Мемлекеттік несие мен мемлекеттік борыш


Кіріспе
1. Мемлекеттік несиенің мәні
2. Мемлекеттік несиенің нысандары мен әдістері
3. Халықаралық мемлекеттік несие
4. Мемлекеттік борыш және оны басқару.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Нарықтық қатынастардың құрылымда да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизімінде де қаржылық несие зор рөль атқарады. Қаржылық иесие нарықтық катынастардың құрамды бөлігі және өз тарапынан мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың құралдарының бірі болып табылады.
Мемлекеттік несие, несие қатынастарының жүйесі, бұл қатынастарда мемлекет өз органдары аркалы карызгер, ал жеке және заңи тұлғалар несиегерлер болып табылады.
Мемлекеттік неисе арқылы қайтарымдылық негізінде мемлекеттің шығындарыи қаржыландыру үшін ақшалай қаражат шоғырландырады. Қоғамдық өнім құнын бөлуге несие де қатысады. Әрі қайта бөлгіштік процестер несие қатынастарының сферасында ағылып жатады. Қаржыдағы сияқты кредит қатынастарында да шаруашылық жүргізуші субъектілеріді,халықты, мемлекетті ұзақ мерзімді жэне қысқа мерзімді несиелендіру мақсаттары үшін несиелік деп аталатын ақша қорлары қалыптасып, пайдаланылады.
Қазіргі жағдайда қандай мемлекеттің экономикалық құрылымын зерделеу оның қаржы жүйесін талдаусыз мүмкін емес. Бұл жүйе қаржы қатынастары жиынтығынан және оны реттейтін институттардан турады.
Қаржы қатынастары кез келген қоғамдык жүйеде орын алатын жалпы экономикалық катынастардың құрамды бөлігі. Мемлекет қаржы жүйесі арқылы саяси, экономикалық және әлеуметтік салалардың алуан түрлі қызметтеріне қажетті қаражаттарды жинақтап, пайдаланады.
Мемлекеттік қаржылар ұлттық табысты қайта бөлуде, қоғамдық ұдайы өндірісті дамытуда, қоғамның экономикалық құрылымын қалыптастыруда, өндіргіш күштерді жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Мемлекеттің қаржылары әлеуметтік бағдарламаны жүзеге асыруға, мемлекеттік баскару аппараты мен қорғанысқа, тәртіп сақтау күштерін қаржыландыруға, сыртқы экономикалық қызметті атқаруға жұмсалады.
Қаржы жүйесі мемлекеттің көптеген қаржыландыру институттарын қамтиды. Олар әр түрлі бағыттағы несие институттарымен тығыз байланыс негізінде әрекет жасайды. Рыноктық қатынастар кұрылымында да мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмінде қаржы зор рол атқарады.
Қаржы -нарықтық қатынастардың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясапъі жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін түсіне білудің, оның іс-әрекет етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің маңызы зор.
Қаржы механизмі арқылы мемлекет өзінің саяси, экономикалык және элеуметтік сфералардағы көптеген қызметтерін атқаруға қажет ақшалай қаражаттар қорын жасап қолданады.
1. Мемлекеттік кредит қатынастары қалай пайда болады?
2. Мемлекеттің несиенің функцияларын, сыныптамасын баяндандар.
3. Мемлекеттік несиенің нысандарын атап шығындар және оларға қысқаша сипаттама беріндер.
4. Халықаралық мемлекеттік несиенің нысандарын атап шығындар.
5. Мемлекттік борыш қалай түзеледі? Оның үғымын түжы-рымдаңцар.
6. Ішкі мемлекеттік борыштың проблемалары неде?
7. Қазақстандағы ішкі мемлекеттік борыштың негізгі нысан-дары қандай?
8. Мемлекеттік борыш басқару дегеніміз не және оның негізгі әдістері қандай?
9. Мемлекеттік борыштың мүмкін жағымсыз салдарлары (зар-даптары) қандай?
10. Қарғажанов З.Қ «Табиғат ресурстан пайдалану төлемдері және салықтары».
11.Экономикалық теория «Оқу құралы». Я.Ә Абубакіров. Б.Б. Байжумаев.
12. Қ.Қ Құлпыбаев «Қаржы»
13. //Қаржы//
14. Экономиклаық сөздік.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Тақырып: Мемлекеттік несие мен мемлекеттік борыш.

ЖОСПАР

Кіріспе
1. Мемлекеттік несиенің мәні
2. Мемлекеттік несиенің нысандары мен әдістері
3. Халықаралық мемлекеттік несие
4. Мемлекеттік борыш және оны басқару.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Нарықтық қатынастардың құрылымда да, мемлекет тарапынан оларды реттеу
механизімінде де қаржылық несие зор рөль атқарады. Қаржылық иесие нарықтық
катынастардың құрамды бөлігі және өз тарапынан мемлекеттік саясатты жүзеге
асырудың құралдарының бірі болып табылады.
Мемлекеттік несие, несие қатынастарының жүйесі, бұл қатынастарда
мемлекет өз органдары аркалы карызгер, ал жеке және заңи тұлғалар
несиегерлер болып табылады.
Мемлекеттік неисе арқылы қайтарымдылық негізінде мемлекеттің
шығындарыи қаржыландыру үшін ақшалай қаражат шоғырландырады. Қоғамдық өнім
құнын бөлуге несие де қатысады. Әрі қайта бөлгіштік процестер несие
қатынастарының сферасында ағылып жатады. Қаржыдағы сияқты кредит
қатынастарында да шаруашылық жүргізуші субъектілеріді,халықты, мемлекетті
ұзақ мерзімді жэне қысқа мерзімді несиелендіру мақсаттары үшін несиелік деп
аталатын ақша қорлары қалыптасып, пайдаланылады.
Қазіргі жағдайда қандай мемлекеттің экономикалық құрылымын зерделеу
оның қаржы жүйесін талдаусыз мүмкін емес. Бұл жүйе қаржы қатынастары
жиынтығынан және оны реттейтін институттардан турады.
Қаржы қатынастары кез келген қоғамдык жүйеде орын алатын жалпы
экономикалық катынастардың құрамды бөлігі. Мемлекет қаржы жүйесі арқылы
саяси, экономикалық және әлеуметтік салалардың алуан түрлі қызметтеріне
қажетті қаражаттарды жинақтап, пайдаланады.
Мемлекеттік қаржылар ұлттық табысты қайта бөлуде, қоғамдық ұдайы
өндірісті дамытуда, қоғамның экономикалық құрылымын қалыптастыруда,
өндіргіш күштерді жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Мемлекеттің қаржылары
әлеуметтік бағдарламаны жүзеге асыруға, мемлекеттік баскару аппараты мен
қорғанысқа, тәртіп сақтау күштерін қаржыландыруға, сыртқы экономикалық
қызметті атқаруға жұмсалады.
Қаржы жүйесі мемлекеттің көптеген қаржыландыру институттарын қамтиды.
Олар әр түрлі бағыттағы несие институттарымен тығыз байланыс негізінде
әрекет жасайды. Рыноктық қатынастар кұрылымында да мемлекет тарапынан
оларды реттеу механизмінде қаржы зор рол атқарады.
Қаржы -нарықтық қатынастардың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясапъі
жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін
түсіне білудің, оның іс-әрекет етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың
Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын
неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің
маңызы зор.
Қаржы механизмі арқылы мемлекет өзінің саяси, экономикалык және
элеуметтік сфералардағы көптеген қызметтерін атқаруға қажет ақшалай
қаражаттар қорын жасап қолданады.

1. Мемлекеттік несиенің мәні

Мемлекет пен муниципалдық қүрьшымдардың (жергілікті атқарушы
органдардың) қарамағына елдің заңи және жеке түлға-ларының бос ақша
қаражаттары да, сонымен бірге, басқа ел-дердің (үкіметтердің, қаржы-кредит
мекемелерінің) және халық-аралық қаржы-кредит институттарының ресурстары да
несие капиталы ретінде уақытша пайдалануға жүмылдыру үшін және бюджет
тапшылығы проблемаларын шешу үшін тартылуы мүмкін. Оларды алудың басты
әдісі мемлекеттік кредит болып табылады.
Мемлекеттік кредит — жалпымемлекеттік қаржының басты буындарының бірі
жөне кредит қатынастарының жиынтығы, бүл қатынастарда мемлекет несиегердің
де, қарыз алушының да, га-ранттың да (қарыз алушы үшін мемлекеттің
кепілгерлігін білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін.
Мемлекеттік несиенің ерекшелігі қарызға берілген қаражат-тардың
щайтарымдылыгында, мерзімділігінде жоне ақылыгында. Алайда, бүл қатынстарды
банк несиесімен шатастыруға болмай-ды.
Мемлекеттің несиенің жекеше кредиттен айырмашылығы:
Жекеше кредит Мемлекеттік кредит
1) өндірістік мүқтаждар1) ондірістік жоне
үшін жүмыл-дырылады; ондірістік емес
2) несие капиталы мүктаждар үшін
жүмылдырылады; жүмылдырылады;
3) отеу қосымша өнім 2) толем жоне сатып алу
немесе ондіріс қаражаттары
процесінде пайда жүмылдырылады;
болатын қүннан 3) өтеу бюджет
жүргізіледі; кірістірінен (негізінен
4) капиталдың қолдану салықтық түсімдердің
сферасын (ондірістік есебінен) жүргізіледі;
сфераны) кеңейтеді. 4) капиталды қолдану
сферасын та-рылтады.

Мемлекеттік несиенің көмегімен жүмылдырылған қаражат-тар кебінесе
экономиканы қаржыландыруға бағытталатындықтан оның өндірістік сипаты болуы
тиіс. Мемлекеттік кредит жөніндегі қатынастар мына негіздерде қаржы
қатынастарына кіреді:
1) мемлекеттік кредит жолымен жүмылдырылатын қаражат-тар өр түрлі
қажеттіліктерді — өндірістік, өндірістік емес, сол сияқты стратегиялық,
оперативтік қажеттіліктерді қаржыланды-руға бағытталатын мемлекеттің қаржы
ресурстары ретінде қара-лады;
2) алынған жөне берілген кредиттер үшін есеп айырысулар, олар үшін
пайыздар төлеу бюджеттердің — үкіметтің қарыз алу-лары кезінде орталық
(республикалық) немесе билікгің жергілікті органдарының қарыз алулары
кезінде жергілікті бюджеттердің қаражаттары есебінен жүргізіледі. Бюджет
кірістерінің негізгі және түрақты бөлігін салықтық түсімдер қүрайтындықтан
қарыздар арқылы жүмылдырылатын қаражаттар "антиципацияландырыл-ған
салықтар", яғни мерзімінен бүрын өндіріп алынған салық-тар деп саналады.
Мемлекеттік кредит ақша қаражаттарын (оларды кейін қайтару шартында)
қайта бөлу функциясын орындайды. Бүл халықтың, шаруашылық жүргізуші
субъектілердің уақытша бос ақша қаражаттарын шоғырландырумен байланысты.
Бүл функ-цияда мемлекеттік кредит жинақ ақшаны үйымдастыру ны-сандарының
бірі болып табылады. Несиенің көмегімен біршама азғантай, орташа жинақ ақша
мемлекетте шоғырлан-дырылады жөне оның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағыт-
талады. Бүған халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында
орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың облигацияларын шығару, мемлекеттің
бағалы қағаздарының басқа түрлерін (қазынашылық міндеттемелерді,
қазынашылық бондарды, сертификаттарды) шығару арқылы қол жетеді. Бүл
функция іс-өрекетінің объективті нөтижелері үлғаймалы үдайы өндірістің
ауқымын арттыру және оның қарқынын тездету болып табылады.
Ағымдағы кезенде пайдаланылатын қаражаттар несиегерге ондаған
жылдардан кейін, яғни келешектегі үрпақтардан өндіріп алынатын салықтар
есебінен қайтарылуы мүмкін болғанда мемлекеттік несиенің қайта бөлгіштік
функциясы сондай-ақ оның мерзімінен бүрын төлену қасиетінде көрінеді.
Сөйтіп, келешектегі үрпақтардың қаражаттарын бүгінгілердіің пайдасы-на
қайта бөлуге қол жетеді ("уақытқа қарай қайта белу")-
Мемлекеттік несиенің екінші функциясы — реттеуші функ-циясы. Бірінші
кезекте мемлекет несиелік пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша
ағындарын реттейді: несие капита-лының рыногында қаржыгер бола отырып, ол
бүл капиталға де-ген сүранымды арттырады, мүның нәтижесінде несие капиталы-
ның нормасы артады. Сөйтіп, мемлекет бүл рыноктағы бөсекеге араласады, одан
жеке инвесторларды ығыстырады ("ығыстыру әсері"). Бүл олардың бизнестің
белгілі бір түрлерін инвестици-ялауын шектеуді тудырады. Бір мезгідде
мемлекеттің бағалы қағаз-дарын сатып алу кезівде айналыстағы ақшаның (қолма-
қол ақшаның және қолма-қолсыз ақшаның) қысқаруына жеткізеді, мүның өзі ақша
эмиссиясының зардаптарын жою үшін тиімді болуы мүмкін.
Мемлекеттік кредит рөлі халықтың, кәсіпорындардың, үйым-дардың уақытша
бос қаражаттарын жүмылдырудағы мүмкіндіктеріне және олардың мемлекеттің
кезек күттірмейтін мүқтаждарын қаржыландыруға бағыттауға саяды.
Мемлекеттік кредит түрлері бойынша ішкі, сыртқы, шартты болып
ажыратылады (17.1 сызбаны қараңыз).
Ішкі кредитте мемлекеттік кредит қатынастары жан-жақты түрғыда:
қарызгер кезінде де, несиегер ретінде де еддегі үкіметтің, биліктің
жергілікті органдарының, көсіпорындардың, үйымдар-дың жөне халықтың
арасында пайда болады.
Халықаралық кредитте қатынастарға бір жағынан, үімет, биліктің
жергілікті органдарды, екінші жағынан басқа мемлекеттердің үкіметтері,
банктері, компаниялары, сондай-ақ халықаралық қаржы-банк үйымдары
араласады. Кредит беруші тарап мемлекет-донор немесе үйым-донор, ал кредит
алушы ел реципиент-ел деп аталады.
Шартты мемлекеттік кредит отандық қарызгерлер: кәсіпорындар, үйымдар,
фирмалар, жергілікті билік органдары алған қарыздарына басқа елдердің
несигерлеріне берілген кепілдіктер бойынша үкіметтің міндеттемелері ретінде
болады. Қарыз шарттары орындалмаған жағдайда үкімет отандық қарызгердің
уақыты келген міндеттемелері бойынша қарызгердің мүлкінен немесе басқа
активтерінен бюджет қаражаттары есебінен қарыздың сомасын төлейді.
Мемлекет қарыз алушы ретінде ғана емес, сонымен бірге несиегер ретінде
де бола алады.
Мемлекеттік несиелендірудің негізгі сферасы — күрделі жүмсалымдар:
басым өндірістерді қаржыландыру; түрғын-үй қүрылысын қаржыландыру;
экономикалық және әлеуметтік ин-фрақүрылым салаларын қаржыландыру.
Несие капиталдары рыногында мемлекет гарант ретінде бола алады.
Төлемдердің кідірісі бойынша төуекелдіктер; банкроттық; саяси жөне басқадай
себептер жағдайында бүл мемлекеттік несиелендірудің ерекше нысаны.
Мемлекеттік несиенің көздері — кәсіпорындарда, банктер-де, зейнетақы
қорларында, сақтық қорларында, халықта пайда болатын уақытша бос
қаражаттар.

Мемлекет кредит ресурстарын:
1) бюджет тапшылығын қаржыландыру;
2) үлттандырылған және аралас кәсіпорындарға жүмсалатын күрделі
жүмсалымдарды қаржыландыру;
3) биліктің жергілікті органдарының шаруашылық органда-рын
қаржыландыру;
4) елдің ақша айналысын реттеу үшін пайдаланады.

2. Мемлекеттік несиенің нысандары мен әдістері

Ішкі мемлекеттік несиенің нысандары:
1) мемлекеттік қарыздар шығару;
2) коммерциялық банктердегі халықтың салымдарының бір бөлігін
мемлекеттік қарыздарға айналдыру;
3) қазынашьшық несиелер.
Мемлекеттік несиенің негізгі нысаны кредит қатынастары болып көрінетін
мемлекеттік қарыздар болып табылады, бүл қатынастарда мемлекет негізінен
қарызгер ретінде болады.
Мемлекеттік қарыздар — нәтижесінде мемлекет белгілі бір мерзімге жөне
белгілі бір ақыға ақша қаражаттарының белгілі бір сомаларын алатын мемлекет
пен заңи және жеке түлғалар арасындағы қарыз қатынастары.
Қарыздардың салықтардан айырмашылығы:
Қарыздар Салықтар
1) ерікті сипаты; 2) 1) мөжбүрлеме сипаты; 2)
можбүрлеудің бүркемелі мәжбүрлеудің анық нысаны
нысаны

Қарыздар өтеу мезгілі, орны, орналастыру одістері, қарыз валю-тасы,
эмитенттер, табыстылық турлері бойынша ажыратылады. өтеу мезгілі бойынша:
қысқа мерзімді (бір жылға дейін), орта мерзімді (1 жылдан 5 жылға дейін),
узақ мерзімді (5 жылдан жоғары) болып ажыратылады. Орналастыру орны бойынша
қарыздар ішкі жөне сыртқы қарыздар болып бөлінеді. Ішкі қарыздардың
облигацияла-рын шетел азаматтары мен қоғамдар сатып ала алады. Орналасты-ру
әдістері бойынша: еркін айналатын, жазылу бойынша орналас-тырылатын жоне
можбүрлеме қарыздар болып ажыратылады. Мемлекеттік қарыздар, әдеттегідей
ақша нысанында шығарыла-ды, бірақ қажет болғанда заттай нысаны да болады.
Эмитентке қарай қарыздар укіметтің қарыздарына жоне биліктің
жергілікті органдарының қарыздарына (муниципалдық қарыздарга) ажыратылады.
Табыстылық түрлері бойынша қарыздар пайыздық (қарыз иелері жыл сайын
тең үлеспен бекітілген мөлшерлеме бойынша тұрлаулы табыс алады); утыс
немесе лотереялық (табыс облига-циялардың өтеу тиражы немесе үтыс тиражы
шыққанда төленеді) қарыздар болуы мүмкін.

Дербестікке ие болғаннан кейін Қазақстан Республикасын-да меншікті
ішкі қарыздарды қолдану басталды. 1992 жылы рес-публика үкіметі Мемлекеттік
ішкі қарыз шығарды, ол кесіпорындар мен үйымдар арасында таратылды. Сол
жылы ай-налысқа 20 жылға есептелінген Қазақстан Республикасының мемлекеттік
ішкі утыс қарызының бондары шығарылды. Қарыз-дар бойынша үтыстар жыл сайын
25, 50, 500 мың теңге көлемінде 4 рет ойналады.
1996 жылы Қазақстан Республикасында резидент және бей-резидент-заңи
және жеке түлғалар арасында номиналы 1000 тең-геге, айналым мерзімі 364
күнге тең мемлекеттік бағалы қағаздар болып табылатын Мемлекеттік ішкі
қарызының үлттык, жинақ облигациялары таратылды. Үлттық жинақ
облигацияларына жүзбелі табыстық пайыздары есептеліп, олар тоқсан сайын
төленіп түрады.
"Мемлекеттік жөне мемлекет кепілдік берген қарыз алу және борыш
туралы" Қазақстан Республикасының заңына, Бюджет кодексіне сәйкес қарыз
алудың мынандай түрлерін атауға бола-ды: мемлекеттік қарыз алу және
мемлекет кепілдік берген қарыз алу.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарыз алуды Қазақ-стан
Республикасының Үкіметі, Үлттық банісі жөне жергілікті атқарушы органдары
жүзеге асырады.
Үкіметтің қарыз алуы республикалық бюджеттің тапшылы-ғын қаржыландыру
мақсатында, Үлттық банктің қарыз алуы төлем балансын қолдау және Үлттық
банктің алтын-валюта активтерін толықтыру мақсатында, сондай-ақ елдегі
жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатымен айқындалатын басқа да мақ-
саттарында жүзеге асырылады. Жергілікті атқарушы органдар-дың мемлекеттік
қарыз алуы аймақтық инвестициялық бағдар-ламаларды қарыжландыруға
байланысты жергілікті бюджеттің тапшылығын жабу мақсатында жүзеге
асырылады.

Мемлекеттік қарыздардың мынадай түрлері мен нысандары болады:

1. Қарызгерге қатысы бойынша:
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыздары;
Қазақстан Республикасы Үлттық банкінің қарыздары;
Жергілікті атқарушы органдарының қарыздары болып бөлінеді.

2. Несие капиталының рыноктары бойынша: сыртқы мемлекеттік қарыздар;
ішкі мемлекеттік қарыздар.

3. Қарыз алу нысаны бойынша:
мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар шығару; қарыз шарттарын
(келісімдерін) жасасу болып бөлінеді.

4. Қолданылу мерзімі бойынша мемлекеттік эмиссиялық баға-лы қағаздар:
айналыс мерзімі 1 жылға дейін, қысқа мерзімді;
айналыс мерзімі 1 жылдан 5 жылға дейін, орта мерзімді;
айналыс мерзімі 5 жылдан астам, үзақ мерзімді болып белінеді.
Мемлекеттік эмиссиялық багалы қагаздар қүжаттық жөне қүжатсыз нысанда
(оны үстаушылар үшін тек қана қүжаттық нысанда), номиналды жөне
дисконтталған қүны бойынша, сый-ақының бекітілген жөне бекітілмеген
мөлшерлемесімен шыға-рылуы мүмкін.
Қарыз туралы келіссөздер жүргізу, шарттарға қол қою тәртібін, оның
атынан эмиссияланатын мемлекеттік эмиссия-лық бағалы қағаздарды шығару,
орналастыру, айналысқа түсіру, өтеу және оларға қызмет көрсету тәртібін
Қазақстан Республи-касының Үкіметі белгілейді.
Мемлекеттің шығыстарын қаржыландыру үшін халықтың банктердегі
салымдары бойынша қалдықтарының бір бөлігін мемлекеттік қарыздарға
айналдыру әдетте жинақ банкілері ар-қылы жүргізіледі жөне егер, олардың
капиталы мемлекетке жата-тын болса, онда депозиттерді пайдалану
тәуекелдіктері бойынша мемлекет жауап береді; жинақ банкінің (акционердің)
капита-лына мемлекет қатынсқан жағдайда банк мекемелерінің (акционерлердің)
пікірлеріне сөйкес тартылған қаражаттарды тиімді пайдалану нүсқаларының
проблемалары пайда болады.
Қазынашылык, несиелер шаруашылық жүргізуші субъектілерге немесе бюджет
қаражаттары есебінен мемлекеттік билік пен бас-қару органдарының халыққа
қаржылық көмек көрсету жөніндегі ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекеттік несиенің әістері әр түрлі жөне баяндалған нысандарға сай
келеді. Мемлекеттік қарыздарда — бүл қаражат-тарды тартудың және оларды
кейін қайтарудың амалдары, төсілдері: олар қарыздарды шығарудың шарттарымен
анықтала-ды: табыстылықты анықтаудың және табыс алудың өдістері, іс-
қимылдың мерзімі, орналастыру амалдары (облигацияларды, бондарды еркін
сатып алу және сату, жазылу, мөжбүрлеме орналастыру), өтеу амалы
(облигациялар бойынша үтыстар, қордала-нған пайыздық кірісі бар
облигацияларды төлеп (сатып) алу, мерзімсіз қарыздарда - пайыздық кірісті
дүркіндік төлеу).
Қарыздардағы әдістерге сондай-ақ мемлекеттің борышын бас-қару өдістері
де жатады (ары қарай қараңыз: жаңғырту, мерзімді ұзарту, сөйкестендіру,
қайта қаржыландыру).
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелерде (МҚМ-да) мыналар әдістер болып
табылады: дисконттың мөлшері, кесіп тастау багасы*, көрсетулі қүны бойынша
МҚМ-ды өтеу, өтеу мерзімі, аукциондарды өткізудіің тортібі (реті).
Мемлекеттік несиенің нысандары кезінде — мемлекеттік банктердің
депозит ресурстарының қалдықтарын пайдалану кезінде мүндай қолданудың
шарттары өдістер болып табылады: мемлекеттің қаржы ресурстары ретінде
тартылатын ресурстар-дың улесі, қайтару мерзімі, табыстылық нормасы. Елдің
орталық эмиссиялық банкісінің қаражаттарын тарту шарттары — әдістері үқсас
болады, бүл әдістер мүндай қарыз алудың инфляциялық ықпалын азайтуы тиіс.
Мемлекеттік кредиттер нысанындағы әдістер квдімгі банк кредитінің
әдістеріне үқсас болып келеді.

3. Халықаралық мемлекеттік несие

Өзінің шығындарын жабуға мемлекет шетелдік кредиттерді де тартады.
Сыртқы экономикалық байланыстардың қарқындап өсуі халықаралық мемлекеттік
несиенің тез дамуына жеткізіп, соның негізінде сыртқы берешектердің шапшаң
есуіне себепкер болып отыр. Мемлекеттер өзіне қажет қаржы ресурстарын
жүмылдыру үшін үлттық шекарадан тысқары жерлердегі бос ақша көздерін барған
сайын белсенді пайдалануда. Компаниялар, банк-тер, сондай-ақ, ер түрлі
елдердің мемлекеттік органдары кредит мөмілелерінің қатысушылары болып
отыр.
Халықаралық мемлекеттік кредит — халықаралық экономикалық қатынастар
сферасында елдердің материалдық ре-сурстарының қозғалысы, мемлекет
дүниежүзілік қаржы ры-ногында борышкер немесе несиегер ретінде болатын
қатынастардың жиынтығы. Бүл қатынастар мемлекеттік сырт-қы қарыздар нысанын
қабылдайды жөне ішкі қарыздар секілді олар да қайтарымдылық, мерзімділік
жөне ақылық жағдай-
* Отінімдердің канағаттандырылуы басталатын ең томенгі дисконтталын-
ған баға.
ында беріледі. Алынған сыртқы қарыздардың сомасы есеп-телген
пайыздармен бірге елдің мемлекеттік борышына қосы-лады. Мемлекеттік сыртқы
қарыздар ақша және тауар ныса-нында беріледі. Несие субъектісі мемлекеттік
уәкілетті органдар арқылы елдер болып саналады.
Халықаралық кредит — бірқатар елдер мемлекеттерінің, банкгерінің,
сондай-ақ басқа заңи және жеке түлғаларының басқа елдердің мемлекеттеріне,
банктеріне және өзге де заңи және жеке түлғаларына берілетін қарыздары.
Сыртқы экономикалық байла-ныстардың дамуына байланысты халықаралық кредит
сферасында мына валюта-кредит үйымдары барған сайын маңызды орын алып отыр:
Халықаралық Валюта Қоры, Халықаралық Қайта Қүру жене Даму Банкі жөне оның
үйымдары — Дамудың Халықаралық Ассо-циациясы, Инвестициялар Кепілдігінің
Көпжақты Агенттігі, Ха-лықаралық Қаржы Корпорациясы, Европа Қайта Қүру және
Даму Банкі, Азия Даму Банкі, Ислам Даму Банкі жөне басқалары. Ха-лықаралық
Валюта Қоры валюта бағамдарын реттеу нормаларын белгілеу және оларды
сақтауға бақылау жасау, қатысушы-елдер арасыңда валюталық шектеулерді жою,
оларға төлем баланыста-рын реттеу үшін қаражаттар беру арқылы халықаралық
сауда мен валюталық ынтымақтастыққа жөрдемдеседі.
Дүниежүзілік банк пен оның үйымдары елдердің экономи-калық дамуын
оларға техникалық көмек керсету мен елдердің экономикалық өлуетін іске
асыруға қабілетті жобаларды қаржы-ландыру арқылы қолдап отырады.
Өзінің мәні жағынан халықаралық мемлекеттік кредит үлғай-малы үдайы
өндірісті қамтамасыз ету қүралдарының бірі болып табылады, бірқатар
жағдайда дамушы елдерге экономикалық көмек көрсетудің қүралы болып
саналады.
Халықаралық несиенің қажеттігі экономикалық заңдардың бүкіл
жиынтығымен айқындалады.
Халықаралық несиенің дамуы мына факторларға байланысты болады:
1) еңбектің халықаралық бөлінісі мен экономикалық бірігу;
2) өндірістің мамандандырылуы, қауымдасуы;
3) елдердің табиғи ресурстарымен және жүмыс күшімен әр түрлі
қамтамасыз етілуі;
4) жеке елдердің экономикалық дамуының біркелкі еместігін жеңіп
шығудың қажеттігі;
5) дамушы елдерге экономикалық көмек көрсетудің қажеттігі;
6) дамушы елдердің дамыған елдермен сауда-экономикалық ынтымақтастығы.

Халықаралық кредитке берілетін мемлекеттің кредит ресурс-тары:
1) қорланым қорларына жататын мемлекеттік бюджеттердің қаражаттарынан;
2) үжымдық несие қорларынан (үлттық және халықаралық банктердің
меншікті және тартылынды (тартылған) қаражатта-ры);
3) мемлекеттік көсіпорындар мен үйымдардың қаражатта-
рынан түрады.
Ақша нысанындағы халықаралық кредит үлттық валюталар-да және еркін
айырбасталымды валюталарда беріледі.
Халықаралық несиенің фуньщиясы мемлекеттердің сыртқы экономикалық
қызметі процесінде тауар жоне ақша ресурста-рын қайта бөлу болып табылады.
Халықаралық кредитті пайдалану экономиканың дамуын тездетуге,
экономикалық дамудың деңгейлерін теңестіруге, сырт-қы сауданың өсуіне,
экономикалық бірігуді тездетуге жәрдемдеседі.
Халықаралық несиенің негізгі нысаны сыртқы қарыздар болып табылады.
Қарыз қаражаттары сыртқы сауда мөмілелерін жүзеге асыру немесе экспорт пен
импортқа жәрдемдесу - сырт-қы сауданы несиелендіру үшін пайдаланылады.
Сыртқы сауда-ны несиелендіру кезінде кредиттерді беру, пайдалану және өтеу
елдердің тиісті бағдарламалары мен бюджеттерінде қарастыры-лады, мүның өзі
оларға өздерінің міндеттемелерін толық өрі бөгетсіз орындауына мүмкіндік
береді.
Халықаралық кредит нысандарында экономикалық даму-ды қолдау мақсатымен
шетел мемлекеттері мен көпжақты үйымдар беретін дамуга ресми көмек
ерекшеленеді. Көмек беру мақсаттарының коммерциялық емес сипаты болады,
яғни көпжақты валюта-кредит үйымдары өздерінің пайдасын ба-рынша көбейтуге
үмтылмайды, керісінше қүрылымдық жаң-ғыртуды және экономикалық есуді
қамтамасыз ететін сфера-ларды қаржыландырады. Мысалы, Халықаралық валюта
қорының кредиттері Қазақстанға макроэкономикалық түрақ-тандырудың жөне
қүрылымдық реформалардың бағдарлама-ларына, теңгенің бағамын қолдауға
беріледі, мүның өзі басқа халықаралық үйымдар қарыздарының елге түсу
шарттары-ның бірі болып табылады.
Халықаралық экономикалық қатынастар практикасында сон-дай-ақ,
экспорттық немесе "байланыстырылган кредиттер " ны-саны қолданылады. Мүвдай
кредиттерді беру қарызгер елге нақтылы тауарларды сатып алуға берілетін
кредит олардың жеткізілімімен "байланыстырылады". Әдетте байланыстырылған
кредиттер жеңілдік жағдайда беріледі, мүның өзі өз еліндегі жеткіліксіз
сүранымды тауарларды басқа елдердің рыноктарын-да қорғаудың қажеттілігінен
туады.
Экспорттық кредиттерді пайдаланудың елдің сауда балансы-на ықпал
жасайтын зардабы болады. іосымша қаржыландыру-дың есебінен импорт еседі, ал
бүл сауда балансының тапшылы-ғын тудырады немесе көбейтуі мүмкін. Бүдан
басқа, экспорттық кредиттер реципиент-елдегі экономикалық өсуге ықпал жасай-
ды, өйткені, біріншіден, тиісті қаражаттарды өндірістік сфераға салуға
мүмкін болар еді жөне болашақта ағымдағы қажеттіліктерді мезеттік
қанағаттандырудың орнына табыс өкелер еді, екіншіден, импортталатын
тауарлар неғүрлым сапалы жөне арзан тауарлар ретінде отандық тауарларды
ығыстырады немесе оларды өндіруді жаншиды.
Қазіргі жағдайда жабдықты, материалдарды, азық-түлікті са-тып алу
кезінде дамыған елдерде сыртқы сауда үйымдары мен сыртқы экономикалық банк
контракттар мен келісімдер, соның ішінде өтемдік келісімдер негізінде бүл
елдердің банктері мен фир-маларынан алатын банк және коммерциялық
кредиттерді пайда-ланады. Өтемдік келісімдер — бүл сыртқы сауда
келісімдерінің түрі, бүл келісімдер кезінде тауарды сатып алушы оның қүнын
басқа тауарлар жеткізілімімен төлейді. Өтемдік келісімдер, өдеттегідей,
шетел банктерінен үзақ мерзімді кредиттер алуды қарастырады, бүл
кредиттердің есебінен шетелдік фирмаларға белгілі бір объектіні салу үшін
олардан сатып алынатын тауарлар төленеді. Жеткізілімнің қүны салынған
объектілер өнімінің экс-порты есебінен өтеледі.
Кредитті етеу қабілетін бағалау үшін рейтинг агенттіктері елдің несие
рейтингін өзірлейді, бүл орайда мына аспектілерге назар аударылады:
1. Демократиялық саяси жүйені жасаудағы прогресс; мүны демократиялық
саяси институттардың тиімділігі, шешімдер қабылдау процесінің ашықтығы,
экономикалық реформаларды жүргізуге саяси жолды үстаушылық және оларды
практикалық жүзеге асыруға қабілеттілік деп түсінеді.
2. Қаржылық түрақтылыққа жене экономикалық өсуге жетудегі жетістіктер.
Олар өзіне мыналарды кіріктіреді: фискал-дық және монетарлық саясаттың
тиімділігі, үлттық валютаның түрақтылығы мен айырбасталымдығы кезінде
инфляцияның төменгі деңгейін үстап түру.
3. Нарықтық экономикаға көшудегі прогресс: экономика-дағы жеке меншік
сектордың рөлі (мемлекеттік секторды жекешелендірудің дәрежесі, жеке меншік
компаниялардың жетістіктері, көсіпорындардың қүрылымын өзгерту, корпорация-
лық басқарудың тиімділігі, қоғамның салық салуға қатысындағы өзгерістер
жөне төлем тәртібі, экономикалық қызметті ырық-тандыру (баға белгілеудің
еркіндігі, жаңа отандық жөне шетелдік компаниялар үшін рыноктардың
ашықтығы, сыртқы сауда мен инвестициялық қызметтегі ашықтық), қаржы
секторының ахуалы (банк секторының дамуы жөне оны реттеу, қаржы делдалды-
ғының дамуы, қор рыногының және банктік емес қаржы мекемелерінің дамуы),
нарықтық институттардың дамулығы (тиімді инфрақүрылым мен заңнаманың
болуы).
4. Сауда ағындарын қайта бағдарлау. Экспорт пен импорттың өсу серпіні
мен қүрылымы, халықаралық экономикалық сауда үйымдарына қатысу,
қаржыландырудың көзі ретіндегі шетелдік тура инвестициялардың рөлі,
менеджменттің деңгейі, технологияларды беру арқылы бағаланады.
Сонғы жылдары Қазақстан Республикасы шетелдерден едөуір кредиттер
алды. Сондықтан валюта қаражаттарын үтымды, үнемді жүмсаудың маңызы арта
түсуде. Олар бірінші кезекте түтынуға арналған тауарларды шығаратын
кәсіпорындарды қүру жөне жаң-ғырту жөне басым ендірістерді, яғни
экономиканы сауықтыру үшін белгіленген қүрылымдық саясатты ескере отырып
дамыту үшін пайдаланылуы тиіс.

4. Мемлекеттік борыш және оны басқару.

Мемлекеттік кредит қызметінің нәтижесінде мемлекеттік борыш түзіледі.
Мемлекеттік борыш — бүл алынған жене белгілі бір күнге өтелмеген
мемлекеттік қарыздардың сомасы (олар бой-ынша есептелген пайыздарды қоса).
Мемлекеттік борыш үлғай-малы үдайы өндірісті жене қоғамдық қажеттіліктерді
қанағат-тандыру үшін ақша ресурстарын тарту нысандарының бірі ретінде
мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады. Мемлекеттік бо-рышты мемлекет
мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен өтейді. Орналастыру рыногына,
қарыз валютасына жөне басқа сипаттамаларына қарай мемлекеттік борыш
мемлекеттік ішкі және сыртқы борыш болып бөлінеді. Сондай-ақ күрделі және
ағым-дағы мемлекеттік борыш болып бөлінеді. Курделі мемлекеттік борыш деп
мемлекеттің шығарылған және өтелмеген борышқор-лық міндеттемелерінің бүкіл
сомасын (бүл міндеттемелер бойынша есептелген пайыздарды қоса) айтады.
Агымдагы борыш — бүл мемлекеттің барлық борышқорлық міндеттемелері бойын-ша
несиегерлерге табыс төлеу және мерзімі келген міндеттемелерді өтеу
жөніндегі шығыстар.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік борыш өз кезегінде тікелей
Үкіметтің, Үлттық банктің жөне Үкіметтің кепілдігі уәдесін алған
көсіпорындардың борышы болып бөлінеді. Егер, борышты несиегерлердің түрлері
(типтері) бойынша өзара бөліске салсақ көбінесе Дүниежүзілік банкке,
Халықаралық валюта қоры-на жөне Қазақстандық экспортты қаржыландыратын
үйымдарға қарыз. Қарыз алудың едәуір көлемі жеке несиелерге де тиеді. Бүлар
көбінесе Қазақстанның бағалы қағаздарын — қазынашы-лық міндеттемелерді,
Үлттық банктің ноттары мен еурооблига-цияларын сатып алатын шетелдік жеке
және заңи үйымдар. Ор-наластырьшған еурооблигацияларды өтеу мемлекеттік
борышқа қызмет көрсетуге жүмсалатын шығыстардың негізгі баптарының бірі
болып отыр.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік кредит және мемлекеттік борыш
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш
Мемлекеттік борыш
Мемлекеттік несие мен қарыздар
Мемлекеттік несие
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш туралы
Мемлекеттік борыш және оны басқару
Мемлекеттік несие, мемлекеттік қаржыдағы оның ролі
Мемлекеттік несие мәні
Мемлекеттік несие жайлы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь