасы Азаматтарыңын бірлес бостандығына құқығы бар.
Қоғамдық бірлестіктердің қызметі заңмен реттеледі». Адамның және ... ... ... мен ... ... етуде,
негізгі құқықтық тәсіл ретінде – тұлғаның құқығын тану және өкілдер арқылы
кәсіби ... ... ... ... ... ... анықталады.
Жұмыскердің құқықтары мен мүдделерін дәйекті қорғауды қамтамасыз етуде
1999 жылғы 30 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы « ... ... ... қорғау және оларға берілетін мүмкіндіктер
туралы 1971 жылғы № 135 ... ... ... ... » ... ... Азаматтық Кодексіне және басқа да заңдарға: ... 15 ... « ... Республкасының Еңбек Кодексіне »; 1993
жылғы 9 ... ... ... ... ... ... да жалпылық және
арнайы салалық нормативтік құқықтық актілерге сүйенеміз.
Халықаралық Еңбек Ұйымының 1971 ... № 135 ... ... ... ... және оларға берілетін мүмкіндіктер туралы
Конвенцияға негіз ... ... ... тек қана ... одақтар
ғана емес сонымен қатар еңбек ұжымы мен сайланған басқа да ... ... мен ... ... ... ... да
юрисдикциялық органдар алдында қорғауды жүзеге асырады.
№ 135 ... ... ... ... өкілдері ұлттық
заңнмалар мен анқыталған тәртіпте, өз ... ... ... ... ... ... ... негізсіз жұмыстан босталыуға
басқа да қызметтеріне кедергі келтіретін шараларға жол ... ... ... ... ... сайланған жағдайда, олар: кәсіптік
одақ органдары (ұйымда бірнеше кәсіптік одақтар құрылуы ... және ... ... ... олардың бірлесіп, нәтижелі өкілдік функцияларын атқаруларына ... ... ... ... ... басқа да халықаралық құқық нормаларына негіз, еңбек
ұжымы мен ... ... ... ... одақтың ерекше
өкілеттілігін қайталамауы тиіс. Бұл принцип жұмыскерлердің еңбек ... ... ... нәтижелігін және өкілдік ... ... ... ... Осы Конвенцияға негіз
Халықаралық Еңбек ... № 143 ... ... ... Ұсынысты
өкілдік органдарға тән құқықтардың көлемін анықтайды.
№ 143 Ұсынысқа сәйкес еңбек ұжымының құқығы мен мүдделерін ... тек қана ... ... ... ... ғана емес ... ... ұсынылатын кандидаттарғаберілу қажеттілігін негізділігін
анықтайды. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... қызметкердің, қоғамдық жұмысты атқару өкілеттілігі
аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ету ... заңнамаларда анықтау қажеттілігін көздейді.
Халықаралық Еңбек Ұйымының № 98 1949 ... ... ... ... келіссөздер жүргізу туралы» Конвенциясы (4 бап) ұжымдық шарт жасау
тәртібінде, ерікті негізде, кәсіпкерлер не кәсіпкер ұйымдары мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізу
мүмкіндігінің тиімді іс-шаралары ұлттық заңнамаларда анықталуы тиіс. Осы
салада басқа да халықаралық құқықтық ... ... ... ...
154 1981 жылғы «Ұжымдық келіссөздер туралы» Конвенция; № 163 ...... ... «Үш жақта келіссөздер (халықаралық еңбек нормалары) туралы»
Конвенция; № 152 Ұсыныс; № 91 1951 ... ... ... ... ... ... 1951 жылғы «Ерікті бітімге келу және арбитраж туралы» Ұсыныс; № 94 1952
жылғы «Кәсіпорындар ... ... ... ... № 113 ... ... және ... денгейде ынтымақтастық туралы» Ұсыныс; № ... ... ... қарау туралы» Ұсыныс; № 129 1967 ... ... ... ... т.б. ... ... 2007 жылғы 15 мамырдағы Қазақстан
Республикасының Еңбек Кодексінде (бұдан әрі ... ... 1- ... ... өкілдері ретінде кәсіптік ... ... мен ... тәртіпте және тәртіпке жұмыскерлер тарапынан
өкілдік ... ... және ... ... «Өкіл», «Өкілдік»
терминдері Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... (1 бап) жұмыс берушілердің
өкілдері – құрылтай құжаттары немесе сенімхат ... ... ... ... ... ... ... білдіруге уәкілетті жеке және
заңды тұлғалар мәтінінде анықталады.
Еңбек ... ... ... түсінігі, өкілеттілігі (құзіреті)
нақты анықталмаған және өкілдікті рәсімдеу нысанын, ... ... ... ... ... 1- бабының 3-тармағына
суйене отырып, осы ... ... ... ... ... өкілдің мәртебесін анықтауымызда, жалпы
сипатта, азаматтық ... ... ... талаптарды қолданыумыз
тиіс.
Әлеуметтік-экономикалық салада әлеуметтік әріптестік саясатының ... ... ... ... салалық құқық ... ... ... ала ... және ... институтының еңбек құқығында
кеңінен қолданылуы бағытына, ... ... осы ... ... аспектіде түсінігін, нышандарын нақты анықтауымыз қажет.
Азаматтық құқықтық негізде өкілдік қызмет ... ... ... ... ... сенімхат негізінде жүзеге асырылады. Оған,
өкілдің өкілдік қызметіне жүгінуге негіз болатын ... ... ... ... ... ... ... осы салада, орталық тәртіпте
қандай жағдаяттарға байланысты өкілге ... беру ... ... ... ... ... кез келген қызметтік, жекелік, отбасылық, тұрмыстық
жағдаяттар өкілге өкілдік беруге негіз болады.
Дегенмен міндетті өкілдік ... ... ... ...... іс жүргізу құқығымен салалық мақсаттары және міндеттері көлемінде
анықталады. Көзделетін мақсат ( заі ... ... ... және
азаматтың ( жұмыскердің жекелік, әлеуметтік-экономикалық құқықтарын дәйекті
қамтамасыз ету және ... ... және ... ... ... өкілдердің уәкілеттілігі , өкілдікті рәсімдеу ... ... ... 2004 ... 28 ақпандағы № 528-II «Еңбек
қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы» Заңының 1-бабының 13-тармақшасында
«еңбекті ... ... ... ... ... және еңбекті
қорғау саласында, қоғамдық бақылауды жүзеге асыратын, кәсіптік ... ал ол ұйым ... ...... ... ... мен тағайындалатын жұмыскерлердің өкілі». Осы Заңның 17-бабының 6-
тармақшасына негіз ... өз ... ... ... ... және
еңбекті қорғау қамтамасыз ету іс-шараларын анықтауды және бақылауды жүзеге
асыруға ... ... ... ... ... ... ... ұйым деңгейіндегі еңбек қауіпсіздігі, жағдайы және еңбекті қорғау
мақсатындағы жүргізіліп жатқан іс-шаралар ... ... ... органдарға, жұмыскерлердің өкілдеріне беруге ... ... ... ... ... құзіретті орган тарапынан
бекітілген ережелерге негіз, кемінде бес жылда бір рет өндіріс ... ... ... ... ... ... қажет.
Өндіріс объектілерін аттестаттауда міндетті түрде ... ... ... бұрын, өндіріс объектілерін аттестаттау, өндіріс құрал-
жабдықтарын, технологияларды қайта ... ... жаңа ... ... жағдайында жүзеге асырылады. Осы Заңның 32 – және 33-
баптарында жұмыскерлер өкілдерінің арнайы ... ... ... ... ... ... ... 33-бапта жұмыскерлердің
өкілдерінің құқықтары анықталады. Өндіріс объектілерінің, ... ... ... ... ... және залалды факторлардың
деңгейі туралы мағлұматтармен жұмыстар жекеліе еңбек шартын жасау барысында
таныстырылуы тиіс. ... ... және ... ... ... ... жұмыскерлермен жекелік еңбек шартын жасау ерекшеліктері Қазақстан
Республикасының 2004 жылғы 28 ақпандағы № 528-II «Еңбек қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... Жұмыскерлер
өкілдерінің халықаралық стандарттарға сай құқықтық мәртебесін анықтауда,
қолданыстағы «Еңбек туралы» Заңға Казақстан Республикасының 2004 ... ... ... ... ... еңбек туралы» Заңына
өзгерістер мен ... ... ... ... қабылдануы елеулі үлес
қосты. Осы ... мен ... ... ... органдардың
құқықтарын кеңейтті. Осы салада елеулі өзгерістер, өкілдік органдардың жаңа
функциялары Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық Сауда Ұйымы
тарапынан қойылған міндеттемелер ескерілуі тиіс өйткені 2006, 2007 жылдарда
Казақстан осы Халықаралық Ұйымның құрамына кіруді ... ... ... ... ... тарапқа зиян келтірген тарап оны осы заңға
және өзге де заң ... ... сот ... ... ... өз ... берушіге келтірілген зиянның мөлшері бухгалтерлік есеп
мәліметтері ... ... ... ... құнынын
белгіленген нормалар бойынша тозу дәрежесін алып ... ... ... ... зиян, оны қалпына келтіруге кеткен шығынның мөлшеріне
қарамастан бүлінген мүліктің ... ... ... ... тиіс ... ... ... есептеу және оның тозу дәрежесін анықтау тәртібі
бухгалтерлік есептер мен баластар туралы ... ... ... ереже бойынша келтірілген зиян үшін жеке жауапкершілік қаралады.
Егер залал бірнеше қызметкердің бірлескен әрекетінің ... онда ... ... ... ... өз ... ... ғана өтейді, (қаншалықты кінәлі екендігі және жауаптылығы
ескеріліп).
Бірнеше қызметкердің ... бір ... және зиян ... жұмыс
берушімен еңбек қатынастарында тұрмайтын басқа адамдардың кінәсінен зиян
келген ... ... ... ... ... ... ... қасақана әрекетінен болғанын сот анықтағанда туындайды. Егер
айыптау үкімін шығарғанда азаматтық талап ... ... ... ... азаматтық талапқа қатысты бөлігі бұзылып және іс осы бөлігі
бойынша азаматтық сот ісін ... ... ... ... ... ... қорыта келе біз мынадай тұжырымдама жасаймыз.
1. Еңбек құқығындағы толық материалдық жауапкершілік, басқа құқық
салаларындағы ... ... ... ... ... толық материалдық жауапкершіліктің пайда болуы
еңбек қатынастарының элементі ... ... ... ... ... ... толық материалдық жауапкершілік өз алдына еңбек
құқығының ... ... ... тек ... тікелей зиянды
есептейді.
Жұмыс берушіге келтірлген зиянның ... ... ... ... материалдық құндылықтың баластық ... ... ... тозу дәрежесін алып тастау арқылы
анықталады. Өтелуге жататын ... оны ... ... ... ... ... бүлінген мүліктің баластық құнынан артық
болуға тиіс емес. Мүліктің баланстық құнын есептеу және оның ... ... ... ... есептер мен баланстар туралы
арнайы актілермен реттеледі.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
а) Арнайы әдебиеттер:
1. Д.К.Шайбеков ... ... РК и ... ... ... ... ... туралы заң 1999 1 бап.
3. Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңы.10.12.1999 Алматы,
өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... Трудовое право.Учебник для вузов. М.,
Российская правовая академия. С.81
5. Казақстан Республикасының «Еңбек ... Заңы ... ... ... ... ... ... М., 1987 206 б.
7. Трудовое право России. Учебник. П/р. Ю.П.Орловского ... ... ... ... ... ... ... 2003
9. Трудовое право России. П/р С.П.Хохлова. М., 2002
10. «Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... 2006
11. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі ... ... ... мен толықтырулар. Алматы, 2002 ... ...... ... ... Республики Қазақстан, - Алматы, 1995
2. Қазақстан Республикасының Еңбек туралы Заңы 10.12.1999 № 1068. –
// Ведомости Парламента РК, 1999, № ... ... ... Казахстан «О введении в действие ... ... ... ... ... ... от 10.12.1999 г. № 494-1.-// Ведомости Парламента ... № 24. ... ... Республикасының Заңы «Ұжымдық шарт туралы» от
4.07.1992г. № 2107./Основные законодательные акты о ... ... ... - ... Юрист, 2001.
5. Закон Республики Казахстан «О профессиональных ... ... № 2107 ... ... акты о труде в
Республике Казахстан.- ... ... ... ... ... ... «О коллективных трудовых спорах и
забастовках» от ... № 20-1. ... ... о ... в ... Казахстан. – Алматы: Юрист, 2001
7. Закон Республики Казахстан «Об образовании» от ... ... ... ... Республики Казахстан «О государственной службе» от
23.07.1999. - //Казахстанская ... ... ... РК, 2001, № 13-14 ст.170
9. Закон Республики Казахстан «О ... ... ... - // Ведомости Парламента РК, 2000, № 22, ст.409.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының еңбек туралы негізгі заң актілері. – Алматы
., ... ... С.А. ... ... работодателя за ущерб,
причиненный жизни и здоровью работника. ... ... ... Е.Н., ... Г.А. ... ответственность сторон
трудового договора. Алматы, ТОО «Баспа», 2001
[4]Хамзина Л.А. Проблемы материальной ответственности индивидуального
трудового договора//
Фемида. 2000. №3
[5] Шеломов Р.А. Материальная ответственность сторон ... ... ... и ... ... ... В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы. 2002ж.
[7] Алекссев С.С. Общая ... ... ... ... Ю.Н. ... Ю.Я. Возмещение рабодателями вреда,
причиненного работнику при исполнении трудовых объязанностей. – М., ... ... ... Е.Б. ... ... права в современных
условиях. – Караганда, 1994.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек құқығы жүйесінде материалдық жауапкершілік институты50 бет
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Активтер аудиті9 бет
Ұлттық байлық5 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Адамды кепілге алу үшін қылмыстық жауапкершілік29 бет
Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің шарты және негіздері56 бет
Азаматтық-құқықтық жауапкершiлiк88 бет
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы түсінік26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь