Неке және отбасы туралы 1998 ж. 17 желтоқсандағы n 321-i Қазақстан Республикасының заңы


1.бөлім. Жалпы ережелер (1 . 8 баптар)
1.тарау. Неке.отбасы заңдары (1 . 5 баптар)
2.тарау. Неке.отбасы құқықтарын жүзеге асыру және қорғау (6 . 8 баптар)
2.бөлім. Неке (9 . 44 баптар)
3.тарау. Некеге тұрудың шарттары мен тәртібі (9 . 13 баптар)
4.тарау. Некені тоқтату (14 . 23 баптар)
5.тарау. Некенің жарамсыздығы (24 . 27 баптар)
6.тарау. Ерлі.зайыптылардың жеке құқықтары мен міндеттері (28 . 30 баптар)
7.тарау. Ерлі.зайыптылардың мүліктік құқықтары мен міндеттері (31 . баптар)
1. Ерлі.зайыптылар мүлкінің заңды режимі (31 . 37 баптар)
2. Ерлі.зайыптылар мүлкінің шарттық режимі (38 . 42 баптар)
3. Ерлі.зайыптылардың міндеттемелер бойынша жауапкершілігі (43 . 44 баптар)
3.бөлім. Отбасы (45 . 99 баптар)
8.тарау. Балалардың туу тегін белгілеу (45 . 51 баптар)
9.тарау. Баланың құқықтары (52 . 59 баптар)
10.тарау. Ата.аналардың құқықтары мен міндеттері (60 . 66 баптар)
11.тарау. Ата.ана құқықтарынан айыру және оларды шектеу (67 . 75 баптар)
12.тарау. Бала асырап алу (76 . 99 баптар)
4.бөлім. Қорғаншылық және қамқоршылық (100 . 123 баптар)
13.тарау. Ата.аналарының қамқорлығынсыз қалған (100 . 102 баптар)
балаларды анықтау және орналастыру
14.тарау. Қорғаншылықты және қамқоршылықты белгілеу тәртібі (103 . 108 баптар)
15.тарау. Қорғаншылардың (қамқоршылардың) және қамқорлыққа (109 . 118 баптар)
алынғандардың құқықтық жағдайы
16.тарау. Патронат (119 . 123 баптар)
5.бөлім. Отбасы мүшелерінің алименттік қатынастары (124 . 162 баптар)
17.тарау. Ата.аналармен балалардың алименттік міндеттемелері (124 . 132 баптар)
18.тарау. Ерлі.зайыптылардың және бұрынғы ерлі. (133 . 136 баптар)
зайыптылардың алименттік міндеттемелері
19.тарау. Отбасының басқа мүшелерінің алименттік (137 . 142 баптар)
міндеттемелері
20.тарау. Алимент төлеу туралы келісім (143 . 148 баптар)
21.тарау. Алиментті сот тәртібімен төлеттіру (149 . 162 баптар)
және өндіріп алу тәртібі
6.бөлім. Азаматтық хал актілері (163 . 199 баптар)
22.тарау. Жалпы ережелер (163 . 171 баптар)
23.тарау. Тууды тіркеу (172 . 177 баптар)
24.тарау. Әке болуды анықтауды тіркеу (178 . 179 баптар)
25.тарау. Некені тіркеу (180 . 185 баптар)
26.тарау. Некенің бұзылуын тіркеу (186 . 189 баптар)
27.тарау. Бала асырап алуды тіркеу (190 . 193 баптар)
28.тарау. Атын, әкесінің атын және тегін өзгертуді тіркеу (194 . 194 баптар)
29.тарау. Қайтыс болуды тіркеу (195 . 199 баптар)
7.бөлім. Неке.отбасы заңдары нормаларының шетелдіктер (200 . 213 баптар)
мен азаматтығы жоқ адамдарға қолданылуы
1-тарау. Неке-отбасы заңдары
1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы Заңда мынадай ұғымдар пайдаланылады:
1) неке - ерлі-зайыптылар арасындағы мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастарды туғызатын, отбасын құру мақсатымен заңдарда белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті және толық келісімі жағдайында жасалған еркек пен әйелдің арасындағы тең құқықты одақ;
2) жалған неке - отбасын құру ниетінсіз заңда белгіленген тәртіппен жасалған және ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін туғызбайтын неке;
3) отбасы - некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиеге алудың өзге де нысандарынан туындайтын мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтар мен міндеттерге байланысты және отбасы қатынастарын нығайту мен дамытуға жәрдемдесуге тиісті адамдар тобы;
4) неке жасы - адамның некеге тұру құқығына жеткендегі жасы;
5) балалық шақ - кәмелетке толмаған адамдардың құқықтық жай-күйі;
6) мүліктің шарттық режимі - ерлі-зайыптылардың және олардың осы некеден туған балаларының неке шартымен белгіленген меншігінің режимі;
7) суррогат ана шарты - балалы болуды қалайтын адамдар мен бойға бала бітірудің жасанды әдісін немесе эмбрион имплантациясын қолдануға келісімін берген әйелдің арасындағы келісім;
8) патронат - уәкілетті мемлекеттік орган мен баланы тәрбиелеуге алуға тілек білдірген адамның (патронат тәрбиешінің) жасасқан шарты бойынша ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар азаматтардың отбасына тәрбиелеуге берілетін тәрбие нысаны;
9) алименттер - алуға құқығы бар екінші адамға бір адам беруге міндетті болатын асырау қаражаты;
10) отбасылық жағдай - некеде тұрғандағы немесе айырылысқандағы жағдай, балалардың немесе отбасының басқа да мүшелерінің болуы немесе болмауы;
11) материалдық жағдай - жалақының, зейнетақының, басқа да табыстардың болуы немесе болмауы; олардың мөлшері; мүліктің болуы; еңбек қабілетін жоғалту дәрежесі; отбасының басқа мүшелерінен материалдық көмек алуы немесе алмауы;
12) азаматтық хал актілері - адамның құқықтары мен міндеттерінің пайда болуына және тоқтатылуына байланысты оны дараландыратын заңдық ресімделген мән-жайлар;
13) жақын туыстары - ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек ағалы-інілер мен апалысіңлілер (аға-қарындастар), ата, әже, немерелер;
14) қорғаншы (қамқоршы) - қорғаншылық пен қамқоршылық жөніндегі міндеттерді жүзеге асыру үшін заңда белгіленген тәртіппен тағайындалған адам;
15) қорғаншылық (қамқоршылық) - кәмелетке толмағандардың және сот әрекетке қабілетсіз (әрекет қабілеттілігі шектеулі) деп таныған адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны;
16) репродукциялық денсаулық - адамның толымды ұрпақ туғызуға қабілетін көрсететін денсаулығы;
17) суррогат ана - суррогат ана мен ықтимал ата-ана арасындағы шарт бойынша бойға бала бітіру, оны көтеру және туу.
2006.10.01. № 116-III ҚР Заңымен 18) тармақшамен толықтырылды (2006.01.01. бастап қолданысқа енгізілді)
18) қорғаншы және қамқоршы орган - республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органы.

2-бап. Неке-отбасы заңдарының негіздері
1. Неке және отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болады.
2. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңдары:
1) еркек пен әйелдің некелі одағының еріктілігі;

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Неке және отбасы туралы 1998 ж. 17 желтоқсандағы N 321-I
Қазақстан Республикасының Заңы
(2007.27.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
 
       1-бөлім. Жалпы ережелер                                  (1 - 8
баптар)
  1-тарау. Неке-отбасы заңдары                                   (1 - 5
баптар)
  2-тарау. Неке-отбасы құқықтарын жүзеге асыру және қорғау      (6 - 8
баптар)
       2-бөлім. Неке                                             (9 - 44
баптар)
  3-тарау. Некеге тұрудың шарттары мен тәртібі                  (9 - 13
баптар)
  4-тарау. Некені тоқтату                                        (14 - 23
баптар)
  5-тарау. Некенің жарамсыздығы                                  (24 - 27
баптар)
  6-тарау. Ерлі-зайыптылардың жеке құқықтары мен міндеттері     (28 - 30
баптар)
  7-тарау. Ерлі-зайыптылардың мүліктік құқықтары мен міндеттері (31 - 
баптар)
1. Ерлі-зайыптылар мүлкінің заңды режимі                        (31 - 37
баптар)
2. Ерлі-зайыптылар мүлкінің шарттық режимі                      (38 - 42
баптар)
3. Ерлі-зайыптылардың міндеттемелер бойынша жауапкершілігі      (43 - 44
баптар)
       3-бөлім. Отбасы                                           (45 - 99
баптар)
  8-тарау. Балалардың туу тегін белгілеу                        (45 - 51
баптар)
  9-тарау. Баланың құқықтары                                     (52 - 59
баптар)
  10-тарау. Ата-аналардың құқықтары мен міндеттері              (60 - 66
баптар)
  11-тарау. Ата-ана құқықтарынан айыру және оларды шектеу       (67 - 75
баптар)
  12-тарау. Бала асырап алу                                      (76 - 99
баптар)
       4-бөлім. Қорғаншылық және қамқоршылық                    (100 - 123
баптар)
  13-тарау. Ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған                (100 - 102
баптар)
            балаларды анықтау және орналастыру
  14-тарау. Қорғаншылықты және қамқоршылықты белгілеу тәртібі   (103 - 108
баптар)
  15-тарау. Қорғаншылардың (қамқоршылардың) және қамқорлыққа    (109 - 118
баптар)
            алынғандардың құқықтық жағдайы
  16-тарау. Патронат                                             (119 - 123
баптар)
       5-бөлім. Отбасы мүшелерінің алименттік қатынастары       (124 - 162
баптар)
  17-тарау. Ата-аналармен балалардың алименттік міндеттемелері  (124 - 132
баптар)
  18-тарау. Ерлі-зайыптылардың және бұрынғы ерлі-               (133 - 136
баптар)
          зайыптылардың алименттік міндеттемелері
  19-тарау. Отбасының басқа мүшелерінің алименттік              (137 - 142
баптар)
            міндеттемелері
  20-тарау. Алимент төлеу туралы келісім                        (143 - 148
баптар)
  21-тарау. Алиментті сот тәртібімен төлеттіру                  (149 - 162
баптар)
            және өндіріп алу тәртібі
       6-бөлім. Азаматтық хал актілері                          (163 - 199
баптар)
  22-тарау. Жалпы ережелер                                       (163 - 171
баптар)
  23-тарау. Тууды тіркеу                                        (172 - 177
баптар)
  24-тарау. Әке болуды анықтауды тіркеу                         (178 - 179
баптар)
  25-тарау. Некені тіркеу                                        (180 - 185
баптар)
  26-тарау. Некенің бұзылуын тіркеу                             (186 - 189
баптар)
  27-тарау. Бала асырап алуды тіркеу                            (190 - 193
баптар)
  28-тарау. Атын, әкесінің атын және тегін өзгертуді тіркеу     (194 - 194
баптар)
  29-тарау. Қайтыс болуды тіркеу                                 (195 - 199
баптар)
       7-бөлім. Неке-отбасы заңдары нормаларының шетелдіктер    (200 - 213
баптар)
                мен азаматтығы жоқ адамдарға қолданылуы
 
2006.10.01. № 116-III ҚР Заңымен мәтіндегі аудандық (қалалық) атқарушы
органның, аудандық (қалалық) атқарушы органнан, Аудандық (қалалық)
атқарушы органдар, аудандық (қалалық) атқарушы органдар деген сөздер
тиісінше республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық
маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органының, республикалық маңызы
бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті
атқарушы органынан, Республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның
(облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органдары,
республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар
қаланың) жергілікті атқарушы органдары деген сөздермен ауыстырылды
(2006.01.01. бастап қолданысқа енгізілді) (бұр. ред. қара)
 
Осы Заң Қазақстан Республикасындағы неке-отбасы қатынастарын, сондай-ақ
оларды жүзеге асырудың кепілдіктерін белгілеп, реттейді, отбасының дамуын
Қазақстан Республикасы мемлекеттік әлеуметтік саясатының басым бағыты деп
анықтай отырып, оның құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз етеді.

1-бөлім. Жалпы ережелер

1-тарау. Неке-отбасы заңдары

1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы Заңда мынадай ұғымдар пайдаланылады:
1) неке - ерлі-зайыптылар арасындағы мүліктік және мүліктік емес жеке
қатынастарды туғызатын, отбасын құру мақсатымен заңдарда белгіленген
тәртіппен тараптардың ерікті және толық келісімі жағдайында жасалған еркек
пен әйелдің арасындағы тең құқықты одақ;
2) жалған неке - отбасын құру ниетінсіз заңда белгіленген тәртіппен
жасалған және ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін туғызбайтын
неке;
3) отбасы - некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды
тәрбиеге алудың өзге де нысандарынан туындайтын мүліктік және мүліктік емес
жеке құқықтар мен міндеттерге байланысты және отбасы қатынастарын нығайту
мен дамытуға жәрдемдесуге тиісті адамдар тобы;
4) неке жасы - адамның некеге тұру құқығына жеткендегі жасы;
5) балалық шақ - кәмелетке толмаған адамдардың құқықтық жай-күйі;
6) мүліктің шарттық режимі - ерлі-зайыптылардың және олардың осы некеден
туған балаларының неке шартымен белгіленген меншігінің режимі;
7) суррогат ана шарты - балалы болуды қалайтын адамдар мен бойға бала
бітірудің жасанды әдісін немесе эмбрион имплантациясын қолдануға келісімін
берген әйелдің арасындағы келісім;
8) патронат - уәкілетті мемлекеттік орган мен баланы тәрбиелеуге алуға
тілек білдірген адамның (патронат тәрбиешінің) жасасқан шарты бойынша ата-
анасының қамқорлығынсыз қалған балалар азаматтардың отбасына тәрбиелеуге
берілетін тәрбие нысаны;
9) алименттер - алуға құқығы бар екінші адамға бір адам беруге міндетті
болатын асырау қаражаты;
10) отбасылық жағдай - некеде тұрғандағы немесе айырылысқандағы жағдай,
балалардың немесе отбасының басқа да мүшелерінің болуы немесе болмауы;
11) материалдық жағдай - жалақының, зейнетақының, басқа да табыстардың
болуы немесе болмауы; олардың мөлшері; мүліктің болуы; еңбек қабілетін
жоғалту дәрежесі; отбасының басқа мүшелерінен материалдық көмек алуы немесе
алмауы;
12) азаматтық хал актілері - адамның құқықтары мен міндеттерінің пайда
болуына және тоқтатылуына байланысты оны дараландыратын заңдық ресімделген
мән-жайлар;
13) жақын туыстары - ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап
алынғандар, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек ағалы-інілер мен
апалысіңлілер (аға-қарындастар), ата, әже, немерелер;
14) қорғаншы (қамқоршы) - қорғаншылық пен қамқоршылық жөніндегі
міндеттерді жүзеге асыру үшін заңда белгіленген тәртіппен тағайындалған
адам;
15) қорғаншылық (қамқоршылық) - кәмелетке толмағандардың және сот
әрекетке қабілетсіз (әрекет қабілеттілігі шектеулі) деп таныған адамдардың
құқықтары мен мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны;
16) репродукциялық денсаулық - адамның толымды ұрпақ туғызуға қабілетін
көрсететін денсаулығы;
17) суррогат ана - суррогат ана мен ықтимал ата-ана арасындағы шарт
бойынша бойға бала бітіру, оны көтеру және туу.
2006.10.01. № 116-III ҚР Заңымен 18) тармақшамен толықтырылды (2006.01.01.
бастап қолданысқа енгізілді)
18) қорғаншы және қамқоршы орган - республикалық маңызы бар қаланың,
астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы
органы.
 
2-бап. Неке-отбасы заңдарының негіздері
1. Неке және отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болады.
2. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңдары:
1) еркек пен әйелдің некелі одағының еріктілігі;
2) ерлі-зайыптылардың отбасындағы құқықтарының теңдігі;
3) отбасының ісіне кімнің болса да өз бетінше араласуына жол
берілмеушілік;
4) отбасы ішіндегі мәселелерді өзара келісіммен шешу;
5) балаларды отбасында тәрбиелеуге басымдық беру, олардың өсіп-жетілуі
мен әл-ауқатты болуына қамқорлық жасау;
6) отбасының кәмелетке толмаған және еңбекке қабылетсіз мүшелерінің
құқықтары мен мүдделерін қорғауға басымдық беру;
7) отбасы мүшелерінің өз құқықтарын кедергісіз жүзеге асыруын қамтамасыз
ету, бұл құқықтарды сот қорғауының мүмкіндіктері;
8) отбасының барлық мүшелерін салауатты тұрмыс салтына ынталандыру
принциптеріне негізделеді.
3. Мемлекеттік азаматтық хал актілерін жазу органдарында қиылған неке
ғана танылады.
4. Некеге тұруы кезінде және отбасылық қатынастарда әлеуметтік,
нәсілдік, ұлттық тіл және діни белгілері бойынша азаматтардың құқықтарын
шектеудің кез келген нысандарына тыйым салынады.
Азаматтардың неке-отбасы қатынастарындағы құқықтары тек заң негізінде
және отбасы мүшелері мен өзге де азаматтардың денсаулығын, адамгершілігін,
құқықтарын және заңды мүдделерін қорғау мақсатында қаншалықты қажет болса,
сондай шамада ғана шектелуі мүмкін.

3-бап. Неке-отбасы заңдарымен реттелетін қатынастар
Неке-отбасы заңдары:
1) некеге тұрудың, некені тоқтатудың және оны жарамсыз деп танудың шарты
мен тәртібін белгілейді;
2) отбасы мүшелерінің: ерлі-зайыптылардың, ата-аналар мен балалардың
(асырап алушылар мен асырап алынғандардың) арасындағы, ал неке-отбасы
заңдарында көзделген жағдайларда және шектерде басқа туыстар мен өзге де
адамдардың арасындағы азаматтық құқықтар мен міндеттерді, мүліктік емес
және мүліктік жеке қатынастарды реттейді;
3) ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды отбасына орналастырудың
нысандары мен тәртібін айқындайды;
4) азаматтық хал актілерін тіркеу және заңдарда белгіленген тәртіппен
ақылы қызмет көрсету тәртібін реттейді.

4-бап. Неке-отбасы заңдары және отбасы құқығының нормаларын қамтитын
өзге де актілер
Қазақстан Республикасының неке және отбасы туралы заңдары Қазақстан
Республикасының Конституциясына негізделеді, осы Заңнан, отбасылық құқық
нормалары қамтылатын Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық
актілерінен тұрады.

5-бап. Неке-отбасы қатынастарына азаматтық заңдарды қолдану
1. Осы Заңның 3-бабында аталған, неке-отбасы заңдарымен реттелмеген (осы
Заңның 4-бабы) отбасы мүшелерінің арасындағы мүліктік және мүліктік емес
жеке қатынастарға азаматтық заңдар қолданылады, өйткені ол неке-отбасы
қатынастарының мәніне қайшы келмейді.
2. Осы заңның 3-бабында көзделген қатынастар заңдармен немесе
тараптардың келісімімен реттелмеген және оларға қолданылатын әдет-ғұрып
болмаған жағдайларда, бұл олардың мәніне қайшы келмейтіндіктен, мұндай
қатынастарға ұқсас қатынастарды реттейтін неке-отбасы және (немесе)
азаматтық заңдардың нормалары (заң ұқсастығы) қолданылады. Аталған
жағдайларда заң ұқсастығын пайдалану мүмкін болмаса, неке-отбасы
қатынастары субъектілерінің құқықтары мен міндеттері неке-отбасы немесе
азаматтық заңдардың жалпы негіздері мен мәні және адалдық, парасаттылық пен
әділеттілік талаптары (құқық ұқсастығы) негізге алынып айқындалады.

2-тарау. Неке-отбасы құқықтарын жүзеге асыру және қорғау

6-бап. Неке-отбасы қатынастарындағы құқықтар мен міндеттерді жүзеге
асыру
1. Егер заң актілерінде өзгеше белгіленбесе, азаматтар өздеріне тиесілі
неке-отбасы қатынастарынан туындайтын құқықтарды, оның ішінде осы
құқықтарды қорғауға арналған құқықты өз қалауы бойынша қолданады.
Неке-отбасы құқықтарын жүзеге асыру және міндеттерді орындау отбасының
басқа мүшелері мен құқықтың өзге субъектілерінің құқықтарын, бостандығын
және заңды мүдделерін бұзбауға тиіс.
2. Неке-отбасы құқықтары заңмен қорғалады, бұған осы құқықтардың
мақсатына қайшы келетін жағдайлар қосылмайды.

7-бап. Неке-отбасы құқықтарын қорғау
Неке-отбасы құқықтарын қорғауды азаматтық сот ісін жүргізу ережелері
бойынша - сот, ал осы Заңда көзделген жағдайларда мемлекеттік органдар
немесе қорғаншы және қамқоршы органдар осы Заңның тиісті баптарында
көзделген тәртіппен жүзеге асырады.

8-бап. Неке-отбасылық қатынастарға талап-арыздың ескіруін қолдану
1. Талап-арыздың ескіруі неке-отбасы қатынастарынан туындайтын
талаптарға қолданылмайды, бұған бұзылған құқықты қорғауға арналған мерзім
осы Заңмен белгіленген жағдайлар қосылмайды.
2. Талап-арыздың ескіруін белгілейтін нормаларды қолдану кезінде сот
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (жалпы бөлім) 177, 179, 180,
182-185-баптарының ережелерін басшылыққа алады.

2-бөлім. Неке

3-тарау. Некеге тұрудың шарттары мен тәртібі

9-бап. Некеге тұру шарттары
1. Некеге тұру үшін некеге тұрушы еркек пен әйелдің өзара ерікті
келісімі және олардың неке жасына жетуі қажет.
2. Неке осы Заңның 11-бабында аталған мән-жайлар болған жағдайда
қиылмайды.

10-бап. Неке жасы
1. Неке жасы еркектер мен әйелдер үшін он сегіз жас болып белгіленеді.
2. Дәлелді себептер болған жағдайда мемлекеттік тіркеу орны бойынша
азаматтық хал актілерін жазу органдары неке жасын екі жылдан аспайтын
мерзімге төмендетуі мүмкін.
3. Неке жасын төмендету туралы өтінішті некеге тұруға тілек білдірушілер
немесе олардың ата-аналары, не қорғаншылары (қамқоршылары) белгіленген неке
жасын төмендету қажеттігін туғызатын себептерді көрсете отырып қозғай
алады.
4. Барлық жағдайларда неке жасын төмендетуге тек некеге тұрушылардың
келісімімен ғана жол беріледі.
5. Неке жасына толмаған адамдар арасындағы некеге ата-аналарының не
қорғаншыларының келісімімен ғана рұқсат етіледі.

11-бап. Араларында неке қиылуына жол берілмейтін адамдар
Некеге тұруға:
1) біреуі болса да басқа тіркелген некеде тұрған адамдардың;
2) тікелей ата-тегі бойынша және өзінен тарайтын жақын туыстардың (ата-
аналар мен балалардың, атасының, әжесінің және немерелерінің), ата-анасы
бір және ата-анасы бөлек әкесі немесе анасы ортақ ағалы-інілер мен апалы-
сіңілілердің (аға-қарындастардың);
3) асырап алушылар мен асырап алғандардың;
4) біреуін болса да психикалық ауруының немесе ақыл есі кемдігінің
салдарынан сот әрекетке қабілетсіз деп таныған адамдардың арасында жол
берілмейді.

12-бап. Некеге тұратын адамдарды медициналық тексеру
1. Некеге тұруға тілек білдіруші адамдарға медициналық, сондай-ақ
медициналық-генетикалық мәселелер және репродукциялық денсаулық қорғау
мәселелері бойынша консультация беру мен тексеруді мамандандырылған
денсаулық сақтау мекемелері және некеге тұратын адамдардың екеуінің
келісімімен ғана жүргізеді.
2. Некеге тұратын адамдарды тексерудің нәтижелері медициналық құпия
болып табылады және ол некеге тұруға ниеттенген адамға тексеруден өткен
адамның келісімімен ғана хабарлануы мүмкін.

13-бап. Некеге тұру тәртібі
1. Некеге тұратын адамдардың тікелей қатысуымен неке мемлекеттік
азаматтық хал актілерін жазу органдарында қиылады.
Некеге тұруға ниет білдірген адамдардың біреуі азаматтық хал актілерін
жазу органына келе алмайтын ерекше жағдайларда неке мұндай адамның тұратын
жері бойынша қиылуы мүмкін.
Неке қию кезінде өкіл жіберуге жол берілмейді.
2. Некені қию некеге тұруға тілек білдірушілер азаматтық хал актілерін
жазу органына арыз берген күннен бастап бір ай мерзім өткен соң
жүргізіледі.
Дәлелді себептер болған жағдайда неке қиюды мемлекеттік тіркеу орны
бойынша азаматтық хал актілерін жазу органы бір ай өткенге дейін неке
қиюға, сондай-ақ осы мерзімді ұзартуға, бірақ бір айдан аспайтын мерзімге
ұзартуға рұқсат етуі мүмкін.
Ерекше мән-жайлар болған кезде (жүктілік, бала тууы, бір тараптың
өміріне тікелей қауіп төнуі және басқа да ерекше мән-жайлар) неке өтініш
берілген күні қиылуы мүмкін.
3. Неке қиюды мемлекеттік тіркеу азаматтық хал актілерін мемлекеттік
тіркеу үшін белгіленген тәртіппен жүргізіледі.
4. Азаматтық хал актілерін жазу органдарының некені тіркеуден бас
тартуына некеге тұруға тілек білдіруші адамдар не олардың біреуі сотқа
шағым жасай алады.

4-тарау. Некені тоқтату

14-бап. Жұбайының (зайыбының) қайтыс болуы және оны өлді немесе олардың
біреуі хабар-ошарсыз кеткен деп жариялау салдарынан некенің тоқтатылуы
1. Неке ерлі-зайыптылардың біреуінің қайтыс болуы немесе сот оны өлді
немесе хабар-ошарсыз кеткен деп жариялау салдарынан тоқтатылады.
2. Сот қайтыс болды деп жариялаған немесе сот хабар-ошарсыз кеткен деп
таныған жұбайы келген және тиісті сот шешімі күшін жойған жағдайда некені
ерлі-зайыптылардың бірлескен өтініші бойынша азаматтық хал актілерін жазу
органы қалпына келтіруі мүмкін.
3. Егер жұбайлардың екіншісі жаңа некеге отырса, некені қалпына
келтіруге болмайды.
Егер неке қию кезінде тараптарға (немесе тараптардың біреуіне) қайтыс
болды немесе хабар-ошарсыз кетті деп танылған жұбайы тірі екені белгілі
болса, бұл ереже қолданылмайды.

15-бап. Некені бұзу
1. Неке ерлі-зайыптылардың біреуінің немесе екеуінің де өтініші бойынша,
сондай-ақ сот әрекетке қабілетсіз деп таныған жұбайдың қорғаншысының
өтініші бойынша оны бұзу жолымен тоқтатылуы мүмкін.
2. Некені әйелдің жүктілігі кезеңінде және бала туғаннан кейінгі бір жыл
ішінде әйелдің келісімінсіз бұзуға болмайды.

16-бап. Азаматтық хал актілерін жазу органдарында некені бұзу
1. Азаматтық хал актілерін жазу органдарында некені бұзу кәмелетке
толмаған ортақ балалары жоқ және бір-біріне мүліктік және өзге де талаптар
қоймайтын ерлі-зайыптылардың некені бұзуға өзара келісуі жағдайында
жүргізіледі.
2. Ерлі-зайыптыларға ортақ кәмелетке толмаған балаларының болуына
қарамастан, ерлі-зайыптылардың біреуінің өтініші бойынша, егер
ерлізайыптылардың екіншісін:
1) сот хабар-ошарсыз кеткен деп таныса;
2) сот әрекетке қабілетсіз деп таныса;
3) қылмыс жасағаны үшін кемінде үш жыл мерзімге бас бостандығынан
айыруға сотталса, неке азаматтық хал актілерін жазу органдарында бұзылады.
3. Некенің бұзылуын мемлекеттік тіркеуді азаматтық хал актілерін жазу
органы азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеу үшін белгіленген
тәртіппен жүргізеді.

17-бап. Азаматтық хал актілерін жазу органдарында некені бұзу кезінде
ерлі-зайыптылардың арасында туындайтын дауларды қарау
Некені бұзу кезінде ерлі-зайыптылардың арасында туындайтын даулар
азаматтық хал актілерін жазу органдарында сот тәртібімен қаралады.

18-бап. Некені сот тәртібімен бұзу
Некені сот тәртібімен бұзу:
1) осы Заңның 16-бабының 2-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда,
ерлі-зайыптыларда кәмелетке толмаған ортақ балалардың болуы;
2) ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісімі болмаған кезде;
3) егер ерлі-зайыптылардың біреуі өзінің қарсылығы болмауына қарамастан,
некені бұзудан өз әрекеттері не әрекетсіздігі арқылы жалтарса;
4) ерлі-зайыптылардың бір-біріне мүліктік талаптары болған жағдайларда
жүргізіледі.

19-бап. Ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісім болмаған
жағдайда некені сот тәртібімен бұзу
1. Егер сот ерлі-зайыптылардың одан әрі бірлесіп өмір сүруі және отбасын
сақтауы мүмкін еместігін анықтаса, неке сот тәртібімен бұзылады.
2. Ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісімі болмаған
жағдайда, сот ерлі-зайыптыларды татуластыруға шаралар қолдануға және
ерлізайыптыларға татуласу үшін үш ай көлемінде мерзім тағайындай отырып,
істі қарауды кейінге қалдыруға құқылы.
Егер ерлі-зайыптыларды татуластыру жөніндегі шаралар нәтижесіз болып
шықса және ерлі-зайыптылар (олардың біреуі) некені бұзуды талап етсе, неке
бұзылады.

20-бап. Өзге де негіздер бойынша некені сот тәртібімен бұзу
1. Кәмелетке толмаған ортақ балалары бар ерлі-зайыптылардың, сондай-ақ
осы Заңның 18-бабының 3) тармақшасында аталған ерлі-зайыптылардың некені
бұзуға өзара келісімі болған жағдайда сот некені айырылысу себептерін
анықтамай-ақ бұзады.
2. Некені сот тәртібімен бұзу ерлі-зайыптылар некені бұзу туралы арыз
берген күннен бастап кемінде бір ай өткен соң жүргізіледі.
3. Ерекше жағдайларда сот осы баптың 2-тармағында аталғанынан кемірек
мерзім белгілеуі мүмкін.

21-бап. Некені бұзу туралы шешім шығару кезінде сот шешетін мәселелер
1. Некені сот тәртібімен бұзу кезінде ерлі-зайыптылар соттың қарауына
кәмелетке толмаған балалар өздерінің қайсысымен тұратындығы туралы,
балаларды және (немесе) еңбекке жарамсыз мұқтаж жұбайын асырауға қаражат
төлеу тәртібі туралы, бұл қаражаттың мөлшері туралы не ерлі-зайыптылардың
ортақ мүлкін бөлу туралы келісім ұсына алады.
2. Егер ерлі-зайыптылардың арасында осы баптың 1-тармағында аталған
мәселелер бойынша келісім болмаса, сондай-ақ ол келісім балалардың немесе
ерлі-зайыптылардың біреуінің мүдделерін бұзатындығы анықталса, сот:
1) неке бұзылғаннан кейін кәмелетке толмаған балалар ата-анасының
қайсысымен тұратындығын айқындауға;
2) балаларды асырауға алимент ата-аналардың қайсысынан және қандай
мөлшерде өндіріліп алынатынын белгілеуге;
3) ерлі-зайыптылардың (олардың біреуінің) талап етуі бойынша олардың
бірлескен ортақ меншігіндегі мүлікті бөлуді жүргізуге;
4) екінші жұбайдан асырауға қаражат алуға құқығы бар жұбайдың талап етуі
бойынша осы асырау қаражатының мөлшерін айқындауға міндетті.
3. Егер мүлікті бөлу үшінші бір адамдардың мүдделерін қозғайтын болса,
сот мүлікті жеке іс жүргізіліп бөлу туралы талапты жеке істе қозғауға
құқылы.

22-бап. Некенің ол бұзылған жағдайда тоқтатылу кезі
1. Азаматтық хал актілерін жазу органдарында бұзылатын неке азаматтық
хал актілерін жазу кітабында некенің бұзылғандығы мемлекеттік тіркелген
күннен бастап, ал неке сотта бұзылған жағдайда - соттың шешімі заңды күшіне
енген күннен бастап тоқтатылады.
2. Сот некені бұзу туралы соттың шешімі заңды күшіне енген күннен бастап
үш күн ішінде сот шешімінің көшірмесін шешім шығарылған жердегі, сондай-ақ
неке қию мемлекеттік тіркелген жердегі азаматтық хал актілерін жазу
органына жолдауға міндетті.
Ерлі-зайыптылардың азаматтық хал актілерін жазу органында некенің
бұзылғаны туралы куәлік алғанға дейін жаңадан некеге тұруға құқығы жоқ.

23-бап. Некені тоқтатудың салдары
Некенің тоқтатылуымен ерлі-зайыптылардың, осы Заңда көзделген
жағдайларды қоспағанда, некелік қатынастарынан туындайтын жеке және
мүліктік құқықтары мен міндеттері тоқтатылады.

5-тарау. Некенің жарамсыздығы

24-бап. Некені жарамсыз деп тану
1. Осы Заңның 9-11-баптарында белгіленген шарттар бұзылған кезде, сондай-
ақ жалған жасалған жағдайда неке жарамсыз деп танылады.
2. Мәжбүрлеп қиылған неке жарамсыз деп танылуы мүмкін.
3. Егер некеге тұрушы адамдардың біреуі екіншісінен құрылған отбасы
мүшелеріне, жеке басының және қоғамның қауіпсіздігіне нақты қатер
төндіретін ауруы бар екенін жасырса, соңғысы сотқа некені жарамсыз деп тану
туралы талаппен жүгінуге құқылы.
4. Некені жарамсыз деп тануды сот жүргізеді.
5. Сот некені жарамсыз деп тану туралы соттың шешімі заңды күшіне енген
күннен бастап үш күн ішінде соттың осы шешімімен некеге тұру мемлекеттік
тіркелген жердегі азаматтық хал актілерін жазу органына көшірме жіберуге
міндетті.
6. Некенің жарамсыздығы оның қиылған күнінен бастап танылады.

25-бап. Некені жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы бар адамдар
1. Некені жарамсыз деп тану туралы талап қоюға:
1) егер неке жасына толмаған адаммен неке қиылса (осы Заңның 10-бабы),
кәмелетке толмаған жұбайы, оның ата-анасы (оларды ауыстыратын адамдар),
қорғаншы және қамқоршы орган немесе прокурор құқылы. Кәмелетке толмаған
жұбай он сегіз жасқа толғаннан кейін некені жарамсыз деп тануды талап етуге
тек оның өзі ғана құқылы;
2) егер некеге тұруға ерлі-зайыптылардың бірінің ерікті келісімі
болмаған жағдайда: мәжбүр ету, алдау, қателесу немесе өзінің жай-күйінің
салдарынан некеге тұруды мемлекеттік тіркеу кезінде өзінің әрекеттерінің
маңызын түсінбей және өзін-өзі билей алмауы себепті неке қиылған болса,
некеге тұру арқылы құқығы бұзылған жұбай, сондай-ақ прокурор;
3) некені қиюға кедергі келтіретін мән-жайлардың бар екенін білмеген
жұбай, әрекетке қабілетсіз деп танылған жұбайдың қорғаншысы, оның алдындағы
бұзылмаған неке бойынша жұбайы, осы Заңның 11-бабының талаптарын бұза
отырып қиылған неке арқылы құқықтары бұзылған басқа да адамдар, сондай-ақ
қорғаншы және қамқоршы орган мен прокурор;
4) жалған некеге тұру жағдайында прокурор, сондай-ақ некенің жалғандығы
туралы білмеген жұбайы;
5) осы Заңның 24-бабының 3-тармағында аталған мән-жайлар болған кезде
құқығы бұзылған жұбай құқылы.
2. Неке жасына толмаған адаммен, сондай-ақ сот әрекетке қабілетсіз деп
таныған адаммен қиылған некені жарамсыз деп тану туралы істі қарау кезінде
іске қатысуға қорғаншы және қамқоршы орган тартылады.

26-бап. Некенің жарамсыздығын болғызбайтын мән-жайлар
1. Егер некені жарамсыз деп тану туралы іс қаралатын сәтке заңға орай
оның қиылуына кедергі жасаған мән-жайлар жойылса, некені жарамсыз деп
тануға болмайды.
2. Егер кәмелетке толмаған жұбайдың мүдделері талап етсе, сондай-ақ оның
некені жарамсыз деп тануға келісімі болмаған жағдайда сот неке жасына
толмаған адаммен қиылған некені жарамсыз деп тану туралы талап-арыздан бас
тарта алады.
3. Егер мұндай некені тіркеткен адамдар істі сот қарағанға дейін іс
жүзінде отбасын құрса, сот некені жалған деп тани алмайды.
4. Ерлі-зайыптылардың арасында заңмен тыйым салынған туыстық дәрежесі
болған не некені тіркеу кезінде ерлі-зайыптылардың біреуі басқа бұзылмаған
некеде тұрған (осы Заңның 11-бабы) жағдайларды қоспағанда, некені ол
бұзылғаннан кейін жарамсыз деп тануға болмайды.

27-бап. Некені жарамсыз деп танудың салдары
1. Сот жарамсыз деп таныған неке, осы баптың 4 және 5-тармақтарында
белгіленген жағдайларды қоспағанда, ерлі-зайыптылардың осы Заңда көзделген
құқықтары мен міндеттерін туғызбайды.
2. Некесі жарамсыз деп танылған адамдар бірлесіп сатып алған мүліктің
құқықтық режимі Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің үлестік меншік
туралы ережелерімен реттеледі. Ерлі-зайыптылар жасасқан неке шарты (осы
Заңның 38-40-баптары) жарамсыз деп танылады.
3. Некені жарамсыз деп тану мұндай некеде туған немесе неке жарамсыз деп
танылған күннен бастап екі жүз жетпіс күн ішінде туған балалардың құқығына
нұқсан келтірмейді (осы Заңның 46-бабының 2-тармағы).
4. Некені жарамсыз деп тану туралы шешім шығарған кезде сот некені
жарамсыз деп тану үшін негізге алынған мән-жайлардан некеге тұру кезінде
бейхабар болған жұбайдың (адал ниетті жұбай) екінші жұбайдан осы Заңның
134, 135-баптарына сәйкес асырауға қаражат алу құқығын тануға құқылы, ал
некені жарамсыз деп таныған кезге дейін бірлесіп сатып алынған мүлікті
бөлуге қатысты осы Заңның 32, 36, 37-баптарында белгіленген ережелерді
қолдануға, сондай-ақ неке шартын толық немесе ішінара жарамды деп тануға
құқылы.
Адал ниетті жұбай азаматтық заңдарда көзделген ережелер бойынша өзіне
келтірілген материалдық және моральдық зиянды өтеуді талап етуге құқылы.
5. Адал ниетті жұбай некені жарамсыз деп таныған кезде өзі неке қиюды
мемлекеттік тіркеу кезінде таңдаған тегін сақтап қалуға құқылы.

6-тарау. Ерлі-зайыптылардың жеке құқықтары
мен міндеттері

28-бап. Ерлі зайыптылардың құқықтары мен міндеттерінің туындауы
Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері азаматтық хал актілерін жазу
органдарында некеге тұру мемлекеттік тіркелген күннен бастап туындайды.

29-бап. Ерлі-зайыптылардың отбасындағы теңдігі
1. Ерлі-зайыптылар тең құқықтарды пайдаланады және тең міндеттер
атқарады.
2. Ерлі-зайыптылардың әрқайсысы қызмет, кәсіп түрін, тұрғылықты жерді
таңдауда ерікті.
3. Ана, әке болу, балаларды тәрбиелеу, оларға білім беру мәселелері мен
отбасы өмірінің басқа да мәселелерін ерлі-зайыптылар бірлесіп шешеді.
4. Ерлі-зайыптылар отбасындағы өз қатынастарын өзара сыйластық және
өзара көмек негізінде құруға, отбасының игілігі мен нығаюына жәрдемдесуге,
өз балаларының денсаулығына, өсіп-жетілуіне және олардың әл-ауқаты
жағдайына қамқорлық жасауға міндетті.

30-бап. Ерлі-зайыптылардың тек таңдау құқығы
1. Некеге тұру кезінде ерлі-зайыптылар өз тілектері бойынша ортақ тек
ретінде өздерінің біреуінің тегін таңдап алады не ерлі-зайыптылардың
әрқайсысы өзінің некеге тұрғанға дейінгі тегін сақтап қалады, не өз тегіне
екінші жұбайдың тегін қосады.
Егер ерлі-зайыптылардың біреуінің некеге тұрғанға дейінгі тегі қосарлас
болса, тектерді қосуға жол берілмейді.
2. Ерлі-зайыптылардың біреуінің тегін өзгертуі екінші жұбайдың тегін
өзгертуіне әкеп соқпайды.
3. Неке бұзылған жағдайда ерлі-зайыптылар ортақ текті сақтауға немесе
өздерінің некеге тұрғанға дейінгі тегін қалпына келтіруге құқылы.

7-тарау. Ерлі-зайыптылардың мүліктік
құқықтары мен міндеттері

1. Ерлі-зайыптылар мүлкінің заңды режимі

31-бап. Ерлі-зайыптылар мүлкінің заңды режимі ұғымы
1. Егер неке шартында өзгеше белгіленбесе, ерлі-зайыптылардың бірлескен
ортақ меншігінің режимі олардың мүлкінің заңды режимі болып табылады.
2. Ерлі-зайыптылардың шаруа (фермерлік) қожалығы мүшелерінің бірлескен
меншігі болып табылатын мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету
құқығы Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (Жалпы бөлім) 224 және
225-баптарымен белгіленеді.

32-бап. Ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншігі
1. Ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезде жинаған мүлік олардың бірлескен
ортақ меншігі болып табылады.
2. Ерлі-зайыптылардың некеде тұрған кезде жинаған мүлкіне
(ерлізайыптылардың ортақ мүлкіне) ерлі-зайыптылардың әрқайсысының еңбек
қызметінен, кәсіпкерлік қызметтен және санаткерлік қызмет нәтижелерінен
тапқан табыстары, ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкінен және ерлі-зайыптылардың
әрқайсысының бөлек мүлкінен түскен кірістер, олар алған зейнетақылар,
жәрдемақылар, сондай-ақ арнаулы нысаналы мақсаты жоқ өзге де ақшалай
төлемдер (материалдық көмек сомалары, мертігу не денсаулығының өзге де
зақымдануы салдарынан еңбек қабілетін жоғалтуына және басқаларына
байланысты залалды өтеуге төленген сомалар) жатады. Сондай-ақ
ерлізайыптылардың ортақ кірістерінің есебінен сатып алынған жылжымалы және
жылжымайтын мүліктер, бағалы қағаздар, жарналар, салымдар, несие
мекемелеріне немесе өзге де коммерциялық ұйымдарға салынған капиталдағы
үлестер және ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезеңде тапқан басқа да кез
келген мүлік ол ерлі-зайыптылардың қайсысының атына сатып алынғанына не
ақша қаражаттарын ерлі-зайыптылардың қайсысы салғанына қарамастан,
ерлізайыптылардың ортақ мүлкі болып табылады.
3. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлікке құқығы некеде тұрған кезеңде үй
шаруашылығын жүргізуді, балаларды бағып-күтуді жүзеге асырған немесе басқа
да дәлелді себептермен жеке кірісі болмаған жұбайға да тиесілі.

33-бап. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін иелену, пайдалану және оған
билік ету
1. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін иелену, пайдалану және оған билік ету
ерлі-зайыптылардың өзара келісімі бойынша жүзеге асырылады.
2. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіне билік ету жөнінде ерлізайыптылардың
бірі мәмілелер жасасқан кезде екінші жұбайының келісімі керек болады.
Ерлі зайыптылардың біреуі ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіне билік ету
жөнінде жасасқан мәмілесін сот басқа жұбайдың келісімі болмауын дәлел етіп,
тек оның талап етуімен ғана және басқа тараптың мәміле жөнінде білгендігі
немесе осы мәмілені жасасуға басқа жұбайдың күні бұрын білуі тиіс екендігі
дәлелденген жағдайларда ғана жарамсыз деп тануы мүмкін.
3. Ерлі-зайыптылардың біреуі жылжымайтын мүлікке билік ету жөнінде
мәміле мен нотариаттық куәландыруды және (немесе) заңда белгіленген
тәртіппен тіркеуді талап ететін мәміле жасауы үшін басқа жұбайдың нотариат
куәландырған келісімін алуы қажет.
Аталған мәміле жасауға нотариат куәландырған келісімі алынбаған жұбай
осы мәміленің жасалғандығы туралы өзі білген немесе білуге тиіс болған
күннен бастап бір жыл ішінде мәмілені сот тәртібімен жарамсыз деп тануды
талап етуге құқылы.

34-бап. Ерлі-зайыптылардың әрқайсысының меншігі
1. Мыналар ерлі-зайыптылардың әрқайсысының меншігі болып табылады:
1) некеге тұрғанға дейін ерлі-зайыптылардың әрқайсысына тиесілі болған
мүлік;
2) ерлі-зайыптылардың некеде тұрған кезеңінде сыйлыққа, мұрагерлік
тәртібімен немесе өзге де мәміле жасау бойынша тегін алған мүлкі;
3) қымбат заттар мен басқа да сән-салтанат заттарын қоспағанда, некеде
тұрған кезеңде ерлі-зайыптылардың ортақ қаражаты есебінен сатып алынса да,
жеке пайдалану заттары (киім-кешек, аяқкиім және басқалар).
2. Некенің іс жүзінде тоқтатылуына байланысты бөлек тұрған кезде
ерлізайыптылардың әрқайсысы тапқан мүлікті сот олардың әрқайсысының меншігі
деп тануы мүмкін.

35-бап. Ерлі-зайыптылардың әрқайсысының мүлкін олардың бірлескен ортақ
мүлкі деп тану
Егер некеде тұрған кезеңде ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі немесе басқа
жұбайдың мүлкі не ерлі-зайыптылардың кез келгенінің еңбегі есебінен осы
мүліктің құнын едәуір арттыратын салыным жүргізілгені (күрделі жөндеу,
қайта жаңғырту, қайта жабдықтау және с.с.) анықталса, ерлі-зайыптылардың
әрқайсысының мүлкі олардың бірлескен ортақ меншігі болып танылуы мүмкін.

36-бап. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу
1. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу ерлі-зайыптылардың кез
келгенінің талап ету бойынша неке кезеңінде де, ол бұзылғаннан кейін де,
сондай-ақ ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіндегі ерлі-зайыптылардың біреуінің
үлесінен өндіріп алу үшін ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу туралы
кредит берушінің талабын мәлімдеуі жағдайында да жүргізілуі мүмкін.
2. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі ерлі-зайыптылар арасында олардың
келісімі бойынша бөлінуі мүмкін. Ерлі-зайыптылардың қалауы бойынша олардың
ортақ мүлікті бөлу туралы келісімі нотариат арқылы куәландырылуы мүмкін.
3. Дау туған жағдайда ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу, сондай-ақ
ерлі-зайыптылардың сол мүліктегі үлестерін анықтау сот тәртібімен
жүргізіледі.
Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу кезінде сот ерлі-зайыптылардың
талап етуі бойынша ерлі-зайыптылардың әрқайсысына қандай мүлік берілуге
тиіс екендігін анықтайды. Егер ерлі-зайыптылардың біреуіне құны оған
тиесілі үлестен асатын мүлік берілсе, басқа жұбайға тиісінше ақшалай немесе
өзге де өтемақы берілуі мүмкін.
4. Кәмелетке толмаған балалардың ғана қажеттерін қанағаттандыру үшін
сатып алынған заттар (киім-кешек, аяқ киім, мектеп және спорт жабдықтары,
музыкалық аспаптар, балалар кітапханасы және басқалары) бөлінуге жатпайды
және бала бірге тұратын жұбайға өтемақысыз беріледі.
Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкінің есебінен ерлі-зайыптылар өздерінің
кәмелетке толмаған ортақ балаларының атына салған салымдары сол балаларға
тиесілі болып есептеледі және ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлген кезде
есепке алынбайды.
5. Ерлі-зайыптылардың неке кезеңіндегі ортақ мүлкін бөлген жағдайда ерлі-
зайыптылардың ортақ мүлкінің бөлінбеген бөлігі, сондай-ақ ерлізайыптылардың
одан кейінгі неке кезеңінде тапқан мүлкі олардың бірлескен ортақ меншігін
құрайды.
6. Некесі бұзылған ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу туралы
ерлізайыптылар талабына талап-арыз мерзімі өтуінің үш жылдық мерзімі
қолданылады.

37-бап. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу кезінде үлестерді анықтау
1. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу және осы мүліктегі үлестерін
айқындау кезінде, егер олардың арасындағы шартта өзгеше көзделмесе,
ерлізайыптылардың әрқайсысының үлесі тең деп танылады.
2. Сот кәмелетке толмаған балалардың мүдделерін негізге ала отырып және
(немесе) ерлі-зайыптылардың біреуінің мүдделерін негізге ала отырып, егер
жұбайлардың бірі дәлелсіз себептермен табыс таппаса немесе
ерлізайыптылардың ортақ мүлкін отбасының мүдделеріне залал келтіріп
жұмсаса, ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіндегі үлестерінің теңдігі негізін
ескермеуге құқылы.
3. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу кезінде ерлі-зайыптылардың ортақ
борыштары олардың арасында өздеріне берілген үлеске қарай бөлінеді.

2. Ерлі-зайыптылар мүлкінің шарттық режимі

38-бап. Неке шарты
Некеге тұрушы адамдардың келісімі немесе ерлі-зайыптылардың некедегі
және (немесе) ол бұзылған жағдайдағы мүліктік құқықтары мен міндеттерін
айқындайтын келісім неке шарты деп танылады.

39-бап. Неке шартын жасасу
1. Неке шарты некеге тұруды мемлекеттік тіркеуге дейін де, неке
кезеңіндегі кез келген уақытта да жасалуы мүмкін.
Некеге тұруды мемлекеттік тіркеуге дейін жасалған неке шарты некеге тұру
мемлекеттік тіркелген күннен бастап күшіне енеді.
2. Неке шарты жазбаша түрде жасалады және оны нотариат куәландыруға
тиіс.

40-бап. Неке шартының мазмұны
1. Ерлі-зайыптылар неке шартымен заңда белгіленген бірлескен ортақ
меншік режимін (осы Заңның 32-бабы) өзгертуге, ерлі-зайыптылардың барлық
мүлкіне, оның жекелеген түрлеріне немесе ерлі-зайыптылардың әрқайсысының
мүлкіне бірлескен, үлестік немесе бөлектелген меншік режимін белгілеуге
құқылы.
Неке шарты ерлі-зайыптылардың қолда бар мүлкі жөнінде де, болашақтағы
мүлкі жөнінде де жасалуы мүмкін.
Неке шартында ерлі-зайыптылар өзара күтіп-бағу жөніндегі өз құқықтары
мен міндеттерін, бір-бірінің кірістеріне қатысу әдістерін, олардың
әрқайсысының отбасылық шығындар жасау тәртібін айқындауға; неке бұзылған
жағдайда ерлі-зайыптылардың әрқайсысына берілетін мүлікті белгілеуге,
сондай-ақ неке шартына ерлі-зайыптылардың мүліктік қатынастарына қатысты
өзге де кез келген ережелерді енгізуге құқылы.
2. Неке шартында көзделген құқықтар мен міндеттер белгілі бір
мерзімдермен шектелуі не белгілі бір жағдайлардың туындауына немесе
туындамауына қарай қойылуы мүмкін.
3. Неке шарты ерлі-зайыптылардың құқық қабілетін немесе әрекет
қабілеттілігін, олардың өз құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгіну құқығын
шектей алмайды; ерлі зайыптылар арасындағы мүліктік емес жеке қатынастарды,
ерлі-зайыптылардың балаларға қатысты құқықтары мен міндеттерін реттей
алмайды; еңбекке қабілетсіз мұқтаж жұбайдың асырау қаражатын алуға құқығын
шектейтін жағдайды көздей алмайды; ерлі-зайыптылардың біреуін өте қолайсыз
жағдайға қалдыратын немесе неке-отбасы заңдарының негізгі бастауларына
қайшы келетін басқа да жағдайларды қамти алмайды.

41-бап. Неке шартын өзгерту және бұзу
1. Неке шарты ерлі-зайыптылардың келісім бойынша кез келген уақытта
өзгертілуі немесе бұзылуы мүмкін. Неке шартын өзгерту туралы немесе бұзу
туралы келісім неке шартының өзі сияқты нысанда жасалады.
Неке шартын орындаудан біржақты бас тартуға жол берілмейді.
2. Ерлі-зайыптылардың біреуінің талап етуі бойынша неке шарты Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінде неке шартын өзгерту және бұзу үшін
белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша соттың шешімімен өзгертілуі немесе
бұзылуы мүмкін.
3. Неке шартында, неке тоқтатылғаннан кейінгі кезеңге арналып көзделген
міндеттерді қоспағанда, неке шартының қолданылуы неке тоқтатылған кезден
бастап тоқтатылады (осы Заңның 22-бабы).

42-бап. Неке шартын жарамсыз деп тану
1. Неке шартын сот Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде
мәмілелердің жарамсыздығы үшін көзделген негіздер бойынша толық немесе
ішінара жарамсыз деп тануы мүмкін.
2. Егер шарттың талаптары ерлі-зайыптылардың бірін өте қолайсыз жағдайда
қалдыратын болса, олардың бірінің талап етуі бойынша да сот неке шартын
толық немесе ішінара жарамсыз деп тануы мүмкін. Осы Заңның 40-бабы 3-
тармағының талаптарын бұзатын неке шартының талаптары жарамсыз деп
танылады.

3. Ерлі-зайыптылардың міндеттемелер бойынша жауапкершілігі

43-бап. Ерлі-зайыптылардың мүлкінен өндіріп алу
1. Ерлі-зайыптылардың біреуінің міндеттемелері бойынша өндіріп алу тек
сол жұбайының мүлкіне ғана жасалуы мүмкін. Бұл мүлік жеткіліксіз болған
жағдайда кредит беруші өзіне өндіріп алу үшін ерлі-зайыптылардың ортақ
мүлкін бөлу кезінде борышкер жұбайға тиесілі болатын борышкер жұбайдың
үлесін бөліп беруді талап етуге құқылы.
2. Өндіріп алу ерлі-зайыптылардың ортақ міндеттемелері бойынша, сондай-
ақ сот ерлі-зайыптылардың біреуінің міндеттемелері бойынша алынғандардың
бәрі отбасының қажеттеріне пайдаланғандығын анықтаса, ерлі-зайыптылардың
біреуінің міндеттемелері бойынша да ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкінен
жасалады. Бұл мүлік жеткіліксіз болған жағдайда ерлізайыптылар аталған
міндеттемелер бойынша өздерінің әрқайсысының мүлкімен бірлесе отырып
жауапты болады.
Егер соттың үкімімен ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі ерлі-зайыптылардың
біреуі қылмыстық жолмен алған қаражат есебінен сатып алынғаны немесе
көбейтілгені анықталса, өндіріп алу тиісінше ерлі-зайыптылардың ортақ
мүлкінен немесе оның бір бөлігінен жасалуы мүмкін.
3. Ерлі-зайыптылардың кәмелетке толмаған балалары келтірген зиян үшін
жауапкершілігі азаматтық заңдармен белгіленеді. Ерлі-зайыптылардың
кәмелетке толмаған балалары келтірген зиянды өтеуі кезінде олардың мүлкінен
өндіріп алу осы баптың 2-тармағына сәйкес жасалады.

44-бап. Неке шартын жасасу, өзгерту және бұзу кезіндегі кредит
берушілердің құқықтарына кепілдік
Борышкер жұбайдың кредит берушісі (кредит берушілері) айтарлықтай
өзгерген мән-жайларға байланысты Қазақстан Республикасы Азаматтық
кодексінің (Жалпы бөлім) 401-404-баптарында белгіленген тәртіппен
ерлізайыптылар арасында жасалған неке шартының талаптарын өзгертуді немесе
оны бұзуды талап етуге құқылы.

3-бөлім. Отбасы

8-тарау. Балалардың туу тегін белгілеу

45-бап. Ата-аналардың және балалардың құқықтары мен міндеттері
туындауының негіздері
Ата-аналардың және балалардың құқықтары мен міндеттері балалардың заңмен
белгіленген тәртіппен куәландырылған тегіне негізделеді.

46-бап. Баланың туу тегін белгілеу
1. Баланың анасы жағынан тегін (анасы болуын) ананың медициналық
мекемеде бала туғанын растайтын құжаттар негізінде, ал бала медициналық
мекемеден тыс жерде туған жағдайда - медициналық құжаттардың, куәлардың
көрсетулерінің немесе өзге де айғақтардың негізінде азаматтық хал актілерін
жазу органы белгілейді.
2. Бір-бірімен некеде тұратын адамдармен туған баланың туу тегі
атаанасының неке туралы жазбасымен куәландырылады.
Бала неке бұзылған, оны жарамсыз деп таныған кезден бастап немесе бала
анасының жұбайы қайтыс болған кезден бастап екі жүз жетпіс күн ішінде туған
жағдайда, егер өзгеше дәлелденбесе, анасының бұрынғы жұбайы баланың әкесі
болып танылады.
3. Егер баланың анасы баланың әкесі өзінің жұбайы (бұрынғы жұбайы) емес
деп мәлімдесе, баланың әкесі осы баптың 4-тармағында немесе осы Заңның 47-
бабында көзделген ережелер бойынша белгіленеді.
4. Баланың анасымен некеде тұрмайтын адамның әке болуы баланың әкесі мен
анасының азаматтық хал актілерін жазу органына бірлесіп арыз беруі жолымен;
анасы қайтыс болған, ол әрекетке қабілетсіз деп танылған, анасының тұратын
жерін анықтау мүмкін болмаған жағдайларды немесе ол ата-ана құқығынан
айырылған жағдайда - қорғаншы және қамқоршы органның келісімімен бала
әкесінің арызы бойынша, мұндай келісім болмаған жағдайда - сот шешімімен
белгіленеді.
Әке болуды анықтау туралы бірлесіп арыз беру бала туғаннан кейін мүмкін
емес немесе қиын деп ұйғаруға негіз беретін мән-жайлар болған кезде болашақ
баланың бір-бірімен некеде тұрмайтын ата-анасы анасы жүкті болған кезде
азаматтық хал актілерін жазу органына сондай арыз беруге құқылы. Баланың
ата-анасы туралы жазба бала туғаннан кейін жасалады.
Егер анасының күйеуі емес еркектің әке екендігі анық болып шықса, анасы
босанғанға дейінгі және босанғаннан кейінгі кезеңдердің ішінде өзін асырау
жөніндегі шығындарға одан тиісті ақша қаражатын сот тәртібімен талап етуге
құқылы. Ақша қаражатының мөлшерін тараптардың материалдық, отбасылық және
назар аударуға тұрарлық басқа да мүдделерін негізге ала отырып, ақша
қаражатын төлеу кезінде қолданылып жүрген есептік көрсеткіштің еселенген
арақатынасымен сот белгілейді.
5. Он сегіз жасқа (кәмелетке) толған адам жөнінде әке болуды белгілеуге
оның келісімімен ғана, ал егер ол әрекетке қабілетсіз деп танылған болса -
оның қорғаншысының немесе қорғаншы және қамқоршы органның келісімімен ғана
жол беріледі.

47-бап. Әкелікті сот тәртібімен белгілеу
Бір-бірімен некеде тұрмайтын ата-аналардан бала туған жағдайда және ата-
ананың бірлескен арызы немесе бала әкесінің арыз болмаған кезде (осы Заңның
46-бабының 4-тармағы) баланың нақты адамнан туу тегі (әке болуды) ата-
аналарының біреуінің, бала қорғаншысының (қамқоршысының) арызы бойынша
немесе баланы асырап отырған адамның арызы бойынша, сондай-ақ баланың
кәмелетке толғаннан кейінгі өз арызы бойынша сот тәртібімен белгіленеді.
Бұл жағдайда сот баланың нақты адамнан туу тегін анық растайтын айғақтарды
ескереді.

48-бап. Соттың әке болуды тану фактісін белгілеуі
Өзін баланың әкесімін деп таныған, бірақ баланың анасымен некеде
тұрмаған адам қайтыс болған жағдайда оның әке екенін тану фактісі азаматтық
іс жүргізу заңдарында белгіленген ережелер бойынша сот тәртібімен
белгіленуі мүмкін.

49-бап. Баланың ата-анасын туу туралы жазбалар кітабына жазу
1. Бір-бірімен некеде тұратын әке мен ана туу туралы жазбалар кітабына
олардың кез келгенінің арызы бойынша баланың ата-анасы болып жазылады.
2. Егер ата-ана бір-бірімен некеде тұрмаса, баланың анасы туралы жазба-
анасының арыз бойынша, ал баланың әкесі туралы жазба баланың әкесі мен
анасының бірлескен арызы бойынша немесе бала әкесінің арызы бойынша (осы
Заңның 46-бабының 4-тармағы) жүргізіледі немесе әкесі соттың шешіміне
сәйкес жазылады.
3. Бала некеде тұрмайтын анадан туған ретте, ата-ананың бірлескен арызы
болмаған жағдайда немесе әке болуды анықтау туралы сот шешімі болмаған
жағдайда туу туралы жазбалар кітабында бала әкесінің тегі анасының тегі
бойынша, бала әкесінің аты-жөні - бала анасының көрсетуі бойынша жазылады.
4. Некеде тұратын және бойға бала бітірудің жасанды әдісін немесе
эмбрион имплантациясын қолдануға жазбаша түрде өз келісімін берген адамдар
осы әдістерді қолдану нәтижесінде өздерінде бала туған жағдайда туу туралы
жазбалар кітабына оның ата-анасы болып жазылады.
Суррогат ана мен бойға бала бітірудің жасанды әдістері мәселелерін
құқықтық реттеу Қазақстан Республикасының заңдарымен белгіленеді.

50-бап. Әке (ана) болуды даулау
1. Осы Заңның 49-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан респулаксының неке жане отбасы заңы
Отбасы және неке туралы
Неке және отбасы ұғымы
Неке және отбасы ұғымы туралы
Неке және отбасы құқығының түсінігі
Отбасы және неке
Отбасы және неке ұғымы
Отбасы және неке құқығы
Неке және отбасы. Некені тоқтату
Неке және отбасы социологиясы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь