ХХ ғ-ның басындағы қазақ халқының әлеуметтік-саяси жағдайы

І Кіріспе

ІІ Негізгі бөлім
1. ХХ ғ.ның басындағы қазақ халқының әлеуметтік.саяси жағдайы
2. Көтеріліс барысы
3. Қолбасшылары мен ірі орталықтары
4. Көтерілістің басылуы

ІІІ Қорытынды
Қазақстан тарихындағы ХХ ғасыр ірі оқиғаларға толы. Олардың бірі 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс. Бұл кезең қазақ халқының отаршылдыққа қарсы күрестің соңғы қадамы болып саналады.
Менің бұл тақырыпты таңдауымның себебі – 2 жылға созылған көтеріліс еліміздің тәуелсіздігіне жетер жолына үлкен үлес қосты.
Менің мақсатым – бұл тақырыпты сіздерге толығымен ашып жеткізу.
Көтерілістің басты себептері әлеуметтік-экономикалық және саяси сипаттағы факторлар: отаршылдық езгінің күшеюі, жерді тартып алу, салықтар мен алымдардың шамадан тыс ұлғайтылуы, қазақ халқы мен аймақтың басқа байырғы халықтары жөнінде патша өкіметі жүргізген орыстандыру саясаты, қалың бұқара жағдайының күрт нашарлауы болды.
1914 жылы басталған бірінші дүниежүзілік соғыс Ресей халықтарына аса ауыр қасірет әкелді. Әлеуметтік және ұлттық езгі күшейді. Соғыс жылдарында жергілікті жерлердегі патша шенеуніктерінің озбырлығы мен зорлық-зомбылығы өлшеусіз өсті. Қазақтардан, бірінші кезекте Сырдария және Жетісу облыстарында жерлерін жаппай тартып алу жалғастырылды. Бір ғана Жетісу облысында соғыстың алғашқы 3 жылында 1800 мың деятина жақсы жайылымдар мен егістік алаптар тартып алынды, ал осы жерлердің нағыз қожайындары қазақтар шаруашылық жүргізуге онша жарамды емес, немесе мүлде жарамсыз шөл немесе шөлейт аудандарға күшпен көшірілді.
Соғыс орасан көп мөлшерде шикізатты, азық-түлікті, малды және басқа да материалдық құндылықтарды жалмап жұтты. Шаңырақтағы жаңа әскери салық енгізілді. Соғыс басталған соң жергілікті халыққа салынатын салықтар 3-4 есе, ал жекелеген жағдайларда 15 есе өсірілді.
Егіс алаптарының қысқартылуы нәтижесінде ауыл шаруашылық өндірісі сұмдық құлдырап кетті.
1916 жылдың ортасына қарай патша өкіметінің қазақ халқынан тартып алған жерінің жалпы көлемі 45 миллион десятинаға теңелді.
1. Ермұханова Х.К. «Қазақстан тарихы»
2. Нысанбаев А.Н. «Қазақстан Республикасының Энциклопедиясы»
3. Мусин Ч. «Қазақстан тарихы»
4. 5 томдық Қазақстан тарихы энциклопедиясы
5. Мұқанов С. «Ботагөз» романы
        
        ЖОСПАР
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1. ХХ ғ-ның басындағы қазақ халқының әлеуметтік-саяси жағдайы
2. ... ... ... мен ірі ... ... ... Қорытынды
Кіріспе
Қазақстан тарихындағы ХХ ғасыр ірі оқиғаларға толы. Олардың бірі 1916
жылғы ұлт-азаттық көтеріліс. Бұл кезең қазақ халқының ... ... ... ... ... ... бұл ... таңдауымның себебі – 2 жылға созылған көтеріліс
еліміздің тәуелсіздігіне жетер жолына үлкен үлес қосты.
Менің мақсатым – бұл ... ... ... ашып ... басты себептері әлеуметтік-экономикалық және саяси
сипаттағы факторлар: отаршылдық езгінің күшеюі, жерді тартып алу, ... ... ... тыс ұлғайтылуы, қазақ халқы мен ... ... ... жөнінде патша өкіметі жүргізген орыстандыру саясаты,
қалың бұқара жағдайының күрт нашарлауы болды.
1914 жылы басталған бірінші ... ... ... ... ... қасірет әкелді. Әлеуметтік және ұлттық езгі күшейді. Соғыс жылдарында
жергілікті жерлердегі патша шенеуніктерінің озбырлығы мен зорлық-зомбылығы
өлшеусіз ... ... ... ... ... және Жетісу
облыстарында жерлерін жаппай тартып алу жалғастырылды. Бір ғана ... ... ... 3 ... 1800 мың деятина жақсы жайылымдар мен
егістік алаптар тартып алынды, ал осы жерлердің нағыз қожайындары ... ... онша ... ... ... ... ... шөл немесе
шөлейт аудандарға күшпен көшірілді.
Соғыс орасан көп мөлшерде шикізатты, азық-түлікті, малды және ... ... ... ... ... ... жаңа әскери салық
енгізілді. Соғыс басталған соң жергілікті халыққа салынатын ... ... ал ... ... 15 есе ... алаптарының қысқартылуы нәтижесінде ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... өкіметінің қазақ халқынан тартып алған
жерінің жалпы көлемі 45 ... ... ... және ... ... ... ... кеспаты – халық
бұқарасының қайыршалынуы, ... ... ... ... әсер етті және өлке ... әр ... ... тарапынанбелсенді
наразылық түғызды.
Соғыс Ресей империясында пісіп-жетіліп келе жатқан жалрыға бірдей
дағдарыс ... ... ... ... Азияның барлық дерлік
аудандарын қамтыған, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс соның ... бірі ... ... қазақтар соңғы он жылда өте қатты қысым көрді: облыста 1903
жылы ... ... ... ... 1908-1909 жылдарда қазақтардан жерді
алып қоюды күшті қарқынмен жүргізді. ... ... ... ... ... ... мен қора-қопсылары бар ең жақсы жерлері
тартып алынды. Одар сусыз нашар ... ... ... ... ... пайдаланылуына алынды.
Мұндай көрініс Қазақстанда жер-жерде байқалды.
Көтерілістің бұрқ ете ... ... 1916 ... 25 ... ... Азияның және ішінара Сібірдің 19 ... 43 ... ... ер ... тыл жұмыстарына (қорғаныс құрылыстарын
және әскери қатынас жолдарын салу, майдан өңірі маңайында жолдар салу ... ... ... жарлығы тікелей себеп болды. Оның үстіне
жарлықта «жұмылдыру», «әскери ... ... сөз ... қайта әңгіме бейнебір
малды реквизициялау (өткізу, алу) туралы болып отырған сияқты, «реквизиция»
(жеке ... ... ... алу) ... сөз қолданылды. Бас штабтың салғырт
салығы бойынша тыл жұмыстарына Қазақстаннан, ... ... 400 мың ... ... ... ... ... облыстардан 240 мыңға жуық адам
алу ... Егер ... ... ... саны 700 мыңнан сәл
асатынын ескеретін болсақ, әрбір үшінші ... ... ... ал ... ... ... мөлшерде жұмысшы қолын әкету ... ... ... ... ... көтеріліс 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығы
жарияланғаннан ... ... ... бас ... ... ... ... стихиялы наразылықтар басталып, көп ұзамай қарулы
көтеріліске ұласты. Халық ... ... ... тылдағы
жұмыстарға алынатындардың тізімдерін тікелей жасаған ... ... ... және ... ... ... да төменгі билік иелері
ұшырады. Ол кезде қазақтарда метрикалық куәліктердің болмағанын пайдаланып,
олар тізімге жас шамасына ... ... ... ... ... ... пара алып шақырудан босатты. Іс жүзінде тізімдер жасау
жүйесі жаппай парақорлық пен қиянат жасаушылық туғызды.
Оның үстіне патшалық ... ... ... адамдарды, болыстарды,
село және ауыл басқарушыларын; байырғы ... ... ... ... имамдарды, молдалар мен мүдәрістерді, ұсақ ... ... мен ... ... және орта ... ... үкіметтік мекемелердің шененіктерін, дворян және
құрметті азамат құқықтарын пайдаланатын адамдарды ... ... ... жарлығының қатаңдығы және жергілікті жерлерде оны ... ... ... ... ... қолына түскенімен қаруланған
еңбекшілер патша өкіметінің өкілдеріне: ... ... ... полицейлерге, казактарға, шенеуліктерге бас салып «Адам
бенрмейміз!» деп айқайлап, оларды ұрып ... ... ... ауыо ... ... мен ... ... істер мен жұмысқа алынушылардың тізімдерін жойып, аңғалдықпен
олар тыл жұмыстарына адам алудан осындай жолмен құтыламыз деп ... ... ... ... ... ... ... ұлыса бастады; ірі ошақтары (Жетісу мен Торғайда) пайда болоды.
Көтеріліс бүкіл Қазақстанды қамтыды және оның өткір жүзі ... ... ... және кең ... ... ... және ... бір
дәрежеде ауылдардың феодал-бай үстем ... ... ... ... ... ұласты. Осы тұрғыдан ол Ресейдің жұмысшы табы мен
шаруларының соғысқа және патша өкіметіне қарсы ... ... ... ... ... ... ... және саяси азаттық болды.
Сол арқылы ол қазақ халқының бостандық пен тәуелсіздік жолындағы бұрынғы
бүкіл ... ... ... ... негізгі қозғаушы күші
ұлттық шаруалардың қалың тобы, сондай-ақ сол ... туып келе ... ... ... ... ... ... бірге көтерілістің ұлт-азаттық сипатта болуы ... ... ... ... өкілдері (екінің бірінде байлар, болыс
басқарушылары, ... ... ... ... жекелеген
өкілдері қатысты.
Күрделі және әртекті болған ... ... өлке ... ұлт-азаттық сипатқа ие болды. Тек жекеленген жерлерде ғана
қозғалыстың басшылығын байлардың ... ... мен ... ... ... ... қатар ұйғырлар, өзбектер, қырғыздар, дүнгендер
және басқа да ... ... ... ... ... ... және ... облысы) қоспағанда, Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-
азаттық қозғалысы құрамы жағынан бір ұлттың қозғалысы ... ... ... ... мен ... ... бір ... жоқ: байлардың үстем топтарының белгілі бір бөлігі, сондай-ақ
«бұратаналық ... ... ... ... ... ... ... қолдады және оны басты жүзеге асырушылар болды; қазақ
зиялыларының батыл өкілдері ... ... ... ... ... ... Тұрар Рысқұлов, Әліби Жангелдин, Сейітқали Мендешев,
Бәймен Алманов және басқалар) ... ... ... қарсы шықты және
халықты қарулы қарсылыққа ... ал ... ... төңірегіне
біріккен либерал-демократияшыл зиялылардың жетекшілері (А.Байтұрсынов,
Ә.Бөкеханов, М.Дулатов және ... ... ... адам ... қайта әуелі дайындық шараларын жүргізуге көзін жеткізуге талай
рет ... ... соң ... ... жетекшілері 1916 жылы 7 тамызда Орынборда
шақырылған бес облыс (Торғай, Орал, Ақмола, Семей және ... ... ... ... ... осы ... шешу барысында өкімет орындарына 17
тармақтан тұратын ... ... ... ең ... мыналар болып
табылады:
1) ... Солтүстік уездер үшін адам алу 1917 жылғы 1 қаңтарға дейін,
ал оңтүстік ... үшін – 1917 ... 15 ... ... ... қалдырылсын.
2) Бірінші кезекте 19-31 жастағылардың үштен бірі шақырылсын, шақыру
жасы кішіден ... ... бұл ... дені әлі ... құрып
үлгірмегендер.
5) Алынғандар мүмкін болғанынша жергілікті жерлердегі мемлекет
қорғау жөніндегі жұмыстарға қалдырылсын.
9) ... ... ... ... ... ... асығыс жасалып, дұрыс ... ... ... ... әрбір он шаңырақтан бір адам, қатысатын комитет
сайланып, ауыл ... ... жаңа ... ... осы ... Ауырып қалған жұмысшылар жараланғандармен бірдей медициналық
күтімді пайдаланады.
15) Жұмысшы ... ... және ... ... ... ... ... Жұмысшы қазақтарды басқаратын мекемелердің құққтары
мен міндеттері туралы ... ... ... ... жұмысшылары дәлелді себептер бойынша, қажет болуына қарай
демалыс алатын болсын.
Патшалық өкімет орындарына табыс етілген бұл құжатқа Қазақстанның ... ... ... ... ... және оның ... пен ... қол қойған.
Міржақып Дулатов 1929жылғы қаңтарда ОГПУ тергеушісіне берген ... деп ... «1916 жыл ... 19-43 ... ... қазақ халқын тыл
жұмыстарына реквизициялау туралы 25 маусымдағы патша жарлығы ... ... ... толқынды... Далаға зеңбіректер мен пулеметтер бар
жазалау отрядтары ағылды. Губернаторлар ... ... ... ... лық ... ... ... Торғай вице-губернаторы ... тура былай
деді: «Бірде-бір қазақ тірі қалмаса да патша жарлығы орындалады».
Жеке-жеке бұрқ еткен ... көп ... ... ... ... ... ... мен майданға жөнелту басталды. Сол
кезде «Қазақ» ... ... тыл ... жөнелтілген қазақтардың
мұқтаждарына қызмет көрсетуге ұйғарды және осы ... ... ... реквизицияланғандар жұмыс істейтін майдандарға өз еркімен
барып, оларда бұратаналар бөлімін ... ... ... (көпшілік бөлігі
халық мұғалімдері) бұған үн қосты және көп ... ... ... ... бұратаналар бөлімі құрылды. Мен ... ... ... кеттім...».
Қазақстанның әр түрлі аудандарында пайда болған стихиялы қозғалыс ... ... ... ала ... Жетісуда (басшылары - Бекболат Әшекеев,
Ұзақ Саурықов, Жәмеңке Ммбетов, Тоқаш Бокин, Әубәкір жүнісов, Серікбай
Қанаев, Монай және ... ... мен ... және ... ... ... ... Амангелді Иманов, Әліби Жангелдин және басқалар)
оның ірі ... ... ... көтеріліс тарихын:
1) шілде – стихиялық наразылық көріністері.
2) тамыз – оның қарулы көтеріліске ұласуы
3) қыркүйек–қазан – көтерлстің ... ... және ... ... ... ... ... айтуы бойынша, 25 маусымдағы ... ... ... 8 ... белгілі болған. Облыстың ... ... ... ... ... одан да ... 2 және 3 шілдеде
келіп түскен.
Щақыру туралы хабарлар мен алынатындардың ... ... ... ... ... ... Жаркент уезінің Әлжан болысы
қазақтары: «Жат жерде ... ... өз ... ... ... атып
тастасаңдар да, жұмысқа бармаймыз және ешкімді жібермейміз»,- деп айқай
салған. 6 ... ... ... ... ... руының (Жаркент уезі) 16
болысы өкілдерінің жиналысында ... ... ... ... ... ... былай деп мәлімдеді: «балалар қырылғанша, кәрілердің
өлгені жақсы, ақ ... ... ... Оны ... ... Қ.Құдайбергенов, Қ.Шотаманов және жиналысқа ... ... ... Бұл ... Ж.Мәмбетов 11 шілдеде пристав Подворков
пен урядник Плотниковқа ... 1916 ... 7 және 8 ... ... жағындағы 40 километр жердегі Үшқоңыр алқабында Верный уезі ... ... да ... ... ... ... съезге жиналып, патша
жарлығына көзқарас туралы мәселені талқылады.
Шілде айының бас кезінде ... ... ... ... және оңтүстік
бөліктерін де қамтыды, оларда көтерісшілерге Бекболат Әшекеев, Тоқаш Бокин,
Ақкөз Қосанұлы және басқалар ... ... жылы жасы ... асып кеткен Бекболат Әшекеев ... ... ... ... ... ... ... жағдайда деп
съезге қатысушыларға қаруын әзір ұстауға және әрбір үй жанында кермеде
ерттеулі ат ... ... ... уезі ... ... ... ... Жетісудың он бір
болысы өкілдерінің 5 мыңнан астам адам қатысып, жоғарыдай шешім қабылдаған
съезі ... ... ... астына барғанша, осында өлгеніміз артық» деген
қарар қабылданды. Көп ... ... ... ... ... ... ... суық қарумен қаруланған көтерісшілер
жасағын ұйымдстыруға ұласты.
Отар аймағы көтерілістің Верный қаласынан батыстағы ... ... ... ... орталығына айналды.
Верный қаласы полицмейстерінің істерін атқарушы Поротиковтің 1916 жылғы
13 ... ... ... ... ... ... баяндағанындай, «Отар учаскесіндегі көптеген қазақтар барлық
қазақтарды бір жерге шоғырландыру мақсатымен қырдан тауға көше бастады».
17 шілдеде Жетісуда және Түркістан ... ... ... ... ... ... ... ірі әскери күштер әкелді, әскери гарнизондарды
нығайтты, Жетісудағы қоныс аударушы халықтың ауқатты топтарынан ... ... ... ... үшін ... ... құрды. Жетісу облысы
Жаркент уезі көтерілісшілерінің Асы жайлауында, Қарқараның таулы алқабында,
Самсы станциясында, Қастек, Нарынқол, Шарын, Жалаңаш, Құрам елді ... ... ... Садыр-Матай болысында және басқа жерлерде патша
жазалаушыларымен ірі қақтығыстары болды.
Осындай жағдайларда ... ... ... Б.Әшекеев Жетісудың
бытыраңқы көтерілісшілер топтарын біріктіру үшін ... ... ... үшін ол 1916 ... 13 ... Ошақты деген жерде әр түрлі болыстар
өкілдерінің ... ... ... тыл ... адамдар алу туралы
жарлыққа өкімет ... ... ... көрсетуге дейін барып
бағынбауға шешім шығарылды.
Өз ... ... ... ... ... ... ... Б.Әшекеев
қарулы қарсылыққа дайындала бастады.
1916 жылғы ... ... үшін сот ... ... ... профессор Ғ.Сапарғалиевтің материалдарына қарағанда,
13 тамызда көтерілісшілер жазалау отрядымен қақтығысы ... Бұл ... ... және ұрыс ... жүргізуден тәжірибесі жоқ
көтерілісшілердің жеңілісімен аяқталды.
Осы ... ... ... ... ... ыдырату және оның басшыларын тұтқындау жөніндегі комитет өз
жұмысын бастады. Көп кешікпей әр ... ... ... ... тастап кете бастады. Көтерілістің басшылары бірінші кезекте
Б.Әшекеев қиын ... ... тиіс ... не ... кету ... еді, онда
патша жендеттері олардың туыстарын жазалай бастайтын болады, не туыстары
мен ауылдастарын құтқарып қалу үшін ... ... ... өз еркімен
берілу керек еді. Б.Әшекеев екіншісін таңдады. Ол өкімет орындарына өз
еркімен беріліп, ... ... ... ... ... өз ... ... Верный қаласында Верный әскери гарнизонының соты болып,
генерал-майор Грызалов Б.Әшекеевті өлім жазасына ... ... асу ... ... Соттың үкімін облыстың әскери губернаторы Фольбаум нақ сол
күні бекітті. Үкім бір ... соң, яғни 1916 ... 9 ... ... Боралдай деген жерде орындалды.
Б.Әшекеевтен кейін оның ең жақын 23 серіктері ... ... ... ... ... ... сот 1917 жылғы 17 ақпанда Верный қаласында
болды. Олардың бәрі тағылған айыптауларға ... ... ... ... ... ... ... Аманжолов,
Сатығанов, Әшекеев, Қарақсин, Әбішев, Сұлтанов, Нұрбаев, Аманбаев,
Екейбаев, Әбдірәшев дарға ... ... ... Бекболатов барлық құқықтары мен дәулетінен
айырылып, 20 жыл мерзімге каторгалық ... ... 8 адам ... ... ... Сәт ... көтеріліске қатысуы дәлелденбеуі
себепті ақталды.
Қыркүйекте – қазан айының басында ... ... ... ... Жетісу көтерілісшілерінің едәуір бөлігі табанды шайқаса отырып
шегініп, Шыңжанға кетуге мәжбүр болды.
Жетісу облысының Верный уезінің ... ... ... ... ... уезінде көтеріліс басталды. Әулиеата уезі, атап
айтқанда, оның ... ... ... Сырдария облысы қазақтарының
маңызды көтеріліс ошақтарының бірі ... ... ... ... 22675 адам алынуға тиіс болатын. 1916 жылғы тамыздың ... ... ... 3 ... адам ғана ... ... толқу тамыздың бас кезінде басталды.
Бұған мазасызданған өкімет орындары 1916 ... ... ... Мерке ошағын басып – жаныштау үшін Ташкенттен Мерке ... ... ... ... екі ... жіберуге мәжбүр болды.
Әулиеата уезіндегі көтерілістің бастапқы кезеңіне Ташкент мұғалімдер
институтындағы оқуын үзіп Меркеге келген Тұрар ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір жағдайда
қалай істеуге болатынына Т.Рысқұловтан ақыл ... ... аз ... приставы Т.Рысқұловты тұтқынға алуға ниеттенді, бірақ оның ... ... ... ... ... ... ... сауыққанша
Әулиеата уезі ауданындағы көтеріліс басып-жанышталып, Т.Рысқұлов ... үшін ... ... барды.
Көтеріліс Ақмола және Семей ... ... ... ... уезінің барлық 48 болысында үкіметке қарсы толқулар орын
алған.
1916 жылғы 7 шілдеден 5 қыркүйекке дейінгі уақыт кезеңінде Ақмола ... ... ... ... ... ... генерал-
лейтенант барон Таубе жасаған анықтамада мынадай деректер келтірілген:
«Қазақтардың едәуір ... ... ... ... 1000 ... бірнеше топ, Семей уезінде – 7000 адамдық топ, Өскемен уезінде –
кейбіреулерінде адам саны – 3000 ... ... ... топ ... уезінде Қорғалжын көлінің маңында – 30 мыңға дейін жететін қазақтар
және Ерейментау тауларында – 5 ... ... ... ... ... алқабы
маңында – 7000-нан астам және Қосағаш ауданында 2000-ға дейін қазақтар
топталды».
Жетісу, ... ... ... ... және ... ... ... көтерісшілер қозғалысы басып-жанышталған немесе оны
аяусыз басып-жаныштау үрдісі ... ... ... ... ... ол күш
алып, күн өткен сайын ... ... ... Жанбосынов, Амангелді
Иманов, Әліби Жангелдин бастаған Торғай көтеріліс ошағы ең табанды болды
және ұзаққа созылды.
Мұрағат құжаттарының ... ... ... ... ... ... кезінде (көтерісшілер Торғай облысының Торғай, Қостанай,
Ырғыз, Ақтөбе уездерін және көршілес облыстардың бірқатар уездерін ... ... саны 50 мың ... жуық ... ... орталығы
Торғай уезі болған. Көтерілістің басталуына қарай Торғай уезі негізінен
қыпшақ және арғын ... ... 13 ... ... ... ... толқулар қыпшақтар мекендеген Қайдауыл, Аққұм,
Қараторғай, Сарыторғай, ... ... ... ... ... ... Майқарау, Сарықопа, Наурызым, екінші Наурызым болыстарын
қамтыды. Көтерілістің етек жаю барысында Әбдіғапар ... ... ... ал ... ... арғын көтерілісшілерінің ханы
болып сайланды. Кейіннен 1916 жылғы 21 қарашада 13 болыс(6 болыс қыпшақ, ... ... және 1 ... найман) өкілдерінің құрылтайында халық арасында
атақты Нияз ... ... ... ... көтеріліске шыққан Торғай
уезінің ханы болып сайланды.
Құрылтайға қатысушылардың келісімімен ... ... ... Иман ... ...... ... (Үдербай ұлы)
көтерілісшілердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. ... ... және көп ... ... қосылған, осы жерлерде туып -
өскен Әліби Жангелдин көтерілісшілердің «рухани ... ... ... А.Иманов бастаған 15 мың көтерілісші Торғай қаласын қоршады.
Қаланы қоршау бірнеше күнге созылды. ... ... ... жазалау корпусы қалаға қарай 3 бағытта келе ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер алған
көтерілісшілер Торғайды қоршауды қойып, патша әскерлерінің отрядтарына
қарсы ... 16 ... ... ... жалпы саны 12 мың адамға
жуық сарбаздар ... ... ... ... ... ... отрядына шабуыл жасады. Көтерілісшілердің негізгі көпшілігі адам
күшін сақтау үшін қарашаның екінші жартысында ... 150 ... ... ... ... ... Осы ... 1916 жылғы қарашаның 2
жартысынан 1917 ... ... ... ... ... қарсы
партизандық жортуылдар жасалды. Көтерілісшілер мен жазалаушылар арасында
Татырда, ... ... ... ... шайқастар болды.
Көтерілісшілердің штабы орналасқан Батпаққара ауданындағы ... ... ... 1917 ... ақпанның
жартысында өрістей түсті.
Қазақ халқының 1916 ... ұлт – ... ... ... барлық
аймақтарында қатаң басып – жанышталды. Семей және Ақмола облыстарында
көтерісшілерге қарсы 12 атты ... ... 11 ... жаяу ... ... ... ал Торғай көтерілісшілеріне қарсы патшалық ... 17 ... ... 18 ... ... 4 атты ... эскадронын, 18
зеңбірек, 10 пулемет және басқаларды әкеп төкті. Алайда жазалаушылар
Қазақстанның бірқатар ... ... ... ... ... алмады. Мәселен, Торғай облысында ... ... ... ... ғана ... басып жаныштау үшін патша өкімет орындары Жетісуға 8750
найзалы мылтығы бар 95 рота, 3900 қылышкері бар 24 ... 16 ... 47 ... жіберді. Облыста ондаған қазақ және қырғыз ауылдары жойып
жіберілді, бейбіт тұрғындар ... ... ... ... ... ... 300 мың қазақтар мен ... ... ... ... ... бірі ... қашып кетуге мәжбүр болды.
Генерал-губернатор Куропаткин бекіткен сот үкімі бойынша ғана ... ... ... селоларының тұрғындарынан құрылған отрядтар мен
жазалаушылардың қолынан ... және ... қаза ... ... 1917 ... 1 ақпанға қарай 347 адам өлім жазасына, 168 ... ... 129 адам ... ... 1916 ... 25 маусымдағы әділетсіз жарлығының ... ... ... ... ... ... халқының сан ғасырлық ұлт-азаттық
қозғалысының тарихында ерекше орын алады.
Көтеріліс отаршылдыққа ... және ... ... ... болды.
Көтерілістің басты міндеті – халықты отаршылдық езгіден ұлттық және саяси
жағынан азат ету міндетімен салыстырғанда, ... ... ... бай ... ... ... ... кезекте қалды. Бірқатар жерлерде және белгілі
бір кезеңде көтеріліс ... ... ... мен ... ... 1916 ... ұлт – ... көтеріліс тұтас
алғанда Ресей империясындағы саяси және ...... одан әрі ... ... себепші болды. Ол Ресейдегі әскери-
феодалдық және әскери-отаршылдық басқару жүйесінің іргесін ... ... отар ... ... ... ... ХІХ ... басында
өріс алған бүкіл ұлт-азаттық қо зғалысының ... ... ... ... әдебиет
1. Ермұханова Х.К. «Қазақстан тарихы»
2. Нысанбаев А.Н. «Қазақстан Республикасының Энциклопедиясы»
3. Мусин Ч. «Қазақстан ... 5 ... ... ... ... Мұқанов С. «Ботагөз» романы

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жақып Ақбаевтың өмірі мен тарихи - саяси көзқарастары59 бет
Франция туралы20 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
Xx ғасыр басындағы қазақ әдебиеті3 бет
XX-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары24 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар13 бет
Жүсіп Баласағұнның және хіх-хх ғасыр басындағы қазақ әдебиеті өкілдерінің шығармашылығындағы замана бейнесі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь