Сөздің ауыспалы мағынасы

Бір көп мағыналы сөздің ішінде қарама-қарсылыққа негізделген семантикалық байланысты көрсететін аспект ретінде қарастыратын құбылыс – сөзішілік байланыс, энантиосемия.
Қарама-қарсылықтың осындай ерекше түрін алғаш ашып зерттеген В.Шерцль болатын. Ғалымның пайымдауынша, түбірлер және олардан пайда болған сөздер ежелгі дүниеде жалпы, ортақ, өте кең және көмексі мағыналы болған. Сол сөздерден уақыт өте келе әр түрлі реңдердің және өзіндік категорияларға бөлінудің нәтижесінде бірдей бір салаға жататындығына қарамастан, бір-біріне қарама-қарсы мағына бере бастайды. «Так из общего значения идти, двигаться», могли образоваться более конкретные «приходить» и «уходить» и. т.д. /Л.Новиковтан алынды/».
Жоғарыдағы пікірді жандандыра түсу үшін, сонымен қатар осы құбылысты сипаттаудағы терминдерді тәртіпке келтіру мақсатымен кейбір ойларды ортаға салсақ дейміз.
Семантикалық қарама-қарсылықты туындатудың бірден-бір оңтайлы әдісі деп В.Шерцльден соң Б.Г.Бобылев энантиосемияны айрықша атап өтеді. Алайда ғалымның зерттеген құбылысының өрісі энантиосемиядан тар.
        
        Сөздің ауыспалы мағынасы
Бір көп мағыналы сөздің ... ... ... ... ... ... ... қарастыратын құбылыс –
сөзішілік байланыс, энантиосемия.
Қарама-қарсылықтың осындай ерекше түрін алғаш ашып зерттеген В.Шерцль
болатын. Ғалымның пайымдауынша, түбірлер және ... ... ... ... ... жалпы, ортақ, өте кең және ... ... ... Сол
сөздерден уақыт өте келе әр түрлі ... және ... ... ... ... бір салаға жататындығына қарамастан, бір-
біріне қарама-қарсы мағына бере бастайды. «Так из ... ... ... могли образоваться более конкретные «приходить» и «уходить» и.
т.д. /Л.Новиковтан ... ... ... түсу ... ... қатар осы құбылысты
сипаттаудағы терминдерді тәртіпке келтіру мақсатымен кейбір ... ... ... ... ... ... оңтайлы әдісі деп
В.Шерцльден соң Б.Г.Бобылев энантиосемияны айрықша атап ... ... ... құбылысының өрісі энантиосемиядан тар.
Айды аспанға бір шығарды -
1. Даңқы жер жарды, аты шықты, ... ... ... таң ... оның ... ... Көк Орда ... Мұхаммед әкім әл
Таразидің мұрагері бар екен деп, ... ... ... ... ... той ... атақ құмар саудагер, өзінің атын да
өзгеге таныту еді /І.Е./.
2. Жағымсыз, ұнамсыз мағынада орынсыз әрекет еткен кісілерге қатысты
берілген баға. ... ... ... ... Айды ... ... па?!/Т.А./.
Исіну 1. Жылқының сүт беруі; 2. Жылқының сүт бермеуі; (Бұл ... ... ... ... ... мағынада жұмсалуы жайында
Х.Нұрмұханов «Сөз және шеберлік» еңбегінде тоқталған болатын).
Бағалауыштық энантиосемияны Т.А.Космеда мейлінше кең және ... ... ... ... ... сөзішілік антонимияның бір түрі, объективті өмірдегі заттар
мен құбылыстардың айырмашылығы мен қарама-қайшылығын көрсететін ... ... ... деп ... «Для ... ... оккозиональное речевое появление в определенной ситуации, в
определенном контексте».
Түрліше көзқарастарға қарамастан, осы мәселе төңірегінде жұмыс жасап
жүрген ... ... екі ... ... ... анық ... (Е.Атаева), олардың компоненттері тілдік және ... ... ... және ... ... Алғашқысының мәнін
мәнмәтінге (контекст) жүгінбей-ақ аша беруге болса, келесі тек бір ... ғана ... ... ... ... тағы да екі ... ... 1. компоненттері антонимдік мағынада жұмсалатын оксюморондар
және 2. компоненттерінің антонимдік мағынасын мәнмәтін ашып бере ... ... ... ... ... ... жанасатын іспетті, ол оксюморонды қисынды (қарама-қарсы ... ... ... олар ... ... бір ... ауытқымайды) және лингвистикалық (онда жалған парадокс мәнмәтін
кезінде жойылады) деп бөліп қарастырады.
Мағынасы қарама-қарсы сөз тіркестерінің пайда болу ... ... ... ... ... мен құбылыстардың бойында
диалетикалық жағынан қарама-қайшылықты жақтар, қасиеттер, ... ... ... ... Міне осы ... жоғарыда келтірілген мысалдардан ... ... ... ... ... ақиқат, әлде лақап... Айтанның өзі де кәдуілгі адамға ұқсамайды.
Жын буған түзік те, ақылы ... ... та ... Әлде ... әлде ... киімі қандай оғаш болса, түр-тұлғасы, отырған отырысы да сондай
ерекше... Зор ... ... ... ... ... Кіші ... ... Кәдімгі тірі өлік. Мұхтар Мағауиннің "Көкбалақ" атты
шығармасындағы осы күйші Айтанның бір ... ... ... ... ... ... — жын буған (ашуға булыққан,
долданған - ҚТТС) дегенмен түзік (түзу, тура, дұрыс, ... - ... ... (есі ... ақыл-есі толық - ҚТТС) бірақ есерсоқ (ақымақ, әумесер,
ескірік, ұр да жық). ... ... тірі ... жаны бар, жер ...... және өлік (қаза болған, ажалы жеткен – ҚТТС) деген дәстүрлі
оксюморон кейіпкерді ... ... ... бір ... ... қойған
іспеттес.
Табиғат өксімей ме әдемі үнмен.
Өксі сөзі қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде ... ... етіп ... ал ауыспалы мағынасы «дүниеден опық жеу, ... ... ... деп ... ... - 7том/.
Әдемі - сын есім көркем, сұлу, әсем, сәнді, сәулетті, келісті, ... ... ... жағымды.
Өксіден әдемі үн шықпайтыны белгілі. Сондықтан бұл күрделі тіркесті де
оксюморон қатарына жатқызуға болады.
...Қақан әскері қазақ жасақтарынан анағүрлым көп, ... сана ... ... Өліп ... өлмегені тірі аруаққа айналған құлдарға жаны ашыды
(І.Есенберлин). Осы мысалдағы тірі ... ... тірі өлік ... ... - құр сүлдесі қалған, тірліктен үміт үзген, түңілген, ... ... жан, кісі ... ... ... ... ... кешке сағынып жетем. Жүрек тырнаған, ішті алай-
түлей еткен ащы азап емес, өкпе ... ... ... ындының құрыған
тәтті азап (М.Мағауин). Осы сөйлемдегі соңғы тіркес тәтті (дәмі бал, қант,
кәмпит сияқты; тіл үйіретін ҚТТС-9том) және азап ... ... ... ... ... ... ... тосын, парадоксты қолданыс туындап
тұр.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері27 бет
Жыраулар толғауларындағы архаизм, тарихи көнерген мағынасы түсініксіз сөздерге текстологиялық талдау жасау6 бет
Сөздің көп мағыналығы8 бет
Сөздің семантикалық құрылысы37 бет
Теңеу – ерекше стилистикалық тәсіл9 бет
Тура және ауыспалы мағыналы сөздер22 бет
Тура және ауыспалы сөздердің мағыналары17 бет
Фразеологиялық тіркестердің ерекшеліктері6 бет
Шәкәрім лирикасындағы тілдік-бейнелілік аспектілер6 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь