Ата дәстүрі – асыл қазына

КІРІСПЕ.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
1. Қазақ салт.дәстүрлері.
2. Қазақ ұлттық ойындары.
ҚОРЫТЫНДЫ.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
Әр елдің өзіне тән әдет-ғұрпы, салт дәстүрі бар. Олары екі ауыз сөзбен халықтың келбеті, тәрбиелік ережесі деуге болады. Салт-дәстүр, әдет-ғұрып ата-бабалардың ұзақ ғасырлық ұзың-ұзың көш керуені арқылы ұрпақ алмасқан сайын үзілмей жалғасып, кешеден бүгінге асыл аманаттай ардақ қалпына ұласып, ұлттық болмысты басқармадан айрықшалап, даралап тұратын ішкі бір рухани айна іспетті. Онсыз халық болмайды.
Кешегiсiз бүгiн де, ертең де тұл. Тiптi бар ғой, дәстүрдi адамның қай ұлтқа жататындығының бiр басты белгiсi ретiнде қарастырған жөн. Себебi, Ғабит Мүсiрепов жазғандай, «мал баласын баурында өсiредi, ағаш жапырағын ығына қарай төгедi, адам баласы қоғамның шылауында өседi». Осы мысалды Халық-ана тағдырына қабыстыра айтсақ, ата-дәстүр де ұл-қыздарының бойында ұлттық иiстi бiлдiрiп тұрмақ!
Тоталитарлық қызыл империя қирығынан қазақ халқы қатты зардап шеккені баршаға мәлім. Тілімізден, дінімізден көз жазып қалдық. Әсіресі әдет-ғұрып, салт-дәстүріміз бәрі ескелікке телінді. Барлық жақсы дәстүрлер салтанат құрған күнімізге еліміз тәуелсіздік алуы арқасында жетіп отырмыз. Ұлттық жол-жоралғыларымыз бірте-бірте өз жарасы – мын табуда. Бұл тұрғында қазақ халқының екі жүзге жуық салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, сенім-ырымы, ұлттық ойындарындарыныңтаңымдық, тәрбиелік мәні зор.
Енді сол ата-мұрамызға тоқталық.
Азан шақырып ат қою. Азан араб тілінде шақыру, жариялау дегенді береді. Діни ұғымда таңертен азан шақыру – таңғы намаз оқуды хабарлау деп жүсіндіріледі. Ат қою осы діни ұғыммен сабақтас: нәрістені қырқынан шығарып, ауыл ақсақалдарын жинап, азан шақырып ат қойғызады.
Айт – мұсылмандық діни мейрамы. Ол мынандай түрге бөлінеді:
1. Ораза айты: ораза аяқталған кейін үш күн бойы өтеді.
2. Құрбан айты: құдайға құлшілік ретінде құрбан шалады. Аталған мейрамдардың қай-қайсысында да мұсылман қауым құдайға құлшілік ету үшін, пітір, зекет, садақа беру үшін мешітке барады, тілек тілесіп, бата сұрасып, қонаққа шақырысады.
Айтыс - қазақ елiнде ертеден қалыптасқан жыр жарысының түрi айтыс деп аталады. Айтысқа табан астында суырып салып айта алатын нағыз ақындар, көркем сөз шеберлерi қатысады.
Жалпы қазақ фольклорында айтыс салт айтыстары және ақындар айтыстары болып екiге бөлiнедi. Ақындар айтысына қыз бен жiгiт айтысы, ақындар айтысы, жұмбақ айтыс, мысал айтыстары жатады.
Айтыс мазмұнына байланысты түре айтыс және сүре айтыс болып екiге жiктеледi. Түре айтыс бойынша ақындар бiрiн бiрi сөзбен түре қуалап, қысқа-қысқа қарымдасады. Ал сүре айтыста кеңiнен көсiлiп, еркiн сiлтейдi. Айтыста көбiне өткiр әлеуметтiк, қоғамдық мәселелер көтерiледi. Ел басшылығындағы азаматтардың мiнi, өмiрдегi келеңсiз құбылыстар, жетiстiк-кемшiлiктер ашық айтылады.
1. Қазақтар. Алматы, 1998.
2. Той. Алматы, 1993.
3. Сеит Кенжеақметұлы. Казахские народные традиции и обряды. Алматы, 2001.
4. Қазақстан энциклопедиясы ІІІ том. Алматы, 1999.
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы: «АТА ДӘСТҮРІ – АСЫЛ ҚАЗЫНА»
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
1. Қазақ салт-дәстүрлері.
2. Қазақ ұлттық ойындары.
ҚОРЫТЫНДЫ.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
КІРІСПЕ
Әр елдің өзіне тән ... салт ... бар. ... екі ауыз ... келбеті, тәрбиелік ережесі деуге болады. Салт-дәстүр, әдет-ғұрып
ата-бабалардың ұзақ ғасырлық ұзың-ұзың көш керуені ... ... ... үзілмей жалғасып, кешеден бүгінге асыл аманаттай ардақ қалпына
ұласып, ұлттық болмысты ... ... ... ... ішкі бір
рухани айна іспетті. Онсыз халық болмайды.
Кешегiсiз бүгiн де, ертең де тұл. Тiптi бар ғой, дәстүрдi ... ... ... бiр ... белгiсi ретiнде қарастырған жөн. Себебi,
Ғабит Мүсiрепов жазғандай, «мал баласын баурында өсiредi, ағаш ... ... ... адам ... қоғамның шылауында өседi». Осы мысалды
Халық-ана тағдырына қабыстыра айтсақ, ата-дәстүр де ұл-қыздарының ... иiстi ... ... ... ... ... қазақ халқы қатты зардап шеккені
баршаға мәлім. Тілімізден, дінімізден көз жазып қалдық. ... ... бәрі ... ... Барлық жақсы дәстүрлер салтанат
құрған күнімізге еліміз тәуелсіздік алуы арқасында ... ... ... ... өз ... – мын ... Бұл ... қазақ
халқының екі жүзге жуық салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, сенім-ырымы, ұлттық
ойындарындарыныңтаңымдық, тәрбиелік мәні зор.
Енді сол ... ... ... ат қою. Азан араб ... ... ... дегенді береді.
Діни ұғымда таңертен азан шақыру – таңғы намаз оқуды ... ... Ат қою осы діни ... ... ... қырқынан
шығарып, ауыл ақсақалдарын жинап, азан шақырып ат қойғызады.
Айт – мұсылмандық діни ... Ол ... ... бөлінеді:
1. Ораза айты: ораза аяқталған кейін үш күн бойы ... ... ... ... ... ретінде құрбан шалады. ... ... да ... ... құдайға құлшілік ету
үшін, пітір, зекет, садақа беру үшін мешітке ... ... бата ... қонаққа шақырысады.
Айтыс - қазақ елiнде ертеден қалыптасқан жыр жарысының түрi ... ... ... ... ... суырып салып айта алатын нағыз ақындар,
көркем сөз шеберлерi қатысады.
Жалпы қазақ фольклорында ... салт ... және ... ... ... ... ... айтысына қыз бен жiгiт айтысы, ақындар
айтысы, жұмбақ айтыс, ... ... ... ... ... түре ... және сүре ... болып екiге
жiктеледi. Түре айтыс бойынша ақындар бiрiн бiрi ... түре ... ... ... Ал сүре ... кеңiнен көсiлiп, еркiн сiлтейдi. Айтыста
көбiне өткiр әлеуметтiк, қоғамдық мәселелер көтерiледi. Ел басшылығындағы
азаматтардың мiнi, ... ... ... ... ... ... ... айтыстардың аясы анғұрлым кеңейдi. Бүгiнде
ақындар ел ... ... ... ... ... тыныс-тiршiлiгiн заман лебiне сай жыр жолдарына арқау етедi.
Дәстүрлi өнер бәсекесiне айналған жыр ... ... ... да белсене
қатысуда.
Аластау - шамандық наным-сенiм кезiнен қалған ырым. Оның мақсаты – көз,
тiл тигендi қайтару, ауру-сырқау, iндет-кесел ... ... ... ... ... тазалау. Мәселен, үй iшiнен сондайларды
аластауға ... ... ... ... шөбi мен арша ағашын
пайдаланыпты. Онда да бүгiнгi қолдан өсiрген жасанды емес, тастың бетiнде
жатып өсетiн ... ғана ... ... мұндай аршаны үйдiң кез келген
бұрышына iлiп ... ... ... үйде көз, тiл тиiп ауырған бала-шаға
болса, аршаны табаға салып тұтатып, ... ... үйдi ... ... ... ... болыпты.
Бүгiнде кей жерлерде жаңа үйге кiргенде оны әуелi адыраспанмен не
арашамен ... алу ... ... ... - ... халқының өмiрiндегi еңбек үрдiсiне байланысты туған бұл
iзгiлiктi дәстүр бойынша, белгiлi бiр шаруаны үлкен-кiшi демей, ... ... ... ... ... ... Көптiң күшiмен атқарылатын мұндай iс-
қаракеттi асар деп атаған. Сiрә, «Жұмыла көтерген жүк жеңiл» ... ... ... ... ... ... жерлерде жас шаңырақ иелерiне үй салу да
көбiне жақын-жуық, ... ... ... асырылған. Яғни, арнайы
заттай шығынсыз-ақ баспана тұрғызылған. Бар ... үй иесi ... ... өзi ... ... ... той, топырақты өлiм» аталған шақтарда да
ағайындардың бiрлесiп кететiн ... бар. ... ... адамдар
мiндеттi түрде келетiн болған. Егерде бiр рет Асар жасағанда шаруа бiтпей
қалса, екi рет өткiзген. Осынау бiр ... ... мол ... ел
iшiнде әлi де кездеседi. Мұндай жақсы салтқа жан-жақты қолдау ... ... ... аса қажет-ақ.
Ауыз тию - ауыз тию, дәм ауыз ...... ... ... ... бiрi. Үйiне кiм келсе де, қазақ дәм ауыз ... ... ... ... емес, беймезгiл шақта да келген
кiсiге қазақтың келiндерi, қыздары: «Нан ауыз тиiңiз», - деп, ... ... ... асты ... ... асқа ... ... нақыл сөз бар.
Яғни, дәстүр бойынша, үйiне бас ... адам ... ... ... түссе,
мiндеттi түрде дастархан басына тiзе бүгуге ... Ал ... ... ... бола ... қазақ әйелдерге – «күйеуiң тастап кетедi»,
еркектерге – «қатының қашып кетедi» деген ... әзiл ... ... сапарға, жолаушылауға шығарда, кiм де болса, өз ауылының үлкен
үйiнен, яғни қарашаңырақтан дәм татып ... ... ... ... алдында да солай жасайтын дәстүр ел iшiнде әлi күнге ... ... ... ... Бұл адамды қарашаңырақтың киесi қолдап жүредi деген
халықтың сенiмнен туындаған.
Қалай дегенде де, дәм ауыз ... ... ... асқа деген
ерекше ықыласты танытатын iзгi дәстүр екенiн көремiз.
Әменгерлік – ... ... келе ... ... ... ... ... кетсе де, елден кетпек жоқ», «Аға өлсе ініге мұра» деген
қағидамен, жесір әйелді өз тандауы бойынша қайныларының, не ... ... ... бойынша жесір әйел күйеуін жүз күн ... ... деп ... әйел ... ... ... күйуіне тұрмысқа шығуы
тіис, не болмаса туыстары арасынан өзі таңдауы тіис.
Бәсіре. Қазақ шаңырағында дүниегі ұл бала ... ... ... ... сол жаңа ... ... ... ботаны нәрестенің бәсіресі деп атау
салты бар. Жұртшылық ұғымы ... ... шыр етіп ... ... ... атаған бәсіремен тығыз байланысты. Сондықтан оны мінбейді,
сойылмайды, өзге біреуге сатпайды. өсе келе баланың малға деген ... түзу ... салу - ... нәрестесін бауырына салу.
Яғни бала асырап алу – қазақтың ежелден келе жатқан ғұрпы. ... алу, ... өз ... ... ... жағдайда жүзеге
асырылған.
Бес парыз – мұсылманның бес парызы төмендегілерден тұрады:
1. Алланың барлығына, бірлігене кәміл ... ... ... ...... бес уақыт намаз оқу.
3. Жылына бір рет зекет беру.
4. Рамазан айында бір ай ораза ... Бір рет ... ... діні ... ... бес ... ... адал ғана нағыз
Алланың пендесі – мұсылман бола алады.
Байғазы - балалар, жасөспірімдер мен бозбалалар әлдеқандай бір ... ие ... ... ... сыйлас адамдарынан байғазы сұрайды. Байғазы
сұраушыға, көңілі қайтарылмай, ақшалай не заттай сыйлық беріледі.
Бұл дәстүр ел ішінде бүгінге дейін ... ... Кей ... жеңіл
машина мінген не болмаса үлкен дүние иеленген иесіне қомақты ... ... ... іспетті саналады.
Байғазы да – көрімдік сұрау, сүйінш сұрау ... ... ... Ол тек ... заттарға ғана сұралады.
Бастаңғы - Қазақ ... ... ... болмайтыны белгілі.
Ауылдың үлкендері ерулік-қарулық сияқты той-томалақтарға немесе жолаушылап
кеткенде, жастар, қыз-келіншектер бас қосып, бір үйге ... да, ... яғни ... ... ...... үйден тыйым» деген берік
қағиданы ұстанып, ұяң ... ... ... ... ... басқосуға
жеңгелерімен немесе іні-қарындастарымен бірге келетін болған. ... ... ... құт-май, қант-шайларын өздері әкеліп, ... ... ... да ... жасайды. Бұдан байқайтынымыз, бастаңғы
жасау арқылы қыз балалар ертеңгі үлкен өмірге ... ... ... ... ... ... қам ... барысында ұлттық ойындар ... ... ... ... ... өлең ... жұмбақтар шешеді, әртүрлі өнерлерін
көрсетеді. Бастаңғы – қазақ ... ... келе ... ... ... Қалыңдық күйеудің босағасын аттағаннан кейін, ақын жігіт
өлеңмен жас ... ... ... ... ... – жас ... қайын ата,
қайын ене, қайын аға жалпы үлкендер ... ... ... ... ақыл ... Ақын әрбір өлеңнің шұмағында келінге тізе
бүктіріп сәлем ... ... ... ... мазмұны тұрмыс салт
жырларының тобына жатады. Беташар ... ... адам ... жаңа ... ... кім ... таныстырады. Дәстүр бойынша, жаңа түскен келінді
беташар жоралғысы жасамастан бұрын ... көре ... ... ... әлі ... дейін өз жалғасып тауып келеді.
Ерулік - Ауылға басқа жақтан бір отбасы көшіп ... ... ... ... ... ... татыру арқылы ықылас-пейіл ... ... ... ... ... деп ... ... беру арқылы ауыл жаңа
тұрғындарды, жаңа көршілерін өздеріне етене жақындастыруды, бөтенсіретпеуді
көздейді.
Жеті шелпек - «Өлі разы ... тірі ... деп ... қазақ
аруақтар түске кіргенде жұма күндері жеті шелпек пісіріп, ... ... ... ... ... пісірілген жеті шелпек (жеті нан деп те
аталады) көрші-қолаңдарға ... ... ... әр ... ... ... ... иіс дәм етеді деген сенім бар. Аруақтар түске
кіргенде, нан пісіруге жағдай болмаған күнде, отқа май тамызып, иіс ... дұға ... да ... сеніммен болса керек.
Жар-жар. Ұзатылған қыздың және онымен қоштасатынсағынышты ... ... ән ... ... ... жеке дауыспен айтылады. Бір жағы
– күйеу, екінші жағы – ... ... ... ... жағы ... ... көтеріңкі келсе, қыздар тобы көбіне мұңды, сағынышты өлеңдер айтады.
Зекет. Ғарып ғасерге тарату үшін арнайы ... ... ... ... деп ... Садақаны әрбір адам өзінің әл-ауқатына ... ... ... бару – ... ... парызының бірі. Дәулеті
жеткек мұсылман ең ... бір рет ... ... ... ... ... пайдаланған күн тізбесі бойынша зу-л-хиджа айында
барады. Тауап етушілер 7 хиджа күні ... ... ... ... ... ... өткізеді. Мұздалиф мешітінде кешкі және ақшам намазы оқылады.
Таңғы намаздан кейін Мұздалиф тауынан 7 тас алып, ... Мина ... ... ...... малы (т. б. сый ... үкіметі тұсында айыпталып, бұл дәстүр 1920 жылы ресми түрде
жойылды. Кейбір зерттеушілердің ... ... ... қыз берген
үйдің, қызға жұмсалатын шығынын өтеу болып саналады.
Қалыңмал ертеде былай бөлінген:
1. Бас жақсы – ең құнды тұрмысқа керекті төрт ... түзу ... ... ... ... бір түйе
2. Қара мал – ірі қара 25 ке дейін берілген
3. Ұлу – Мөлшері 30-80 жылқыға барады
4. Тоймал – ... ... ... ... мал.
5. Сүтақы – жігіт тарапынан берілетін төлем
Келін келді. ... қыз ел – ... ... қайын жұртына
жеткенде, қызыдың алдынан ауылдың жастары болып қаумалап: «Келін келді» ... ... ... ... үйге ... ... есіктің алдында қайын енесі:
«Келген ... ... ... - деп, ... ... асыра құрт-ірімшік
және тиын араластарына шашу шашады. Бұл ... ... ... сияқты.
«Келіннің аяғынан, қойшының таяғынан» деген халық даналығы, жұбайлық
өмірініндегі болатын ... да, ... да осы ... ...... тойындағы дәстүрлі ғұыптардың ең негізгісі қызды
шығарып салғанда қызкәде ... Қыз ... ... ... ... жатқан
дәстүрлі ырымдарды жасатып, қызды содан кейін шығарып салатын болған.
Мысалы, беташар ... ... ... ... ... қызкәде
кезінде күйеуге де сондай талап қойып, қайын жұртына бас игізеді.
Шымылдық байлар. Қалындықтың қолынан ұстаған күйеуі енді екеуі ... ... ... ... ... ... ... алу керек.
әдетте, шымылдық құру жас ... ... ... ... әлі ... ... ... қоймағандықтан, ашық шашық
болудан бойларын аулақ ұстасын деген ұғымнан туған ... ... ... асату. Қазақ халқында қалыңдық жағынан келген құдаларды
қошеметтеп, сияпаттаудық барлық жоралғысы жасалады. Той тарқар күннің соңғы
сағатында, яғни ... ... ... болғанда, оларға аса құрметті
сый көрсетіледі. Халықтың мұндай салтын құйрық бауыр ... ... ... ... ... сыйлы қонағы кенлгенде, ең әуелі бас ... Ал ... ... бұл ... ... ... ... Қымыз көшпелі халықтың кене заманнан бері келе ... ... ... ... сусыны болған. Қазақтар жазғытұрым кезінде бие
байлады. Осы рәсімге ауыл ... ... ... ... жасалады. Ол
қымыздың ең алғаш ашыған күні – ... алды сүт мол ... ... бата алу ... ауыл адамдарына беріледі.
Осы уақыттан бастап, қазан айына дейін әр үйден қымыз ...... ... ... ... бірі – ... құдаларға киіт
кигізу. Киіт – құдалықтың негізгі беолгілерінің бірі. Киіт, ... ...... ... ... ... ... Неғұрлып сыйлы
құдаларға киіт есебіне «жағалы киімдер» деп аталатын қымбат шапан, қасқыр
ішік сияқты ... ... Киіт ... ... ... де әр ... өз ... өткізіледі.
Күйеу аяқ. Жігіт қалындығын алғаннан соң, ... ... ... ... ... өз үйне апарып салады. Осының құрметіне
ата-енесі күйеу баласына ірі мал атаған. Бұл ... ... аяқ ... шеше. Ерте кездеәйел үйде босанатын ... ... ... әйел ... шеше деп ... ... ... перзетхана
жүйелері мен дәрігерлік көмек аясы ұлғанына байланысты, бұл ... ... ... ... енді ... үйге келгеннен кейін оған
кіндік шеше ... ... ... Кіндік шешенің міндеті – нәрісте
қырықынан ... ... ... ... ... ... асырады.
Қазақ дәстүрінде нәрістенің ата-анасы кіндік шеше мен кіндік ... ... не ... жауып, көйлек кигізетін болған.
Тойбастар. Тойбастар дәстүрінің негізгі мақсаты – той ... ... ... ерекшелігін дәріптеп, қонақтарға ... ... ... үйлену тойын бастайды. Қыз ... тойы ... ... әр ... ... ... Осы ... байланысты әр
түрлі салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар көпшілік. ... ... ... ұл-
қыздарын үлкендерді құрметтеуге, кішілерді сыйлауға тәрбиелеген, туған
тіліне, салт-дәстүрлеріне, Отанына ... ... ... ... ... ... ... Қазір де осының бары сақталып,
ұрпақтан ұрпаққа үлгі, мұра болып келеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақтар. Алматы, 1998.
2. Той. ... ... Сеит ... ... ... ... и ... Алматы,
2001.
4. Қазақстан энциклопедиясы ІІІ том. Алматы, 1999.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шәкәрім Құдайбердиев (1858 – 1931)5 бет
Қуат Терібаевтің айтыстары мен аудармалары42 бет
Ұлттық құндылық -тәрбие негізі4 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Күй8 бет
Әдеби дәстүр мен жаңашылдық, халықаралық әдеби байланыс17 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет
Балуан Шолақтың ән мен өлеңін өрбітуге ықпалы4 бет
Жүсіпбек Елебеков4 бет
Қазақтың ас беру дәстүрі: әлеуметтік-саяси қызметі (XVIII–XIX ғғ. деректері бойынша)37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь