Әлеуметтанудың қалыптасуы, оның зерттеу объектісі мен пәні

1. Әлеуметтанудың қалыптасуы, оның зерттеу объектісі мен пәні ... ... ... ... ...3

2. Әлеуметтік ұғымы. Әлеуметтанудың категориялары мен заңдары ... ... ... ..6

3. Әлеуметтанудың атқаратын қызметтері және онын қоғамдық ғылымдар жүйесінде алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11




Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Әлеуметтану — қоғам жөніндегі ғылым. Оны өз алдына ғылым етіп, негізін калаған француз ғалымы Огюст Конт (1798—1857) еді. Бүған дейін қоғамның өмір сүруі мен дамуы жөнінде түрлі ілімдер Шығыс және Батыс ойшылдарының жалпы философиялық көзқатрастарының құрамды бөлімі іспетті қарастырылып келген еді. Қоғамның дамуында ғасырлар бойы өзіндік ерекше, бірегей көзкарастар қалыптасып, ол туралы, әсіресе, саясат, мораль, ғылым, дін, өнер мәселелері көне Үнді, көне Қытай, көне Грек философтарының, Еуроазияның орта ғасырлық және жаңа заман ойшылдарының еңбектерінде баяндалған болатын.
Әлеуметтану философиядан бөлінгенімен қоғамның біртұтастығын, оны дамытатын козғаушы күштерді, тағы басқа да проблемаларды қарастырумен шектеліп қалмайды. Ол коғам өмірінің барлық жақтарын қарастырады, соның ішінде мемлекет, саясат, құқық, экономика, мораль, өнер, дін және коғамдық дамудың басқа да жақтарына қатысты проблемаларды шешумен айналысып, кейіннен олардың өздерін жекелеген ғылым салаларына, зерттеу пәніне айналдырады.
Алайда, қоғам дамуына байланысты оның жекелеген салалары жөніндегі білімнің жинақталуына орай, әлеуметтану бір ғана коғамдык, әмбебап теория ретіндегі ролін біртіндеп жоғалтты. Оның кұрамынан саясаттану, құқықтану, саяси экономика, этика, эстетика, т.б. бірнеше ғылымдар жеке бөлініп шықты. Содан бастап, яғни XIX ғасырдың ортасынан әлеуметтану дербес ғылым болып дами бастады, бұл жағдай, біріншіден, өзінен бөлініп шыкқан білім салаларына қатысты болса, екіншіден, бұған дейінгі әмбебап философиялық жүйелерге де байланысты еді.
Бірте-бірте, уақыт озған сайын қоғам дамуын тұтас әлеуметтік организм ретінде қарастыру, оның объективтік және субъективтік жақтарының өзара әрекеті, тарихи дамудағы материалдық пен руханилықтың диалектикасы, әлеуметтік прогрестің алғышарттары, азаматтык коғам, гуманизм, әлеуметтік әділеттілік проблемалары, сайып келгенде, осының бәрі әлеуметтанудың назар аударатын және зерттеу пәнінің іргесін калайтын бірден-бір жол болды. Соның нәтижесінде XIX ғасырда аталмыш мәселелерді шешу жолдарын ұсынған бірнеше жалпы әлеуметтанулық көзқарастар калыптасты. Сол көзқарастардан көпшіліктің мойындағаны Георг Вильгельм, Фридрих Гегель, Огюст Конт, Герберг Спенсер, Карл Маркс, кейіннен Эмиль Дюоркгейм, Макс Вебер, Габриель Тард, т.б. әлеуметтанушылардың әлеуметтік теориялары болатын.
Осы аталған ойшылдардың әрқайсысы тарихи процесті ғылыми түрде түсіндіруге аса құнды үлес қосты. Олардың қоғам дамуы жөніндегі концепциялары өмірдің және ғылымның алға қойған сауалдарына бірегей және мазмұны терең жауаптар қайтарды, сондықтан да олардың ілімдері қазіргі әлеуметтік проблемаларды шешуде де оздерінің маңыздылығын жоғалтқан жоқ.
1. Рахметов, Болатова, Исмағанбетова «Социология» Алматы 2003

2. Ибрахим Шамшатұлы, «Әлеуметтану» Алматы 2004

3. Абдсаттаров «Әлеуметтану» Алматы 2004
        
        МАЗМҰНЫ
1. Әлеуметтанудың қалыптасуы, оның ... ... ... ... ... ... ... мен
заңдары..............6
3. Әлеуметтанудың атқаратын қызметтері және онын ... ... ... ... Әлеуметтанудың қалыптасуы, оның зерттеу объектісі мен пәні
Әлеуметтану — қоғам жөніндегі ғылым. Оны өз ... ... ... ... ... ғалымы Огюст Конт (1798—1857) еді. Бүған ... ... ... мен ... ... түрлі ілімдер Шығыс және Батыс ... ... ... құрамды бөлімі іспетті қарастырылып
келген еді. Қоғамның ... ... бойы ... ерекше, бірегей
көзкарастар қалыптасып, ол туралы, әсіресе, саясат, ... ... ... ... көне ... көне ... көне Грек ... орта ғасырлық және жаңа заман ойшылдарының еңбектерінде
баяндалған болатын.
Әлеуметтану философиядан ... ... ... ... ... күштерді, тағы басқа да проблемаларды қарастырумен
шектеліп қалмайды. Ол ... ... ... жақтарын қарастырады, соның
ішінде мемлекет, саясат, құқық, экономика, мораль, өнер, дін және ... ... да ... ... ... ... ... олардың өздерін жекелеген ғылым салаларына, зерттеу пәніне
айналдырады.
Алайда, қоғам дамуына байланысты оның ... ... ... ... ... ... бір ғана коғамдык, әмбебап теория
ретіндегі ролін біртіндеп жоғалтты. Оның кұрамынан ... ... ... ... ... т.б. ... ... жеке бөлініп шықты.
Содан бастап, яғни XIX ... ... ... ... ғылым болып
дами бастады, бұл жағдай, біріншіден, өзінен бөлініп шыкқан ... ... ... ... ... дейінгі әмбебап философиялық
жүйелерге де байланысты еді.
Бірте-бірте, уақыт озған сайын қоғам дамуын тұтас әлеуметтік организм
ретінде қарастыру, оның ... және ... ... ... тарихи дамудағы материалдық пен руханилықтың диалектикасы,
әлеуметтік прогрестің ... ... ... ... ... ... ... келгенде, осының бәрі әлеуметтанудың назар
аударатын және зерттеу ... ... ... ... жол ... ... XIX ғасырда аталмыш мәселелерді шешу жолдарын ұсынған бірнеше
жалпы әлеуметтанулық көзқарастар калыптасты. Сол көзқарастардан көпшіліктің
мойындағаны Георг Вильгельм, ... ... ... ... ... ... ... кейіннен Эмиль Дюоркгейм, Макс Вебер, Габриель Тард, ... ... ... болатын.
Осы аталған ойшылдардың әрқайсысы тарихи процесті ғылыми түрде
түсіндіруге аса ... үлес ... ... ... ... ... ... және ғылымның алға қойған сауалдарына бірегей және
мазмұны терең жауаптар қайтарды, сондықтан да ... ... ... ... ... де ... ... жоғалтқан жоқ.
Әлеуметтану әмбебап философия жүйесінен бөлініп, жеке ғылым болып
дамығанына ... әлі де ... ... ... толық жойған
емес. Ол философиялық мәндегі қоғам дамуына талдау жасау және барынша терең
зерттеу жүргізуде жалпы әлеуметтануды кеңейтуге ... ... ... ... ... ... өзінің іргелі ережелерімен және байыпты
қорытындыларымен де, ... ... ... да көзге түсіп келеді.
Сөйтіп, философиялық алғышарттарға сәйкес жалпы теориялық әлеуметтану
қалыптасты. Кейбір философиялық концепцияларға, жетекші рөл ... ... бір ... ... әлеуметтану арқа сүйейді.
Бұл концепцияның ұстанымымен мына мәселелер: қоғам дамуының қозғаушы
күштері проблемалары, әлеуметтік ... ... ... езара әрекеті, әлеуметтік топтардың және қоғамның арақатынасы,
тарихи дамудағы материалдық пен рухани дүниенің өзара ... яғни ... мен ... аса ... ... ... Оларды шешу
методологиясы, дәлірек айтсақ, басқа да әлеуметтану ... ... ... ... ... ... ... біршама қатысты
болғанымен, жеке сипаттағы мәселелерді шешуді қолға алады.
Әлеуметтанушының осы ... ... ... ... ... мен ... – философия мен әлеуметтанудың әрдайым
органикалық байланыста болатынын көрсету. Сонымен қатар, бұл ғылым ... ... де ... келеді. Әлеуметтанудың дербестігін кезінде
француз ... ... ... атап көрсеткен еді. Ол ... ... ... ... "Әлеуметтану ерекше және жеке-дара
ғылым"екенін жазып, оның әлеуметтік фактілерді ... ... ... ... ... мен мазмүны жөніндегі осындай байыпты ... ... ... ... ... ... ... арасында П. Лазарсфельд, Р.
Мертон. Т. Парсонс, т.б. бар. Олар ... ... ... деп
сыңаржақты пікір білдірген емес. ... олар ... ... ... ... дәлелдемелерге жүгінеді, соның ішінде
позитивизм, прагматизм, интуитизм, т.б. солар сияқты ... ... Ол ... нәрсе. Өйткені қайсыбір коғамдык. құбылысты әдеуметтік
терең зерттеу логикасының өзі сол ... мен ... ... ... ой ... ... ... соқтырады.
Түптеп келгенде, қазіргі әлеуметтану — ... ... ... ... жөніндегі, оның жүйешелері (подсистема) мен ... ... өз ... ... ... ... ... кұбылыс
қоғамның әлеуметтік жүйесінің элементі болып ... Осы ... ... ... ... мен ... олардың озара бір-
бірімен әрекеті ғылыми сараптаудан өтеді.
Қоғам жүйесі ... ... ... ... және ... ... ... салыстырғанда ғана ерекше сапаға ие
болады. Ежелгі ойшылдардың пайымдауынша, тұтастық өзі ... ... ... ... Оның ... интегративтік тиімділікке
жетіп, тұтастық жаңа сапаға ие болады. Бұл жаңа сапалар қоғамның жүйесі
ретінде ... осы ... ... озін ... ... институттардан, қоғамдық өмір салаларынан, т.б. сол сияқтылардан
дербестігін сақтап қалады. Ең алдымен қоғамнын, өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... мен
әлеуметтік институттарды қарастыратын әлеуметтану ғылымы баяндалған
жағдайды ... ... ... Әлеуметтану сондай-ақ, қоғам дамуының
зандарын да ашады және оларды ... ... ... ... ... ... өмір ... мен дамуының заңдары жөніндегі, сол заңдардың
субъектілерінің, яғни әлеуметтік үлкен және кіші ... ... ... ... жекелеген тұлғалардың қызметінен көрініс
табатын ғылым ... ... ... ... ... мұның бәрі
әлеуметтанудың езіндік мәнін және ерекшеліктерін сипаттайды, өның зерттеу
объектілерін де ... ... ...... ... ... зерделеп, социумда қалыптасқан әлеуметтік қатынастарды
адам факторымен ұштастырып қарастыратын ғылым.
Бірақ қоғамды бұл ғылымнан басқа да бірнеше қоғамдық ... ... ... психология, т.б. өз ағымына сәйкес зерделеп, зерттейді.
Бұдан: сонда әлеуметтану қоғамның несін ...... ... ... ... ... ... беретін болсақ, оның пәнін, яғни ... ... ... ретінде әр түрлі ой-пікірлерді ұсынар едік.
Ғалымдардың өз ішінде осы мәселе жөнінде әлі күнге дейін тұрақ-талған
пікір жоқ. Бүл ... ... өз ... жөн ... ... пәні ... негізгі ұстанымдарына сейкес ғалымдарды екі топ пен
бағытқа бөліп қарастыруға болады: 1) ... ... ... ... ... байланыстырған оқымыстылар; 2) әлеуметтану пәнінен
осы ғылымның ең басты ұғымын тауып, сол ... ... тиіс деп ... ... пәні деп ...... мен ... қырлары, құпия жақтары, яғни олардың ... ... ... мен ... ... ... өлеуметтік
институттар, әлеуметтік іс-әрекет пен адамдардың мінезқұлықтары, мүдделері
мен мұқтаждары, ... ... ... ... мен ... ... ... және олардың нөтижелері.
Әлеуметтанудың объектісі мен пәні оның ... ... ... ... ... ... ... категориялары мен заңдары
Әр ғылымның өзіне тән ... мен ... бар. ... категориялары әлеуметтану білімінің пәндік ерекшеліктерін нақты
түсіну үшін бастапқы ұғым болып саналса, ал ... ... ... ... ... ұғым ... табылады.
К. Маркс пен Ф. Энгельстің ғылыми еңбектерінде қоғамға, ондағы процестер
мен қатынастарға ғылыми талдау ... екі ұғым ... Оның бірі ... екіншісі — әлеуметтік ұғымдары.
К. Маркс пен Ф. ... ... ... туралы мәселе қозғағанда және
коғамдық өмірдің экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... "қоғамдық катынастар" ұғымдарын
қолданды, ал адамның адамға, адамдардың бір-біріне қарым-қатынастарының
табиғаты ... ... ... ... ... ... социумда
адамдардың алатын орны мен атқаратын міндеттері туралы, жалпы қоғамдағы
қарым-қатынастар жөнінде ... К. ... пен Ф. ... ... пайдаланды және соған сәйкес "әлеуметгік қатынастар" туралы әңгіме
де көтерді.
К. Маркс пен Ф. Энгельс ... ... ... ... ... бір ... қолданылған. "Азаматтық" ұғымы адамдардың
нақты әлеуметтік қауымдастық, атап ... ... тап, ... және жалпы қоғаммен езара әрекет етуімен байланыстырылды.
Қоғам туралы теорияны ... ... К. ... пен Ф. ... ... ... қоғамдық қатынастардың бүкіл ... ... баса ... ... ал ... ... ғалымдар "қоғамдық"
және "әлеуметтік" ұғымдарын бір мағынада қолданатын ... ... ... қоғам" ұғымы бірте-бірте шығып қалды.
Тәжірибелік әлеуметтану біршама дамыған Батыс Еуропа елдері мен ... ... ... ... орай ... және ... тілдерінде
"әлеуметтік" ұғымы "қоғам" ұғымынан бөлініп алынып, дәстүрлі тар мағынада,
яғни тәжірибелік түсінігінде қолданылды. Бұның өзі ... ... ... мен процестерді белгілеуде қиындықтар ... ... ... ... бір ... "социентальды" ұғамы енгізілді,
бұл ұғым жалпы қоғамды және экономикалық, әлеуметтік-саяси және ... ... ... ... ... ... үшін қолданылды.
Отандық ғылымда "қоғамдық" және "әлеуметтік" ұғымдарының арасында
нақты шектеудің ...... ... ... ... байланысты
"әлеуметтік" ұғымы "қоғамдық" үғымының синонимі ретінде қарастырылды.
Әлеуметтанудың бірте-бірте ... ... ... ... өз ... ... ие болды.
Әлеуметтік — бұл нақты уақыт пен белгілі орында жеке адамдардың ... ... ... ... еткен қызметінің процесі барысында
кіріктендірілген сол қоғамның қоғамдық қатынастарының ... ... ... ... ... т.б.) жүйесі адамдардың бір-
біріне және қоғамға ... ... ... ... бұл ... өзіңдік нақты әлеуметтік аспектісі бар.
Әлеуметтік - бұл индивидтердің қарым-қатынасы мен ... ... әр ... жеке ... ... ... ... адамдардың өзара әрекетінің барысында пайда болады, нақты
қоғамдық ... ... ... орны мен ... ... Бұл ... жеке адамдар мен жеке адамдар ... ... ... мен ... әр ... ... көрінеді.
"Әлеуметтік қауымдастық" — әлеуметтанудың негізгі ... ... ... — бұл, индивидтер мен кез-келген адам топтарының жәй
ғана қосындысы емес, керісінше, ол ... және ... ... ... ... ортақ мүддемен біріккен және өзара бір-бірімен араласа
әрекет етеді.
Осындай өзара әрекеттің нәтижесінде әлеуметтік ... ... ... ... сала ерекшеленіп, әрбір адам өзінің әлеуметтік
сапасын өз ... ... ... ... ... түрлі әлеумеітік
қауымдастыққа кіретін және соның ішінде әр түрлі әлеуметтік рөл ... ... ... ... (тұрмысының) сан алуан түрлері ... ... Сол ... мен ... ... ... мен ... түрде көрсетіп береді. Әлеуметтанудың мәні мен ерекшелігін түсіну
үшін әлеуметтік қауымдастық категориясы өте ... ... ... ... ... жағын ерекшелеп, бөліп көрсетеді.
Өзіннің түрі жағынан әлеуметтік қауымдастықтар соның ... ... түрі ... ... ... ... ... мемлекеттік қауымдастығы; әр түрлі ... ... ... ... және олардың
мүдделерінің мазмұнымен бірігетін түрі ... ... ... т.б. ... ... бөлінеді.
Әлеуметтанудың мазмұны жағынан терең, әрі кең ... ... ... ... ... ... ... институт, әлеуметгік
ұйъш, әлеуметтік топ, әлеуметтік ... ... ... ... әрқайсысы, өз кезегінде өте маңызды, алайда жалпыламалығы төмен
категорияларды да осы ... ... ... ... әлеуметгік
топ категориясы мынадай жеке ұғымдарды: тап, әлеуметтік топ, ... ... т.б., ал ... ... категориясн — алеуметтік ... ... ... ... әлеуметтік құндылық және т.б.
ұғымдарды қамтиды. Әлеуметтанудың ... ... ... теңдік (немесе теңсіздік), әлеуметтік әдлеттілік, әлеуметтік
еркіндік, тағы басқа да ұғымдарды жатқызуға болады. ... ... осы ... объектісінің мәнді жақтарын, ... ... өз ... қатар басқа ғылымдардан ... да ... ... ... ... ... ... индивид, прогресс, даму", т.б. категориялар ауысты, ал ...... заң ... — "статус" ұғымдары енген. Бұндай ұғымдарды
әлеуметтану аясында қолдану ол ұғымдарды жаңа мазмұнмен ... ... ... ... ... ... жақтарын, белгілерін,
қасиеттерін анықтайтын болса, әлеуметтанудың заңдары солардан туындайтын
тұрақты қарым-қатьтнастар мен байланыстарды ашып ... ... адам ... барлық саласын қамтиды және таралу
аясына ... ... ... де болады. Айталык, шағын топқа,
белгілі әлеуметтік жікке немесе тапка, жалпы қоғамға ... ... ... Басқаша айтсақ заңдар жалпы қоғам немесе оның бөлімдері арасында
колданылып, осыларды қамтиды.
Барлық ғылыми зандар ... ... ... ... негізгі
белгілері бар: 1. Белгілі бір жағдай болғанда, яғни сол уақытта ғана әрекет
ететін заң; 2. Осы жағдайларға орай әрдайым ... ... заң; 3. ... ... және ... ... асатын жағдайда әрекет ететін заң. Бұл
белгілердің зерттеушілер үшін маңызы өте зор. ... ... ... және оның ... ... ... сол ... іске
асыратын шарттарды мүмкіндігінше ескеруі керек. Сондыктан "индивидтер әр
кезде әлеуметтік топтар құруға ... ... ... тұжырымдар
әлеуметтік заң болып саналмайды, ойткені онда заңның әрекет ... ... ... ... істер, конструктивтік әлеуметтік шиеленіс,
егерде оған сыртқы факторлар әсер етпесе және ұйым ішінде ресурстарды ... ... оның ... болу ... жойғаннан соң кез-келген
уақытта шешіледі, деген үлгідегі әлеуметтік заңның ... ... оның ... ... ... Әрине, ұйым сыртқы факторлардың
ықпалынан біржола айырыла алмауы мүмкін және материалдық ... ... ... ірге ... ... түсуін тоқтатуға да қол
жеткізу оңайға ... ... ... ... ... ... ... мүлде тоқтатылуы кездеседі. Егер ұйымдағы шиеленіскен жағдай
өзін тудырған себептерді жойғаннан ... де ... онда бұл ... ... ... ... білдіреді. Тағы бір мысал
келтірейік. Егер бір мекемеде, адамға екінші мекемеге қарағанда ... ... ... жалақы төлесе, онда ол адам соның біріншісіне
жұмысқа тұрады, тек ... ... ... оған бұл ... ... ... Мұнда әлеуметтік заң келесі бір түрде байкалып
түр. Кейде қызметкер ... аз ... ... ... мүмкін, оның
себебі мекеме үйіне жақын орналаскан немесе еңбек жағдайы жақсы ... Бұл ... заң ... ... ... ... Жалақыдан
басқа, абсолютті жұмыс жағдайы бірдей мекеме болуы мүмкін емес, бірақ
оларды бір-біріне ... ... ... ... мен адамдар арасында тұрақты түрде байланыс
орнатылады және ол талаптарға не ... ... ... қашқақтайды,
болмаса өзінің мінезқұлқын әлеуметтік заңдарға бейімдейді, немесе ... ... ... ... заңды ашқаны мен, әлі ешкім
білмейтін құбылыстардың, белгісіздіктердің бет пердесін аша ... ... ... ... ... ... ... өмірдегі
белгілерін көреді, әрқашан сол заңдардың көріністерін өз тәжірибелерімен
салыстырып отырады.
Әлеуметтік заңдарды ... табу және ... өте ... Бұл ... ... ... күрделілігімен, бір-біріне жақындығымен,
ұштасып жатуымен байланысты. Сондықтан да әлеуметтік топтарда ... ... ал өз ... бұл ... көп ... ... зандардың әрекетін жеке-дара бөліп алу өте қиын.
Әлеуметтік заңдарды ... есте ... ... ... ... бұл ... мейлінше жеңілдетеді. Әлеуметтік заңдар адамдардың
бірбіріне қатысты мінез-құлкын, ... ... ... ... тәуелеіз өмір сүретін объективтік ережелер жиынтығы ... және ... ... ... ... мотивтер, мүдделер мен
адамдардың тіршілік жағдайын ... ... ... ... және т.б. ... Сондықтан, әлеуметтік
заңдарды зерттегенде ең алдымен әлеуметтік топтың, жіктің, ... ... ... құрастыратын индивидтердің қажеттіліктерін (мұқтажын) анықтау
керек және осы мұқтаждықтарды негізге ала отырып, ... ... ... әрекеттерді іздестіру кажет, осындай ... ... ... ... және ... ... жаткан
әлеуметтік процестерді табысты басқару үшін қажетті білімділік, әлеуметтік
заңдар тұжырымдалуы тиіс.
Әлеуметтік заңдардың қоғамдық ... ... ... ... маңызы өте зор. Әлеуметтік заңдардың қалыптасып,
орнығуы мен ... етуі ... ... ... ... ... ... омір сүру процесі барысында орныққан әлеуметтік байланыстар
белгілі бір зандар мен зандылықтардың ... ... ... ... ... кезегінде бұл заңдар әлеуметтік құбылыстар мен процестердің ерекшелікті
жақтарын да айқындап отырады. ... ... ... ... қатынастар маңызды рол атқарады. Жалпы ... ... ... ... мен ... т.б. ... қалыптасқан
қатынастар жатады.
Әлеуметтік заңдар оқиғаның барысында адамның ырқынан тыс калыптасып,
адам ... ... ... ... адам сол ... заңдарды басшылыққа
алып, өзіне қажетті жағдайды жасай алады. Өйткені адам ... ... ... ... ... ... ... мен
болу, т.б. үрдістерге қатысады. Бұлар адамдардың қоғамдық бірлікте ... ... рөл ... ... ... және олардың мінез-құлқын реттеп. отырады,
тұлғалардың арасындағы ... ... ... ... және адамдардың қызметі мен бірлестіктерінен көрініс
табады. Әлеуметтік заңдардың ... ... ... ... ... әлеуметтік мобильділікті, ... ... ... ... ... ... т.б. жатқызуға болады.
Әлеуметтанудың заңдарын классификациялау түрлі ... ... ... ... ... ... сәйкес олар жалпы заңдар
және ерекше заңдар болып бөлінеді. Жалпы заңдар қоғамның, социумның, ... ... ... анықтайды. Ал, ерекше заңдар — әлеуметтік жүйенің
жеке элементтеріне, қоғамның бөлімдеріне тән.Өзінің сипаты, көрініс ... ... ... ... ... және ... ... та
бөлінеді. Динамикалық заңдар нақты жағдайдағы оқиғалардың желісі арасындағы
қатаң да бір ... ... ... Ал, статистикалық заңдар
әлеуметтік құбылыстарды қатаң белгілеп, анықтайды, әрі ықтимал дәрежеде де
белгілейді; ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары мен тенденцияларын керсетеді.
Әлеуметтік зандарды бүгінде бірнеше топтарға бөлеміз, атап айтсак,
біріншіден, ... өмір ... ... немесе сонымен байланыскан
құбылыстарды байқататын заңдар. Бұл зандар бойынша, егерде А деген құбылыс
болатын ... онда Б ... де ... ... ... Екіншіден, даму
тенденциясын көрсететін заңдар. Аталмыш заңдар әлеуметтік нысан құрылымының
динамикасына ... ... ... ... бір ... келесісіне
өту зандары болып табылады. Қайсыбір әлеуметтік жүйе құрылымындағы
элементтер мен ... ... ... ... өзгеруі
бүған дейінгі қалыпты жағдаймен анықталады. Құрылымның бұрынғы калпының
келесісіне осылай ... етуі даму ... ... ... ... Үшіншіден,
әлеуметтік кұбылыстар арасында функционалдық тәуелділікті орнататын немесе
коварнация-калыптастыратын заңдар. Даму ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрдегі
тұрактылығын сақтауды қамтамасыз етеді. Мұнда жүйенің ... ... ... олар ... мәнді қзгеріске түсіре алмайды. ... ... ... ... бір ... келесі сапаға өтуіне себепші
болса, функңионалдық заңдар осы өтулер үшін ... ... ... ... ... байланыстарды белгілейтін
заңдар. "Функционалды" және "себепті" байланыстарды белгілейтін әр түрлі
заңдардың болуы функионалдык. себептің түрі бола ... ... еш ... байланыс себепті көрсетуі де мүмкін, көрсетпеуі де мүмкін.
Бұл ұғымдар жарым-жартылай сәйкес келеді. ... ... ... де ... ... ... қатынастарды көрсетпейді. ... ... ... ... байланыстарды орнататын зандар.
Адамдардың статусын белгілейтін де зандар бар.
Әлеуметтік зандар ... ... ... ... жүзеге
асыруға үлкен ықпал етеді.
3. Әлеуметтанудың атқаратын қызметтері және онын ... ... ... ... да ... ... ... әлеуметтану ғылымының қоғам алдында
орындайтын, атқаратын міндеттері бар. Оның танымдық қызметі — әлеуметтік
кұбылыстарды зерттеу ... ... мәні мен ... ... ... ... байланысынан, даму заңдары мен олардың
сипаты жөнінде жаңа ғылыми түсінік алуға талпыну ... ... әр ... ... ... қалыптасатын қоғамдық
қатынастарға, олардың ... ... және ... ... ... ... ... институттардың өмір сүруін сараптауға
басқаларға қарағанда аса жоғары маңыз ... ... ... ... ... ... ... жоніндегі түсініктер мен ұғымдар жүйесі белгіленіп, қалыптасады.
Олардың әрқайсысында бұл процестер әрқилы ... ... ... ... ... ... ... деңгейінде ауқымы кең ғылыми қорытындылар жасалады. Нақты
әлеуметтанулық ... ... ... күнделікті практикасын
сипаттайтын бастапқы мәліметтерді жинау және оларға эмпириккалық талдау
жасау жатады.
Әлеуметтанудың танымдық қызметі, ... ... ... ... ... ... өмірінің материалдық, саяси немесе рухаии
салаларында ... одан әрі ... ... болжам (прогноз) жасауды
қамтиды. Мұндай ... ұзақ ... ... ... ... ... мақсат — жалпыәлеуметтанулық теориялар деңгейінде таяу және алыс
болашақтағы қоғам ... ... ... көре білу ... те, ... ... шеңберінде пайдалы болжамдар жасалатын болады.
Қорыта айтқанда, әлеуметтанудың ... ... ... ... ... өмір сүруі мен дамуының заңдылықтары, негізгі ... ... ... ... мен ... ... нақтылы және кең
көлемді білім берумен анықталады.
Әлеуметтік құбылыстар мен процестерге эмпирикалық және ... ... ... айталық материалідық өндіріс саласында адамдардың
қызметін ... мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік институттардың кызметтерін ... ... ... әзірлеу әлеуметтанудың практикалық
қызметіне ... ... бұл ... ... ... механизмін
жақсартуға, оның тиімділігін ұтымды басқарудан бастап, қоғамдық істерді
басқаруға дейінгі барлық ... ... ... ... арттыруға
бағытталған. Бұны үлкенді-кішілі дәрежеде қазіргі бүкіл қоғам, әсіресе
өркениетті елдер колданады. Олардың ... ... ... және ұлт қатынастарының, коғамның саяси жүйесінің дамуын
басқарусыз ... өз ... ... жол ... ... дамуы
белгілі бір басқару құрылымының ықпалымен жүзеге асады. Ол құрылымның
қызметі ғылыммен ... ... соны ... асырады. Қоғамның күрделенуі
және олардың экономикалық, экологиялық, саяси және тағы ... да ... ... ... әлеуметтік процестерге мақсатты, бағытты түрде
ықпал жасау қажеттілігін талап етеді. Дәл осы тұста ... ... ... ... ... сүйене отырып орыңдауы тиіс.
Әлеуметтану коғамның өмір ... ... ... ... және ... ... алғаннан бастап, ғылыми дәлелденген қорытындылар мен
ұсыныстар жасауға дейінгі ... сан қилы ... ... ... және алыс ... ... ... болжам
жасаудың, қоғамның экономикалық, әлеуметтік, саяси және ... ... ... ... алдын ала көре білудің мейлінше практикалық маңызы
зор.
Әлеуметтанудың келесі бір атқаратын қызметі - ... ... ... ... әлеуметтану қайсыбір формада болмасын, белгілі бір
алеуметтік топтардың, ... ... ... мен ... ... ... айналып өту тіптен де мүмкін емес. Нақты
әлеуметтанулық ... мен ... ... ... ... ... ережелерді идеологиялық тұрғыдан
талдауға ұшыраспай алып қалу өте қиын. Себебі әлеуметтанушының өзі ... ... ... яғни ... ... саяси партияға
мүше де болады. Ол өзі зерттейтін ... ... ... және әр ... ... ... белгілі бір дүниетаным
ұстанымымен пайымдайды. Ал, оның дүниетанымының қалыптасуы әлеуметтанушының
шыққан ... ... ... ... ... ... ... жақтарына қатысты әлеуметтанушы жа-сайтын
қорытындылар тек өзі ... ... ... мүддесіне тиесілі болып қана
қоймай, басқа да әлеуметгік топтардың, соның ішінде таптардың мүдделерін де
қамтитыны рас. ... осы ... ... келе ... ... ... ие ... болып отырған мәселелерге ғылыми тұрғыдан қараудың идеологиямен
алмастырылуы, әрине, дұрыс ... Оған ... ... жоқ. Қоғамдық
кұбылыстарға объективтік талдау жасау зерттеуші үшін ... да ... оның ... ... — сол ... ... бұл ... қоғамдық процестер мен құбылыстарға орай жасайтын оның
қорытындыларына сөзсіз әсер ... Бұл ... ... ... кез-
келген кезеңде де идеологиялық бағыт ... Ал, ... жол ... үшін ... ... ... сондай-
ақ одан туындайтын қорытындыларды ... тыс ... ... ... Керісінше оларды жалпыадамзаттық құндылықтармен
сәйкестендірген пайдалы.
К. Маркс ... ... ... ... ... әр ... түсіндіріп қана қойды, ал істің мәні оны өзгертуде жатыр" , —
деген еді. Ақиқатында ... ... оны ... ... ғана ... тиіс. Алайда, мұмдай өзгеріулер қара бастың қамы үшін жасалмауы керек.
Адамдардың өмір жағдайын ... ... мсн ... ... ... ... міне, сонда ғана ол қажеттілікті өтейді. Сөйтіп,
мұндай әлеуметтанудан маңызды алеуметтік қызмет — сыншылдық ... ... ... ... ... жеке ... ... баға берудің озара
байланыстылығыңда болып отыр. Осы ... ... ... ... ... ... қарайды. Бір жағынан ол ... ... ... ... ... ... қайта құрудың,
т.б. керек ... ... Ал ... ... ... ... ... керек ететіндерін анықтайды.
Әлеуметтану ғылымының қоғамдық-гуманитарлық ғылымдар ара-сында алатын
өзіндік орны бар. Ол осы ... ... ... ... ... ... құрылымымен айқындалады. Қоғамның әлеуметтік
құрылымын, оның даму заидылықтарын ашатын, тарихи ... ... ... ... ... әрекетін көрсететін жалпыалеуметтанулық
теориялар, мысалы, тарих, ... ... ... ... және ... да ... проблемаларын түсіндіруде ... жөне ... рөл ... Жалпытеориялық алеуметтану
аталмыш ғылымдардың проблемаларын кең көлемдегі әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... орны мен ... анықтауға мүмкіндік туғызады. Сөйтіп, сол
құбылыстарды ғылыми тұрғыда талдау мен түсіндірудің жалпытеориялық ... мен ... ... ... үшін арнайы әлеуметтану теориялары деңгейінде
қалыптасқан ережелер мен қорытындылар да ... ... ... Олар
енбек, тұрмыс, адамдардың қызмет түрлерінің проблемаларына қатысты болуы
мүмкін. Бүл мәселелерді басқа да ... ... ... ... ... және тағы ... ... Бірақ, арнайы
әлеуметтанулық теориялардың бұл ... ... ... ... Осы ... алып ... олар ... ғылымдардың мәліметтерін
толықтырады, ез қорытындыларымен қаруландырады және ... ... ... ... ... ... ... еңбек, саяси және өзге де
қызметінің әлеуметтік аспектілерін ашады, олардың әлеуметтік ... ... ... ... отбасылық және жеке басының тұрмыстық
жағдайларын ашып көрсетеді. Олар экономикалық, саяси, ... Және ... ... қатынастар жүйесінде жеке тұлғаның және әр ... ... ... ... ... ... ... бейнелейді.
Бұл жердегі әңгіме - осы қатынастардың ерекше аспектілері ... ... ... ... мен қызметінің мүмкіндіктері, олардың бөлсу
қажеттіліктері мен мүдделерін ... ... ... ... отыр.
Арнайы әлеуметтану теориялары денгейіңде жасалған дәлелді қорытындылардың
әр түрлі қоғамдық және ... ... үшін ... да ... ... зерттеулср көптеген қоғамдық және гума-нитарлық
ғылымдар шеңберінде ... ... ... ... ... ... алу немесе адамдардың бұл процестерге қаты-насын ... ... ... ... бұл ... қай ғылымның
саласына сәйкестендіріле жүргізілсе де, зерттелген қүбылыстар мен ... ... дәл ... ... ... ... Осы ... пайдалана отырып, қоғамдық өмірдің жекелеген құбылыстарын жан-
жақты қарастырумен ... ... ... ... ... ... ... орны мен ролін нақты ашуға мүмкіндік жасайды, қоғам
өміріндегі макро жөне микро ... ... ... ... ... ...... өмір сүруінің және да-муының
зандылықтарының қалыптасуы жөніндегі ғылым. Ол ... ... ... жеке ... мен ... топтардың қызметін,
олардың рөлін, статусын және әлеуметтік мінез-құлқын, бұлардың институттық
формада ұйымдастырылуын ... ... ... өз ... ... ... қалыптасуына О. Коит, Г. Спенсер, т.б. ... ... мен ... зор ... ... ... келесі деңгейіне нақты әлеуметтанулық
зерттеулерді жатқызуға болады. Олар - ... ... ... ... т.б. ... іске ... Зерттеулер әлеуметтік
ақиқаттың жан-жақты салалары жөніндегі шынайы мәліметтер алу мақсатында
әлеуметтану, ... ... т.б. ... ... ... қатар
қоғамдық өмірдегі белгілі бір оқиғаларға халықтың ... ... ... үшін ... ... жекелеген әлеуметгік топтар), қоғамдық пікірді білу
мақсатында, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... пікірлерін анықтау үшін жүргізіледі.
Мұндай зертеулерден алынған мәліметтер қоғамның және ... әр ... ... ... ... және басқа да ұжымдардың,
саяси партиялар мен қозғалыстардың қызметтерінің ағымдағы және ... ... ... ... үшін ... бола ... Олар ... жалпыәлеуметтанулық теориялар деңгейінде пайымдаудан өтіп, қоғам
дамуының аса мәнді, өзекті ... шешу үшін ... ... ... ... ... нақтылы, шынайы ақпарат
берілген тұжырымды әлеуметтанулық зерттеулер өмірде орын ... ... ... ... ... ... бір ... құбылыстар
мен ағымдық үрдістердің даму ... мен ... ... ... ... де ... проблемаларды, қоғамдық
процестерді басқару мәселелерін ғылыми тұрғыда түсініп, шешу үшін ... ... ... ең ... ... - ол ... ... саласында не болып жатқаны және оларды адамдар ... ... ... айқын ақпарат алу.
Нақты әлеуметтанулық зерттеулер эмпирикалық әлеуметтанудың маңызды
саласы болып табылады. Бұл бағыт ... ... ... оның объективтік және ... ... ... ... ... шындықты зерттеумен айналысады және ... ... ... мен материалдар жинаудың, бақылау мен тәжірибе
жасаудың, басқа да ... ... ... қамтиды. Осының бәрі
шындықты танудың эмпирикалық мәні болып саналады.
Қазіргі кезде білім мен мәдениет ықпалының артуы, ... мен ... ... дамуы адамдардың әлеуметтік ақиқаттың сан алуан
салаларына орай ... ... ... ... түрде жетілдіруде.
Теориялық ой қорытуға орай эмпирикалық білімнің теориялық компоненттері
тығыз байланысып, көбеюде және ... өмір ... ... тану ... ... ... ... қалыптастырды. Ғылымның бұл саласы АҚШ пен Еуропа
елдеріңде қарқынды дамып келеді.
Жоғарыда сипатталған әлеуметтану білімінің ... - ... ... ... ... және ... әлеу-меттанулық
зерттеулер бір-бірінен алыстаған емес, олар өзара органикалық түрде әрекет
етеді, сөйтіп бірдей және тұтастай әлеуметтану ... ... ... бұл ... олардың рөлі бірдей емес. Нақты әлеуметтанудың зерттеу
барысында қазіргі ... ... ... жөніндегі әр ... ... олар ... ... және ... ... пайымдалады. Бұл қоғамдық ... ... және ... ... ... ... ғылыми негізде ой
елегінен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтанулық теория мем нақты
әлеуметтанулық зерттеулер деңгейінде проблемаларды шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Рахметов, Болатова, Исмағанбетова «Социология» Алматы 2003
2. Ибрахим Шамшатұлы, «Әлеуметтану» Алматы 2004
3. Абдсаттаров ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.И.СӘТБАЕВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ӘЛЕУМЕТТАНУ ... ЭС ... ст. ... ... ... А.
Алматы 2005

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-да кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуына талдау58 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Еңбекті қорғау пәнінің объектісі13 бет
Информатика пәні, объектілері және құрама бөліктері56 бет
Педагогикалық психологияның обьектісі, зерттеу пәні, мақсат-міндеттері11 бет
Психология ғылымының пәні мен объектісі4 бет
Философия, оның пәні, қызметтері және зерттеу объектісі13 бет
Экономикалық талдаудың пәні және міндеттері, объектісі және мазмұны11 бет
Экономикалық талдаудың пәні және міндеттері, объектісі және мазмұны. Факторлық талдау әдісі13 бет
Әлеуметтік басқарудың пәні мен объектісі 24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь