Қазақстанның климаты, биологиялық сулары және рекриациялық аудандар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Қазақстанның климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Биологиялық сулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.3 Рекрациондық ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
Қазақстанның климаты шұғыл континентті. Солтүстігінде қоңыржай суық, оңтүстігінде қоңыржай жылы. Республикамыздың климатының континенттілігі темпиратураның тез ауысуынан, ауаның құрғақ болып, жауын – шашынның аз жауатынынан байқалады.
Қазақстанның биологиялық суларына келетін болсақ рельефі мен климатының әр түрлі болуына байланысты жер бетінің ағын сулары да біркелкі бөлінбеген. Шөл далаларда өзен өте аз да, солтүстік бөлігі мен таулы өңірлерде анағұрлым көп. Қазақстан жерінде 85 мыңға жуық өзен бар. Өзендердің көпшілігі Каспий мен Арал теңіздерінің, Балқаш теңіз, Шалқар, Қарасор көлдерінің ішкі тұйық алаптарына жатады. Тек Ертіс, Есіл және Тобыл өзендері ғана Обь өзені алабына қосылады. Каспий теңізінің алабының ірі өзендері – Жайық пен Жем, Арал теңізінің алабының ірі өзені – Сырдария. Балқаш көліне оңтүстігінен Іле, Қаратал, Ақсу, Лепсі өзендері, солтүстігінен Аякөз, Бақанас, Тоқырау өзендері теңіз көліне құяды. Қазақстандағы едәуір үлкен өзендердің бірі – Нұра өзені және кіші-гірім сай – жыралармен уақытша ағатын сулар құяды. Шағын өзендердің – Ырғыз, Торғай, Сарысу, Шу алаптары тұйық ағын су аймағын құрайды. Жазықтағы қар суымен қоректенетін өзендер көп, олар көктемде тасиды, көбі жазғы маусымда құрғап қалады. Қазақстанның оңтүстігі мен шығысында ағысын таудан алатын өзендер көп. Бұл өзендер көктемде және жазда тасиды. Таудан ағатын өзендердің суы мол болады және халық шаруашылығы үшін олардың маңызы өте зор. Қазақстанда 48 мыңнан астам көл бар, олардың жалпы аумағы 45 мың км2. Аумағы жағынан 100 км2 – ден асатын көлдер – 21. Олар: Балқаш, Зайсан, Алакөл, Теңіз, Құсмұрын тағыда басқа көптеген көлдерден әр түрлі тұз өндіріледі. 30 – дан астам көлдің шипалы сазы және тұзды суы (ропа) бар.
Рекреация – күш жинау, яғни еңбек етіп шаршағаннан кейін адамдардың тынығып, емделу арқылы күшін қалпына келтіруі. Демалыс үйлері, туристік қоймалар, санаторийлер шоғырланған жерлерді рекриациялық аудандар деп атайды.
1. Қазақ Совет энциклопедиясы, 8 том.
2. Ұ. Есназарова, Қазақстанның физикалық географиясы.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Қ.И.Сатпаев атындағы Қазақ Ұлттық Техникалық Университет
Экономика және минералды ресурстарды басқару кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Қазақстанның климаты, биологиялық сулары және ... ... ... ОҢ – 03 ... Маймаков М.Т.
Алматы 2004
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1. Қазақстанның
климаты.....................................................................
..................4
1.2 Биологиялық
сулары......................................................................
...................4
1.3 Рекрациондық
ресурстары..................................................................
............14
Қорытынды...................................................................
.........................................15
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
....................16
Кіріспе
Қазақстанның климаты шұғыл континентті. Солтүстігінде қоңыржай суық,
оңтүстігінде ... ... ... климатының континенттілігі
темпиратураның тез ауысуынан, ауаның құрғақ болып, ...... ... ... ... ... ... болсақ рельефі мен
климатының әр ... ... ... жер ... ағын ... да біркелкі
бөлінбеген. Шөл далаларда өзен өте аз да, ... ... мен ... анағұрлым көп. Қазақстан жерінде 85 мыңға жуық өзен ... ... ... мен Арал ... ... ... ... көлдерінің ішкі тұйық алаптарына жатады. Тек Ертіс, Есіл және Тобыл
өзендері ғана Обь өзені алабына қосылады. ... ... ... ...... пен Жем, Арал ... алабының ірі өзені – Сырдария.
Балқаш көліне оңтүстігінен Іле, ... ... ... өзендері,
солтүстігінен Аякөз, Бақанас, Тоқырау өзендері ... ... ... ... ... ... бірі – Нұра өзені және кіші-гірім сай
– жыралармен уақытша ағатын сулар құяды. ... ...... ... Шу ... ... ағын су ... құрайды. Жазықтағы қар суымен
қоректенетін өзендер көп, олар көктемде тасиды, көбі жазғы маусымда ... ... ... мен ... ... ... алатын өзендер
көп. Бұл өзендер көктемде және жазда тасиды. Таудан ... ... ... ... және ... ... үшін олардың маңызы өте зор. Қазақстанда
48 ... ... көл бар, ... ... ... 45 мың км2. ... жағынан
100 км2 – ден асатын көлдер – 21. Олар: Балқаш, Зайсан, Алакөл, Теңіз,
Құсмұрын ... ... ... ... әр түрлі тұз өндіріледі. 30 – ... ... ... сазы және ... суы ... ... – күш жинау, яғни еңбек етіп шаршағаннан кейін адамдардың
тынығып, емделу ... ... ... ... ... ... туристік
қоймалар, санаторийлер шоғырланған жерлерді рекриациялық аудандар деп
атайды.
1 Қазақстанның климаты
Климаты мұхиттардан ... ... ... ... және ... ... тым континенттік болып
келеді және зоналарға ... ... ... мен ... күн ... мол ... Күн сәулесі түсетін уақыттың ұзақтығы
солтүстігіндегі 2 000 сағаттан оңтүстігінде 3 000 ... ... ... ... ... оңтүстігіне қарай 100 ккал/см2 –ден 140
ккал/см2 – ге дейін артады. Солтүстігінде қыс суық әрі ұзақ ... ... ... суық, оңтүстігінде негізінен қысы қысқа әрі қоңыржай, ал
қиыр оңтүстігінде қыс жұмсақ ... ... ... ... ... - 18° С, ал ... бөлігінің қиыр оңтүстігінде - 3° С. ... пен ...... ... арктикалық суық ауа
массаларының келуіне байланысты Қазақстанның солтүстік және ... 45° С – қа ... ... ... ... оңтүстік бөлігінде
кейде аяз - 35° С – қа дейін барады.
Жазық өңірлерде жаз ұзақ әрі ... ... ... ... ... ... өте жылы, ал оңтүстігінде өте ыстық болады. Шілде айының
орташа ... ... – 19° С ... оңтүстігінде – 28 – 30° С –
қа дейін артады. Тауларда жаз қысқа, қоңыржай, қыс біршама ... ...... аз. Жауын – шашынның орташа жылдық орташа мөлшері орманды
алқапта 300 – 400 мм, далалық ... 250 мм – ге ... ... ... – 400 ... ... ... артады, ал шөл және шөлейт аймақтарда 200 – 100
мм-ге дейін азайып кетеді. Әсіресе, ... ... Арал маңы ...... ... ... жауын – шашын өте аз болады
(жылына 100 мм-ге жетпейді). Тау бөктері мен ... ... 400 ... ... ... жауын – шашын түседі. Жауын – шашынның мол ... ... пен ... ... жаз ... ... ерте көктем.
Қазақстанның барлық территориясында дерлік күшті жел ... ... ...... ... ... ... – шығыс
желдері, ал жазда барлық жерлерде солтүстік желдері ... ... ... ... ... ... ... 190 – 200 күн, оңтүстігінде 230
– 290 күн.
1.2 Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ішкі ... оның аумағындағы
сулардың барлық түрлері, яғни көлдер, ... жер асты ... ... ... Жер ... мен климат жағдайларанаң ... ... ... ... ... ... құрғақ шөл және шөлейт
зонада ... көл аз, ал ...... ... мол ... ... ... мен ьиік таулы аймақтар ағын суға бай. Өзен ... ... ... ...... пен су көлігі үшін арзан энергия көзі
болып табылады.
2. Өзендердің жүйелері мен алаптары. ... ... ... екі ... ... ... мұхит алабы және ішкі тұйық көлдер
алабына жатады.
Солтүсті ... ... ... ... Мұзды мұхит алабына жататын
өзендер Сауыр – Тарбағатай және Алтай тауларынан, Сарыарқадан және ... ... ...... ... – Солтүстік Мұзды мұхит алабының өенң, ол Қытай ... ... ... ... беткейінен Қара Ертіс деген атпен ағып ... ... ... ... ... ірі ... бірі. Жалпы ұзындығы
4248 шақырым, ал ... ... ... 1700 ... ... көлі ... бөгенінен кейін Алтай тауының Қалба, Нарын жоталарының тар тау
аралығымен өтіп, Өскемен қаласына жеткенше тар шатқал ... ... ... ... ... ... құяды. Ертіс өзені Семей ... ... ... ... ... ... ... Ертіс – аралас
қоректенетін өзен. Салаларының біразы Алтай ... ... қары ... ... салалары жер асты сулары мен жауын – шашыннан
қоректенеді. Сондықтан Ертістің суы жыл бойы мол ... ... ... жеріне
жылына 28 млрд. текше м. Су алып ... ... ... тұщы ... ету үшін Ертіс – Қарағанды каналы салынған. Оның ... ... ... ... ... басынан сағасына дейін кеме жүруге
қолайлы. Ертіс суы арзан электроэнергиясын ... ... ... су ... ... ... Өскемен және Бұқтырма СЭС – ... ... ... ... ... ... балықтың кәсіпиік маңызы бай түрлеріне бай. Онда ... ... ... ... ... қара балық, алабұға т.б. түрлері ... ... ... шыққаннан кейін екі өзен келіп құяды. Олар ... мен ... ... ... ... 2450 ... ал ... 1591 шақырым, көктемде тасып, жазда суы азаяды. Жылдық орташа су
шығыны: Есілдікі – 61 ... ... ... – 18 ... ... ... дегеніміз – белгілі уақыт ішінде өзеннің көлденең ... ... су ... Су ... өзеннің көлденең қимасының ауданы мен ағыс
жылдамдығының көбейтіндісіне тең. Өзендердің су ... жыл бойы ... ... Ең көп ... су тасу ... ... кезінде болады. Жыл
бойындағы өзеннің су шығынын жылдық ағын деп ... ... ... ... құяр ... 28 млрд. текше м.
Есіл мен Тобыл өзендері – Қазақстанның солтүстік аймақтарынан басып
өтіп, Ертіске құяды.
Есіл өзені ... үсақ ... ...... ... Оның ... салалары бар, олар жазда құрғап қалады. Есңл Ақмола
маңынан өткенде тайызданып, тіпті кей ... ... ... ... ... ... маңында бірнеше салаларды қосып алып, әдәуір суы мрл өзенге
айналады. ... ... ... ... ... ... ... маңынан кең
арналы жазықтағы өзенге айналады. Су деңгейінің ең төмен кезі қыс айларында
болады.
Өзен кіші ... ... ... ... ... ... өзен
бойымен Петропавлдан 270 шақырымға жоғары көтеріле ... ... ... ... ... ... жүзе ... Есілде кемелер жүзуге
қолайлы болу үшін және сол ... ... үшін ... ... ... Онда ... ... су жиналады. Бұл Есіл өзенінің
ағынын бір қалыпқа салады.
Қазақстан жерінде ... ... тек бас жағы ғана ... Ол ... ... ... ... да, жолында Торғайдың төрткүл өлкесінен
сала қосып алады. Тобыл өзені қоректену жағынан Есілге ұқсас. Тобылда ... ... ... ... ...... ал судың аз кезі – ... суы ... ... ... және ... ... Қызылжар, Амангелді бөгендері салынған.
Бұқтырма өзені – Ертістің оң жақ саласы. Бұл Оңтүстік ... мен ... ... ...... жартасты, арнасы
шоңғалды, ағыны қатты нағыз тау өзені. Бұл Ертістің ең суы мол ... ... ... ... аяғынан шілдеге дейін созылады. Су деңгейінің ... кезі – ... айы да, ең аз кезі – ... Өзен ағаш ағызуға қолайлы
және электр энергиясын өндірудің көзі болып есептеледі.
Бұқтырма өзені өте ... ... ... Оның ... тау ... Өзеннің әрбір бұрылысы табиғаттың көркем көрінісін бейнелейді.
Өзеннің жағалауларында ... 100 – 200 ... ... ... ... беткейлі таулар бар. Ағаштар мен бұталар тау ... ... ... ... ... де, өзен ... баяу ... оның мөлдір әдемі
сәулелері түсіп тұрады.
Үлбі және Оба өзендері де ағаш ағызуға әрі электр ... ... ... ... ... өзен ... ... және маусымды, уақытша ағатын ... ... ... Ең ірі ... – Жайық. Жайық өзені Орал тауынан басталып,
Батыс Қазақстанды кесіп өтіп, Каспий теңізіне құяды. Өзеннің ... ... ... оның 1107 ... ... жері ... ағады. Өзеннің төменгі
бойы Каспий маңы ойпаты арқылы өтетіндіктен, ағысы жай, кең ... ... Суы ... ... ... тасып, мамыр бойы мол сулы ... ... ... ... кең ... ... Бұл ... бағалы бекіре
уылдырық шашады. Жем өзені Мұғалжар ... ... ... ... Өзен аңғары жақсы қалыптасқан, суын мұнай ... мен ... ... ... тасиды да, кей жылдары Каспийге жетпей сорға
сіңіп ... ... ... ... ... өзен торы ... шөл зонасында орналасқан.
Қазақстан аумағы арқылы тек Сырдария ағып өтеді. Сырдария өзені ... тыс ... Тянь – Шань ... басталады. Жоғарғы ағысында
бірнеше сала келіп құяды, ал республика жерінде Арыс және Келес өзендері
құяды. ... ... ... 2210 ... оның 1400 ... ... құмды аңғармен ағып өтеді. Арналары иректелген, айнала қоршалған
ортадан ... тез ... ...... ... шайып әкетеді.
Ағын судың тау жыныстарын шайып, ағызып әкету процессін өзен эрозиясы деп
атайды. Бастауы еңіс келетін тау ... ағыс ... ... ... тереңдейді, орта және төменгі ағыстарында су ағызып әкелген ... құм, ... шөге ... Бұл ... аллювий деп атайды. Ұзақ
уақыт бойы өзен суы арнасын тереңдетіп, ...... өзен ... ... ... ескі ... ... қалады. Өзеннің суы көтерлмеген ескі
арнасын терраса деп атайды. Өзенмен ... ... ... ... ... деп ... ... өзенінде қатты ағын жылына 100 млн. т. ... ... ... зерттеудің іс жүзінде зор маңызы бар. Өзен
тасқындары суару каналдарын бітеп, су ... ... ... ... Сырдарияның суларын түгелдей шаруашылықтың ... ... ... суы Арал теңізіне жетпей тартылып қалады.
Сырдария өзенінде Қазақстан ... ... су ... ... ... Шу, Сарысу, Торғай және Ырғыз өзендері кішірек ... ... ... ... ... ... – Алакөл алабы
Балқаш көліне құятын өзендер Тянь – Шань тауы мен Жоңғар Аалатауынан
басталады. Жоғарғы ағысында ... тау ... – Іле ... құятын
өзендердің ішіндегі ең ірісі. Қапшағай су ... ... Іле ... ... Жоғарғы және орта ағысында оған бірнеше сала құяды. Олар ... ... ... ... ... ... салалары Үлкен Алматы
мен Кіші Алматы өзендері бойында Алматы қаласы орналасқан.
Іле – аралас су жинайтын, ұзындығы жөнінен ... ... ... ... 1439 ... ... ... ұзындығы 815 шақырым. Суын
егін суаруға, Қапшағай СЭС-і арзан электр энергиясын өндіруге пайдаланады.
Іле аралас су жинайтын ... ... ... Онда су тасу ... ... ... тамызға дейін созылады. Таудағы қар мен мұздықтардың
еруінен жазда өзен суы мол ... ... биік ... ... ... соң,
өзеннің су деңгейі төмендейді. Іле алабындағы тау ... ...... ... жиі ... ... Тасқындар жолында тау беткейлерін
бұзады, өзен арнасын өзгертіп, көпірлер мен құрылыстарды қопарып, ... зиян ... 1963 ... ... 7 – ... ... зор сел
әдемі Есік көлінің табиғи бөгетін бұзып, көлді жойып жіберді. Соңғы кезде
су ... ... ... ... ... ... ... тау
беткейлерін бұзылудан сақтау үшін ағаш отырғыып, сімдіктер ... ... Кіші ... ... ... ... көмегімен үлкен бөгет
(биіктігі 100 м-ге, ... ені 600 м-ге ... ... Ол Алматы
қаласын 1973 жылғы шілдеде болған селден сақтап қалды.
Іле өзені Қытай шекарасына дейін және ... ... ... ... ... ... Іле салаларының суы егін суаруға пайдаланылады, оның
үстінде мұнда электр станциялары салынған.
Іле өзенінде де ірі СЭС ... ... ... ... ... ... су бөгенін жасады.
Қаратал өзені – Балқаш көлі алабындағы екінші ірі ... ... ... ... ... Ол – ... ағысы мен салалары терең
және аңғарлары тар, ағысы қатты тау өзені. Таудан шыққан соң, ... өзен ... ... ... ... ... кеңейеді де, беткейлері
көлбеуленеді. Іле сияқты Қаратал да ... кең ... ... ... ... ... ... Ол – аралас су жинайтын өзен. Өзен таудағы
мұздықтар мен ... ... ... ... ... ... ... сәуірдің аяғынан шілдеге дейін созылады. Өзен суының деңгейі
ең көп көтерілетін кезі ... айы, ең ... ... кезі – қыс. Қаратал
егін суаруға пайдаланылады.
Аякөз өзені. Сарыарқадан ... ... ... ... көптеген
шағын өзендердің ішінен тек ... ... ғана ... ... ... суы ... Қалба және Шыңғыстау ... ... ... ... ... ... Ол еріген қар суымен және
ішінара жер асты суымен де қоректенеді. Су шығынының ең көп ... кезі ... ... ... ... ... ол ... да, қараша айында орташа
мөлшеріне жетеді.
Тентек өзені - Жоңғар Алатауындағы мұздықтардан басталып, Сасықкөлге
келіп құяды. Бұл ... ... ... ... ең ірісі, сонымен қатар
суы да мол. Тентек аралас қоректенетін өзенге жатады. Өзенде ... ең ...... ... айы. Сәір ... оның су шығыны 10 есе төмендейді.
Көктем мен жаз кездерінде өзен суы егін суаруға падаланылады.
Қазақстан көлдері
Қазақстанда ...... 48 ... ... көл бар. Қазақстанның
кең байтақ жері ... бай. ... ... ... ... көздеріне
жатады. Көп бөлігі Қазақстан жерінде жатқан Каспий, Арал теңіздері сияқта
ірі көлдерден ... ... ... кіші – ... көлдер мыңдап
кездеседі. Клдердің көбі – ... ... ... суының деңгейі шұғыл згеріп
отырады. Көбінің суы тұзды, олардан ... ... ... ... ... ... ... клдердің саны солтүстіктен оңтүстікке
қарай азая береді.
Қазақстан көлдерінің қазаншұңқырлары ... ... ... ... ... тнектоникалық, экзогендік және мұздықтық болып бөлінеді. Ірі
көлдер – Капий, Арал, Балқаш және Алакөл тобына жататын ... ... ... ... қалдық көлдер. Жазықтағы көлдер жердің үстіңгі
қабатының шөгін майысуынан пайда болған. Таулы ... ... ... болған.
Зайсан көлі – Алтай мен ... ... ... ... ... Бұл – ... суы тұщы көл. ... өзен келіп құяды да, Ертіс ағып шығады. Көл қыста қатады, ... ... +26° -қа ... ... Көл ... ... ... жартысында жоғары болады. Көл кәсіптік маңызы бар балыққа бай.
Мұнда балықтың 23 түрі ... Өзен ... ... ... Су тышқаны
ерсіндірілген.
Орталық және Солтүстік Қазақстанда көптеген көлдер бар. Олардың ең
ірілері – Солтүстік Қазақстандағы Сілетітеңіз ... ... ... және ... көлдері.
Сілетітеңізі көлі теңіз деңгейінен 64, 7 м биіктікте жатыр. Көлденең
ауданы 750 шаршы ... ... 65 ... ені 22 ... ... 2 м, ... ... шығанақты және түбекті келеді. Солтүстік ... ... тік ... ...... жағалауы аласа болып келеді. Көлге
үлкенді – кішілі 19 өзен құяды.
Теңіз көлі теңіз ... 304 м ... ... ... ауданы 1161,5
шаршы шақырым, ұзындығы 75 шақырым, ені 32 шақырымдай. Көл ... ... ... ... ... ... ... құяды. Суының
деңгеәі көктемде жоғары болады. Теңіз бен Қорғалжың ... ... ... ... суға ... ... аймағында жауын – ... 250 - 350 мм. ... ... ... ... ... ... Керей, Қияқты көлдерімен қатар Нұра, Құланөтпес
өзендері бар. Теңіз көлі Қорғалжың мемлекеттік ... ... ... ... ... әсем ... мен таза ауасына байланысты
демалыс және туристік орындар ... ... ... ... Көкшетау,
Баянауыл, Қарқаралы көлдері жатады. Кейбір көлдердің табиғи қалпын сақтау
үшін қорықтар ұйымдастырылған. Олар ... ... ... ... ... теңізі – Қазақстанның батыс бөлігінде орналасқан ... ең ... ... көл. ... ... 400 мың ... шақырымға жуық,
өте үлкен болғандықтан, теңіз деп аталады. ... ... 13 мың жыл ... ... бен Жерорта теңізі арқылы дүниежүзілік мұхитпен жалғасқан. Ол
кездегі теңіз суының деңгейі қазірдегіден 75 м ... ... ... ... заманда теңіз жағасын қоныстаған ... ... ... Олар ... алғашқы деректер ежелгі грек ... ... ... ... ... ... жан – жақты зерттеу XVII
ғасырда I Петрдің жарлығына сәйкес жүргізілді. Орыс патшалығы Каспий теңізі
арқылы Азия ... ...... ... үшін әрі оның байланысын игеру
мақсатында теңізге жан – жақты ... ... ... су деңгейі
дүниежүзілік мұхит деңгейінен 28 м төмен ... ... ... Қазақстан
жеріндегі бөлігі онша терең емес (200 – 300 м), ең ... ері ... м). ... ... ... 1200 ... ... жатыр.
Орташа ені 320 шақырым. Климаты: қысы суық, жазы құрғақ континентті климат
қалыптасқан. Қыста Азия ... ал ... Азор ... мен ... минимумы тармақтары әсер етеді. Сондықтан жауын – ... аз, ... 20 мм ... ... Жаздағы орташа температурасы +26° -қа,
шығыс жағалауында кейде +44° -қа жетеді. ... ... ... ... ... (1000 мм), ал шығыс жағалауында 1400 мм жетеді. Теңіз
әртүрлі климаттық ... ... ... ... ... субтропик, оңтүстік шығысында құрғақ субтропик), су
бетінде ірі толқын туғызатын желдер тұрады. Апшерон ... ... 11 м-ге ... Жаз ... ... беткі қабаты солтүстігінде
+26° -қа дейін, ал оңтүстігінде +32° -қа дейін жылынады. ... ... да ... ... ... құятын солтүстігінде 13‰, ал
оңтүстігінде тым жоғары 280 – 300 ‰. Қыс ... ... ... ... ... бөлігінде -10° шамасында. Мұз тек ... ... ... ... ... ... жылдары Каспий суының деңгейі 1 м-ге
көтеріліп, жағалауында орналасқан елді мекендерге ... ... ... ... ... ... 55 түрі, балдырлардың
жасыл, қызыл және ... ... ... ... пен теңіз жануарлардың 854
түрі ... ... ... ... ... ... тұқымдасына жататын
балықтардың (бекіре, шоқыр, ... ... ... 82 ... ... итбалығының кәсіптік маңызы зор. Каспий теңізі ... ірі ... ... ... ... натрий сульфаты, мирабилит
және псолит тұздары өндіріледі. Ақтау қаласында теңіз суын ... ... ... ... ... ... жақсы дамммыған. Республикамыздың
шаруашылығына қажетті жүктер ... ... ... ... ... ... порттары арқылы тасымалданады.
Каспий теңізінің экологиясы. Каспий ... ... ... өзен ағып ... Еділ, Жайық өзендері суымен бірге көптеген
өндіріс қалдықтары келіп құйылуда. Каспий теңізі түбі мен ... ... ... мен газ өндіріледі. Соңғы жылдары ашылған “Теңіз” мұнай кен
орнынан өндірілетін мұнайдың құрамынан 20 процентке дейін күкіртті газ ... ... ... ... тигізетін зияны өте зор. Соңғы ... ... ... ... ... Каспий маңы ойпатында
орналасқан кэптеген мұнай кәсіпорындары (Қаламқас, Қаражанбас) субасу қаупі
бар. ... ... су ... ... ... ... көптеген мұнай қалдықтары
теңізге шайылып кетуде. Осындай жағдайлар теңіз суының тазалығына өз әсерін
тегізіп отыр. Соңғы жылдары ... ... ... ауру табылып,
оның себебі теңіз суы мен балықтар қоректенетін микроорганизмдердің шамадан
тыс ластанғанының әсері екені анықталады.
Каспий теңізі ... ... ... ... көптеген
кәсіпорындар өздері пайдаланған суды арнаулы тазалаудан ... ... ... суын ... ... ... ... орналасқан Каспий
аймақты тау-кен металургия комбинаты пайдаланған ... өте көп ... ... жіберген суы Қошқар Ата көлін тіршілігі жоқ өлі көлге
айналдырады. Каспий ... ... ... ... ... ... ... Азірбайжан, Түрікменстан мен Иран елдері ғалымдары
ортақ ... ... ... Олар ... бұл проблеманы шешу жолдарын
қарастыруда.
Арал теңізі
Арал теңізі – ... ... ... ... ... көл. ... ... ойпатының тектоникалық қазаншұңқырында дүниежүзілік мұхит
деңгейінен 53 м биікте орналасқан. Жалпы ауданы 64,5 мың шаршы ... ... жері 428 ... ал ... жағалаулары көбінесе ойпаты жазық, ... ... ... ерте ... бері ... ... мен ғалымдардың
назарын аударған. Арал туралы алғашқы ... ... ... ... ... ... ... орнын дұрыс анықтаған.
Арал теңізінің табиғатын жан-жақты зерттеуде орыс ... көп ... ... Л. С. Берг 1908 ж. Арал ... ... ... еңбек жазған.
Арал теңізі Тұран жазығының ... ... ... ... ... ... Түбі
тегіс, тұнба шөгінділі.
Арал теңізі орналасқан аймақтың климаты қатаң континентті, құрғақ.
Орташа жылдық жауын – ... ... 100 мм. ... ... мөлшері түскен
жауын – шашыннан бірнеше есе көп. ... ... ... температурасы:
жаздағы орташа мөлшері +24°, +26°, қыста -7°, -13° -қа дейін жетеді. Қыста
түгелдей мұз қатады. Суының ... 14‰, ... ... ... ... ... артып келеді.
Арал теңізінің табиғи байлықтары. ... ... ... аса ... ... маңызы бар бекіре, сазан, қаяз, шабақ, ақмарқа
ауланады. Таяу уақытқа дейін Аралдан ... ... 200 мың. Т. ... ... ... ... екі өзен - Әмудария мен Сырдария суының көбіне
ауыл шаруашылығына пайдалану салдарынан ... ... ... кету ... солтүстігінде Барсакелмес аралында Барсакелмес қорығы
ұйымдастырылып, онда бөкен, құлан, жайра, ... т.б. аң, құс ... ... еді. ... ... ... ... түсуіне байланысты олар
басқа жаққа көшірілді.
Арал теңізінің экологиясы. Арал теңізі мен Арал ... ... ... нашарлауы адамдардың шаруашылық ... ... ... ... мен Әмудария өзендерінің аңғарларында
суармалмалы егіс ... ... мен ... ... ... ... ... сортаңданып, өзен режимі бұзылып, Арал
теңізінің деңгейін 14,7 ... ... әкеп ... ... 26 ... ... су ... құрғап, орнына 2 мың гектарға жететін ... ... ... ... Арал теңізінің көлтабанына 1 шаршы шақырым жерінен 8000 т-
ға жуық тұзды шаң көтеріліп, қоршаған ... көп ... ... ... тұз ... ... ... егін німін төмендетіп, ішетін
ауыз су сапасын нашарлатып, жергілікті халықтың денсаулығына зиян тигізуде.
Атмосфераға ... ... ... тыс ... ... әсерін
тигізіп отыр. Арал маңында атмосфера ғана емес, жергілікті су мен топырақ
та ластанған. Маман ... ... ... ... ... ... жас балалар өлімі, үлкен адамдардың сырқаттануы басым.
Әсіресе тыныс алу ... мен ... ... қан ... ... ... ... Жұқпалы аурулар (ішек және сары ауру), қатерлі ісік, туа
біткен ауытқулар соңғы ... ... ... ... Арал ... ... ... ол жерде туып-өскен халықтың ... ... ... ... ... ... көшуде. Қазіргі Арал
теңізінің экологиялық жағдайы тек Қазақстан халқы мен елбасыларын алңдатып
отырған жоқ, оған ... ... ... ... ... Арал проблемасына
арналған бірнеше Халақаралаық конференциялар өтіп, Аралға қалай көмектесу
жолдары іздестірілуде. 1988 жылы «XX ... ... және ... ... халықаралық Арал қозғалысы ... Оған ... ... ... 1993 жылы ... ... Қазақстан мен Орта Азия
мемлекеттері президенттері Қызылорда қаласында кездесіп, Аралға ... және оның ... шешу ... ... ... – Қазақстанның оңтүстік-шығысында орналасқан көл. Көлдің
ауданы 18,2 мың шаршы шақырым, көл ендік ... ... ... Ұзындығы
605 шақырым, ені тар жерінде 8 шақырым. Жыл мезгіліне ... ... ... отырады. Ең терең жері 27 м. ... ... ... мен ғалымдар зерттеген. Олардың ішінде неміс ғалымы Гумбольдт,
орыс ғалым-саяхатшылары И.В.Мушкетов, Л.С.Берг, т.б. зерттеушілерді ... ... ... ... ... мен ... пайда
болуында ұқсастық бар екенін алғаш рет қазақ халқының ... ұлы ... ... ... Ол ... алабына тығыз байланысты Іле және Жоңғар
Алатаулары табиғатына, Балқашқа құятын Іле ... ... ... ... ... ... ... 342 м биіктікте орналасқан. Солтүстік
жағалауы тік, сай-жыралармен ... ал ... ... ... ... ... және шығыс жағалауы палеозой жыныстарынан (порфир,
туф, гранит, тақтатас, әктас) түзілген. Іле ... ... ... ... ... ... Ірі ... – Алакөл, Қарақамыс, Кеңтүбек, аралдары
– Басарал, Тасарал. Балқаш көліне Іле, Қаратал, Ақсу, ... ... ... Мойынты өзендері құяды.
Балқаш көлі өңірінің климаты континентті. Жаздағы ауаның орташа
температурасы +24°, қыстағы ... ... -8° -қа ... ... ... ... 120 мм. ... желтоқсаннан сәуірге дейін мұз басып жатады.
Жазда көл суының температурасы +27° -қа жетеді.
Балқаш көлінің табиғат байлықтары. Көп ... ... шаян ... ... мен ... бай. Балықтың 20-дан астам түрі бар. Оның 6
түрі – тек ... ... ... Олар – Іле және ... ... тірі ... ... ... ... бар ... көксерке, Балқаш
алабұғасы, шармай аққайрасы, т.б. Су ... ... ... ... өскен қамыстардан малға жылына 1млн. т дейін шөп
дайындалады. ... ... бай. ... суын ... ... ... ... кеме қатынасы үзілмейді.
Рекреациялық ресурстар
Қазақстанда шипалы қасиеттері мен әсем ... бар ... ...... суымен, балшық көзімен, климатымен және табиғатымен емдейтін
жерлер. Адамдар мұндай орындарда денсаулы6ғын нығайтып, жақсы демалады.
Рекреация – күш жинау, яғни еңбек етіп ... ... ... ... ... күщін қалпына келтіру. Демалыс үйлері, туристік
қоймалар, санаторийлер шоғырланған жерді рекреациялық аудандар деп атайды.
Қазақ ... ... ... ... бар ... туралы алғашқы
мәліметтер XX ғасырдың орта кезінен ... 1834 – 1880 ... ... ... Рахманов бұлақтары, Қапаларасан, ... және ... ... ... ... ... ... XX ғасырға дейін қазақ жерінде әр қайсысы 30 адамдық Бурабай
менг Бершүгірде ғана екі санаторий болған. 1920 – 1925 ... ... ... ... Сөр, Рахманов бұлақтары, Шымған, Жанақорған
курорттары ашылды.
Қазақстанның сарқылмас ... ... ... ... ... ... бұлақ көздері, шипалы балшығы бар торлап жатқан көлдер, әртүрлі
климаты мен әсерлі көрікті жерлері – жергілікті курорт ... ... өте ... Қазір Республикамызда 120-дан асатын курорт,
санаторий, демалыс ... бар. ... ... ... қарай минералды
сумен, шипалы балшықпен емдейтін, климатпен емдейтін болып үшке бөлінеді.
Минералды семен емдейтін санаторийлерге ... ... ... ... ... жатады. Шипалы балшықпен
емдейтін санаторийлер – Шортанды, Мойылды, Атырау, Жаңақорған. Қазақстанның
санаторий-курорттарында климатпен емдеудің бірнеше ... ...... – күн ... емдеу, аэротерапия – ауамен емдеу,
мезгіл – ... таза ... шығу ... жаяу ... әдістерін
пайдалану.
Қорытынды
Қзақстан Республикасы Еуразия материгінің ... ... ... ... оның географиялық орнының әсері мол.
Аумағының кең көлемге созылып жатылуына байланысты климаты қте ... ... оның ... ... барлық түрлері, яғни
өзендер, көлдер және жер асты сулар мен мұздықтар жатады.
Республикамыздың табиғаты ... ... адам ... қабілетіне қан айналымы мен тыныс алу органдарына ... ... ... ... ... энциклопедиясы, 8 том.
2. Ұ. Есназарова, Қазақстанның физикалық географиясы.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет
Қазақстан Республикасының жалпы физикалық географиясы, жануарлар дүниесі51 бет
Арыс ауданының физика - географиялық сипаттама54 бет
Еуропа туралы29 бет
Кавказ таулары3 бет
Тайланд корольдігі11 бет
Топырақтар географиясы6 бет
Тянь - Шань таулы өлкесі14 бет
Қазақстандағы ірі физикалық – географиялық аудандар26 бет
"экспертті жүйенің қолданылу аудандары"5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь