Сөздің ауыспалы мағынасы


Бір көп мағыналы сөздің ішінде қарама-қарсылыққа негізделген семантикалық байланысты көрсететін аспект ретінде қарастыратын құбылыс – сөзішілік байланыс, энантиосемия.
Қарама-қарсылықтың осындай ерекше түрін алғаш ашып зерттеген В.Шерцль болатын. Ғалымның пайымдауынша, түбірлер және олардан пайда болған сөздер ежелгі дүниеде жалпы, ортақ, өте кең және көмексі мағыналы болған. Сол сөздерден уақыт өте келе әр түрлі реңдердің және өзіндік категорияларға бөлінудің нәтижесінде бірдей бір салаға жататындығына қарамастан, бір-біріне қарама-қарсы мағына бере бастайды. «Так из общего значения идти, двигаться», могли образоваться более конкретные «приходить» и «уходить» и. т.д. /Л.Новиковтан алынды/».
Жоғарыдағы пікірді жандандыра түсу үшін, сонымен қатар осы құбылысты сипаттаудағы терминдерді тәртіпке келтіру мақсатымен кейбір ойларды ортаға салсақ дейміз.
Семантикалық қарама-қарсылықты туындатудың бірден-бір оңтайлы әдісі деп В.Шерцльден соң Б.Г.Бобылев энантиосемияны айрықша атап өтеді. Алайда ғалымның зерттеген құбылысының өрісі энантиосемиядан тар.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 3 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Сөздің ауыспалы мағынасы

Бір көп мағыналы сөздің ішінде қарама-қарсылыққа негізделген
семантикалық байланысты көрсететін аспект ретінде қарастыратын құбылыс –
сөзішілік байланыс, энантиосемия.
Қарама-қарсылықтың осындай ерекше түрін алғаш ашып зерттеген В.Шерцль
болатын. Ғалымның пайымдауынша, түбірлер және олардан пайда болған сөздер
ежелгі дүниеде жалпы, ортақ, өте кең және көмексі мағыналы болған. Сол
сөздерден уақыт өте келе әр түрлі реңдердің және өзіндік категорияларға
бөлінудің нәтижесінде бірдей бір салаға жататындығына қарамастан, бір-
біріне қарама-қарсы мағына бере бастайды. Так из общего значения идти,
двигаться, могли образоваться более конкретные приходить и уходить и.
т.д. Л.Новиковтан алынды.
Жоғарыдағы пікірді жандандыра түсу үшін, сонымен қатар осы құбылысты
сипаттаудағы терминдерді тәртіпке келтіру мақсатымен кейбір ойларды ортаға
салсақ дейміз.
Семантикалық қарама-қарсылықты туындатудың бірден-бір оңтайлы әдісі деп
В.Шерцльден соң Б.Г.Бобылев энантиосемияны айрықша атап өтеді. Алайда
ғалымның зерттеген құбылысының өрісі энантиосемиядан тар.
Айды аспанға бір шығарды -
1. Даңқы жер жарды, аты шықты, даңғазалай жария етіп, таң қалдырды.
Мұндағысы оның атақты саудагер Көк Орда ишік-атасы Мұхаммед әкім әл
Таразидің мұрагері бар екен деп, жер-жиһанға дәріптеумен қатар,
айды аспанға шығарға той жасап, атақ құмар саудагер, өзінің атын да
өзгеге таныту еді І.Е..
2. Жағымсыз, ұнамсыз мағынада орынсыз әрекет еткен кісілерге қатысты
берілген баға. Бүгін... бүгін, көрсетуіміз керек. Айды аспанға бір
шығармасақ па?!Т.А..
Исіну 1. Жылқының сүт беруі; 2. Жылқының сүт бермеуі; (Бұл сөздің еш
бағалауыштық қасиеті өзгермей-ақ қарама-қарсы мағынада жұмсалуы жайында
Х.Нұрмұханов Сөз және шеберлік еңбегінде тоқталған болатын).
Бағалауыштық энантиосемияны Т.А.Космеда мейлінше кең және ауқымды
қарастырады. Ғалым, жағымдыжағымсыз бағалауыштықтың қарама-қайшылығымен
сипатталатын сөзішілік антонимияның бір түрі, объективті өмірдегі заттар
мен құбылыстардың айырмашылығы мен қарама-қайшылығын көрсететін лексикалық
мағынаның ерекше сипаттамасы деп таниды. Для оценочной энантиосемии
характерно оккозиональное речевое появление в определенной ситуации, в
определенном контексте.
Түрліше көзқарастарға қарамастан, осы мәселе төңірегінде жұмыс жасап
жүрген зерттеушілер оксюморонның екі түрін бөліп көрсетеді: анық және
көмескі (Е.Атаева), олардың компоненттері тілдік және тілдесімдік
компоненттерден тұрады: тілдік және тілдік емес. Алғашқысының мәнін
мәнмәтінге (контекст) жүгінбей-ақ аша беруге болса, келесі тек бір мәнмәтін
шеңберінде ғана ашылады. Сонымен қатар, А.Петров тағы да екі түрін бөліп
көрсетеді: 1. компоненттері антонимдік мағынада жұмсалатын оксюморондар
және 2. компоненттерінің антонимдік мағынасын мәнмәтін ашып бере алатын
оксюморондар.
Біздің ойымызша, келтірілген пікірлердің ішінен А.Обердерфердікі
шындыққа жанасатын іспетті, ол оксюморонды қисынды (қарама-қарсы мәнді
сөздер ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тура және ауыспалы сөздердің мағыналары
Тура және ауыспалы мағыналы сөздер
Қазақ тіліндегі сөз мағынасының даму ерекшеліктері
Қазіргі қазақ тіліндегі қатысымдық тұлғалар
Лексиканы оқытудың міндеттері
Ұлттық фразеологиялық қор
Лингвистикалық парадигмадағы омонимдердің орны
Қазақ тіліндегі есім негізді туынды сөздердің сөзжасамы
Грамматикалық мағына және оның түрлері
Сөздің лексика-семантикалық тобын дамыта оқу оқыту технологиясының дидактикалық тұғыры
Пәндер