Банктік несиелеудің принциптері мен әдістері

Несиелеу принциптері несиенің мәнін және қызметтерін, сондай-ақ несиелік қатынастарды ұйымдастыру облысындағы объективті экономикалық заңдардың талаптарын бейнелейді. Несиелеу принциптері негізінде несиелік поцесс, яғни банктік несиелердің берілуі, пайдаланылуы және қайтарылуы жүзеге асырылады. Несиелеу принциптеріне байланысты банктік несиелердің берілуінің басты шарттары: несиенің мақсаты және мерзімі, олардың қаражаттар айналымы шеңберінде қатынасу нәтижелілігі және т.б. анықталады. Қазіргі несиелік қатынастарды ұйымдастыру принциптері 2 топқа бөлінеді: 1-топқа – жалпы экономикалық тәртіптегі принциптер:
- несиенің мақсаттылығы;
- несиенің дифференциалдығы.
2-топқа – несиенің мәнін бейнелейтін принциптер:
- несиенің мерзімділігі;
- несиенің қайтарымдылығы;
- несиенің төлемділігі;
- несиенің қамтамасыз етілуі.
Несиелеу әдістері – несиенің берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен байланысты болатын, банктік несиенің кәсіпорындардың қаражат айналымының шеңберіне қатынасу тәсілдері.
Қазіргі банктік тәжірибеде несиелеу әдісінің үш түрі қарастырылады:
- айналым бойынша несиелеу әдістері;
- қалдық бойынша несиелеу әдістері;
- айналым-қалдықдық.
Айналым бойынша несиелеу барысында несие несиелеу объектісінің айналымындағы қозғалысын жалғастырып отырды. Несие қарыз алушының шығындарын оның ресурсы босағанға дейін аванстайды.
Қалдық бойынша несиелеу барысында несие несиеге деген қажеттілік тауарлы-материалды құндылықтар және шығындар қалдықтарымен өзара байланысты.
Айналым және қалдық бойынша несиелеудің іс жүзінде ұштасуының нәтиежсінде айналым-қалдықпен әдісі түзіледі.
        
        18.Банктік несиелеудің принциптері мен әдістері
Ссудалық шоттардың формалары
Несиелеу принциптері ... ... және ... ... қатынастарды ұйымдастыру облысындағы объективті экономикалық
заңдардың ... ... ... ... ... ... яғни ... несиелердің берілуі, пайдаланылуы және ... ... ... принциптеріне байланысты банктік несиелердің
берілуінің басты ... ... ... және ... ... айналымы шеңберінде қатынасу нәтижелілігі және т.б. ... ... ... ... принциптері 2 топқа бөлінеді: 1-
топқа – жалпы экономикалық тәртіптегі принциптер:
- несиенің мақсаттылығы;
- несиенің дифференциалдығы.
2-топқа – несиенің ... ... ... ... ... ... ... несиенің төлемділігі;
- несиенің қамтамасыз етілуі.
Несиелеу әдістері – несиенің берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен
байланысты ... ... ... ... ... айналымының
шеңберіне қатынасу тәсілдері.
Қазіргі банктік тәжірибеде несиелеу әдісінің үш түрі қарастырылады:
- айналым бойынша несиелеу әдістері;
- қалдық бойынша ... ... ... ... несиелеу барысында несие несиелеу объектісінің
айналымындағы ... ... ... ... ... алушының
шығындарын оның ресурсы босағанға дейін аванстайды.
Қалдық ... ... ... ... несиеге деген қажеттілік
тауарлы-материалды құндылықтар және ... ... ... және ... ... ... іс ... ұштасуының
нәтиежсінде айналым-қалдықпен әдісі түзіледі.
12.Екінші деңгейлі банктердің инвестициялық қызметі
Банктік инвестиция – табыс немесе ... алу ... ... ... ... жұмсауы.
Банктің инвестициялық қызметі инвестициялық саясат көмегімен жүзеге
асырылады. Инвестициялық саясаттың негізгі ... ... ... ... ... ... ... түрлерін анықтау, әр уақыт кезеңіне
инвестиция портфелінің құрылымын оңтайландырудан тұрады.
Банктердің ... ... – банк ... ... ... ... ... пайдалылығын, сондай-ақ өтімділігін қамтамасыз
ету мақсатында инвестициялар портфелін басқару стратегияларын жасауға және
іске ... ... ... жиынтығы.
Банктердің инвестициялық қызметі жаңа ... ... ... ... ... ... клиенттерге қандай бағалы қағаз
түрін, қай уақытта шығаруға және ұсынысты қалай ... ... ... беруді сипаттайды.
Банктердің инвестициялық операциясы бағалы ... ... ... ... инвестициялық операция жүргізетін бағалы
қағаздары 2 топқа бөлінеді: қор және коммерциялық бағалы қағаздар.
Бағалы ... ... ... – бұл ... ... ... да ... ақшалай қаражаттың келіп түсіпейтіндігі туралы
эмитентке кепілдік беруді білдіреді. ... ... ... ... ... жоспарын құрады.
10.Қазақстандағы тұтыну несиесі
Тұтыну несиесі – бұл жеке тұлғаларға ... ... ... алу ... ... қызметтерді өтеуге берілетін несие.
Тұтыну несиесінің басты ... ... ... ... бағытталады. Тұтыну несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты:
бір жағынан, тауар айналымының ... сай ... ... ... ... ... несиеге алу сұранысы туындайды; екінші жағынан, халықты
несиелеудің өсуі, ... ... ... ... ... бүгінгі тауарлар нарығын толтыру жағдайында пайда болуда.
Қазақстан тұтыну несиесі кеңінен дамып отырған несиеге жатады. ... ... ... ... ... ... түрлері
қолданылуда:
- автомобильдік несие;
- ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарлар ... ... ... ... ... үйді ... ... берілетін несие;
- кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге (оқу, емделу, ... ... ... ... ... жаңа және ... автомобильдерді
банк несиесі көмегімен алуға болады.
Ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарларға мыналар ... ... ... және ... ... компьютер және
оргтехника.
Тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына: үйдің ішінде және ... ... ... да ... ... ... ... несиесін ҚР-дағы Казкоммерцбанк, Альянс Банк, БТА, ... ... ... несисін алуға қажетті құжаттар:
1. Қарыз алушының анкетасы.
2. Жеке куәлігі (көшірмесі).
3. СТТН (көшірмесі).
4. Соңғы 12 айға бөлініп ... ... және ... ... туралы
жұмыстан берілетін анықтама.
5. Жұмыс стажы туралы жұмыс орнынан анықтама.
6. Отбасы құрамы туралы анықтама (№3 форма).
7. Неке ... ... ... ... ... қоятын мүліктің құжаттары.
13.Ипотекалық несиелеу: мәні, принциптері, түрлері, ипотекалық келісім
шартты рәсімдеу
Ипотека – бұл ... ... ... ... ... ... сөзі
емес. Ипотекалық несиелеудің тарихы өркениет дамуының ... ... ... ... ең ... рет ... ... VI ғасырдың басында
пайда болған.
Ипотека термині (ағылшынның hyrotheke) – кепілдік, кепілзат, ... ... ... ... ... ... дегеніміз – бұл
қозғалмайтын ... ... ... өндіріс ғимараттарын, жерді және тағы
басқаларды) кепілге алып, ұзақ мерзімге берілетін несие.
2002 жылғы 1 ... ... ... ... ... Республикасының заңына сәйкес ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... ондағы үлесі кепіл берушінің
немесе үшінші тұлғаның ... мен ... ... ... түрі.
Жылжымайтын мүлік ретінде жер ... ... ... ... берік байланыстағы өзге де мүліктер, яғни ауыстырылуы ... ... тыс зиян ... ... болмайтын объектілер.
Ипотекалық несиелеу нарықтық экономиканың ... ... ... несиенің басқа несие түрлерінен ерекшеліктері келесідей:
- ипотекалық несие – бұл қатаң анықталған ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын
мүлік сатылады және одан түскен қаражатпен ... ... Сол ... де ... несиесі несиегер үшін ең
«сенімді» несие ретінде саналады;
- ипотекалық ... ... ... мақсатты тағайындауға ие,
өйткені, ол тұрғын үй мен өндірістік үй-жайларды қаржыландыру,
сатып алу, ... үшін және жер ... ... ... ипотекалық несие, әдетте, 10-30 жылға ... ұзақ ... ... ... ала ... кестеге сәйкес біртіндеп
өтелетін болады.
Ипотеканың айрықша маңызды принциптеріне мыналар жатады: кепілге
салынатын ... ... болу ... яғни ... ... ... жататын нақты мүлікті анықтау; кепілдіктің жариялылығы, яғни
кепілге салынған ... ... ... ... оңай ... ... несие алу үшін мынадай қажетті құжаттар тапсыру қажет:
- үй иесінің сатып алу туралы келісімшарты (түпнұсқа, көшірме);
- пәтердің ... ... ... ... ... жеке меншік құқығы туралы акт;
- пәтерде тіркелген азаматтардың жеке құжаттары;
- үй иесінің жеке ... ... өз ... ... СТТН, үй иелерінің меншік иелері
кооперативінен алынған 3-форма анықтамасы);
- еңбек кітапшасы немесе ... алу ... ... ... ... ... және оның түрлері. Вексельдік айналым.
1930 жылы ... ... ... ... бағалы қағаздарға
жатпайды. Ол несиелік ақшаның бір түрі болып табылады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде
бағалы қағаздарға жатқызуға болады. Вексель – ... ... ... несиегерге қарызгерден белгіленген мерзімде вексельде көрсетілген
соманы талап ... ... ... ... және заңмен қатаң түрде
белгіленген нысандағы жазбаша борышқорлық ... ... ... ... ғана ... ... бұл коммерциялық несиенің нысаны:
өнім немесе қызметтер үшін вексельмен есептесе отырып, кәсіпкер вексель
берілген ... ... ... есеп ... ... өзінің ақшаларын
шығын қылмайды. Ал бұл мәміле жөніндегі ... ... ... және ... оған ... ... ... дегенді білдіреді.
Вексельдің мәні – тек қарызды қайтару кепілі ғана ... ... ... ... ... ... мақсатында осы төлем
міндеттемесін белсенді пайдалану арқылы – ресурстардың айналымын ... ... ... вексель жай және аудармалы вексель болып
бөлінеді. Жай ... ... ... вексель беруші жазады. Аудармалы
вексель деп несие берушінің (трассанттың) ... ... ... ... ... ... кісіге төлеу жөніндегі берген жазбаша
үкімін айтады. ... өзге ... ... ... ... ... белгі жазылады. Оны вексель иемденуші, яки ... ал ... ... адам ... деп ... Вексельді өтеу
үшін екінші, үшінші адамдарға аудару процесі индоссация деп ... ...... ... ...... вексель деп атайды.
5.Акция және оның түрлері
Акция – акционерлік қоғам шығаратын және бағалы ... түрі ... ... ... ... ... басқаруға қатысуға және қоғам
тартылған ... оның ... ... бір ... ... алу
құқығын куәландыратын бағалы қағаз. Акция шығару мына жағдайда болады:
- меншікті акцияландырғанда, яғни акционерлік қоғам ... ... ... қалыптастырғанда;
- жарғылық капиталды қосымша ұлғайтқанда.
Акция бірнеше түрге жіктеледі.
1) бір акционерден басқа біреуге беру тәсілі ... ... ... ... ... ... қатынасу құқығы бойынша: жай ... ... – иесі ... түрде корпорация реестрінде тіркелуі тиіс
акция.
Ұсынушыға арналған акция – оны ... ... оның ... ... ... ... акция.
Жай акция – иеленушелерінің корпорация тапқан пайдасының ... ... алу ... ... ... беру арқылы
корпорацияның жабылып ... ... ... ... ... кейін мүліктің бір бөлігін алу құқығы бар акция.
Артықшылықты акция – меншік иелеріне ... ... ... ... ала айқындалып кепілдік берілген мөлшерде ... және ... ... ... ... тәртіппен мүліктің бір
бөлігіне басым құқығы бар акция немесе оны меншік туралы ерекше ... ... ... ... ... саны оның жарияланған
акцияларының жалпы ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың, кәсіпорындардың ак
циялары ретінаде шығады.
25.Мемлекеттік бағалы қағаздардың түрлері
Бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... Ішкі мемлекеттік борыштың шегінде
мемлекеттік бюджетті инфляциясыз қаржыландыруды қамтамасыз ету ... ... ... ... міндеттемелер мен ұлттық жинақ
ақша облигацияларын шығарады. 1994 жылдың ... ... ... ... қағаздарының шығарылымы басталды. Мемлекеттік бағалы
қағаздар – бұл мемлекеттік ішкі борыштың болуының нысаны; эмитенті мемлекет
болатын борышқорлық бағалы қағаздар.
ҚР-дағы ... ... ... ... Түрі |Шығару мақсаты ... ... ... ... |
| | | ... |құны |
|Ұлттық банктің арнайы |Еркін өзгермелі |Ноталар портфелін |35 күн |100 АҚШ ... ... ... ... ... ... | ... |
| ... ... ... ... | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... | | ... ... |Жинақ зейнетақы |Мемлекеттік |5 жыл |100 АҚШ ... ... ... | ... |
|облигациялар (АВМЕКАМ)|активтерін қорғау|портфелін жинақ | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... арнайы |Ұлттық банкке |Қайта рәсімдеу |10 жыл |1000 ... ... ... ... | | ... ... | | | | ... ... ... |Аукцион |3, 6, 9 |100 АҚШ ... ... ... | ... 12 ... ... міндеттемесі|ағымдағы | | | ... ... | | | |
| ... | | | ... ... |Аукцион |3 ай және |1000 ... ... ... | ... | ... (МЕИКАМ) |ағымдағы | ... | |
| ... | | | |
| ... | | | ... орта | ... ... |2 және 3 |1000 теңге |
|мерзімді ... ... | |жыл | ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |Аукцион |3, 6, 9 |100 ... ... ... ... | ... 12 ай| |
|міндеттемесі (МЕККАМ) |ағымдағы | | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ішкі ... ... ... |364 күн |1000 теңге |
|займдық ұлттық жинақ |бюджеттің | | | ... (ҰЖО) ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... қарай үш түрге бөлінеді:
- дисконттық, мұндай бағалы қағаздар алғашқы нарықта инвесторларға
жеңілдікпен (номиналдық құнынан ... ... ... ... құны
бойынша өтеледі.
Мысалы, 91 күнге шығарылған, номиналдық құны 100 теңге ... ... ... 75 ... сатып алсаңыз, онда одан мынадай табыс
аласыз:
100 – 75 = 25 теңге немесе
25 теңге : 75 теңге (бастапқы салынған инвестиция) х 100% = ... ... егер 91 ... салсаңыз, онда 1 күндік табыс: 33,3% : 91
күн = 0,3659% ... ... 1 ... ... 0,3659% x 364 күн =
= 133,19% тең.
- купондық, яғни номиналдық құнына %-бен ... ... ... ... ... ... ... жылына 2-4 ретке дейін төленеді.
- аралас, яғни купон және дисконт түрінде қатар табыс ... ... Бұл ... инвестор банктің табысы 2 көзден: дисконт ... ... ... ... табыстардан құралады.
Банктің инвесторлық операция жүргізетін бағалы қағаздары 2 топқа
бөлінеді:
1) мемлекеттік бағалы ... ... ... ... қажеттілігі және оның мәні
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол тауар өндірісі және
тауар айналысының болуына негізделеді. Кез ... ... ... ... ... болып табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. ... ... онда ... ... ... және ... ... жеке және қоғамдық еңбектің ... құны мен ... ... ... ... байланысты болатын
қайшылықтар айырбас құнның әр түрлі формаларын туғызды.
Айырбас құны – бұл бір ... ... да бір ... белгілі
сәйкестікте айырбасталу қабілетін білдіреді.
1) Құнның жай және ... ... ... ... ... ... Жалпылама формасы.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ... ...... ... ... ... тауар, онда барлық басқа
тауардың құны бейнеленеді және оның делдал ретінде ... ... ... еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Экономикалық категория ретінде ... мәні оның үш ... ... ... жалпыға тікелей айырбасталу;
- айырбас құнының дербес формасы;
- еңбектің сыртқы заттық өлшемі.
Жалпыға ... ... ... оның кез ... ... ... айырбасталатынын сипаттайды. Екіншісі тауарларды сатумен байланыссыз.
Соңғы қасиеті тауар ... ... ... ақша ... ... ... ... ж.ж. ақша реформалары
Ақша реформасын өткізудің қажеттігі. Революцияға дейінгі Қазақстанда
жүргізілген ... ж.ж. ақша ... ... ... ... бар алтын монометаллизм жүйесі енгізілді. Негізгі ақша белгілеріне
92% ... ... ... ... банктің несиелік билеттері
жатты.
1917 ж. жазда Уақытша үкімет 20 және 40 ... ақша ... олар ... ... ... этикетк аларға ұқсас, бұны халық
арасында «керенки» деп атады.
Қазан рефолюциясынан кейін ақша айналысының жағдайы біршама ... Үш жыл ... ... ... ... ақшаларының массасы 48
есеге дейін өсіп кетті. Ақша 10 мың есе ... 1919 ж. ... ... ... ... ... ... есеп айырысу белгілері
айналысқа шығарылды. ... ... ... ... Қиыр
Шығыста және басқа жерлерде жергілікті ақша ... ... ... Ақша ... сан ... ... ... соғысы мен шетел ... ... ... және а қ ... «үкіметі» өздерінің ақшаларын басып шығарды.
Олардың бағамдары әр ... ... және олар ... ... қатты құнсыздануының нәтижесі: шаруашылық қатынастардың
натуралдануы мен ақшаның айналыстан ... ... ... ж. ... ... ... Х ... жаңа экономикалық саясат
(ЖЭС) қабылданды. 1921 ж. қазанда Ресей кеңестік Федеративтік Социалистік
Республикасында Мемлекеттік Банкі ұйымдастырылып, ол ... ... ... болып саналды. Мемлекеттік банктің басты міндеті ақша реформасын
жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... ЖЭС жүргізудің
нәтижесіндегі шаруашылық жағдайдың біршама жақсаруы жатады.
Ақша реформасының ... Ақша ... 2 ... жүргізілді. 1922 ж.
25 шілде және 22 қазанда КеңХалКом декретімен Мембанкке 1, 2, 3, 5, 10, ... 50 ... ... ... билеттерді шығару туралы құқық
берілді. 1 ... = ... ... 10 ... (7, 74234 г. ... ірі ақша ... да олар көбіне шаруашылық айналымына
қызмет етті. Кеңестік ақша белгілері базар, ... ... ... ... ... қосарлы айналысы – халық пен елдің экономика жағдайына қатты
әсер етті. ... ... ... ... кеңестік ақшалық
белгілерде берілді.
05.02.1924ж. ОАК және Халық комиссарлар Кеңесі декретіне байланысты
ақша реформасы ... ... 1, 3, және 5 ... ... ... 10 ... ... = 1 червонец. Валюталық нарыққа
алтын мен шетел валюталарының қатты құйылымы басталды.
1922-1924ж.ж. ақша ... ... ... ... ... ... мыс монеталардың келуі таңғажайып нәрсе деп баға берді.
(«Ақша. Несие. Банктер». Ғ.С.Сейітқасымов. 54-бет).
1.Коммерциялық емес ұйымдар мен мекемелердің шығыстары
Коммерциялық емес ... мен ... ... қағидада, жарғыда
немесе өзге бекітілген құжатта қарастырылған олардың ... ... ... бағытталған. Шығыстардың құрамы мен құрылымы ұйымның немесе
мекеме қатысушыларының қызмет бағыттарының ... ... ... ... ... пайдаланылатын әдіске қарай анықталады.
1. Шаруашылық есеп пен ... өтеу ... ... ... мен ... жұмыстың қаржылық нәтижелерін есептеп, жоспарлайды
және оларды ... ... ... ... ... рәсімдейді. Бұл жағдайда өндіріс пен қызмет көрсетуге
жұмсалатын шығындардың ... ... ... ... ұқсас болады. Бірақ құрылымында материалдық шығындардың үлес
салмағы едәуір аз болып, еңбекақы ... ... ... ... ... ... ... болады.
2. Мемлекеттік бюджеттен қаржыландыратын мекемелер сметалар жасайды.
3. Қаржы ресурстарының басқа түрлерімен қамтамасыз ететін ұйымдар мен
мекемелер ... мен ... ... жасайды.
Коммерциялық негізде жұмыс істейтін кәсіпорындардың қаржы жоспарларынан
гөрі сметаның ... ... ... ... егжей-тегжейлі
негізделсе, кірістер тек әртүрлі көздер тұрғысынан бейнеленеді.
Экономикалық жіктеме бойынша: сметаларда шығындар санатқа, ... ... ... топтастырылады.
Ағымдағы шығыстар санаты мына сыныптарды кіріктіреді:
1) тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын шығыстар;
2) сыйақы төлеу;
3) субсидиялар.
Күрделі шығыстар санаты:
- негізгі капиталды сатып алу;
- ... ... ... ... ... ... ... алу;
- ел ішіндегі күрделі трансферттер.
Кредит беру, үлескерлікпен ... ... ... ... ... капиталға үлескерлікпен қатысу;
- ерекшелігі бар ішкі несиелендіру;
- халықаралық ұйымдар акцияларын сатып алу.
Қаржыландыру санаты:
- өзгешелігі бар ішкі ... ... ішкі ... ... ... ... қағаздар бойынша
борышты өтеу;
- сыртқы борышты өтеу.
(Қ.Қ. Ілиясов, С.Құлпыбаев. «Қаржы». 181 бет).
16.Коммерциялық емес ұйымдары мен ... ... ... ... емес ... жөнге келтірілген ... бар ... ... ... ... ... ... оқу орындарын, театрларды, әр түрлі
қайырымдылық қорларды, кәсіптік ... ... ... ... жекеше бастаманы қоғамдық-пайдалы қызметпен үйлестіруге
мүмкіндік береді.
Коммерциялық емес ұйымдар (КЕҰ) ... ... ... әр ... ... ... бұл құрылымдардың іс-әрекет етуіне, мемлекеттің қатысу
дәрежесіне ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар;
- жаппай шараларға билеттер сатудан алынған қаражаттарды қоса, өнім
өткізуден түскен түсім-ақша;
- түрлі ... ... ... ... ... орындалған жұмыстар мен ... үшін ... ... түсімдері;
- мүлікті жалға беруден түскен түсім-ақша;
- халықтың қаражаттары;
- кадрларды дайындаудан түскен табыс және басқалары.
Мемлекет тиісті функцияларын ... ... ... ... ұстауға
жұмсалатын шығыстар мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен ... ... ... басқару, құқықтық тәртіпті қорғау, қорғаныс,
ішінара ... беру және ... ... ... ... маңызы жағынан екінші көзі көрсетілетін
қызметтерден, ... ... ... ... ... меншікті
қаражаттары, сондай-ақ ведомстваға қарасты кәсіпорындарда өнім өндіруден
алынған жалпы табыс ұйымның меншігіндегі ... ... ... ... ... ... ... көзі – банктердің несиелері. Бұл көзді ақылы
қызмет ... ... ... ... ... ... қаражаттарын
қайтарудың қажеттігі ұйымның несиені пайдалану уақытынан асып ... ... ... ... ... бірқалыпты жұмыс істеуін керек етеді.
Осылардан басқа, қайырымдылық мақсаттарына аударылатын аударымдар,
демеушілік қаржыландыру, ... ... ... ... ... 178 бет).
11.Қаржылық бақылаудың мәні мен маңызы. Қаржылық бақылаудың сыныптамасы.
Қаржылық бақылау – қаржы ... ... ... ... бөлу және оларды пайдаланудың негізділігін ... ... ... Қаржылық бақылау қаржыны ... ... ... Ол ... қаржылық жоспарлау, қаржыны оперативті
басқару сияқты басқа элементтерімен ... ... және бір ... ... ... ... экономикалық категория ретіндегі қаржыға
бақыляау функциясының тән болуымен объективті түрде шарттасылған. ... ... ... ... ... ... бөлу ... процесіне қоғам, ең алдымен мемлекет тарапынан ықпал ... ... ... ... – қаржының ішкі қасиеті, ал қаржылық
бақылау ... тән ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ғылыми негізделген қаржы саясатын, тиімді қаржы ... ... ... ... ... ... ... өзгешелігі – оның ақша нысанында жүзеге асырылатындығында. ҚБ
функциялары: 1) қаражаттардың жұмсалуын тексеру; 2) қаржы ... ... ... ... ... ... ... мен толымдылығын тексеру; 3) есеп және ... ... ... сыныптамасы субъектілердегі айырмашылықтарға, ... ... ... ... ... ... ... Осы белгілерге қарай, ҚБ 3 бағыт бойынша: ... ... ... ... әдістері бойынша жіктеледі.
ҚР-ң қазіргі ҚБ жүйесі оны жүзеге асыратын субъектілерге ... ... ... бақылау болып ажыратылады.
Мемлекеттік ҚБ мемлекеттік ҚБ объектілерінің республикалық және
жергілікті ... ... ... ... ... есептеме алу
және жүргізу, ... ... ... ... гранттарын,
активтерін, мемлекет кепілдік берген қарыздарды мемлекеттік ... ... ... өз ... ... ақшаны пайдалану
бөлігіндегі қызметінің ҚР-ның заңдарына ... ... ... бағыныштылығы мен меншік нысанына
қарамастан бақылаудың кез келген объектісіне қолданылады. Мұны мемлекеттік
билік пен ... ... ... бақылау – салық заңнамасының атқарылуы, бюджетке салық пен
басқа төлемдердің, ... ... ... ... ... ... және дер ... аударылуын қамтамасыз етеді.
Бюджеттік бақылау – тексерістік және ... ... ... ... елдің негізгі қаржы жоспарының – ... ... мен ... ... ... бақылау.
Банктік қадағалау – несие ресурстарын қалыптастыру және ... ... ... ... процесінде, қолма-қол ақшасыз есеп
айырысқанда және басқа ... ... ... ... ... тауарлар мен көлік құралдарын, оларды
есепке алуды кедендік рәсімдеу кезінде де, сондай-ақ кедендік тексермеде де
құжаттар мен ... ... ... ... ... ... және ... қаржы түсінігі
Кез келген қоғамда мемлекет бірқатар факторларға: қоғам ... ... ... ... ... қалыптасқан дәстүрлерге, сыртқы
факторларға ... ... ... ... ... мемлекеттің
қоғамдағы экономикалық қызметі мына функцияларда білінеді:
1) экономикалық дамудың қалыпты дамуына құқықтық базаны анықтау;
2) монополиялық қызметті шектеу және бәсекелестікті ... ... мен ... ... ... экономиканы тұрақтандыру;
5) ресурстарды тұрақтандыру.
Нарықтық жүйе табыстар мен байлықты алғашқы бөлуде ... ... ... оларды қайта бөледі. Мемлекет
азаматтардың ... ... үшін ... салудың, трансферттердің,
жалақыны реттеудің, бағалардың жүйелерін ... ... ... ... іс-қимылы экономикалық жағдайдың
ауытқулары туғызатын жұмыспен ... және ... ... ... ... өсуді ынталандыру жөніндегі шараларды қамтиды.
Экономикалық ресурстарды ... бөлу 2 ... ... ... ... ... бірқатар тауарларды өндірудің тепе-теңдік көлемінің олардың оңтайлы
көлемінен ауытқуы;
2) ресурстарды бөлуден нарықтың бас ... ... ... ... және ... ... ... мен өндіру үшін оларды
жеткілікті бөлмеу.
Мемлекеттің қаржысы ... ... ... ... ... үшін оны ... ақша ... қамтамасыз ететін
елдің қаржы жүйесінің маңызды сферасы болып табылады. ... ... ... ... ... оның кәсіпорындарының қаржы
ресурстарын қалыптастырып, алынған ... ... пен ... ... ... ... үшін ... өнімнің
құны мен ұлттық байлықтың бір бөлігін бөлу және қайта бөлумен байланысты
болатын ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекет ... ... ... ... емес: олардың
құрамында жеке оқшауланған буындар бөлінеді, олардың әрқайсысы өзгеше
функцияларды орындайды. Мемлекеттің ... ... және ... ... етеді және мемлекеттік бюджетті, бюджеттен тыс
қорларды, мемлекеттік несиені, мемлекеттік және муниципалдық ... ... ... кіріктіреді.
Аталған буындардың түрлі функциялық арналымының арқасында мемлекет
экономикалық, әлеуметтік, саяси процестердің үлкен спектріне, ... ... ... ... ... ... Экономикалық және әлеуметтік
сфераға мемлекеттік басшылықтың ... ... ... ... (республикалық) және жергілікті (муниципалдық) қаржылар
болып бөлінеді.
(«Қаржы». ... ... 187, 193 ... ... және ... қызметінің қаржылық нәтижелері
Кәсіпорындардың өндірістік және коммерциялық қызметі негізгі өндірістік
капиталдарды – негізгі және айналым капиталдарын пайдаланумен байланысты
болады. ... ... ... ... ... тұрақты
толық айналымы болып отырады. Бұған ...... ... ... ... мен ... ... сатып алу, көбейту немесе олардың орнын
толтыру үшін ... ... ... ... ... ... құралдары
мен еңбек заттарынан тұратын, құн нысынында көрінетін өндіріс құрал –
жабдықтары негізгі және ... ... ... ... ... ұзақ ... айналымынан тыс активтердің жаңа
түрлерінің бірі – МЕА. МЕА – ... ... ... алу үшін ұзақ ... ... ... материалдық емес объектіліер.
Негізгі өндірістік капиталдар мен МЕА өндіріс процесінде ұзақ ... ... және ... құнын біатіндеп, бөліп – бөліп тозығына ... ... ... көшіреді. Көшу процесін амортизация, көшірілген құнның
үлесін амортизация нормасы, ал бұл үлестің ақшалай көрінісін амортизациялық
аударымдар деп ... ... ... ... ... ... ... Бұл нәтижелік өнімді өткізуден ... ... ... ... ... мен ... қаржы – шаруашылық қызметінің нәтижелері
жеке көрсеткіштер бойынша тиісті есепте ... ... ... ... табыс пен оның өзіндік құны арасындағы ... ... ... ... емес ... ... табыс – активтерді
пайдалануға беруден, бағалы қағаздарды қайта бағалаудан және т.с.с. алынған
қаржылық нәтиже.
Негізгі қызметтен алынған табыс пен ... емес ... ... соммасы салық салынғанға дейінгі кәдімгі қызметтен алынған ... құн ... ... ... және оған ... ... айырмасы ретінде анықталады.
2.Нарықтық экономикадағы несиенің функциялары
Несие – бұл пайыз төлеу және ... ... ... пайдалануға
(қарызға) берілетін саудалық капитал қозғалысы.
Несие – ... ... ... ретінде экономикалық дамудың
ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық субъектілерімен қатар,
мемлекет те , үкімет те, сондай – ақ жеке ... да ... ... орны мен ... оның ... қызметтерімен
сипатталады:
- қайта бөлу;
- айналыс шығындарын үнемдеу;
- айналыстағы нақты ақшалардың орнына уақытша алмастыру;
- капиталдың шоғырлануын жеделдету;
- ғылыми - ... ... ... ... ... бөлу қызметі кез келген елдің ұлттық экономикасының
толыққанды жұмыс жасауына өз үлесін қосады. Осы қызмет ... ... бір ... ... бір ... капитал ағымы болады.
2) Несиенің айналыс шығындарын үнемдеу ... іс ... ... ... ... ... Қарыз алушылардың ... ... ... ... ... ... ... үшін несиені пайдаланады. Бұл айналыс ... ... ... ... ... ... уақытша алмастыру қызметі іске
асу процесінде тек қана тауар ... ... ... ... ... ауыстыра отырып, ақша айналысын да жылдамдатады. Бұл ... ... ... ... ... карточкалар көмегіиен жүзеге асады.
4) Капиталдың шоғырлану процесі қызметі экономиканың тұрақты дамуына
жағдайжасау үшін ... ... ... ... ... ... несиенің
бұл қызметі өндірістің ауқымын ұлғайта отырып, пайда алуға ... ... ...... ... жеделдету қызметі ғылыми –
техникалық ұйымдастыру ... ... ... ... ... өндіріске ғылыми – техникаларды жаңалық ретінде ... ... ... ... ... айналымы және несие. Мақыш С.Б., 73 бет).
4.Салық салудың жалпы теориялары
Салықтар – тауарлы ... ... ... ... ... ... ... болуымен, оған әскер, сот, қызметкерлер ұстауға
қаражаттың қажет болуынан ... ... ...... бір ... және ... бір көлемде
алынатын, заң бойынша қарастырылған міндетті төлемдер.
Салықтардың жалпы теориясы – салықтар мен ... салу ... ... ... ... теория деп аталады. Бұл теорияға
мынадай теориялардың түрлері жатады.
1) Салықтардың ... ...... ... ... бұл азаматтар
мен мемлекет арасындағы өзара келісім нәтижесі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін салық төлеу, яғни
мемлекетпен айырбас процесі жүреді.
2) Салықтардың рахаттану теориясы – идеясы бойынша салықтар мемлекеттік
азаматтар мен ... ... ... бір ... ... ... ... төлеу.
3) Салықтардың классикалық теориясы – идеясы ... ... ... ... ... ... ... үшін қажетті ақшалай қоры.
4) Салықтардың кейнсиандық теориясы – идеясы бойынша ... бұл ... ... ең негізгі құралы болып және бұл құрал ең ... ... ... ... теориясы – бұл салықтардың сақтандыру
ретіндегі төлемі.
6) Ұсынысты ... ... – бұл ... ... ... тауарлар импортына салық салу
Акциздер – бағаға қосылатын және сатып алушы төлейтін тауарларға
салынатын жанама ... бір ... ... ... ... ... ... айырмашылықты ерекшеліктеріне қарай монопольды түрде
жоғары бағалары мен тұрақты сұранымы ... ... ... ... және жеке дара ... деп ... ... тауарлар мен қызметтердің құнына пайызбен жалпы айналымнан
өндіріледі. Оларға ... ... ... ... салықтарды
жатқызуға болады. Ал жеке-дара акциздер ... көп ... ... ... ... ... және ҚР-ның аумағына импортталатын
тауарлардың тізбесі және акцизделетін қызмет түрлері.
Акциз ... ... ҚР ... ... және ҚР ... ... ... қызмет түрлеріне салынады.
Акциз салығын төлеушілер:
1) ҚР-ның аумағында акцизделетін тауарлар ... жеке және ... ... ... ... ... ... импорттайтын жеке
және заңды тұлғалар.
3) ҚР аумағында ... және ... ... ... ... саудада
өткізуді жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар.
4) Егер ҚР-ның заңдарына сәйкес бұрын ҚР ... ... ... ... төленбесе, тәркіленген, иесі жоқ акцизделетін тауарларды,
сондай-ақ мұрагерлік құқығы бойынша мемлекетке өткен және ҚР-ның ... ... ... ... ... ... өткізуді жүзеге
асыратын жеке және заңды тұлғалар.
5) Резидент емес заңды тұлғалар және олардың құрылымдық бөлімшелері.
6) ҚР аумағында ... ... ... ... ... жеке ... ... Республикасының 1999 жылы 16 шілдедегі ғ440-1 заңына сәйкес
акцизделетін тауарлардың тізбесі:
1) спирттің барлық түрлері;
2) арақ;
3) ... ... ... ... күшейтілген шырындар мен бальзамдар;
5) шарап;
6) коньяк;
7) шампан шарабы;
8) сыра;
9) шарап ... ... ... ... темекі бар басқа да өнімдер;
12) бекіре және қызыл балық, бекіре және ... ... ... бекіре
және қызыл балық және уылдырықтан дайындалған жеңсік тамақтар.
24.Салықтың түрлері және олардың жіктелуі
Салықтар бірнеше белгілер бойынша ... ... алу ... ... ... салу объектісі бойынша: тікелей
және жанама ... ... ... ... және ... ... Салық көлемін анықтау тәсілі бойынша: үйлесімді, үдемелі және
кемімелі ... ... ... ... ... және ... салықтар;
5. Салықтарды төлеуге байланысты: заттай және ақшалай салықтар;
6. Салықтардың қолданылу қызметтеріне орай: жай және төтенше салықтар;
7. Салық базасының пайда ... және ... ... ... ... және пассивті салық;
8. Салықтардың төленуіне қарай: тұрақты және біржолғы салықтар.
1) Тікелей салық – тікелей табыс, немесе меншік иеленушілерден алынады.
Оған ... ... ... ... жеке ... жер ... ... әлеуметтік салық, жер салығы, мүлік салығы.
Жанама салық – тауар ... ... және ... ... ... ... ... қосылған құн салығы, акциз салығы.
2) Нақтылы салық – салық төлеушінің салық салу объектісінен алынатын
табысының мөлшеріне байланысты ... яғни ... ... ... сыртқы
белгісіне қарай алынады. Оларға жер, мүлік, бағалы қағаздармен жүргізілетін
операцияларға салынатын салықтар жатады.
Дербес салық – бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты алынады. Оларға заңды және жеке
тұлғалардан алынатын ... ... ... Үйлесімді салық – бұл салық объектісінің өсуіне немесе азаюына
байланыссыз бірқалыпты ставка ... М: ... ... ... – бұл ... ... ... байланысты өсетін ставка
түрі. М: жеке табыс ... ... ... ... – салық объектісінің өсуіне байланысты кеми түсетін
ставка түрі. М: ол ең көп ... ... ... ... – бұл кез келген мақсатқа жұмсалудағы салықтың түрлері.
Оларға: ҚҚС, акциз, мүлік салығы.
Мақсатты салық – бұл ... бір ... ... ... ... ... әлеуметтік, көлік құралдары салығы жатады.
5) Заттай салық – белгіленген ... ... ... формада болады.
Ақшалай салық – тек ақшалай төленеді.
6) Жай салық – мемлекеттің қалыпты жұмыс деңгейінде қолданады.
Төтенше салық – ... ... орын ... ... ... ... – ағымдық шаруашылық және ... ... ... М: жеке ... ... ҚҚС, ... ... – салық төлеушінің ақшаны қайдан алатыны қызықтырмайтын
түрде салынатын салық.
8) Тұрақты салық – ... бір ... ... ... болатын салық.
Біржолғы салық – бұл қоғамда орын алған жағдайда болатын салық түрі.
8.ЕДБ-нің ... ... ... ... және ... ... операциясы – сол банк Акционерлік қоғам болып табылса
немесе өзге де бір мақсаттарда ... ... ... ... болса,
жүргізетін қызметі.
Инвестициялық қызметі деп банктердің салыстырмалы ұзақ мерзім ішінде
қызмет ететін бағалы қағаздарға ақша қаражаттарын ... ... ... бағалы қағаздармен жасалатын
операцияларды сипаттайды. Банктің ... ... ... ... 2 ... ... қор және ... бағалы қағаздар.
Қор бағалы қағаздарының өзін 2 топқа бөледі:
1) мемлекеттің бағалы қағаздары.
2) мемлекеттік емес.
Коммерциялық бағалы қағаздар келесідей: ... ... ... ... және ... сертификаттары, депозиторлық қолхаттар.
Банктердің инвестициялық операциясы – жаңа бағалы қағаздарға қаражат
орналастыруға кепілдік ... ... ... ... ... ... қай ... шығаруға және ұсынысты қалай жасауға болатыны жайлы кеңес
беруді ... ... ... қызметі инвестициялық саясат
көмегімен жүзеге асырылады.
Коммерциялық банктердің инвестициялық ... ... ... ... қамтамасыз ету, ... ... ... ету. ... ... ... – банк
қызметінің тұрақты жұмыс жасауын, ... ... ... ... ... ... ету мақсатында инвестициялар портфелін басқару
стратегиялар жасауға және іске асыруға ... ... ... ... ... салық теориясы
Реттеушілік – салықтың негізгі қызметі. Осы қызмет арқылы салықтар ел
экономикасына өз ықпалын тигізеді, яғни салықтық ... ... ... ... ең ... ... бұл өндірістің дамуына ықпал ету, салық
түрлері, салық ставкалары, салық ... ... салу ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда көрсетілген салықтық реттеудің тетіктерін тек қана өндірістің
дамуын реттеп қана қоймайды, ... ... ақша және баға ... ... ... ... және орта ... дамыту жұмыстарын
жүзеге асырады. әрине салықтық реттеу тетіктері тиімді қызмет атқару үшін
олардың басқа да ... ... ... ... ... Салықтық
реттеуде салық ставкалары мен салық жеңілдіктерінің алатын орны ерекше.
Себебі ғылыми негізделмеген, шектен тыс ... ... ... төмендетіп, өндірістің қарқынын бәсеңдетеді. Сондай-ақ мемлекеттік
бюджеттің кірісінің азаюына әкеліп соқтырады.
Салық – ... ... ... ... Салықты белгілеуде
тұрақты салық қатынастары пайда болады. Тұрақтылықты мынадан байқауға
болады, яғни ... жеке ... ... ... ... ... Мәселен, бір тұлғаның нақты салық салу объектісі бар болса, ол
салық ... ... ... ... ... ... ... төлеу арқылы жүйелі төлемдерге
алып бармауы тиіс. ... ... ... ... үшін салық төлеу жеке
төлемдік сипатта болады немесе кейде кенеттен салық төлеу сипаты пайда
болады.
20.Тұрғын үй ... ... ... іс-әрекеті
Тұрғын үй құрылысы жинақтары ... ... ... ... жақсартудың жаңа жүйелік несиелеу тәсілі болып табылады. ... ... ... (ТҚЖ) ... ... 2000 жылғы 7-желтоқсандағы
«Тұрғын үй жинақтары туралы» ҚР заңының ... ... ... ... ... ТҚЖ ... ... оның жарғылық капиталдағы үлесінде 100
пайызбен мемлекет ... ... ең ... ерекшелігі – ТҚЖ Банкінде тұрғындардың өз шоттарында
салымдарын салып ... ... ала ... ... ... белгілі
шарттарға сәйкес алғалы отырған тұрғын үйдің немесе оның жөндеу ... ... ақша ... кем ... 50%-ын ... ... ... барып банк қалған қажетті соманы өте төмен ... ... үй ... ... ... ... ... клиенттің жинаған
ақшасы, банктің сыйақысы және мемлекеттің сыйақысы жатады.
Банктегі салымшылардың ... үй ... ... ... 3 жыл. ... мерзімі шектеулі емес.
«Тұрғын үй құрылысы ... ... ... клиенттермен жұмысын 29
қыркүйек 2003 жылы бастады. ТҚЖБ-нің салымдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері
жылына 1,5%, ал тұрғын қарыздары ... ... ... 6,5%-ға дейінгі
аралықта. Тұрғын үй қарыздары 15 жылға дейінгі мерзімге беріледі.
Бұл банктің ... ... ... ... үй жинақ кассалары
негіз болды. Ол Германияда 1924 жылы ... ... ... базасы жылдан жылға көбейе түсуде. Соңғы мәліметтер
бойынша олардың саны 25 000 болып, ... ... ... – 19 миллиард
құрады.
15.Вексельдермен есептесу және олардың түрлері
Вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген ... ... ... ... – тауар-ақша қатынастарын және коммерциялық несиені дамытуда
ертеден келе жатқан ең бір басты қаржылық құрал. Егер ... өз ... ... отырса, оған ... ... ... ... ... онша қиын ... Ол үшін ... сенімді
серігіне тауарды вексельге айырбастап ... ... ... ҚР ... ... ... ... төлем
құралдарының жетіспеушілігі, ... ... ... ... және ... ... ... төлемдер жиналуы
жағдайында қолма-қол аөшасыз есеп ретінде вексельге деген ынта аса ... ... ... ... ... және ... тауарлармен
немесе ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты ... ... ... ... ... та ... вексель тауарларды сату және сатып алу ... ... ... Мұндай вексель нақты тауар ... яғни ол сату ... ... ... ... ... жасалған шақта сатып алушының қажетті мөлшерде бос ақшасы
болмаған жағдайда оның ... ... ... ... ... – вексельді
ұсынады.
Несие келісімдерінің ақсшалай түрін рәсімдеу ... ... ... Оған ... ... ... және басқа банк емес ... ... ... ... ... ... нарығында өзіне қаржы
тарту мақсатымен бір банктің басқа банкке берген тратталары дәлел ... ... ... деп ... ... мерзімді қаржылық
міндеттемелерді айтады. траст ... ақша ... ... ... ... ... ... бойынша вексель
міндеттемелерін беруде.
Жалған ... беру ... не ... не ақша ... байланысты емес. Оларға қола, достық, қарсы жүретін вексельдер
жатады.
14.Жеке табыс салығы: объектілері, субъектілері, ставкалары, жеңілдіктері.
Жеке табыс салығы – жеке ... ең ... ... ... ... ... ... тапқан табыстарынан немесе табыс көздерінің бір
бөлігін салық ретінде аударып ... ... ... ... ... ... жеке ... ставкаларын төмендетіп, салық төлеу тәртібін ... ... бір ... келтіруді атап өтті, яғни мұны жеке тұлғаларға халықятың
әлеуметтік жағдайының жақсаруына қосқан үлесі ретінде қарауға болады.
Жеке табыс ...... салу ... бар жеке ... ... емес жеке тұлғалар жеке табыс салығы ... ... ... және жеке ... салығы бойынша салық декларациясын табыс етеді.
Жеке табыс салығы бойынша негізінен екі ... салу ... ... ... көзінен салық салынатын табыстар;
2) төлем көзінен салық салынбайтын табыстар.
Төлем көзінен салық салынатын табыстар – ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың ақшалай түрде алған барлық
табыстарының ... ... ... және оның ... ... ... ... 2) біржолғы төлемдерден алынған табыс; 3) жинақтаушы
зейнетақы қорларынан ... ... 4) ... сыйақылар, ұтыстар
түріндегі табыс; 5) стипендиялар; 6) жианқтаушы сақтандыру шарттары бойынша
табыс.
Төлем көзінен салық салынбайтын ... ... ... жеке ... салық салынатын табысы;
3) адвокаттар мен жеке нотариустардың табысы;
4) өзге де табыстар жатады.
Жеке табыс салығының ... ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет
туралы заңында белгіленген, жылына ең төменгі жалақының 12 еселенген
мөлшерінен ... ... ... ... ... салынатын
кірістеріне қызметкерлердің тоқсан ішіндегі орташа айлық кірісі ең
төменгі жалақы мөлшерінен ... ... «0» ... ... ... ... мен ... түріндегі табыстарға 15%-дық ставка
бойынша;
- адвокаттардың және ... ... ... ... ... ... бастап барлық жеке тұлғалар үшін жеке табыс салығы 10%-дық
белгіленген мөлшерлемесі енгізілді.
Жеке табыс салығының салық жеңілдіктері 2 топқа бөлінеді:
1) ... ... ... емес жеңілдіктеріне салық төлеушінің өзіне және асырауындағы
адамдарға, сонлай-ақ мүгедектерге, қарт адамдарға ... ... ... ... ... емес ... ... стандартты салық жеңілдіктерінен
айырмашылығы – оның салық төлеушінің нақты жұмсаған шығындармен байланысты
болуында.
23.Банкаралық несие ресурстары нарығы
Нарық жағдайында ... ... ... өсіру мәселелері және
оның тұрақтылығын қамтамасыз ету бірінші дәрежелі маңызға ие.
Банкаралық ақша нарығында бос несиелік қаражаттар жетіспеген жағдайда
коммерциялық банк ... ... ... несие ала алады. Банкаралық
несиелік ... ... ... ... арасындағы қозғалысы,
айналымдағы ақша массасы көлемінің ... ... Ол тек ... ақша массасы агрегаттарының М0, М1, М2, М3 – ... ... ... ... ... ... ... несиелік ресурстар және ОБ-тің ақша эмиссиясы негізінде ғана
жасайды.
Коммерциялық банктер басқа кез ... ... ... ... ... ... акциялар, облигациялар, депозиттік және ... ... ... ... ... бар. бұл ... ... депозиттік және жинақ сертификаттарын шығару жолымен жинақтау
құқығы бар. Бұл ... ... ... ... емес ... ...... ресурстық потенциалының тұрақтылығын
қолдану үшін ресурстарды қалыптастырудың маңызды көзі. Банкаралық ... ... ... ... мақсатында жүзеге асырылады және
негізінен ... ... ... болады. Банкаралық займдар
корреспонденттік қатынастар шеңберінде жүреді және банк ресурстарының басқа
көздеріне ... ... ... ... ... ... ... банкаралық ақша нарығынан тартылады;
2) банкаралық несиелерді тарту клирингтік орталықтағы ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
1. Ақша жүйесінің ұғымы және оның элементтері
Ақша жүйесі – қандай да бір елде ақша ... ... ... ... ... ... ... өркениеттегі
ақша жүйелерінің жекелеген элементтері ежелден белігілі, әрі олар құнның
ақшалай жүйесі. ХІ-ХҮІІ ғасырдан ... ... ... жүйесі өз эвалюциясында ақша-тауар қатынасының даму
деңгейіне ... ... ... ... ... ұшырады.
Әрбір мемлекеттің өз ақша жүйесі бар. Ол мынандай элементтерді қамтиды.
- ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі;
- ақша ... ... ақша ... ... ... ... тәртібі және
қамтамасыз ету сипаты:
- ақша валюта бағалы несие тұрғысынан реттеудің ... ... ... ... , оны шет ... ... айырбастаудың
тәртібі.
1. ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі мыналар – ақша ... ... ... жасау, жоспарлдау , ақша айналымының
тұрақтылығы, икемділігі, ақшаны ... ... ... банк ... ... ақша - ... ... татуар бағаларын өтеуге қызмет ететін заңмен
бекітілген ақша белгісі. ҚР ақша бірілігі 100 тыиыннан тұратын ... ... Ақша – ... – Заңды төлем құралдары – қағаз және несие ақшалар –
ақшаның түрлеріне жатады.
4. Ақша несие айналымының ... – ақша ... ... ...... ... реттеуші органдардың құқығы мен міндеттердің
жиынтығын білдіреді.
5. Ақша белгілерінің түрлері, оларды шығарудың тәртібі және қамтамасыз
ету сипаты. Барлық ... ... ... ... құны ... ... ... бакнот пен тиыннан тұратын айнаымдағы
мемлекеттің ақша белгілері., ақша ... ... ... ұйымдастыруды оратлық банк жүзеге асырады. ҰБ банкноттары
мен тиында ... ... ... ... ... ... ... оны шет елдік валютаға айрыбастау тәртібі.
Валюта бағамы – бұл басқа елдің ақша ... ... бір ... ... ... ... шет ... валютаға айырбастау
«Валюталық реттеу туралы» ҚР заңында белгіленген.
2. ... ... ... ... сапалы жаңа кезең әлемдік ақша арқылы
өрнектеледі. Ақшаның барлық қасиеттерін өзіне ... ... ... ... ... ... болып табылады, ол қазыналық және
төлем құралы ... ... ... ... К. ... ... ... жәе жаппай төлем құралы ретінде ақша ... ... ... өз ... ғана ... ... бірге әрекет ету әдісі
бойынша ... ... ... ... ... ... байланысты
әлемдік ақшалардың табиғаты, экономикалық категория ... ... ... айқын көрініс табады.
Қазіргі таңда айналымда алтын монеталық жоқ ... ... ... ... ... ... ақша ретінде алтын
құйма және еркін айырбасталынады. Валюта түрінде ... ... ... ... ... ақша ... доллар, евро және фунт
стерлинг жатады.
Әлемдік ақша ... ...... ... ... бірліктері, атап айтқан ХВҚ тарапынан айналысқа ақша шығару .
қарыз бердің арнайы ... ... ... ... есептік бірлігі
(ЭКО) ол евроға ауысты.
3. Ақша айналысының ... ... ... ақша ... тауарлар массасының, оларың баға
деңгейлерінің және ақша айналысы жылдамдығының арасынжағы ... ... ... заңмен реттеледі.
К. Маркс мынандай ақша айналысының заңын ашып берді. ... және ... ... ... орындауға қажетті ақша
мөлшері ақшалай бірлік айланысының ... ... ... баға ... тең болуы керек.
М – ақша массасы, Т – тауар массасы, Б – ... ... ... ... – ақша ... алтын алтын орыдаған кезде
айналысқа ... ақша ... ... ... ... жолмен
реттелген. Егер ақша нақты қажетті деңгейден асып кетсе онда ... ... осы ... яғни жеке ... ... кететін.
К. Маркстың айналыс заңына сәйкес қағаз ақша ... ... ... ... ... ... шектелуі керек.
4. Ақшаның қыметтері
ақша құн ... Ол ... ... ... ... ... негізгі 5 қызметі бар.
1)Айналыс құралы. Бұл ... ... ... айналымының Т = АТ
классикалық формуласының көмегімен ашуға ... Бұл ... ... ... ... ролін атқарады. Оның негізі ... ... ... Айналыс құралы тауарлар мен қызметтерді сатып алу үшін,
сонымен бірге қарыздарды төлеу үшін ... ... ... Бұл ... Т – А – Т ... барысында Т –А және А – Т
деген 2 метафорға бөлініп шығады. Ақшаның сатушыға ... гөрі ... ... ... Тауар салынғаннан ... ... ... тұседі. Төлем құралы қызметіндегі ақшалар көптеген ... ... мен ... ... ... ... ... құралы қызметін несие, қарыз міндеттемелері де ... ... ... ... ... ... ... жәрдем ақы, степендия,
зейнетақы, облиация, ипотекаға несие беру ... және ... ... ... ... адамдардың көз жауын алды,
сондықтан оны жинау мен ... ... ... бұл қор кез – ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыруға мүмкіндік береді.
Бұл жағдайда ақша жинақ қызметін ... ... ... ... те ... қоры және ... қоры ретіде қорлану ... ... ... ... ... ... ... Әлемдік ақшалар.
Ақша реформасының дамуындағы жаңа кезең әлемдік ақша ... ... ... ... ақша жаппай төлем құралы қызметі
атқарады. Және ол ... ... ... ... ... ... ... қазір атын құймалар және еркін ... ... ... ... евро фунт, стерлинг.
5) Құн өлшемі - ол ақшаны негізгі қызметі. Ол ... ... ... ... ... туар ... ... өнімі болып
табылады. Сондықтан да өзіндік құны бар ... ... ... құнының
төлемі болып табылады. Демек, құн өлшем – бұл ақша бірлігі, ол тауалар мен
қызметтер ... ... және ... үшін ... Ақша массасы, ақша агрегаттары жән ... ... ... ... ... және ... жеке тұлғаларға,
сондай-ақ мемлекеттке тиесілі сатып алу және ... ... ... ақша ... ... Оған ... ... яғни халықтың қолыдағы, сондай-ақ ... ... ... барлық металл мен тиындар
кіреді. Аша массы ... ақша мен ... ... мен ... ... олардың банктік депозиттерін немесе санын ақшаларын
құрайды.
Қазақстандағы мынандай ақша агрегаттары қолднады.
М1 – ... ... ... ... = М0 – ... тұлғаның есеп айырысу, ағымдық арнайы, чектік
шоттардағы қаражат, банк ... ... ... ( ... ... = М1 – ... ... мерзімді салымдағы.
М3 =М2 – Мемлекеттік қарыз олблгацияларын, депозиттік сертификаттар.
Екінші ... ... ... ... ... ең көп таралған делделдық қызметтерінің бір
түрі – ...... ... қызметеріді жабдықтаушылардан төлем
құжаттарын сатып ... ... ... ... кез ... ... ... бөлігі болып табылады. Тәуекелді
қалпына келтірі.
Факторинг – жадықтаушы ... ... ... мен ... шін ... төлем талабын банкке сатумен ... ... ... төленбеген төлем талабының иесі ретінде борышқордың несиелік
қабілетін ... де ... ... ... байланысты тәукелген
барады. Келісімшартқа ... банк ... ... ... өтегеніне қарамастан төлем талабындағы ... ... ... ... 3 ... ... Факторингтік компанияөздерінің клиенттерінен шот – фактураны ... ... ... ... ... ... ... шарт жасаушы өнеркәсіптік немес
сауда фирмасы.
3. Кәсіпорын – тауарды сатып алушы фирма. ... ... және ... ... ... ... ... операциялар мыналар бойынша жүзеге асыылады.
- жеке тұлғалардың қарыз міндеттемелері бйынша
- ... ... ... талаптары бойынша
- кәсіпорыдармен ұйым міндеттемелері бойынша
- кәсіпорыдардың филиалдарымен бөлімшелерінің міндеттемелері бойынша.
Факторингтің ашық және ... ... ... Ашық – ... ... ... қатысатындағы туарлы алдын ала хабар етеді.
Жабық берешеке ... тік ... ... ... тураы айтып
жеткізеді.
7) Инвестициялы қордың құрудағы әлемдік тәжірибесі және оның Қазастандағы
перспективалары.
Қазақстан Республикасында инвестициялық ... екі түрі ... ... ... қор ... Үлестік жарна инвестициялық қоры. (ҮЖИҚ) олар келесі форада болуы
мүмкін: ашық ... ... ... ҮЖИҚ ҚР ... қорлар туралы» заңында елгіленген тәртіп пен
шарт ... ... ... оның ... ... үлесіне
үлестік жарнасын сатып алуды талап ... ... ... ... ҮЖИҚ үлес жарнасын иеленушіге жанатын үлес жарнасын
компания басқарушысынан сатып ... ... ... құқы жоқ.
ҮЖИҚ қызметі «ивестициялық қор ... ... ... ҮЖИҚ
активтерін тек қана жоғрғы сенімді құралда инвестициялайды. Мемлекеттік
құнды ... ... ... ... ... ... жоғары корпаративті бағалы қағаздар.
ҚР да 6 ... 2004 жыл № 575-11 ... ... ... қоры» құрылды. Оның құрылтайшысы ҚР Үкіметі ... қор ... ... ҚР ... ... ... асыруға жәрдемдесу болып табылады.
ҮЖИҚ шет елде ... түде ... және ... ие қаржылық
институы. Қазіргі кезде әлемде 50 мың ҮЖИҚ ар. ... ... ... ... ... мүмкіндіктері бар. Олардың
көпілігі шағын салымылаы ... ... ... Ең бастысы, халық ҮЖИҚ
кіріп алып ... ... ... кәсіби мамандарға, жоғарғы
девиденттер алу үшін қолдана ... Кей ... ... өсімі 40-50 % -
ға дейін барады.
Ресейде бірінші ҮЖИҚ тіпті 1996 жылы ... ... 5 ... кейін олардың
кейіреулері жылына 125 % - ға дейін пайа тапты.
8) ЕДБ – ң ... ... және ... Банк ... ... мәні ... ... органдардан ажырататын
функцияларды орындаудан сипаттауға болады.
Қазіргі ... ... ... қызметтерге бұрынғыша салымдар тарту
мен қарыздар беру жатады.
«ҚР-дағы ... және ... ... ... Заңға сәйкес банктер
мынандай операцияларды орындай алады.
- ақылы негізде депозиттер тату;
- клиенттер мен банк ... ... ... және ... ... ... ... мерзімдік, төлемдік шарттармен заңды және жеке
тұлғаларға несиелер беру.
- ... ... ... ... ... ... шығару (чек, вексель, аккредетив, акция т.б.)
- төлем ... ... алы, ... ... ... қызмет көрсету;
- лезингтік операциялады жүзеге асыру;
- трастық ызмет көрсету;
- банктік ... ... ... ... сейфтік ызмет көрсету;
- уақытша бос қаражаттарды жинақтау;
- экономиканы және халықты несиелендіру;
- қолма-қол есеп ... ... ... ... басқа да қаржылық қызметтер көрсету;
Ұлттық банктің арнайы лицензиясы бар ... ... ... да ... жүзеге асыра алады. Соның ішінде шет ел ... ... ... ... ... мен ... ... жоспарлау – қаржы механизімінің маңызды бөлігі. Қаржы
жоспарлаудың ... ... ол ... формада қаржының өндірістік
материалдық заттай элменттеріне ... оның ... ... ақша
қатысқан өндірістегі тікелей бөлігін ... ақша ... ... ... ықпалдылығын қажет ететін құн формасыда
жүзеге асады.
Қаржыны жоспарлаудың объектісі табыстар мне жинақ ақшаларды ұру, ... ... және ... ... ... ... ... мақсаты.
Жоспар – бұл іс ... ... ... ... өткізу мерзімін
анықтйтын өзара байланысты бір мақсатты ... ... ...... құру ... ұйымдастырудың және бақылауды
қамтитын ... және ... ... процес. Нақты
экономикады шаруашылыты жүргізуде ... ... ... ... әсер ... ... ... байланысты
болжау түрінде өткізіледі.
Болжау – арнайы ғылыми зерттеу ... ... ... ... болатын жағдаймен анықталады.
Болжамдау – қандай да құбылыстың, объектінің ... ... ... ... болжаудың жасалуы.
Қаржы жоспары елгілері бойынша бастапқы және ... ... ... ... ... жоспарына материалдық өнідіріс саласы немесе оның
қаржылық жоспарлары, ... ... емес ... ... ... ... жоспары – жалпы мемлекеттік саланың және аумақтық
қыржылық ... ... ... мен ... ... еп өндірістік капиталды
қалыптастыр, өнім өндіріп, оны өткізу, мен ... ... ... ... ... ... ... оларды бөлу және пайдалану
процесіндегі эономикалық ... ... емн ... ... ... қызметінің процесінде
қаржылық қорлар ... ... және ... маңызды аржы
қорлары бар.
1. Жарғылық қор – мемлекетпен және ... да ... ... көлемі көрсееді.
2. Тұтыну қоры – еңбек ақы шығындары, ақшалай ... ... ... ... ... да ... көмектер, әлеуметтік жеңілдіктер, девиденттер т.б.
тұрады.
3. Жинақ қоры - бұл ... ... таза ... ... қорларды
қалыптастыруы үшін амартизациялық бөліністер ... ... ... түскен түсім.
4. Резервтік қор – еңбек коллективтерінің ... ... ... ... бұл ... пен ... есебінен құралады. Және
уақытша кәсіпорын қызметінің тұрақтылығын қамтамасыз ... ... қоры – ... ... ... ... негізгі
қорлапрды қайта жарақтауға жұмсалады.
6. Тұтыну қоры- коллективті ... ... ... ... ... ... ... қор – кәсіпорын мен ұйымдардың валюталық қаражаттарынан
құралады.
8. Жөндеу қоры- кәсіпорынның барлық негізі қорлары мен ... үшін ... ... ... ... мен ұйымдардың қаржысының
түсінігі.
Комерциялық бастамады қызмет ... қор ме ... ... да бір ... алу үшін ... Коммерциялық кәсіпорындар мен
ұйымдардың қаржылары қаржы ... ... ... ... құн ... және ... бөлук және пайдалану процесін
қамтиды.
Комерциялық кәсіпорындар мен ... ... деп - ... ... өнім өндіріп оны өткізу, меншікті қаржы
ресурсатарын жа сау, ... ... ... ... ... ... ұйымдық принциптері.
1. Комерциялық есеп - қызметі ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыстың
табыстарымен өлшейді.
2. Жспарлық - ... ... ... ... ала ... ... ... сәйкес оларға жетудің әдістеріә, құралдары орындалу
мерзімнің алдын ала қаралуы.
3. Қаржылық ... ...... ... уақытша болатын қаржы
қиындықтарын жоюға қолданылады.
Кәсіпорындар мен шаруашылық субъектілерінің ... ... ... қор, ... қор, ... ... тұтыну қоры, еңбек қоры,
валюталық қор жөнеу қоры ... қоры ... ... ... ... ... ... есептеу және төлеу.
Мүлік салығы – ҚР аумағында ... ... ... ... басқару құқығында салық салу объектісі бар заңды тұлғалар,
жеке кәсіпкерлер және жее ... ... ... ... ... ... олып бөлінеді. Мүлік салығын төлеушілір:
1. ҚР-ң аумаында меншік, шаруашылық жүргізу немесе ... ... ... салу ... бар ... ... ҚР-ң ... меншік ұқығында салық салу объектісі бар жеке
әсіпкерлер.
3. Заңды тұлғаның шешімі ... оның ... ... ҚР-ң ... емес ... тұлғалар ҚР-ң аумағында ... салу ... ... ... төлеушілер болып табылады.
Мүлік салығы бойынша жеңілдіктер: ҚР-ң 1999 жылы 16 шілдедегі ... ... ... ... ... ... мекемелер және кәсіпкерлік қызметте пайдаланылмайтын
мүлік бойынша комерциялық емес ұйымдар;
2. қызметінің негізгі түрі ... және ... ... ... ... ... олып табылатын мемлекеттік
кәсіпорындар;
3. кәсіпкерлік ... ... мүлі ... комерциялық емес
және бюджеттегі ұйымдар.
4. өндірістік мақсатты және әлеуметтік салада пайдаланылатын мүлік
бойынша ҚР-ң ... ... ... Қазхақ зағиптары
қоғамы, Қазақ ... ... ... ... ... алқа ... балалалы аналар және т.б.;
Мүлік салығын есептеу мен төлеу тәртібі.
1. заңды ... мен жеке ... ... салу ... жылдық құнынан 1% ;
2. жеке кәсіпкерлер мүлік салығын салық салу объектілерінің ... ... 0,5 % ... ... ... ... ... арнаулы салық режимін
қолданатын ... ... ... салығының салық салу объктілерінің
орташа жылдық ... 0,5 % ... ... ... салығын есептеу мен төлеу үшін салық кееңі – күнтізбелік жыл ... ... ... туралы жалпы түсінік және оның белгілері
Салық дегеніміз – белгілі бір мезгілді және ... бір ... заң ... ... ... ... Салықтың
экономикалық мәні шаруашылық субъектлерінен, ... ... бір ... алу ... ... ... бір ... табылады.
Салық құқығы – мемлекеттің салықтық әрекеті процесінде пайда
болатын қоғамдық қатынасарды ... ... ... ... ... ... ... бір ақша сомасын белгілі ... ... ... салықтардың мазмұны мынандай:
1. Салық - мемелетке ... ... ... ... ... ...... нысанды төленеді:
3. Салық қайтарылмайтын төлем болып табалады.
4. Салық тұрақты экономикалық ... ... ... барысында мынындай 3 қызмет атқарады.
1. Қазыналық. 2. Бақылау. 3. Қайта бөлу.
Қазыналық. Мемлекет өз ... ... ... ... ... ... қазыналық қызметі – түрлі субъектілер табысының бір
бөлігі мемлекет пайдасына өтеді.
Салықтың ... ... ... бюджеттердің кіріс бөлігі
құралып, ... ... ... ... ... ... салық түсімдерін реттейді және бақылап
отырады. Кез –келген қызмет түрін ... ... ... ... ... ... салық жүйесінің тиімділігі бағаланады.
Қайта бөлу. Салықтың қайта бөлу қызметке мемелкетке салықты қоғамдағы
эконмоикалық және әлеуметтік ... әсер ету ... ... ... ... ... ... бөлу қызметінің
көмегімен бюджетке ақша қаражаттары ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік топтардың
табыстары ... ... ... ... ... тепе –
теңдікті ұстап тұрады.
14) Жер асты қазба байлақтарын ... ... ... ... ... ... ... – ҚР – ң аумағында, мұнай операцияларын
қоса алғанда, жер қойынауын пайдалану жөіндегі операцияларды ҚР-ң ... ... ... ... жеке және ... ... бөлоу туралы келісімшартттар, кең таралған пайдалы қазабалар
мен жер асты ... ... ... ... мен өндіруге
байланысты емес жер асты ... ... және ... ... бойынша қызметі жүзге асыратындарды қоспағанда,
жер қойнауын ... осы ... ... ... ... ... ... жағдайда, үстеме пайдаға салық
төлеушілер бола алады.
Жер қойнауын пайдаланушының жинақталған ... ... ... 1,2 ден ... ... ... ... әрбір
жекелеген келісімшарт бойынша таза табыстың бір ... ... ... салу ... ... табалады.
Салық кезеңі ішінде үстеме ... ... ... ... ... ... ... қатынасының | ... мәні | ... 2 -ден кем |0 ... ... 2 - ден 1, 3 - ке ... |10 ... ... 3 - тен 1,4 - ке ... |20 пайыз ... 1,5- ке ... | 30 ... ... 5 - тен 1,6- ға ... |40 ... ... 6-дан 1,7 - ге дейін |50 пайыз ... 7-ден ... |60 ... ... ... ... үшін ... дыл салық кезеңі қолданады.
15) ЕДБ түсінігі. Банктің маманданған ... ... ... ... ... элементті банктер болып табылады. «Банк» сөзі
«Danco» деген ағылшын тілінен аударанда «айырбас столы» дегенді ... ... ... сан ... ... ... банктер әр
түрлі операциялармен айналысады. Банктер арқылы халық ... ... ... ... - ... т.б. ... асырылады.
Банктің ерекше кәсіпорын ретінде шығаратын өнімі материалдық өндіріс
аясының өнімдерінен өзара ажыратылады, ол жай ғана ... ... ... ... яғни ақша төлем құралдары түрінде шығарады.
Қызмет көрсету аясындағы банктің ... ... оның ... ... байқалады. Оның негізгі өнімі « несие»
болғандықтан, банкті «несиелік мекеме» деп ... ... ... ... десе де олады. Жалпы банктің
саудамен ұқсас болуы кездейсоқ емес. Шынында да, ... ... ... ... ... ... ... түсініктеме «коммерциялық банк» - бұл ерекше өнім
шығарумен айналысатын кәсіпорын ... ... және ... ... ... ... жүзеге асыратын ақша – несие институты болып
табылады.
Банктік қызмет – бұл ... ... ... ... ... ... – дағы банктер және банктік қызмет туралы» заңның 1 – ... ... - осы ... сай ... ... ... ... құқылы
комерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға.
16) ЕДБ – ң басқару аппаратын ұйымдастыру түсінігі.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... оның функцияналдық бөлімшелері мен әр түрлің қызметтерінің
құрылымына ... ... ... ... ... ... Ең ... орган акционерлердің жалпы жиналысы.
2. Банктің қадағалау кеңесі - мұнда нормативті ... ... ... ... ... - банктің стратегиялық мақсатын анықтайды, саясатын
жасайды, кадрларды ... ... ... Комитеттерді
құрады, ссудалық, инвестициялықө операцияларға бақылау жасайды.
4. Басқарма төрағасы банктің бірінші ... ... ... ... ... ... шығару, нұсқаулар береді,
өкіметтікті жүзеге асырады, лауазымды ... ... ... ...... қызметіне қаржылық есептің дұрыстығы
жағынан бақылау жасаушы орган.
6. ... ...... ... ... ... ... бөліміне: кадр бөлім, заң ... ... ... ... ... ... ... Ал функционалдық құрылымына барлық
департаменттер мен бөлімдер жатады.
17) Шаруашылық субъектілерінің ұйымдық – құқықтық формалары
ҚР да ... ... ... ... ... бар ... ... өзіне бекітіліп берілген мүліктерді пайдалана отырып ... ... ... ... әр түрлі қызмет көрсетеді.
ҚР – да кәсіпорынның мынандай ұйымдық – ... ... ... ... кәсіпорын
- серіктестік (толық жауапкершілікті, аралас және жауапкершілігі
шектеулі)
- акционерлік ... ... ... ...... ... барлық мүлкімен жауап береді.
Толық серіктестік жеке ... ... ... Егер ... ... мәміле жасаса, мүліктік жауапкершілік басқа да
қатысушыға жүктеледі.
2) Аралас серіктесткте немесе бірнеше ... ... ... ... ... Жауапкершілігі шектеулі серіктестік алдын – ала белгіленген
үлестердің ... ... ... Олар тек өз ... ғана тәуекелдік жасай алады.
4) Акционерлік қоғам – рұқсат ету ... ... ... ... ... ... бар бірлестік. Акционер болуға заңды тұлға да жеке
тұлға да хақылы.
Акционерлік қоғам құру үшін ... ... ... ... ... оны ... жарғысы деп атайды.
18) Қаржы нарығының ... ... ... ... – бұл ең ... ... экономикалық категория ретіндеі
бағалы қағаздарды сату мен сатып алу ... ... ... жолымепн кәсіпорындардың, фирмалардың банктердің ... ... ... ... ... және
халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдыруды, бөлуді және ... ... ... нарықтың қатынастар жиынтығы. Ол тауар, ақша несие,
сақтық, валюта және басқа нарықтармен ... ... ... ... алу – ... объектілері айырқша тауарлар – ақша
және бағалы ... ... ... нарығының маңызы бос ақша қаражаттарын алу және оларды ... ... ... ... ... ... ету мен ғана ... қоймайды.
Оның жұмыс істеуі әкімшіл - әміріл экономикаға тән. ... ... ... қозғалыс бойынша ресурстарды қойма бөлуге мүмкіндік
береді.
Қаржы нарығының жұмыс істеуінің маңызды факторы ... ... ... ... құрылымы
19) Ақша – несиелік реттеу жүйесіндегі инфляцияны таргеттеудің әлемдік
механизімі
Инфляцияны басқарудың жақсарту және инфляцияға қарсы ... ... ... ... инфляциялық таргеттерге үлкен маңыз беріледі
Ұлтық банктің ... ... ... бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз
ету ақшы – несие саясатындағы ... жаңа ... ҰБ ... ... және инфляциялық тареттеуге көшімен үйлеседі. Соңғы
жылдары формалды ... ... ... ... ақша ... саясаты. Өнеркәсібі дамыған елдерде ғана ... ... ... келе ... елдерде де ... ... ... Жаңа ... ... ... ... мақсатты таргеттеуіне көшті. Сонымен қатар
рыногының экномикасы қалыптасып келе ... ... ... ... ... Польша, Африка республикасы инфляцияны
таргеттеуге көшеді.
Инфляцияны ... ... ... түрлері болады. ҰБ репо
мөлшерлемесі мен оның өзгерістері дәлізінің енін ... ... ... мен ... ... мөлшерлемелер арасындасғы белгілі бір
балансқа қол жеткізеді. ... ... ... ... ашық ... операциялары болады.
Мемлекеттік бюджет тұрақты ... ... ... ... ... Фискальді саясат нұсқалары және мінездемесі
қаржылық реттеудің басты ... ... ...... пен ... ... ... затталады.
Мультипликатордың іс-әрекеттінің мүмкіндіктері ... ... ... ... ... дискрециялық фискалдық сасаттың
нұсқалары тұжырымдалады. Құлдырау кезінде ынталандырушы ... ... ол ... ... ... ... ... салықтардың төмендеуі
3. мемлекеттің шығыстары артуының үлкен ... ... ... ... бұл ... ... ... мен және инфлияциямен шарттасылған тежеушілік инфляциялық
саясат кері бағыттарды қамтиды.
1) Мемлекеттік шығыстардың азаюы
2) ... ... Бұл ... ... емес ... саясат акцепті нарықтық өзін - өзі
реттеуге қоя отырып, мемлекеттің қаржы ... өз ... ... ... кене шарасында салықтарды төмендетуді, шығыстарды
көбейтуді, инвестицияларды ынталандыруды қажет етеді.
51. Банк қызметін реттеу қажеттігі.
Банктер банк ... ... ... ... ... ... ... Бұл
ережелер банктік операциялар мен ұсынылатын қызметтердің ... ... мен ... ... ... ... сонымен
бірге өсу және кеңею әдістеріне қатысты. ... ... ... ... алуын елдің қаржы жұйесі құрамында банктер жұмыс жасағандықтан,
олар көптеген реттеу ережелеріне бағынуына тура келеді, ... ... ... бұқара халықтың мүдделерін қорғау болып табылады.
Банк қызметін реттеу 3 мақсатқа қол ... ... ... ... ... сақтап тұру. Осы 3 мақсатқа ... ... ... ... келеді:
1. салымшылар мен салымдарды сақтандыру қорларын қорғау;
2. қаржы жүйесінің әлсіздігінен шаруашылықты қорғау;
3. ... ... ... ... ... қызметін қатаң реттеу себептері:
І-ден, банктер қоғамдық қорларды, әсіресе жеке ... ... ... ... ... Ақшаларын сақтап жинағысы келетіндердің
көбісі банкке сенімділік артпайды. Сондықтан реттеу органдары салымшылардың
мүдделерін ... ... ... ... жағдайын бағалау үшін
қажетті ақпараттың жиналуына ... ... ... мен ... ... ... ал ... тексерулер мен ревизиялар
шығындарды шектеуге, дұрыс емес басқаруды жоюға бағытталған.
Қоғамдық қорлрдың ... ... ... ... ... өтімді салымдар
формасына ие, бірақ банктер ірі ұзақ ... ... де, ... ... ... ... ... банкротқа ұшырауына
байланысты сәйкес қаражаттарды жоғалтуы үлкен қиын салдарларға ... ... бұл ... ... ... ... ... тиімді
басқару мақсатында қаражаттардың бір бөлігін резервтеу жолымен және ... банк ... мен ... ... ... ... ... банктер қатаң бақылауда болады, себебі олар несие беру ... ... ... есебінен меншікті инвестициялық қызметі ... ... ... ... ... ... олар ... шығындары мен
инвестициялық қажеттіліктерді жабатын заңды тұлғаларға, фирмаларға ... ... ... қоғамдық қорларды сақтаушылар ретінде
банктердің қызметі қадағалануы және реттелуі керек.
52. ЖҰӨ-ді бөлудің ... ... ... ... мен ... бойынша жалпы ұлттық өнім
көрсеткіші материалдық және ... емес ... ... және ... ... ... Жалпы ұлттық өнімге
амортизация жарнасы да ... ... ... ... еңбек
құралдарының құнының дайын өнімге ауысу жолымен құралады.
Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) сол елдің ... ... ... түскен
табыстар сомасында (%, дивиденд, жалақы т.б.) көп ... ЖҰӨ ... ... ... ЖҰӨ ... бір ... ... тауар
мен қызмет көрсетудің түпкі өндіріс көлемінің жиынтық нарықтық құнынан
тұрады.
Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) ... бір ел ... ... ... ... ... сипатына байланыссыз өндірістік
қызметінің нәтижесін ... ... ... үшін таза ... өнім (ТҰӨ) көрсеткіші қолданылады.
Әдетте ол жойылып кеткен ірі жабдықтарды ауыстырудан тұтынуға қалған түпкі
өнім мен ... ... ... ... - амортизация
Ұлттық табыс (ҰТ) елдің экономикалық ... ... ... ... күштерін, оның экономикалық құрылымын ... ... бір ... нәтижесін сипаттайды. Ол ақшалай формада ... ... ... ... аса ... Бұл қоғамдық өндірістің
нақты нәтижесі, осы мерзімдегі халықтың әл-ауқаты дәрежесі мен қоғамның
болашақта экономикалық даму ... ... ҰТ ... ... ... ... ... түпкі өнімінен амортизация сомасына, шамамен 8-10%-
ке кем. ҰТ ... ... ... ... мынадай сатылары арқылы
жүзеге асады: өндіріс, бөлу, айырбас, тұтыну. ҰТ-ты зерттеумен әр ... ... ... ХVІІ ... сүрген Петти 1664ж.
капиталистік ... ... және оны ... ... жасауға әрекет
жасады. Ол сол кездегі Англия халқының табыс және ... ... ... пен ... табыс мәселелерін Смит пен Рикардо ... ... ... өнім құнын қоғамның табыстарының сомасы деп,
одан өнім ... ... ... құрал-жабдықтарының құнын шегеріп
тастаған.
ЖІӨ мен ЖҰӨ-ді есептеу әдістері
ЖҰӨ өзіне мыналарды: негізгі ... және ... емес ... ... ... ... ... таза өнімін (v+m) және
сыртқы экономикалық қызмет бойынша табыс (m) – енгізіледі:
ЖҰӨ= с1 + (v+m) + ... ... ... ... ... мен ... ... салыстыруға мүмкіндік туды. ТМД елдері мен Қазақстанда
ЖҰӨ экономикалық есептеу практикасы 1988 ж. енгізілді, ... ол ... ... ... қоғамдық өнім, ҰТ т.б.) қосылды.
Халықаралық статистикада ЖҰӨ-ді ... ... екі ... ... ... не өндіріс бойынша;
- табыс не түсім бойынша. Екі тәсіл де ... ... ... ... ... ... болады.
ЖҰӨ шығындар бойынша мынаған тең:
GNP = C +I+Y+X
Мұнда, GNP-жалпы ұлттық табыс,
С-тұтыну шығындары
G-тауар мен қызмет көрсетуді мемлекеттік ... ... ... мен ... ... таза ... ... бойынша осы жылғы өндірілген тауардың ақшалай табысы және
қызмет көрсетуді ұсыну ретінде анықталады.
ЖҰӨ табыстар бойынша мынаған ... ... Y- ... ... өнім,
W- Жалдамалы жұмысшының жалақысы
P - Фирма мен ... ... ... ... ... капиталына пайыз (%)
ЖІӨ = ЖҰӨ
ЖҰӨ номиналды және нақты деп бөлінеді. Номиналды ЖҰӨ фактілік не ... ... ал ... ... не дефляцияны есептеумен анықталады.
Нақты ЖҰӨ = номиналды ЖҰӨ/Баға индексі
Номиналды ЖҰӨ = ... ... ... дефляторы = номиналды ЖҰӨ/нақты ЖҰӨ
53. Сандық ақша теориясының фишерлік және кембриджжік нұсқаларының
ерекшелігі.
Алғашқы жағдайларға сәйкес қатаң сандық ақша ... ... ... ... ... ... айналымындағы ақшалардың
көлемінің өзгеруіне пропорционалд өзгереді. Бұл ақша теориясы ... 2 ... ... ... ... ... ... немесе
Фишер теңдігі деп аталып, келесідей түрде бейнеленеді:
М*V=P*Y
Мұнда М – ... ... ... ... – ақша ... айналым жылдамдығы;
Р – бағалар деңгейі;
Y – қоғаммен өндірілген және сатылған бір жылғы өнім көлемі.
Екінші немесе кембридждік тепе-теңдік ... түрд ... К – жеке ... мен ... ақша ... ... сақтауға
бағытталған өздерінің номиналды табыстарының бөлігі.
Кембридждік тепе-теңдік сандық ақша ... ... ... ... бейнелейді: бұл тепе-теңдікте К және У ... ... ... номиналды санының (М) өзгеруі пропорционалды түрде
бағалардың абсолютті деңгейінің (Р) өзгеруіне ... ... ... Сондықтан
бір өзгермелінің тепе-теңдігін сақтау ... ... оның екі ... де екі ... ... ... ... Ақшаның сандық
теориясы бағаның абсолюттік тепе-теңдік деңгей теориясы ... ... ... ... үш ... ... ... номиналды ақша қалдықарына сұраныс тепе-теңдігі:
Мс = К*Р*Y
Мұндағы Мс – ақшаға сұраныс.
Екінші тепе-теңдік ақшаға ... ... ... Мn- ақша ... ... ... жағдайында болжанатын ақшаға сұраныс
болжанатын ұсынысқа тең болуына сәйкес тепе-теңдік ... ... ... ... ... деп экономикалық агенттің бағалы қағаздар,
жылжымайтын мүлік т.б. түрінде емес ақша түрінде ... ... ... бөлігі түсініледі.
54. Сыртқы экономикалық қызметке әсер етудің қаржылық құралы.
Сырткы экономикалык кызмеrгі мемлекеттік реттеу ар турлі ... ... ... ... ... ... ... болып табьиады:1)
сырткы экономикалыК Кызметті Каржыландыру; 2) ... ... ... ... any;5) ... ... экспорrгы
Каражаттандыру. Тура адістерге ретгеудіц зкімшілік нысандары: лицензиялар
~ен квоталар жатады. Экспорт пен импортты лицензиялау мен ... ... Men ... ... ... ... ішкі ... турактандыру маКсатымен ,~аКытша шарапар ретінде пайдаланьиады.
Сондай-аК ... ... ... (сырткы саудага, валюталыК
операциятарга жане басКаларга) мемлекеттік монополия Койьиуы мумкін. ... ... ... елдіН валютасыныН акша зірлігінде тулгаланатын ... ... ... ... шкі ... басКа елдіН багаларымен
байланыстырады. Импорттыі кеден тарифі ... ... ... Кунына
пайызбен белгіленген жане тенгемен (УлттыК банк белгілейтін тенгенін ... ... ... ... есептей отырып) немесе импортшынын таНдауы
бойынша еркін айырбасталымды валютамен теленеді.Тауардыі кедендік куны ... ... ... ... мезеrгегі наКты теленген бага. Оган ... ... ... ... ... фактура-шотка кірмеген наКты
шыгъгстар Косылады. КазакстанныН кеден шекарасы арКылы тауарлар алып еткен
кезде жене оныН ... ... ... ... да ... ... басКа кеден телемдерінін мынадай турлері теленеді:кеден
ресімдеуі ушін кеден ... ... ушін ... ... алып журу ушін кеден алымы;Казакстан Республикасы кеден ... беру ... ... ... маманныН біліктілік
аrгестатын беру ... ала ... ушін ... жане ... ... ... қатынастары және қаржы-құқықтық нормалар.
Қоғамда пайда болатын қаржы катынастары қүқықтық реттеуді ... ... ... ... кұқығьның әр түрлі нормалары қолданылады.
Қаржы құқығы — бұл коғам ... ... ... ... ... ... үшін ... ақша қорларын жасау, бөлу ... ... ... ... ... ... ... заң
нормаларының жиынтығы. Ол біртекті ... ... ... жеке
бағыттар бойынша: бюджет құқығына, салық құқығына, шаруашылық құқығына
межеленіп айырылады; қаржының кең ... ... ... ақша ... баян етілуіне байланысты қаржы құқығына сонымен ... ... ... ... банк ... ... ... ақша айңалысын
құқықтық реттеу сияқты бөлімдсрді де қосады.
Қаржы құқығында қаржы-құқықтық нормалар — қүқықтың негізгі бастапқы
элементтері, яғни ... ... және ... қатынастарындағы
мемлекеттік мәжбүрлеу (күштеу) шараларымен камтамасыз ... ... ... бip ... ... ... ... тыйым салушылык, және уәкілеттілік (яғни белілі бip іс-
қимылдарды жасауға ... ... ... қатысушыларының бeкітушi
құқықтары) болып бөлінеді. Сөйтіп, базистік болып табылатын ... ... ... пайдаланған кезде қаржының құқықтық
қатынастарына жаңғырады. Нормативтік-құқықтық қатынастардан тыс ... ... ... түрі ... ... мемлекеттік
органдарға да бағышталуы мүмкін. Алайда мемлeкет атынан қаржы құқықтық
қатынастарына ене отырып ... ... әмір ету ... ... сондай-ақ олардың қаржы қатынастарының басқа қатысушыларының
құқықтарымен байланысты ... де ... ... ... ... қатысушыларының құқықтары да, сол ... де ... ... болады және оның мәжбүрлеуші
күшімен ... ... ... яғни ... ... ... нысандары мен әдістерінің көмегімен обьективті
қаржы ... ... ... жүргізудің нақтылы нәтижелеріне
жаңғырту қоғамның каржылық mipшілігін pemmeyдің құқықтық ... ал сан ... ... ... мен ... оның тұтқалары
ретінде көрінеді.
Сөйтіп қаржы және ... ... мен ... экономикалық
процестерге қаржы-құқықтық ықпал етудің бірыңғай ... ... ... ... ... ... шараларды білдіреді. Олардың ақшалай сипаты бар және оларда
ақша ... мен ... ... ... бұзушыларға мәжбүрлеуші
ықпал жасаудың шаралары болады. Санкцияларға өсімдер, ... мен ... ... ... ... ... артық жұмсағаны үшін жоғары тарифтер т.б. жатады.
56. Ақша-несиелік реттеу обьектісі және ... ... ақша – ... ... ... бірі ... Ұлттық банк ақша нарығының сұраныс пен несие бойынша ұсыныстың
инфляция деңгейінің жалпы жағдайларына және ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесін бекітеді.
Ұлттық банк өзінің пайыздық саясатын мемлекеттің ақша – несие саясатын іске
асыру ... ... ... ... әсер ету ... Қайта қаржыландыру мөлшерлемесін анықтау кезінде Ұлттық банк
пайыздық мөлшерлемесін анықтау кезінде Ұлттық банк ... ... және ... ... ... тұру ... ... талаптар. Банктерге берілетін несиенің көлемін реттеу үшін,
банктің өз міндеттемелері бойынша төлей алмау ... ... ... ... мен ... ... ... мақсатында
Ұлттық банк резервтік талаптар механизмін қолданады.
1993 жылы 1 ... ... ... Республикасының
коммерциялық, кооперативтік және жеке банктердің қызметтерін реттеу туралы»
Ережесіне сәйкес міндетті резерв ... ... 18-20% ... Бұл ... 1994 жылы ... ... ... қызмет етті, осы
жылдан бастап норматив банктердің теңге және ... ... ... міндеттемелерінен 30% мөлшеріне дейін өсті. 1994 жылдың ... ... ... ... ... ... норматив 15%-
ға дейін төмендеді.
Мақсатты белгiлеуде Орталық банк жүргiзетiн ақша-несие саясатымен ... ... ең ... ... ақша ... ... ... екенiн
көремiз. Мақсатты белгiлеуде Орталық банк келесi көрсеткiштердi ескередi:
-нақты бейнелеудегi ЖҰӨ-нiң болжанатын өсiмi;
-жоспарлы кезеңдегi ақша айналысын ... ... ... ... ... ... етiлген деңгейi;
Ақша массасы өсуiнiң бақылау көрсеткiштерi ... ... ... ... және оның ... ... ескере
отырып есептеледi. Бұл көрсеткiштiң тәжiрибе үшiн де маңызы зор.
Егер ақша массасы ақырын айналса, бұл ... ... ... өте ... бiлдiредi, ал ақша айналысының жедел
қозғалысы ... ... ... ... жұмсауды және жоғары
конъюнктураны бiлдiредi. Ақша ... ... ақша ... ... яғни ... ... ... жылдамдығы қосымша эмиссияға
қажеттiлiктi қысқартуы тиiс.
57. Қаржы саясатының мәні, мақсаты, қағидасы.
Экономикалық дағдарыстан шығу және одан әрі ... даму ... және ... ... арқылы болуы мүмкін. Жүргізіліп отырған қаржы
саясатының басты субъектісі ... ... ... Ол ... ... ... ... дамытудың басты бағыттарының стратегиясын
жасайды және алдағы кезеңге арналған ... ... және ... ... ... ... саясатының мазмұны экономикалық заңдардың іс-
әрекетін ескере отырып және қоғамның даму ... ... ... ... ... табылады. Қоғамдық дамудың әрбір ксзеңінде қаржы
саясатының өзіне тән белгілері болады, ол экономиканың жай-күйін, ... және ... ... ... ... қажеттіліктерін және басқа
факторларды ескере отырып, түрлі ... ... ... жатқан реформаларға сәйкес мемлекеттің қаржы саясаты
мен қаржы жүйесінің қызметі нарық жағдайында ... ... ... ... ... ... және дер ... түсіріп отыруға,
әлеуметтік-экономикалық дамудың мемлекеттік бағдарламаларыңда қаралған
шараларды үздіксіз ... және ... ... және ақша
ресурстарын мақсатты әрі ... ... ... ... Бұл ... ... Республикасының әлеуметтік және
экономикалық дамуының, қоғамдық өмірдің барлық салаларын кайта ... ... ... ету кажеттігінен туындайды.
Таяудағы мақсат ретінде — мемлекеттік бюджет ... жету ... ... ... ұлттық шаруашылықтың қаржы жағдайын
сауықтыру проблемасын шешу.
Қаржы саясатын жүргізгенде оның мына қагидаттарын ... ... ... ... ... ұлттық және кәсіби топтардың мүдделерін сактау;
- қаржы қатынастарының жоспарлы ұйымдастырылуын қамтамасыз ету;
- қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындарында ... мен ... ... ... ... ... ... кірістердің шығыстардан және
салалық қаржыларда қаржы резерстерінің асып түсуі);
- мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында қаржы
ресурстарын оңтайлы бөлу.
58. ... ... ... ... ... теорияның макроэкономикалық тұрақтылық проблемаларымен
айналысатын түрлі мектептері мен бағыттары бар. Экономикалық теория ... жеке алып ... ... ... ... тығыз байланыста қарастырады. Белгілі теориялардың ішінде
кейнсиандық пен монетаризмді ерекше ... айту ... ... қалаушы Джон
Мейнард Кейнс болған кейнстік теория Екінші дүниежүзілік ... ... ... кейін басшылық алды. Ол өзінің 1936 жылы шыққан «Жұмыс бастылық, пайыз
және ақша» деген кітабында ... ... 1933 жылы ... ... ... ... ... нарықтық экономика автоматты түрде
тепе-теңдік жағдайға ұмтыла ... және ... мен ... ... сұранысты ынталандыруға бағытталған белсенді ақша-несие саясатын
жүзеге асыру жолымен оны реттеуге мемлекет араласуы керек деген ... мен ... ... ... ақшаға деген
көзқарастарының әр түрлі болуы: ... ақша ... ... ... ... ... ... емес десе, монетаристер
керісінше, ақшаға ерекше көңіл бөлді.
59. Ақшаның мәні және қажеттілігі.
Ақша ежелгi ... ... ... Олар ... ... ... шарт және өнiм болып табылады. Тауар – бұл сату ... үшiн ... ... ... Адам еңбегiнiң өнiмi (зат), ... ... ... ... ... ... ... формасын
қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның ... ... ... ... Бiрақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер ... өз ... ... ... ... ... тарапынан мойындалмаса, онда
оны дайындауға кеткен уақыттың бекер болғаны: ... ... ... ... емес, Өйткенi оның қоғамға қажеттi ... ... да ... ... ... ... алу құралы бола отырып, өзiнiң өндiрушiсiне қатынасы
бойынша айырбас құны ретiнде ... ... құн ... өзiнен
бөлiнiп шыққан және олармен бiрге өз ... өмiр ... ... ол ... ... ... ... мiндеттi түрде тұтыну құны ретiнде көрiнедi. Ақша
- өндiру мен бөлу процестерiнде адамдар арасындағы белгiлi бiр экономикалық
қарым-қатынастарды көрсететiн, ... даму ... ... ... ... өмiр ... объективтi қажеттiлiк ол тауар өндiрiсi және
тауар айналысында ақша ... ... ... ... ... және ақша бiр-
бiрiмен бөлiнбейдi. Ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да ... ... ... және оның ... ... жүйесінде негізгі орынды мемлекеттік бюджет алады.
Бюджет бұл ... пен ... ... ... ... Бюджеттік
жүйе – күрделі жүйе, оның құрылымы елдің ... ... ... байланысты болады. Мемлекеттік бюджет дегеніміз
мемлекеттің ... ... ... және ... шешу үшін ... ақша ресурстарының орталықтандырылған
қоры. Бюджеттің негізгі табыс көздері мыналар: ... ... ... ... сатудан түскен табысқа салық, бюджеттік емес
түсімдер т.б. Ал шығыс ... ... ... ... және ... ... несие беруді қамтиды.
Әр бюджеттің кіріс және шығыс бөлігін теңестірген, яғни баланстаған
дұрыс. Баланс - бұл ... ... ... ... ... ... ... түсімдері мен шығыстарының осындай жай-күйіне ... ... ... ... яғни ... ... түсімдердің
жалпы сомасының шығыстардың және қайтарымды негізде ... ... асып ... ... ...... ... Бюджет тапшылығы
экономиканың жай-күйін камтыйтынын көрсетеді, ал оның болуы мына себептерге
байланысты: 1) ... ... ... жалпы құлдырауы; 2) қоғамдық
өндіріс шығындарының өсуі;3) айналысқа тауар ... ... ... тыс ... 4) ... ... экономиканың даму деңгейіне
сәйкес келмейтін едәуір әлеуметтік шығыстардың басымдығы; 5) ... ... ... ... ... шығыстарды, басқару шығыстарын
қаржыландырудың қомақты ауқымы; 6) "көлеңкелі" экономиканың ірі ... 7) ... ... ... ... мен ысыраптар; Бюджет
тапшылығын төмендетудің мынандай әдістері болады:1) ... ... ... 2) кірістер тұрақты, шығыстар азаяды; 3) кірістер өседі,
шығыстар азаяды (тапшылық 2 ... ... ... ... ... 1. Ақша белгілерін шығару. 2. Мемлекеттік
қарыздар. 3. Шетелдік қарыздар. 4. ... ... ... ... ... ... елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуге
және экономикалық өсу үшін ... ... ... ... ... ... ... бөлімдерінің бірі болып
табылады. Ақша – несие саясаты – бұл ақша айналысын ... ... ... ақша – ... ... ... өзара байланысты шаралар
жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы қазақстандық экономикада ақша – несиелік реттеу
сұрақтарының өзектілігі белгілі бір ... ақша – ... ... ... ... және ... әдістерін, сонымен бірге оны іске ... ... ... анықталады.
Ұлттық банктің пайыздық саясаты нарықта сапалы параметрді белгілеу
жолымен ақша айналысын реттуді маңызды құралы ... ... ... ... реттеу арқылы ақша айналымына тез және адекваттық әсер етуге
қол жеткізуге болады. Ұлттық банктің несие құнына әсер ету мүмкіндігі ... ... ... қызметін қамтамасыз етеді.
62. Қаржы жүйесінің құрылымы
Қоғамдық қатынастардың иерархиясында ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға жатады, ал ... ... өз ... ... жүйесінің айқындаушы бөлігі - өндірістік ... ... ... қатынастарын өндірістік қатынастардың бір бөлігі деуге болады,
яғни олар базистік әрі негізгі қатынастар болып табылады.
Қатынстардың ... ... ... отырып, «жалпыдан –
жекеге» қағидасы бойынша олардың мынадай дәйекті қатарын жасауға болады:
жалпықоғамдық ... ... ... ақша ... ... қатынастары (бюджет, мемлекеттік ... ... ... және ... ... процесі үздіксіз жалғасып жататын өндіру, ... және ... ... өзара байланысы және өзара тәуелді
үйлесуі түрінде жүзеге асып ... ... ... бұл төрт ... өндіріс процесінің қатысушылары арасында тауар қатынастарының
болуын айқындайды, ... ... ... сатып алу-сатуға жататын
тауарлар ретінде болады: өнім оны тұтынудан бұрын ... және ... ... ... бірге материалдық өндіріс қатысушыларының ғана
емес, ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Өз кезегінде тауар қатынастарының болуына
экономикалық агенттердің еңбек бөлінісінің қажеттігі қозғау салады, осыған
орай олар мамандырылған ... ... ... ... түрлі өндірілетін игіліктермен олардың саны меи сапасына ... ... ... ... мен құндылықтарды өлшеу құн өлшемі
мен жалпыға ортақ балама ретіндегі ақшаның ... ... ... ... және ... емес ... ... массасы — қоғамдық өнімнің — натуралды-заттық ... ... ... ... де болады. Қозғалыстың құндық нысаны натураллы-заттық
нысандағы өнімнің қозғалысын ортақтастыратын белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ... өтуі тек тиісті
ақша қорларын жасау, бөлу және пайдалану арқылы болады. Осы ... ... ... ... ... ... мәнін құрады. Бүдан қаржыны
ұдайы өндірістің объективті қажетті ... деп ... ... Ақша
қорларын қалыптастыру, оларды тауар қатынастарына пайлануға ... ... ... ... ... ... өзі ... әрқашан ақшаның нақты
қозғалысымен аңғартып отырады. Ұдайы ... ... ... мен ... мұндай қозғалыстың болмауы олардың қаржының пайда болуының
орны еместігін ... ... құн ... нысанда) тауар нысанымен
айырбасталатын, яғни сатып ... ... ... ... да ... жоқ. ... қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет
ететін орны ақшаның нақтылы қозғалысы болатын ... ... ... ... болып табылады. Мұнда жалпы ... ... құны және ... ...... ... ... бөу процесіне ұшырап, мақсатты
арналым мен ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесінде негізгі орынды мемлекеттік бюджет алады. Бюджет
бұл табыс пен шығыстың ... ... ... ... жүйе –
күрделі жүйе, оның құрылымы елдің ... ... ... ... Мемлекеттік бюджет дегеніміз мемлекеттің
аппаратын, қорғаныс күштерін және ... ... ... ... ақша ... ... ... Бюджеттің
негізгі табыс көздері мыналар: фирма табысына салынатын салық,жергілікті
салық, сатудан түскен табысқа ... ... емес ... т.б. Ал ... қоғамдық-мәдени бағдарламаларды, мемлекеттік қорғанысты және
басқаруды қаржыландыру, несие беруді қамтиды.
65. Коммерциялық ... ... ... ... ... негізгі екі формасы
қарастырылады: коммерциялық және банктік. ... ... ... ... ... ... ... халықаралық,
үкіметаралык, фирмалық және т.б. жатқызады.
Коммерциялық несие - бұл жеткізушінің ... ... ... ... ... қызметі үшін төлемді кейінге қалдыруы. Несиенің осы
формасының объектісі ретінде тауарлық ... ... ... ... ... мынада: қарыз капиталы өнеркәсіптік капиталмен
біріккен, ал оның ... - ... ... ... ... тауарларды өндіру жәше өткізу бірдей емес уақыт кезеңін және
көбнесе белглі бір маусымға сәйкестендіруді ... ... ... да ... ... өз тауарларын нарыққа ұсынған кезде осы тауарды қажет ... ... ... ... қолма-қол ақшалай қаражаты болмауы мүмкін.
Нәтижесінде тауарларды несиеге сату қажеттілігі ... ... ... ... - жазбаша қарыздық міндеттеме болып табылады. Ол
оның иесіне белгілі бір уақыт өткеннен ... ... ... ... ... ... етуге құқық береді. Коммерциялық несиенің
шектелген деңгейі бар. Біріншіден, ол ... ... ... ... ... ... ... яғни олардың әркайсысы
коммерциялық несиені тек өзіне, сол ... ... үшін ... емес
капиталдың шегінде ғана бере алады. Екін-шіден, коммерциялық несие ... ... ... оны ... құралдарын шығаратын салалар осы
құрал-жабдықгарды тұтынатын салаларға береді, бірақ керісінше емес. ... ... ... иесі ... ... ... ... сата алады, ал тоқыма фабрикасы машина құрылыс кәсіпорнына
коммерциялық несие бере алмайды, өйткені маталар ... ... ... ... бола ... ... сақталуының негізгі себептерінің бірі -
тауарлардың ұдайы жеткізілуін ... ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: карыз келісімі - аясы ... ... ол ... ... ... ... жүреді. Қарыз келісімі
тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді. Төлемді кейінге қалдыру ... мен ... ... ... ... келісімі жасалған уақыт-та
жеке анықталады. Әдетте төлеуді кейінге қалдырудың ең ... ... ... ... Төлемді кейінге қалдыру тауарлардың түрне және басқа
факторларға (мысалы, азық-түлік тауарларын төлеу қысқа мерзім ішінде ... ... ... ... қалдыру кезеңін ұзарту сатып ... сай ... оны ... ... ... ... болады.
Соңғы он жылдықта несиенің екі формасының арасындағы өзара байланыс
нығайып келеді. Банктік несиені ... ... ... ... ... ... несие көбіне бағынышты ... ... онда ... ... ... ету ... көрінеді.
Коммерциялық несиенің артықшылықтарымен қатар, кемшіліктері де бар.
Уакыт шектеулігі, ... ... ... ... белгілі кемшіліктерден
басқа төлемді белгілі бір дәрежеде кейінге қалдыру мәжбүрлік ... ... ... ... ... жиі бұзылады; жабдықтаушылар ... ... ... ... әруақтта жақсы хабардар болмайды, ... ... ... қызметі үшін белгілі бір тәуекел туғызады.
Банктік несие - бұл банктердің, арнайы несие-қаржылық мекемелерінің
қарыз алушыларға ақшалай қарыз түрінде беретін ... ... ... несиенің шектеулерін жояды.
66. Ақша-несиелік реттеудің мақсаты.
Ақша – несие саясаты – бұл ақша айналысын реттеу мақсаты мен ...... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы қазақстандық эканомикада ақша – несиелік реттеу
сұрақтарының өзектілігі белгілі – бір ... ақша – ... ... ... ... және болжау әдістерін, сонымен бірге оны іске ... ... ... ... банктің пайыздық саясатты ... ... ... ... ақша айналысын реттеудің маңызды құралы ... ... ... ... ... ... ақша ... тез және
адекваттық әсер етуге қол жеткізуге болады. Ұлттық банктің несие ... ету ... оның ... ... ... қызметін қамтамасыз
етеді.
Несие бойынша сыйақы ставкалары ақша – ... ... ... ... ... ... ставкаларына әсер ету үшін
пайдаланылады. Осы құрал ... ... ... белгілеген
қайта қаржыландырудың ресми ставкаларынан және оның іске ... ... тағы ... сыйақы ставкаларынан тұрады. Ресми
сыйақы ставкалары несие бойынша ... пен ... ... ... ... ... деңгейіне тәуелді. Қазіргі ... ... ... төмендеу тенденциясы байқалуда.
Позитивті пайыздық ставканы Қазақстанның эканомикасын және ... ... деп жиі ... атап ... жөн . Шынында да
позитивті пайыздық ставка ... ... ... орындауға
қабілетті, себебі ол жинақтарды ... ... ... ... ... және ... қымбаттау арқылы ... ... ... ... (“қолма-қол ақша”, “табыс” ұғымын білдіретін орта ғасырдағы
латын тілінің finansia сөзінен ... ... ... ... ... ... нақты өмір сүретін, обьективті сипаты мен айрықша қоғамдық
арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіре отырып ... ... ... ... ... Құн ... ... баға, кредит, пайда, жалақы т.т) қаржы белгілі орын алады ... ішкі ... ... ... ... өзгешелік рөлімен
айшықталады.
Қаржы ұғымы мемлекетпен бірге бір уақытта қоғамның таптарға жіктелуі
кезінде, мемлекеттің ... мен оның ... ... ... байланысты жүйелі тауар-ақша қатынасы жағдайында пайда
болып, дамыды және ол ақша ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. Тауар-ақша
қатынастарының ... ... ... ие ... отырған нарықтық
экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және ... ... ... ... – ақша ... ... көрсетеді.
Қаржы ғылыми ұғым ретінде, әдетте, ... ... сан ... ... ... ... ... және міндетті түрде
ақша қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүреді.
Қаржы – ақша ... ... ... ол ... жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі ... ... ақша ... ... тек айрықша ақша қатынастарын
білдіреді, сондықтан оның рөлі мен маңызы экономикалық ... ... ... орын ... ... ... ... қатарынан бөліп алу үшін қаржы
құбылысын қарастырудан оның ... – зат ... ... әр ... бірлігін білдіретін оның ішкі мазмұнын зерттеуге көшу ... ... ... ... ... шығу ... ... қатынастардың белгілі бір
формасының дамуының обьективті ... ... ... Ақша
қажетті өнім және ... ... ... ... шарты. Еңбек
өнімдерінің құндық өлшенуі негізінде пайда бола ... ... ... ... ... үшін сыртқы форма болып табылады.
Ақша айналымы заңының бұзылуы ... ... ... ... Бұл ... К.Маркстің нақты нүсқауы бар: ... ... ... ... ... ... барлық моменттер, бағалардың
көтерілуі не түсуі, бір мезгілдегі сатулар мен ... ... ... ... ... ... әдісінің жалпы сипатына, халық санына, қала
мен ауыл ... ... ... ... т.б. ... ... тауар
әлемінің метаморфоздық процесіне байланысты болады.
Маркстің тұжырымы инфляциялық процеспен түсіндіріледі. Көп ... ... ... өндіріс сферсындағы факторлардың ақшаға қарсы тұруы
кезінде ... ... ... ... ... ... ақша”, “табыс” ұғымын білдіретін орта ғасырдағы
латын тілінің finansia сөзінен пайда болған ... ... ... ... нақты өмір сүретін, обьективті сипаты мен айрықша қоғамдық
арналымы бар ... ... ... отырып тарихи қалыптасқан
экономикалық категория ретінде көрінеді. Құн категорияларының жүйесінде
(ақша, баға, кредит, ... ... т.т) ... ... орын ... ... ішкі ... сондай-ақ ұдайы өндірістегі өзгешелік рөлімен
айшықталады.
Қаржы – ақша ... ... ... ол ... жүйе ... қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі субьектілері
арасындағы бүкіл ақша қатынастарын ... тек ... ақша ... ... оның рөлі мен ... ... ... ақша
қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
Қаржыны экономикалық категориялардың ... ... алу үшін ... қарастырудан оның мәнін – зат болмысының барлық әр ... ... ... оның ішкі ... ... көшу ... ... тапсырмаларымен және карточкалармен есеп айырысулар
Төлем тапсырмасы–ақшаны аударушының (төлеушінің) ... ... ақша ... ... аудару туралы қызмет көрсетуші банкке
берген тапсырмасы.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу мынадай төлемдерді жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... тауарлы емес
операциялар (зейнетақы және сақтандыру қорына төлемдер, ... ... ... және тағы ... төлемдер) бойынша, жабдықтаушылар мен
мердігерлерге тауары мен көрсетілген қызметтері үшін ... ала ... ... ... оны ... күннен бастап (толтырған күн есепке
алынбайды) 10 күнге жарайды және төлеушінің шотында қаражат болған жағдайда
ғана іске ... жақ ... ... ... тапсырмасы мерзімді, мерзімінен бұрын,
кешіктірілген болады. Мерзімді төлем – бұл ... ... ... ... кейін, яғни тікелей келісім беру жолымен; немесе ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Мерзімінен бұрын және
кешіктіріп төлеу бұл жақтың қаржылық жағдайына зиян келмеуі үшін жасалған
келісім ... ... ... ... ... есеп ... кемшілігіне қаражат
айналымының біршама қиындығы мен ұзақтығы және ... ... ... бір ... ... шығып қалуы жатады. ... есеп ... ... оның ... есеп ... ... ішкі ... есеп айырысуларда және мемлекетаралық
жабдықтауларға байланысты, тауарлы және ... емес ... ... ... ... ... және ... ала төлеу, аванс арқылы төлеуде
қолданумен ... ... ... мен ... ... деп ... тиісті ақша қорлары бойынша қоғамдық жалпы
өнімді құндық бөлу және ... ... бір ... ... тексеруге бағытталған айрықшалық қызметті айтады.
Қаржылық бақылау қаржыны басқарудың функционалдық элементтерінің бірі,
ол басқарудың ... ... ... ... және бір ... ... ... ішкі қасиеті, ал қаржылық бақылау қаржыға тән
объективті мазмұн ретіндегі бақылау функциясын практикалық қолдану болып
табылады. ... ... ... ақша ... ... ... әр түрлі әдістермен (тәсілдермен немесе амалдармен, оны
жүзеге асырудың құралдарымен) жүргізіледі.
Алдын ала және ағымдағы бақылауды жүзеге асырудың ... ... ... ( визуалды) тексеру болып табылады.
Шоттық тексеру-бұл бухгалтерлік есептердің, баланстардың, салық ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық-қаржы
жұмысының жеке жақтары мен учаскелерін зерделеу, мысалы, жалақыдан ұстап
қалудың дұрыстығын тексеру; ... ... ... ... жатқызудың
дұрыстығын тексеру және т.т.
Экономикалық талдау-бұл объектінің шаруашылық-қаржы қызметіне баға ... ... ... ... және ... ... ... жақсартудың жолдары мен факторларын негіздеу.
Құжаттық тексерісті жүргізген кезде есептер, сметалар ғана емес, сондай-
ақ құжаттар, ... ... ақша ... ... төлем тізімдемелері,
ордерлер, чектер, бағалы қағаздар) тексеріледі.
Нақтылы тексеріс құжаттарды ған емес, сонымен ... ... бар ... құндылықтарды да тексереді.
Толық тексеріс деп белгілі бір ... ... ... бүкіл қызметін тексеруді айтады.
Іріктемелі тексеріс кезінде бақылау қаржы-шаруашылық қызметінің әйтеуір
бір жағына (мысалы, іссапардың шығындарын, әр ... ... ... ... ... ... бақылаудың тиімділігі көп жағдайда оны ұтымды ұйымдастырумен,
бақылаудың субъектілерін, олардың ... мен ... ... ... ... бақылауды жүргізудің нысандарын және әдістерін дұрыс
ұйымдастырумен анықталады.
Жалпымемлекеттік ... ... ... билік пен басқарудың
мына органдары жүргізеді: Президенттің аппараты, Қазақстан Республикасының
Парламенті, Үкімет, ... ... ... ... ... әкімшілік органдар. Бақылаудың бұл ... ... ... бақылау жасау жөніндегі есеп комитеті
де жүргізеді.
72. ... ... ... ... ... ... – бұл оның
жарғылық капиталы мен басқа да пассивті операциялары нәтижесінде құралған
және уақытша бос ... ... ... ... ... ресурстары – бұл меншікті капиталдың және тартылған
қаражаттардың ақшалай түрдегі активті несиелік ... ... ... ... ресурстар несиеге берілген уақытында олар банкке
ресурс болудан қалады және олар қор емес ... ...... ол ... ... ... айналады.
Банк тәжірибесіне және теориялық зерттеу негіздеріне ... ... ... ... ... байланысты жіктеп көрсетуге
болады:
1) Пайдалану көздеріне байланысты:
- жоспарланған;
- орналастырылған.
2) Өтімділігіне ... ... ... ... көздеріне байланысты:
- депозиттік;
- депозиттік емес.
4) Орналастыру мерзіміне байланысты:
- қысқа;
- орта;
- ұзақ.
5) Кепілдендіру дәрежесі бойынша:
- мемлекетпен кепілдендірілген;
- банкпен ... ... ... ... ресурстық потенциялын өсіру мәселері және
оның тұрақтылығын қамтамасыз ету бірінші ... ... ие. ... халық шаруашылығының уақытша бос ресурстары мен жинақтары
(ақшалай және тауарлы формада) және ... ... ... ... ... ... ... ресурстар ақшалай ресурстардың бір формасы. Демек, экономикалық
белгісі ... ... ... несиелік ресурстардың қайтрымдылық
негізде уақытша ... ... ... ... ... ... ... банктер қарыз беру процесінде пайдалану үшін ... ... ... ... есебінен құралады:
- депозиттер;
- банкаралық займдар;
- депозиттік емес ... ... ... ... ... Екінші деңгейлі банктердің табыс базасын реттеу
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... несиелік бизнес
- дисконттық бизнес
- сақтау бизнесі
- банктік кепіл беру қызметі
- бағаны ... ... ... ... ... және ... тапсырмасы бойынша
операцияларды жүзеге асыру бизнесі
- басқа банктермен ... ... ... ... ... емес ... көрсету бизнесі
Несиелік бизнес – екі элементтен тұрады: клиенттерге ... және бос ... ... ... ... ... пайыздық сыйақы беру. Несиелік бизнестің бөлігі кейде
банкаралық ... ... ... ... депозит формасында болуы
мүмкін.
Дисконттық бизнес – төленбеген ... ... ... ... ... бір ... бағамен – дисконт негізінде
сатып алуын бағалайды.
Дисконт бизнес түрінде ... ... ... ... ... банк ... ... міндеттемесін қаражатты
алушыдан өтуге ... ...... құқығы жоқ, бірақ ... ... ... ... ... үшін ... барады.
Факторинг операциялардан түсетін табыстың ... ... ... түсетін жабдықтаушының табысын азайтады.
1) сатып алғаннан ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшін төленетін пайыз
2) факторинг операциясының түріне ... ... ... ауытқып отыратын коммисиондық сыйақы.
Сақтау бизнесі – трасталық және ... банк ... Бұл ... клиенттің мүмкін басқарғаны үшін немесе осы
мүлікке байланысты ... ... ... үшін ... ... табыс түрінде банкке табыс ... ... беру ...... есеп-айырысу үшін және
несие алу үшін банктің әр ... ... ... кепіл хаты
мен кепілдемесінен түсетін ақшалай сыйақы ... ... ... ... ... ... табысын үш топқа бөлуге болады:
1) пайыздық табыстар
2) банктік қызмет көрсетуден ... ... ... табыстар (пениялар)
Несиелік пайыз – пайыздық табыстың басты көзі ретінде ... ... үшін ... ... ... төлемі болып
табылады.
Коммисия – банктің операция үшін ... оның ... ... ... құны мен қажетті пайда жатады.
Табысты тұрақты – оған ... ... ... ... және
пайыз табыстары жатады.
Тұрақсыз – оған ... ... ... ... ... және көзге көрінбейтін ... ... ... ... ... ... құралдары мен тіркемелерді мемлекеттік тіркегені үшін
алымдар.
Механикалық көлік құралдары мен тіркемелерді мемлекеттік тіркегені
(қайта тіркегені) үшін алым – ... ... ... мен ... ... кезінде, сондай-ақ мемлекеттік тіркеуді куәландыратын
құжаттың дубликатын алған кезде алынады. Тіркеуді Қазақстан ... ... ... және жағдайларда уәкілетті орган жүзеге
асырады.
Тіркеуге жататын механикалық ... ... ... жеке және ... тұлғалар алым төлеушілер болып табылады.
75. Есеп айырысудың ... ... есеп ... жиі ... бірақ ол нарық жағдайында
біршама тұрақты есеп айырысу формасы.
Аккредитив бұл сатып ... ... ... ... алушының
банкісінің жабдықтаушы банкісіне аккредитивте ... ... ... соң және ... ... да шарттарын орындаған
жағдайда төлемді төлеуге берген шартты ақшалай міндеттемесі.
Егер де аккредитивті ... ... ... тапсырмасы бойынша
қаражатты ... ... ... қойса, онда аккредитивте
көрсетілген ... ... ... барысында төлемді жүзеге асыру үшін
жабдықтаушының банкінде «Аккредитив» жеке баланстық шоты ашылады.
Аккредитивтің ... ... ... ... және ... қайтарылатын және қайтарылмайтын.
Өтелген (қаражат аударылған) – бұл ... ... ... ... ... ... ішінде төлеушінің меншікті қаражаты немесе
несиеге ... ... ... ... аударылған жабдықтаушының
банкісінде ашқан аккредитиві.
Өтелмеген (кепілденген) – бұл ... ... ... ... ... ... ... сатып алушының
банкісінің шотынан қаражатты шегеруге құқық беру арқылы ашқан аккредитивін
сипаттайды.
Қайтарылатын аккредитив ... ... ... ... ... ... жоюы ... бұл аккредитив сатып алушы
мүддесін көздейді.
Қайтарылмайтын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз өзгере ... жоя ... ... мұндай аккредитив жабдықтаушының пайдасына
ашылған болып табылады.
76. Мемлекеттік кірістердің мәні мен сыныптамасы
Мемлекеттік кірістері дер экономикалық ... ... ... ... ... мемлекеттің жұмыс істеуінің материалдық
базасын жасау үшін ... ... ... ... ... ... қаражаттарды қанағаттандыру үшін қаржы арқылы
халық табысының бір бөлігі алынады. Ал ... ішкі ... ... ... ... ... Сыртқы экономикалық қызметтен алынатын кірістер
– Халық төлемдері жатады
Ал орталықтандырылмаған ... ... ... ... ... қаражат түсімдері жатады.
Мемлекеттік кірістерін классификациялау
• Меншік шығындарын ұйымдық - құқықтық ... ... ... мыналарсдан тұрады:
1) Мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдар табыстарынан
2) Жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... салық төлемдерінен
4) Қоғамдық ұжымдардың салық түсімдерінен
5) Кооперативтік және ұжымдық кәсіпорындарын ... ... ... ... байланысты мемлекеттің кірістері:
1) Материалдық өндіріс сферасында ... ... ... емес ... ... ... Қаржылық мазмұнына байланысты мемлекеттің кірістер
1) Салықтық
2) Салықтық емес/ лотореядан түсетін табыстар тб)
• Жұмылдыру ... ... ... ... ... Несие жүйесінің түсінігі және оның құрамы
Несие жүйесі - елдегі ақша айналымын реттейді, ... және ... әр ... ... көрсетеді, соның нәтижесінде несиелік
экономикалық қатынастар туындайды.
Тар мағынадағы несие ... - бұл ... - ... ... ақша ... ... және елде ... да қаржы қызметтерін
көрсетуші несие мөлшерінің желісі.
Қазіргі кездегі неше ... ... ... ... белгілері
бойынша өзгешеленеді:
– Банктік капдиталдың және банктік ... және ... ... ... әр ... ... арасындағы
бәсекенің күшеюі
– Банктік капиталдың өнеркәсіптік капиталмен ... ... ... қалыптасуы
– Халықаралық несиелік ионополиялардың пайда болуы
Қазіргі ... неше ... ... көп ... ... ... несиелік мекемелердің өз ... ... ... ... ... етіп алсақ, онда қазіргі кездегі несиелік
жүйенің 3 маңызды элементін бөліп ... ... ... банк
– Комерциялық банк
– Мамандандырылған ... ... ... 1999 ... ... қалыптасты.
Оның құрылымы:
78. Халықтың тұтыну несиесін ұйымдастыру
Тұтынушы несиесі халыққа оның ағымдық ... ... үшін ... м ішінде, жеке шаруашылықтағы үйді жөедеуден ... ... ... жарамды заттарды сатып алуға беріледі.
Халықты несиелеу халықтың өмір ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тұтыну несиенің қаржы қызметі бар: бір жағынан тауар ... ... ... мөлшері тауар сұранысы несие сұранысын тудырады,
екінші жағынан, халық неғұрлым несиеленетін ... ... ... ... ... халыққа тауарлы формада және ақшалай формада берілуі мүмкін.
Иауарлық форма халыққа ... оның ... ... ... ... яғни бұл коммерцияның неше болып табылады. Ақшалай форма
банк ... ... ... ... ... ... желісі арқылы жанама
түрде беріледі.
Тұтыну несиесі халықтың тауарға деген сұранысын ... ... ... мен сатылуын арттырады.
79. Салық теориясы мен құрылыуы
Салықтар – бұл мемлекет бір ... ... ппен заң ... ... ... және ... ... төленетін қайтарусыз және өтеусіз
сипаттағы міндетті ақщалай ... ... ... салықтар мен салық салу ... ... ... ... ... деп ... теорияға мынадай теориялар жатады:
1) Салықтардың айырбас теориясы - негізгі ... ... ... мен ... арасындағы келісім нәтижесі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін ... төлеу, яғни мемлекетпен айырбас процесі
жүреді.
2) Салықтардың рахаттану теориясы - ... ... ... ... мен мемлекеттер арасында белгілі бір қызметкөрсеткені үшін
төлем төлеу б.т.
3) Салықтардың классикалық ...... ... ... ... ... ... мемлекетті ұстау үшін қажетті
ақшалай қоры.
4) Салықтардың кеинсиандық теориясы – ... ... ... бұл ... ... ең ... құралы бюолып және бұл құрал ең
тиімді болып табылады.
5) Салықтардың сақтандыру ... – бұл ... ... ... ... теориясы - бұл салықтардың ... ... ... ... - ... ... келісімге қатынасатын адамдар. Брокер ... ... ... ... ... ... өкіл емес, ешбір
жақтың шарттық қатынастарына қатыспайды, жекелеген ... ... ... ... ... жеке ... жасауға арнаулы өкілеттік
берілеюді. Ол тек сол өкілеттік шегінде әрекет етуге ... ... ... ... ... беру)
– бағалы қағаздарды бірінші және екінші нарыққа орналастыру
– инвестициялық қорларды құру және оны басқару
Диллерлер - олар да ... ... ... айырмашылығы шарт
жасасқанда өз капиталын жұмсайды. Атқаратын ... ... ... ... олардың курсы және сапасы туралы хабар
тарату.
2 Клиенттердің тапсырмасын орындау
3 Бағалы қағаздар шартындағы ... ... ... ... ... мен сатушыларды бір – біріне кездестіріп, бағалы
қағаздар шарығының жұмысына себепші ...... ... ... ... ... ... берушілер. Сонымен қатар олар кеңес беріп қана қоймай,
кейде ... ... ... ... ... жүйесі және бюджет құрылысы бюджет процесі.
Бюджет жүйесі - экономикалық қатынастарға және ... ... ... ... бюджеттерінің, сонымен қатар бюджет ... ... ... ... ...... ... әзірлеу, қарау, бекіту,
атқару, нақтылау, түзету жөніндегі, бюджеттің атқарылуы бойынша ... мен ... ... ... ... ... ... бірге
байланыстырылған гранттарды жоспарлау мен пайдалану жөніндегі бюджет
заңнамасымен регламенттелінген ... ҚР – да ... ... ... ҚР – ң ... ... басқару туралы «Жыл
сайынғы» Республикалық бюджет туралы заңға және ҚР – ң ... ... ... ҚР – дағы ...... есеп айырылудың формасы
Қолма –қолсыз ақшамен есеп айрысу бұл ... ... мен ... ... ... ... ... ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Қолма – қолсыз есеп айырысудың ... ... ... ... ... есеп айырысу
2) Аккредитивтік есеп айырысу формасы
3) чекпен есеп айырысу
1 Төлем ... ... есеп ... кең ... ... жүзеге
асыру үшін қолданылады: алынған тауарлары мен көрсеткен ... ... ... ... ... ... төлемдер бойынша:
2 Аккредетивпен есеп айырысу жиі қолданылмайды, бірақ та ол ... ... ... есеп ... ... ... – бұл ... тапсырмасы бойынша сатып ... ... ... ... көрсетілген құжаттарды жабдықтаушы берген соң
және аккредетивтің басқа да ... ... ... ... төлеуге
берген шартты ақшалай міндеттемесі
3 Чекпен есеп айырысу барысында төлем құралы ... ... және ... ... алады. чек арқылы есеп айырысудың қолайлылығы мынада:
– егер де ... ... ... ... ... ... ал
жабдықтаушы төлеуге кепіл бергенше ... ... ... ... белгісіз болған жағдайда
83. Есеп айырысу, касалық және коммисиондық ... ... ж 15 ... ҰБ – ң ... ... ... «ҚБ ЕДБ
– де кассалық операцияларды жүргізу» ережесіне сай ... ... ... ... - бұл ... ... ... санау,
майдалау, айырбастау, беру, ... орау және ... ... ... ... ұйымдастыру, яғни клиенттерге кассалық опкрациялар
бойынша қызмет көрсету жәнеқолма – қол ақшаны өңдеу үшін ... ... ... ... ... ... шығыс кассасы
– кіріс – шығыс кассалыры
– қайта санау кассасы
– кешкі касса
... ... ... ақша ... ... ... ... және клиенттің
қатынасуымен ақша белгілерін сараптамаға қабылдау туралы 2 ... ... ... ... ... ақшасы анықтаған кассирдың аты – жөні,
клиенттің аты - жөні, банкнотаның ... және бұл ... ... ... және бас ... қолдарын қойып, банктің мөрі
басылады. Актің бірінші ... ... ... екінші клиентке беріледі.
85. Қазақстан даму банкі: мақсаты, мәселелері мен қызметі
Банк – бұл банктік қызметті ... ... ... ... ұйым
болып табылатын заңды тұлға.
Қызмет көрсету аясындағы банктің ... ... ... неше беруінен байқалады.
Оның негізгі ... ... ... ... ... ... деп
атаған.
Банктік қызмет – бұл банктік опкрацияларды жүзеге ... ... ... яғни:
– заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік шоттарын ашу және
жүргізу
– жеке тұлғалардың депозиттерін ... ... ... ... ... ... операциялар: банкнота мен монетаны қабылдау, беру, қайта
санау, айырбастау, қаптау және сақтау
– аударым ... ... және жеке ... ... ... ... орындау
– сейфтік операциялар: тез іске ... ... ... мен
жылжитын мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несилеу беру
– төлем карточкаларын шығару т.б.
86. ... ... ... және оны ... жүзеге асырудың
әдістері
Мемлекеттік қаржылық қызметі оның ақша қорларын ... бөлу ... ... 3 бағытта іс - әрекет ететін функцияларында білінеді.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... биліктің жоғары органы – ҚР – ң Парламенті, мемлекеттік
биліктің жер – ... ... - ... ... -
мәслихаттар.
Атқарушы биліктің басшысы Президент, ... ... ... ... ң ... ... ... басшылар және жергілікті әкім
шіліктердің аппараты жүргізіледі.
Мемлекеттің қаржылық қызметінің ... ... ... ... мемлекеттік қорларға: мемлекеттік бюджетке,
бюджеттен тыс қорларға ... және ... ... ... ... ... ... әдістері міндетті төлемге: салықтар, қаражаттың
аударымдары.
Ерікті ... ... ... ... ... ... лотореялар т.б.
2) Мемлекеттік ақша қаражаттарын бөлген кезде мына ... ... ... ... ... ... ... несие беру (қайтарымдылық өтеулік негі ақша бөлу)
3) Қаржы операциялары ... ақша ... ... – қол ... ... – қол ақшамен есеп айырысу әдістері қолданылады.
87. Несие формалары
Несие формалары – бұл несие қатынасының сырттай ... ... ... несие қатынасының мәні мен ұйымдастырылуын синтездейді.
Несиенің мынадай ең маңызды формаларын бөлп ... ... ... ету ... ... : - ... және халықаралық несие
– несие мәмілесінің объектісіне қарай: - ... және ... ... ... қатынасының субъектісіне қарай - банктік, ... ... ... ... ... ...... бір – біріне беретін несиесі.
Банк несиесі банк пен қарыз алушының арасында несие ... ... ... ... кейін беріледі.
Банк несиесінің мақсаты: негізгі және ... ... ... қорларды толықтыру, вексильдер есебі және оны қайта есептеу.
Халықты несиелеу.
Тұтыну несиесі – бұл жеке ... ... ... ... ... және тұрмыстық қызметтерді өтеуге ... ... ... – бұл қозғалмайтын мүліктерді кепілге ала отырып,
ұзақ ... ... ... ... Бұл ... анықталған
кепілзатпен берілетін сауда. Несие қайтарылмаған жадайда ... ... ... ... және одан ... қаражатпен
несиелердің салмағы өтеледі. Сол себепті де ипотека несиесі несиегер үшін
ең «сенімді» несие ретінде ... ... – тез іске ... ... заттарды несие бағалы
қағаздарды кепілге алып, берілетін несие.
Мемлекеттік ... - ... ... ... жабу үшін ... ... ... мүмкіндіктерінен тыс қажеттіліктерін ... үшін ... ... ... негізіндегі қарыз алушының несиеге
қабілеттілігінің анализі
Қарыз алушының несиелік қабілетін банктік талдау шектеулі және ... ... ... ... несиелік қабілетін талдау үшін оның
тиімділігін, ... ... ... ... ... көптеген әділеттемелер қолданылады. ҚР – да ҚР ҰБ – ... ... ... ... ҚР ҰБ ... 27
қыркүйек 1994 жылы мәжілісінде № 26 ... ... ... ... ... ... талдауына байланысты банктердің әдістемелік
нұсқауы біршама танымал.
Қарыз алушының несиелік ... ... ... негізгі
көрсеткіштер пайдаланылады:
|№ |Көрсеткіштер атауы ... ... |
|1 ... ... ... |Ағымдағы активтер/ |
| | ... ... |
|2 ... өтімділік коэффициент|Ағымдағы активтер – запастар/ |
| | ... ... |
|3 ... рентабельділігі |Пайда / кәсіпорын активтері |
|4 ... ... ... / меншікті капмтал |
| ... | |
|5 |Қор ... ... ... – түсім / активтер |
Осы көрсеткіштердің ішінде аса ... ... бұл ... ... деп ... барлық төлем түрлері бойынша өз
міндеттемесін ... алу ... ... ... ... ... ... Баланс өтімділігі актив бастарындағы ақшалай қаражаттарға
айналу мүикіндігіне байланысты ... ... ... ... мерзіміне қарай топтандырылған ... ... ... ... ... ... ... өтеу тәртібі
Салық ставкасы – салық базасының өлшем бірлігіне салық есептеулерінің
шамасын білдіреді.
Салық ставкасы салық салу ... ... ... ... ... ... ... өлшемі ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... пайызбен немесе абсолютті
сомамен белгіленеді.
1) Салық сомасын анықтау тәсілі ... тең ... - кез ... салық төлеушіге бірдей мөлшерде
салық сомасы белгіленеді
– тұрлаулы ставка – ... ... ... ... ... ... мысалы: өндірілген акцизделетін тауарлардың
әрбір метріне 1 теңгеден.
– пайызды ставка – ... ... ... шамасынан белгілі бір
пайыз түріндегі ... ... ... ... - ... төлеушінің мемлекетке салық төлемдерін
төлеуге жүзеге салық заңдылықтарында бекітілген ереже.
Салық ақшалай ... ... онда ... ... ... ... Ал салық тауарлы - заттай нысанда болса, онда салық заттай
төленеді.
Салық ... 2 ... ... ... ... (декларация негізінде, салық хабарламасы
негізінде, салық төлемдеуін дербес және енгізу жолдары, бір ... ... ... ... ... Мәжбүрлі төлеуде (төлем көзінен ұсталатын табыс ... ... бас ... ... ... ... алу)
90. Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... мен қадағалау жөніндегі қаржы агенттігі (ҚҚА) ... ... ... ұйымдары мемлекеттік реттеуші және ... ... ... ... Ол өз ... ... тікелей Президентке
бағынады, сондай –ақ ҚР ... ... ... негізінде қызмет
етеді.
ҚҚА өз қызметіне 2004 жылы 1 желтоқсаннан ... ... ... Қаржы ұйымдары мен филиалдарының ашылуына өз ... ... мен ... ... ... және ... алады
– Қаржы нарығында кәсіби қызмет атқаруға лицензия берудің, ... ... ... қайтарып алудың тәртібін белгілейді
– Қаржылық ұйымдар, қаржы қызметін тұтынушымен өзге де жеке немесе
заңды тұлғалар міндетті ... ... ... ҚР ҰБ – мен ... ... халықаралық стандартқа сай қаржылық
есеп беру формасын, сондай - ақ ... ... мен ... оларды тапсыратын уақыт мерзімімен белгілейді
– Қаржы ұйымдарына әсер ... ... ... мен ... ... Мемлекеттік қарыз. Сыртқы мемлекеттік қарыз. Мемлекеттік қарызды
басқару
Мемлекетік қарыз – бұл алынған және ... бір ... ... ... ... ... мемлекетпен мемлекеттік
бюджет есебінен өтеледі.
Мемлекеттік қарызды өтеу жолдары:
1) Мемлекеттік банк несиелері ... ... ... ... ... – бұл ... бөлінген ақша
мен аулшаруашылығынан жиналған өнім бағаларының айырмашылығы
3) Жинақ банкілерінің зайымдары
Сыртқы мемлекеттік ... – ҚР – сы ... ... ... және Ұ – ң ҚР – ң ... несиегерлері алдынждағы
сыртқы мемлекеттік борышының құрамдас бөлігі.
203 жылы ... ... ... 3481.0 млн ... ... ... басқару – мемлекеттің өзі және оның кепілдігімен
алынған борышқа ... ... ... оны ... ... жаңа
қарыздарды тарту мен жүзеге асырудың шарттарын жасау жөніндегі мемлекет
шараларының бүкіл ... ... ... келесі әдістермен жүргізіледі:
1. Қайта қаржыландыру
2. Конверсия – бұрын шығарған ... ... ... ... ... ...... алғашқы шығарған мерзімдерін өзгерту
(қысқарты)
4. Унификация – бірнеше займды біріктіріп біреу жасау
5. Займды ... ... ... ... хырғыздан бас тарту
92. 1988 – 1990 жылдардағы банк жүйесінің реформасы
1988 1990ж банктік жүиесінін негізгі міндеттері ... ... ... ... бөлімшелеріне беру ақылы қайта түрлендіру ... ... ... ... керо ... банкіне орталық банктін
жекелеген қызметтерін ... ... ... ... ... ... жылғы банктік жүиені қайта ұйымдастыру бұрынғыша ... ие ... қала ... , тек қана бұл ... 3 ... монополиясын
(КСРО Өнеркәсіп-құрылыс банкі, КСРО Агроөнеркәсіп банкі және КСРО Тұрғын үй-
әлеуметтік банкі) бірнеше банктер монополиялары ауыстыруы.
1988 банк ... ... ... оң ... ... жақтары
басымырақ болды, яғни:
- банктер бұрыңғы меншік формасында, яғни ... ... ... ... ... ... сақталып, монополистердің саны өсті.
- реформа жаңа экономикалық механизімдердің жоқтығына қарамай-ақ
жүргізілді.
- клиенттер ... ... ... бөлу ... жалғаса берді.
- банк аппаратын ұстауға жұмсалатын шығындар артып кетті.
Бұл реформаның оң ... ... ... ... есеп ... ... ... банк қызметінің мамандандыруын қысқартып десе
болады.
1990 ж. бастап елімізде алғашқы коммерциялық банктер, ... жеке ... ... ... істеді. Сол жылдары алғаш ... ... ... ... ... және ... Жеке тұлғалардың несиені алу және өтеу тәртібі.
Қазіргі заманда несие нарығының даму тенденциясына байланысты жеке
тұлғаларға ұсынылатын ... ... өте көп. ... ... және ... ... де өзгеше. Дегенмен жеке тұлғаларға несиені беру мен
оны өтеуге байланысты бір ... ... ... мен нормативтер жинағы
қалыптасқан.
Несиені аюлуға байланысты қойылатын талаптар:
1. Жеке тұлғалардың табыстарының расталу, расталмау ... ... ... жеке ... ... ... ... болмауы
талабы
3. Жеке тұлғалардың табыстарының жеткіліксіз болған жағдайда жанұя
мүшелерінің табыстарының расталуы
4. егерде жеке тұлға несиені 2 – ші ... 3 – ші рет ... ... оңды ... Жеке ... ... онды (позитивті) бағалануы. (Оның ... ... ... ... қарыз болмауы т.б.)
94. Корпорациялық табыс салығының төлеу тәртібі мен ... ... ... ... салық кезеңі үшін 30 % ставканы
ауыстырылатын залалдар ... ... ... ... табысқа
жүргізілген түзетулерді ескере отырып қолдану жолы мен есептеп шығарады.
Салық төлеуші корпорациялық табыс салығы бойынша декарация ... ... ... ... тиі ... төлемдер сомаларының есебін
жасап, есепті жылдан кейінгі ... 20 ... ... ... төлеушінің
тіркелген орны бойынша салық органына табыс етіледі.
Корпорация табыс ... ... ... ... ейін
төленуге тиісті аванстық төлемдер соманың ... ... ... ... күннен бастап 20 жұмыс күн ішінде, бірақ ... ... 20 ... ... ... етеді.
Салық төлеушілер корпорациялық табыс салығы бойынша ... ... ... ... ... ... анықталған мөлшерде
ағымдағы айдың 20 – ... ... ай ... ... ... ... ... корпорациялық табыс салығын төлеуді өзінің тұрып
жатқан орны бойынша жүзеге асырады.
Салық ... ... ... ... бойынша корпорациялық
табыс салығы бойынша түпкілікті есеп ... ... ... ... мерзімімен кейін он жұмыс күнінен кешіктірмей жүзеге асырады.
95. Валюта нарығының қаржы инструменттері
Валюталық нарық – бұл ... ... мен ... ... ... сату және сатып алу операциялары жүзеге асырылатын
арнайы орталық.
Валюталық ... ... ... немесе пайдаланылатын
санына қарай валюталық ... ірі ... ... ... Оның ... Нью – ... Париждегі, Токиодағы, Сингапурдегі
ірі валюталық ... ... ... ... ... валютаның ұлыттық валюталық нарықтарда белгілі бір еркін
алмастырады.
Ваюлюта нарықтағы ... ... ... көзқараспен
қарасақ, валюталық нарық – ... есеп ... ... ... ... ... ететін валюталық операциялардың
жиынтығы.
Валюталық ... ... ... ... ... ... Орналасу аумағына қарай:
- халықаралық, - ішкі, - ... ... ... ... ... нарық, – еркін емес
Валюталық ... ... ... ...... емес деп, ... шектеу қойылмаған жағдайда оларды еркін валюталық ... ... ... ... бағамның қолданылу түріне қарай:
- бір ғана режимді, – қос ... ... ... және ... ... мәні мен ... саясат – бұл қоғамның әлеуметтік – экономикалық ... ... шешу үшін ... пайдалану жөніндегі мемлекеттің
нысаналы қызметі қаржыны басқарудың түпкілікті мақсаты, оның ... Ол ... ... ... ... ... ... Қаржы саясатының мақсаты – қоғам дамуының аса ... ... ... ... ... ... ... байланысты қаржы саясаты кәсіпкерлік ... ... ... ... ... шақырады. Қоғамдық өндіріс
салалары арасында қаржы ресурстарын қалыптастыруға ... ... ... көп көңіл бөлінеді. Қаржы саясаты нақты шалруашылық
өмірде қаржы ... ... іске ... ... - ... және ... даму үшін қолайлы
жағдайлар жасау мақсатында қоғам ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастырып, пайдалану
әдістерінің жиынтығы.
Қаржы механизімінің ... ... ... ... болжау, бақылау)
– Қаржы ресурстары (баға, табыс, девиденттер т.б.)
– Құқықтық қамтамасыз ету (құқықтық актілер, заңдар)
– Нормативтік қамтамасыз ету (нұсқаулар)
... ... ету ... ... ... статистикалық есептеме)
97. Ақшаның айналыс және төлем құралы ретіндегі функциясы
Ақша өз кезегінде 5 қызмет атқарады:
1. Құн ... ... ... Төлем құралы
4. Қорлану және қор жинау құралы
5. Дүние ... ... ... 5 ... ... және ... ... келетін
болсақ:
Айналыс құралы қызметінде ақша тауар айналысы процесінде делдалдық ... ... ... ... ... ... тауар сату, яғни
оның ақшаға айналуы. Бұл процесті арнайы ... ... ... ... – Т – ... ... тауар айналысынан айырмашылығы ақша тауарларды
біртіндеп айналасынан ... ... өзі ... ... ... отырады.
Ақшаның айналыс құралы ретіндегі қызметінің басты ерекшелігі біріншіден,
бұл қызметті толық бағалы емес ... ... ... және ... ... ... нақты және қолма – қолсыз ақшалар атқарады.
Тауар өнідірісі және тауар айналымының дамуы сонымен бірге ... ... ... ... төлем құралы ... тағы ... ... Бұл ... Т – А – Т ... ... Т – А және ... ... екі ... бөлініп шығады. Ақшаның ... ... ... ... ... ... ... жетеді. Бұл жағдайда тауарды
сатушы несие берушіге, ал ... ...... ... ... Сату ... ... бөлінуі нәтижесінде ақшалар төлем ... ... ... орындай бастады. Ақшасын төлем құралы ретіндегі қызметінің
дамуы, қолма – ... есеп ... және ... ... ... ... ... несиелердің қамтамасыз етілу формалрының
Классификациясы
Банктік несиелердің қамтамасыз етілуің материалдық формаларына: жер,
құнды қағаздар, тауар – ... ... ... ... клиенттерге қарыз беру үшін ... ... ... ... ... ... ... арнайы қарыздық шоттар
ашылады. ... ... ... бір клиентке берілген қысқа
мерзімді және ... ... ... алу ... шоттардың дебетінде алынған ... ... ... ... ... ... ... негізгі формаларының классификациясына
төмендегілер жатады:
– Кепілге алу – тапсырма бір ... ... ... ... Бұл
жағдайда тапсырма беруші қарыз алушының қарызын ... ... ... ... банк ... ... Кепілдік - кепілдеме уақыты ... ... ... ... ... ... жағдайда, анықтаушы сомасы өтеп
беру туралы кепілдік міндеттемесі.
– Бағалы қағаздар, тауарлар және басқа да ... ... ... ... ... салу ... ... етде негізгі роль ипотекаларға жүктеледі ... мен жер ... ... ... ... ... ... болып табылады. Оларды кепілдікке слу арқылы
иегерлері несие алады.
99. Шет елдердің салық ... ... даму ... ... ... ... ... өзінің ерекшеліктері бар. Әрқайсысына жеке
тоқталып ... ... ... ... ... ... түсетін салықтар
және жергілікті салықтар деп бөлінеді. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Жалпы бюджеттің шамамен ... ... ... ... әсіресе ҚҚС – ғы ... ... тән ... ... бас ... Басқармасы қарастырады.
Елде 830 салық орталығы 16 ақпарат орталығы ... ... ... ... реформаларды жүргізе отырып,
жетілдірілу үстінде.
Барлық салықтық түсімдер ішінде халықтан ... ... ... ... ол ... ... тікелей салық ретінде
түсімдердің 64 % ... ... ал ... ... ... ... ... 19 % құрайды.
Жапонияда салықтар: мемлекеттік және ... ... ... 64 % ... ... ал 36 % ... ... есебінен
құрайды. Мемлекеттік салықтар әрбір түрі ... ... ... ... басқа мәселелерді жергілікті парламент реттейді.
100. Халықаралық несие және оның формалары
Халықарық несие – қайтару, мерзімді және ақылы ... ... ... ... ... ... ... ететін несие
қатынасын әр түрлі формаларымен субъектілері ... ... ... несие жаңа техника, технология, тауар мен қызмет көрсету
импортын ... ... ... Ол ... ... ... ... және жинақтаудың қосымша көзіне айналады.
Бұл несие ең сенімді ... ... ... ... ол ... ... және ... ғана емес, сонымен бірге,
үкімет кепілдігімен қамтамасыз етіледі.
Халықаралық несие формасы бойынша 2 бөлінеді:
1) коммерциялық (тауарлық) несие
2) банктік ... ... ... ... ... ... және ... тікелей байланысты болады. Оны, ... ... ... әр
түрлі коммерциялық құрылымға ие ... ... ... ... ... ... ... тауарды тигеннен кейін
аударылатын вексельді ... ... ... ... ... кейін, оның векселін акцептейді, яғни оның төлемін
белгілі бір мерзімде ... ... ... несиелеу тек экспорт –импорт ... ... ... ғана байланысты яғни бұл несиелер банк арқылы жүргізіледі.
101. ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... – ұйымдардың, халық шаруашылығының және ... ... ... мен ... құру және ... жоспарлары.
Қаржы жоспарлары халық шаруашылығының қаржы ресурстарымен ... ... ... белгілері б/ша қаржы жоспары бастапқы ж/е жиынтық б/л б.
Бастапқы ... ... ... ... саласы к/о-рының
қаржылық жоспарлары, өндірістік емес ... ... ... ... ... бюджет қаржысы-ң есебінен қаржылатын мемл-тік мекемелер мен
ұйым-р-қ ... ... ... жоспарлары – жалпы мемле-тік саланың ж/е ... ... ... ... ... ... балансы, мемл-тік
бюджет, респуб-қ бюджет, жалпы мемл-тік қаржы жоспарлары ж/ды.
Сапалық қаржы жоспарларына материалдық өндіріс ж/е өнд-тен тыс ... ... мен ... ... сметасы,қоғамдық ұйымдардың
қаржы жоспарлары ж/да.
Аумақтық қаржы ... ... ... ... ... ... ... ж/е тиісті аумақтық
қоғамдық ұйымдырдың ... ... ... қаржы балансы мемл-ң, мемл-тік к/о-р мен ... ... да ... к/о-р мен ... ... ... құрамы
мен көздерінің табыстары көрсетіледі.
Мемл-к бюджет оперативті қаржы жоспары ... ... ... ... ... ... ... емес, тек орталықтанған бөлігі
ғана көрс.
Коммерц-қ емес ұйымдар мен мекемелер өздері-ң табыс көзі ... ... ... ... ... бұл түрі смета д.а. Сметада
жоспарда қаралған сандық көрс-ш-р ж/е ... ... ... ... көрсеткіштері- белгілі-бір қаржы эк-қ категорияны сандық жағынан
көрсетеді н/е ... О-р ... н/е ... ... ... ... қызметін басқару мен жоспарлауда қаржылық көрсеткіштер-к/с-ң,
жалпы халық шаруаш-ң ақшалай табыс-ры мен ... құру ж/е ... ... ... сипаттайтын жоспарлы есептік мәліметтер.
К/о-лар ұйымдарда келесі маңызды қаржылық көрсеткіштер бар:
1.Өнімді өткізу,жұмыс пен қызмет ... ... ... ( ... н/е ... (прибыль) мөлшері. 3.Рентабельді деңгей. 4.Амортизациялық
аударым жарналары. 5.Өндірістік н/е әлеуметтік дамудың шаруашылық есеп қор-
ның көлемі. 6. Барлық ұйымдармен есеп ... ... ... ... қорларының көлемі, сақталуы, көздері. 8. Айналым қараж-рына
деген қажеттілік ж/е қолда бар арасындағы сәйкестік. 9. ... ж/е ... ... ... 10. Акциялық капитал. 11. Жалгерлік ақы
мөлшері.
106. МЕМЛЕКЕТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ... , ... ... ... ... бір ... ретіндегі мемлекеттік
бюджетке ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын ... ... ... ... ... сипаты бар , ақша нысанында ... , ... ақша ... қалыптастыру мен пайдалану мен қосарлана
жүреді.Мемлекетік бюджет экономикалық категория ретінде қаржы ... ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканы
басқарудың басты механизмдерінің бірі. Баланс бұл тепе теңдік бюджеті
жасаған ... ... ... мемлекеттің ақшалай түсімдері мен шығыстарының
осындай жай күйіне жету болып табылады. Шығыстардың кірістерден асып асып
түсуі мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... жай күйін сипаттайды. Тапшылықтың денгейі елдің ЖІӨ-ге
қатысты 2-3% мөлшері саналады. Бюджеттің тапшылығының созылуы ... ... ... етіледі, бұл инфляцияның дамуына ақша айналысының
бұзылуына ақшаның құнсыздануына соқтырады. Бюджет ... ... ақша ... мемлекеттік қарыздар
3 шетелдік қарыздар
4. ұлттық байлықты пайдалану
116.Қ.Р-ДА ҚАРЖЫНЫ БАСҚАРУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ.
Қаржыны басқару стратегиялық яғни ... ... ... ... ... ... ... Қ.Р-да дәстүр бойынша мемлекеттік
биліктің және басқарудың жоғарғы органдары-Президент аппараты, Парламент,
Үкімет, Қаржы министрлігі, жүзеге ... ... ... ... ... және оның ... есепті әзірлеу тәртібін белгілейді, стратегиялық жоспарды бекітеді.
Президент Үкімет актілерінің іс-қимылын бұзады не ... ... ... ... шешу ... ... ... талқылау, және дауыс беруге енгізу жүзеге асырылады, қоғамдық
қатынастарды реттейтін ... ... ...... ... Республика президенті президентті
белгілейтін тәртіппен республикалық бюджетті әзірлеу мен ... ... ... туралы есепті үсынады.
Қаржы министрлігі – Мемлекетік бюджеттің атқарылуы және оны бақылау
мемлекеттік ... ... ... алу және ... ... ... Қ.Р-ң орталық атқарушы органы б.т.Қаржы ... ... ... алу үшін ... ... ... істейді.
Қаржыны басқаруға Қ.Р экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі мен
стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігі де ... Олар ... , ... ... ... ... жоспарлау мен
бақылау әлеуметтік экономикалық реформалардың жүзеге асырылуын талдайды.
107. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР
Бағалы қағазар – мүліктік құқықты ... ... ... ... ... шығарған ұйымға о-р-ң иелері-ң қарызы-ң қатысы. Б.
қ. – мүлікті иемденуге құқық ... ... ... н/е қарыз берушіге қарыз
алушының берген қарыз ... қ. ... Эк-а ... б/ша, территория мен ел-р, халық топ-ры мен жік-рі, халық-
қ эк-а сала-ры ж/е мемл-т арасында ақша құрал-рын (капиталды) қайта бөледі;
2) ... ... ... ... ... ... ақпаратқа;
3) Капиталдан табыс н/е капитал-ң өзін алуды қамт-з етеді.
Бағалы қағаздарды бағытталуы немесе шығарылу мақсаты бойынша ... ақша ... және ... ... нарығының бағалы
қағаздары деп бөлуге болады. Ақша нарығында айналу мерзімі бір ... ... ... ... ... ... ... сатып алынады және сатылады.
Оларға коммерциялық, банктік, қазыналық вексельдер, чектер, депозиттік және
жинақтаушы сертификаттар және т.б. ... Олар займ ... ... ...... және ақша ... үзіліссіздігін
қамтамасыз ету.
Инвестициялар нарығы капиталдар қозғалысын білдіреді және ортамерзімді
(бес жылға дейін) және ұзақ ... (бес ... ... ... ... ... қор құндылықтарымен сипатталады. Соңғыларында өтеудің
соңғы мерзімі жоқ ... ... ... бағалы қағаздарды, өз кезегінде, екі категорияға бөлуге
болады: 1) ... ... ... ... ... және ... ... пайыздарды төлеу және негізгі соманы өтеу міндетінің
жүзеге асырылуына ... ... 2) ... ... және ... иесінің корпорация капиталындағы үлесі жайлы куәлік
болып табылатын бағалы қағаздар (акциялар).
Кейбір бағалы қағаздар айналу мерзімінің бір ... аз ... ақша ... емес ... ... ... ... (мысалы,
опциондар).
109. САЛЫҚ САЛУ Ж/Е МЕМЛ-Ң САЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ
Салық – мемл-к бюдж-ке заңды ж/е жеке тұлға-рдан белг-бір мерзімде ж/е
белг-бір ... ... заң б/ша ... ... төлем-р.
Салық салу – табысты ж/е мемл-т қаржысын толықтыруды зеттеу әдісі, яғни
мемл-т салық салу процесі арқ өз ... ... салу ... ... объ-т, с көзі, с ставкасы, с ... ... ... с жеңілдік-рі, с төлеу ... мен ... ... ж/е с қызмет орган-ры-ң құқы мен міндет-рі, с-ң төлеуін бақылау,
с-қ жазалау шара-ры.
Салық ... ҚР ... с ... ж/е обл-ғы, ауд-р-ғы, қала-р мен
қалалық ауд-р-дағы мемл-к салық басқарма-ры мен бөлім-рінен ... ... ҚР ... с ... төрағасы басқ-ды. ҚР мемл-к с комитеті-ң
төрағасын ҚР ... ал ... ж/е с ... ... Қ ... тағайындайды. Облыс-р-ғы, ауд-р-ғы, қала-р мен қла-қ ауд-
р-ғы с комитеті басқармасы ж/е бөлім-рі бастығын ... с ... ... ... ... ... ... заңды тұлғ-р б.т., о-р респ-қ
бюджет есебінен ... ... ... ... ... ... ... өкімет органдарымен, құқық қорғау, қаржы және басқа
мемлекеттік бақылаушы ... ... ... ... ... ... шараларын қолданады, заңға сәйкес өзара ақпарат алмасады.
Мемлекеттік өкімет органдары ҚР-ның салық ... мен ... ... ... ... да төлемдер туралы заңдардың орындалуына
бақылау жасау жөніндегі міндет-рді атқаруында, салық бұзушылық пен ... ... ... ... ... ... ... міндетті.
Салық қызметінің негізгі міндеттері мыналар:
- салық заңдарының орындалуын қамтамасыз ету, оның тиімділігін зерделеу;
- зандардың, салық салу ... ... ... ... ... ... әзірлеуге қатысу;
- салық төлеушілерге олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру, салық
заңдары мен салық салу ... ... ... өзгерістер туралы
салық төлеушілерге уақтылы хабарлап отыру. ... ... ... ... ... салық телеушілердің құқықтары мен мемлекет мүдделерін сақтау ж/е
қорғау, салық-ң дұрыс ... ... ... ... ... салық төлеушілер мен салық салынатын объектілердің, есебін уақтылы алу;
3) ... ... мен ... ... ... және ... ... әзірлеу;
4) салық тәртібін бұзушыларға, салықты уақтылы төлемеуші-рге, салықты
дұрыс есептемей өз ... ... ... ... жәке жеке ... ... ... қолдану;
5) салық төлеуден жалтарып жүрген жеке ж/е заңды тұлғаларды ... ... ... ... ... асыру;
6) мәліметтер құпиясн сақтау.
Салық қызметі органдарының ... ... ... ... заң-рына сәйкес тәртіп пен шарт-р негізінде заңды және ... ... ақша ... бухгалтерлік кітап-рын, есеп-рін, смета-
рын, қолда бар ақшалай қаражатын, бағалы қағаздарын және ... ... есеп ... ... мен ... салық пен басқа
төлемдерді есептеу мен төлеуге байланысты құжаттарын тексеруге;
2) ... ... ... ... ... ... барысьнда
пайда болатын мәселе-р жөнінде ... ... ж/е ... ... ... полициясы бөлімшелерімен бірлесе отырып ... ... өз ... ... ... ... ... заңдарға
сәйкес, ұйымдар мен азаматтардың табыс түсіру үшін н/е тұрған жеріне
қарамастан, ... ... ... ұстауға б/ты пайдаланылатын
кез келген өңдірістік, қойма, сауда ж/е басқа да үй-жайларын ... ... ... ... мен ... ... ... органдарының
лауазымды адамдарын аталған үй-жайларды тексеруге жіберуден бас тартқан
жағдайда салық инспекциялары мұндай субъектілердің ... ... ... табыс алып отырғанын дәлелдейтін құжаттар негізінде анықтауға ... ... ... ... ... лауазымды адамдарға ж/е азаматтарға
заңға сәйкес ... ... ... ... ж/е өсім ... ... төленбеген кезде, салық
төлеуішлердің жылжымалы және жылжымайтын мүлкінің, ақша-валюта қаражатының
тізімдемесін жасауға;
7) ҚР ҰБ мен о-ң ... ... ... ... аударымдар
жасаудан кейін қалған пайданың ... ... және ... ... ... тексерулер жүргізуге;
8) қызмет бабындағы мақсатта басқа заңды тұлғалардан, банктерден, биржалар
мен азаматтардан тексерілетін үйымдар мен ... ... ... ж/е ... ақша ... жай-күйі туралы
мәліметтерді алуға.
Салық төлеушілер өз ... ... ... ... ... ... инспекциясына тіркеліп, тіркеу нөмірін алуға;
2) мемл-к ... ... ... ... есеп құжаттамаларды
жүргізуге, осы есеп құжаттамаларды бес жыл бойы ... ... ... ... декларациясын тапсыру;
4) атқарылған жұмыс н/е көрсетілген қызмет үішн төлемді ... ... ... салық қызметінің талабы бойынша атқарушыға төленген сомалар
туралы ақпарат беруге;
5) салық заңдарын, салық төлеу ... ... ... мерзімін қатаң
сақтауға.
Салық төлеушінің құқықтары:
1) ... ... ... ... ... ... ... табыс
етуге;
2) жүргізілген тексерулер актілерімен танысуға;
3) салық органдарына салықтарды ... мен ... және ... ... ... ... ... ұсынуға;
4) заңға сәйкес тәртіппен салық органдарының шешімдеріне шағымдануға;
5) салық ... ... деп ... ... пен құжаттарды тапсырмауға
құқы бар.
110. ВАЛЮТА БАҒАМДАРЫНЫҢ ЕКІ РЕЖИМІ
Валюта бағамы – бұл бір елдің ақша бірлігінің ... бір ... ... ... бейнеленген бағасы.
ҚР-да теңгенің арнайы білгіленген валюталық бағамы 1999ж 5.04. ... ... ... ... ал оған ... ... бағам қолданылып
келді.
Тіркемелі бағам – ҰБ ұлттық валютаның шетел ... ... ... анықтауда вал-қ нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа араласуы нәтижесінде
анықталатын ... ... ... – бұл ... ... ... пен ұс-с негізінде
белгілінетін нарықтық бағамды білдіреді.
Екін өзгермелі бағам арқылы Қ-ң қор ... АҚШ ... ... ... ... Осы ... Рейтер (Reuter) агенттігінің кросс-
бағамдары т/лы теңгенің басқа валюта-рға қатысты бағамы анықтайды.
Кросс-бағам – бұл үшінші вал-ға ... ... екі ... ... = ... ... долларға қатысты бағамы / теңгенің долларға
қатысты бағамы.
Банкаралық валюа нарығының операцияларында ... ... ... ... бағалау басымырақ, бұл доллардын халықаралық төлем және
резервтік құрал ретіндегі рөлімен түсіндірілді. ... ... ... бағамын белгілегенде әдетте кросс-курсті негіз ... ... - бұл екі ... ... ... ... ... АҚШ
долларына) катысты арақатысы. М, егер швейцария банкі швейцарлық ... ... ... бағамын аныктағысы келсе, онда оны марка мен ... ... ... ... ... ... ГФР маркасы = 1 АҚШ долл.
1,4940 швейц. фр. = 1 АҚШ ... ... ГФР ... = 1,4940 : 1,6790 = 0,8898 швейц. фр. ... ... және ... ... ... ... ... - ол банктің валютаны белгілеген бағаммен сатуға
дайындығы.
Сатып ... ... - ... ... сол ... ... алуға
дайын болуы. Тікелей котировка б/ша сатып алушы бағамынан сатушы бағамы
әрдайым жоғары. ... ... ... ... ... ... ... ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ МӘНІ
Несие – бұл пайыз ... және ... ... ... ... ... ... капитал қозғалысы.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ете отырып,
несие берушілер мен қарыз ... ... ... ... көмегімен заңды және жеке тұлғалар уақытша бос қаражаттары мен
табыстары эк-қ жүйе ... ... ... ... және ... ... берілетін ссудалық капиталға айналады.
Несие құрылымы:
Қарыз беруші- қарызды беретін несиелік қатынастың бір жағы, яғни уақытша
пайдалануға қарыз беруші ... ... ... емес мекемелер, мемлекет,
шар-қ субъ-рі, халық.
Қарыз алушы- бір несиені алушы және оны ... ... ... ... ... ... – бұл ... ерекше бөлігі, яғни қарызға ... ... – бұл ... шот ... ... қалыптасатын несиелік
қатынастарды ұйымдастырудың бір ғана формасын білд.
Несиенің объективті қажеттеліктен туындаған және ол ... ... ... рөл атқ. Н ақшалай капиталдың қарызға трансформациясын
қамт етеді ж/е н беруші-р мен қарызға алушы-р ... ... ... ... ... ... ... бос ақшалай қараж-ры мен
табыс-ры жинақталып, уақытша пайдаланылатын несие капиталына айналады.
Қарызға алушы несиені ... ... үшін ... өз-ң ... ... айналым мен капитал айналымы-ң объ-ті күшіне толық ... ісін алға ... үшін ... жеке ... ... субъ-р ақша-р-ды уақытша босатады ж/е о-р-ға
деген қажеттілік үшін жағдай жасайды. М, нег. өнд. ж/е ... ... ... ... нег. ... ... ... аморт. тозу шамасына
қарай дайын өнім-рге жекелеп аударады, ал о-р нег. қор-рды модернизациялап,
жаңарту үшін ... ... бойы ... мәлім. Бұл жағдайда нег
құрал-жабд-рды ауыстыру ж/е жөндеу үшін ... ... ... ... б/ды. ... бұл ... ... ақша жеткіліксіз болуы
мүмкін. Яғни ақшаға деген ... ... яғни ... ... ... оған ... қажеттілік айналым қор-р-н пайд-да үнемі болып тұрады.
Ақшалай қаражат-ң уақытша босатылуы ж/е ... ... ... ... ж/е ... ... халықта б/ды.
119. САЛЫҚ САЛЫНАТЫН АЙНАЛЫМ Ж/Е САЛЫҚ САЛЫНАТЫН ИМПОРТ Ж/Е О-Р-Ң ... ... ... ... – трансферттік баға-рды қолдану
кезіндегі мемл-к бақылау мәсе-рі б/ша ҚР заң-рында өзгеше көзделмесе, ... ... ... оған ҚҚС ... ... жасаған тараптар
қолданатын бағалар мен тарифтерді негізге ала отырып, өткізілетін ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, тұлғаны ҚҚС бойынша есептен
шығару кезінде олар бойынша ҚҚС есепке алуға жатқызылған оның тауарларының
(соның ... ... ... ... салық салынатын айналым
мөлшері, ҚҚС ... ... ... ... ... күні қалыптасқан
бағалар деңгейі негізге алына отырып анықталады, ... бұл ... ... кем ... ... ... ... өткізу күніне
бухгалтерлік есепте көрсетілген тауарлардың құны осы тармақтың ... ... құн ... ... ... ... ... мүлікті (тауарды)
берген кезде кепіл берушідегі салық салынатын айналым ... оған ... осы ... ... кепілге беруден алынған заем қаражатының
сомасы негізге алына отырып анықталады. ... ... ... ... ... ... салынатын айналым мөлшері ... ... ... тиесілі төлемдер ескеріле отырып, жоғарыда
аталғанға сәйкес анықталады. Үшінші тұлға үшін төлеуге байланысты қызметтер
көрсетілген кезде салық ... ... ... ... сыйақы
қосылады. Салық салынатын айналым ... ... ... ... түрлері бойынша акциз сомалары енгізіледі. Оларды сатып алған кезде
қосылған құн салығы бойынша ... ... ... ... ... ... салынатын айналым мөлшері тауардың өткізілу құны ... ... құны ... оң айырма ретінде анықталады.
Салық салынатын айналым мөлшерін түзету.
Өткізілген тауарлардың құны қандай да бір өзгеріске түскен ... ... ... ... ... ... ... төлеушінің салық салынатын айналым мөлшерін түзету:
1) тауарлар толық немесе ішінара қайтарылған;
2) мәміленің ... ... ... ... үшін ... өтем ... ... тауарлар үшін теңгемен төлеу кезінде құнының айырмасын
алған.
5) айналымға енгізілген ыдыстарды қайтарған жағдайларда ... салу ... ... ... ... шот-фактураның немесе осы
аталған жағдайлардың болуын ... ... да ... ... ... бопынша салық салынатын айналым мөлшерін түзету.
Егер өткізілген тауарлар (жұмыстар, ... ... үшін ... бір ... ... ... мөлшері күмәнді талап болып табылса, ҚҚС
төлеушінің ... ... ... ... ... ... ҚҚС ... салық кезеңі
аяқталғаннан кейін үш жыл өткен соң;
2) банкрот деп ... ... ... ... ... шығару туралы әділет органдарының шешімі шығарылған салық
кезеңінде бюджетке жарна ретінде енгізілуге тиіс ... құн ... ... ... бар.
Өткізілген тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсетулер) үшін ақыны ҚҚС ... ... ... ... кейін алған жағдайда салық салынатын
айналым мөлшері ақы алынған сол салық кезеңінде ... ... ... тиіс.
Салық салынатын импорт мөлшері – ... ... ... ... ... ... кедендік құны, сондай-ақ ҚҚС
қоспағанда, ҚР-на тауарлар импорты кезіндегі салық және бюджетке ... да ... ... сомалары.
ҚР-нда ҚҚС төлеуші болып табылмайтын резидент еместен жұмыстар, цызмет
көрсетулер алу кезінде ... ... ... ... ҚҚС ... ... табылмайтын резидент емес ұсынған
жұмыстарды, қызмет көрсетулерді өткізу орны ҚР ... олар ... ... алатын ҚР салық төлеушісінің айналымы болып ... ... ... кодексіне сәйкес ҚҚС салынуға тиіс. Жұмыстарды, қызмет
көрсетулерді алушының салық салынатын айналымының ... осы ... ... оған ... Республикасындағы көздерден төленген
табыстың төлем көзінен ұсталуға тиіс салық сомасы ... ... ... ... тиіс сома ... алына отырып анықталады. Төленуге тиіс
қосылған құн салығының сомасы 15 ... ... ... ... ... қолдану арқылы анықталады. Алынған жұмыстар, қызмет көрсетулер
үшін ... ... ... ... ... ... салық салынатын
айналым жасау құны валюта алмастырудың нарықтық бағамы бойынша ... ... ... ... ... ... ... 15-інен
кешіктірмей қосылған құн салығы б/ша декларация ... ... ... ... ... ... ... төлем құжаты салық
сомасын есепке жатқызуға құқық береді.
120. ВАЛЮТА КТИРОВКА (БАҒА БЕЛГІЛЕУ) ЖӘНЕ КАТИРОВКАЛАР (БАҒА БЕЛГІЛЕУЛЕР)
ТҮРЛЕРІ
Валюта катировкасы ... ...... ... ... ... ... - шетел валютасының бағамын ұлттық валютамен көрсету.
Бұл әдіс кептеген мемлекеттерде колданылады.
Жанама котировка - ұлттық ... ... ... ... ... санының (мөлшері) көрсетуі. Жанама котировка әдісін Ұлыбритания, ал
1987 жылдан бастап ... АҚШ ... ... банкаралық, биржалық валюта котировкалары болады.
Ресми валюталық котировканы Орт. банк жүргізеді. Ол есеп ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдерде валюталық операциялардың ... ... тыс ... ... ... ... бұл ... ңарықтағы қолданатын негізгі бағамы банкаралық баға. Банкаралық
котировканы ірі ... ... ... ... ... ... банкаралық бағамға бейімделеді. Ол
банк клиенттері үшін баға ... ... ... ... Биржалық
котировка анықтама сипатында болады. Биржалық бағам валютаны сатып алу-сату
үшін биржаға ... ... ... ... ... ... валюта бағамының өзгеруі ел экономикасына екі жақты әсер ... ... ... төмендеуі. әдетте, экспортшыға тиімді, себебі ол
кымбаттаған шетел ... ... ... түскен түсімді арзандаған
ұлттық валютаға (егер 1 долларға теңгенің бағамы 20 теңгеден 25-ке ... онда 1 ... ... ... 5 ... тең) ... кезде
экспорттық сыйақы (үстеме) алады. Демек, экспортшылар бағасы орташа әлемдік
бағадан төмен тауарларды алып кетуді кенейту жолымен өзіне ... ... үшін ... ... ... ... себебі валютаны келісімшарт ... алу ... ... (жоғарыдағы мысалда доллар 20 теңге емес 25 теңге
тұрады). Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... төменлейді, бірак сатып алуы қымбатқа түсетін шетел
валютасымен көрсетілетін сыртқы ... ... ақша ... ... ... ... бағамының өсуі,
негізінде, халыкаралық экономикалық қатынастарға кері әсерін ... ... ... ... елдің валюта-экономикалық және экспорттық
потенциалына, оның әлемдік шаруашылықтағы орнына байланысты ... ... ... ... ... ... МЕН ФОРМАЛАРЫ.
Сақтандырудың экономикалық мәні барлық қатысушылардың төлемдері есебінен
оқыс оқиғаға ұшырығанға көмек ... ... ... ... мен ... ... болған кезде жеке және ... ... ... қорғау және оларға материалдық зиянды төлеу
үшін ... ақша ... құру және ... ... ... ... ... сферасы. ҚР-ң азаматтық кодексі бойынша мыналар
сақтандырудың нысандары болып табылады:
1. Міндеттілік дәрежесі бойынша –ерікті және ... ... ... және мүлікті
3. Жинақтаушы және жинақтаушы емес
Міндетті сакқтандыру –заңнамалық актілер ... орай ... ... ... ... еркін білдіруіне орай жүзеге асырылатын
сақтандыру
Сақтандырудың тағы да мындай түрлері бар
1. ... ... және ... ... ... сақтандыру
3. көлік құралдарын сақтандыру
4. жүктерді сақтандыру
5. мүлікті сақтандыру
6. азаматтық ... ... ... ... ... ... өмірді сақтандыру
9. ануитеттік сақтандыру
122. ҰЛЫ ОТАН CОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДАҒЫ АҚША АЙНАЛАМЫ.
1947Ж. АҚША РЕФОРМАСЫ.
Ұлы Отан соғысы елге - 679 млрд ... ... ... оның ... ... 551,1 млрд ... ... (соғысқа дейінгі бағамен есептегенде).
Өндіріс пен халық тұтынатын ... ... ... аяқ асты
қысқаруы мемлекеттік бюджеттің табыстарын азайтты. Осы уақыт ішінде әскери
шығыстар өсе ... ... жабу ... ... ... табыс
салығына қоса әскери салық, баласыз адамдарға салық шағын ... және ... ... ... салынатын салықтар енгізілді. Халық
арасында мемлекеттік займдарға ерікті түрде жазылу және әскери техникаларды
кұрауға ерікті ... беру ... ... ... уақытында
халықтан барлығы 270 млрд рубль немесе мемлекеттік ... ... ... ... ... ... эмиссиялау есебінен жабылды.
Өндіріс көлемінің ... ... ақша ... ... Бұл
ұйымдастырылмаған (колхоз) нарықта бағаның көтерілуіне әкелді. Мемлекеттік
сауданың тұтыну ... ... ... бағалар сақталды. Бұған халық
трынатын тауарларды сатуда карточкалық жүйе арқылы қол жеткізді. ... алу ... ... ... ... жою үшін экономика облысында рубльдің тұрақтылығын
және оның сатып алу қабілеттігін көтеру қажет болды. Өнеркәсіпте және ауыл
шаруашылығында ... ... ... ... ... ... ... ақша реформасын жүргізуге (КСРО Кеңес ... ОК ... ... 1947ж. 14 желтоқсанда "Ақша реформасын жүргізу
туралы және азық-түлік пен өнеркәсіп тауарларына карточкаларды алып тастау
туралы") ... ... ... жаңа ақша бірліктері 1, 3, 5, 10, 25,
50, 100 ... ... ... ... ақшалар ескі ақшаларға
1:10 қатынаста айырбасталынды. Бұндай жолмен айналыста ақша ... ... ... ... ... ақшалардан құтылды. Халықтың жинақ
кассаларындағы 3000 рубльге дейінгі ... ... ... ұшыраған жоқ,
3000-нан 10000 рубльге дейін 3:2 ... ... 10000 ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардағы
ақша қаражаты ... ... ... ... және ... ... шоттарындағы ақша қаражаты
жеңілдік катынаспен 5:4 есебінде айырбасталды. Ақшаның айырбасталуы қысқа
мерзімде 15-20 ... ... ... асырылды. Ол арнайы
ұйымдастырылған айырбас пункттерінде жүрді. ... ... ... ... ... жатпады және айналыста номиналы бойынша қала
берді. Желтоқсанның бірінші жартысы үшін ... ... ... жаңа
ақшамен төленді.
Реформаның басты элементерінің бірі ... ... ... (1947 ж. ... ... 1948ж ... ... ... ... Барлық бұрынғы займдағы облигациялар ... ... ... ... ... ... азық-түлік және өнеркәсіп
тауарларына деген карточкалық жүйе ... ... және ... ... ... ... 10-12% ... мемлекеттік сауданың ықпалымен колхоз нарықтарындағы ... 1948 ж. ... ... ... сатып алу күші 1947 жылдың
бірінші тоқсанымен салыстырғанда 41%-ға өсті.
1947ж. ақша рефомасы ақша жүйесінің түбірімен қайта ... ... Оны ... ... де, реформаға дейінгі болған ақша айналысынын
құрылымы сақталды. Бұның сәл ... сол, ... ... ... емес ... ... шығарылатын болды.
Реформа ақша жүйесін нығайта отырып, ақшаның бар-лық ... ... Бұл ... өз ... бірнеше рет төлем қабілетті бар
сұраныс пен тұтыну саласында ұсыныс ... ... ... ... ... бұл елуінші жылдардың басында-ақ бөлшек ... ... ... ... ... ... ... ТӘУЕКЕЛДЕР ж/е ЕДБ-Ң ОЛРДЫ РЕТТЕУІ
Валюталық қатер - шетелдік валютаның ұлттық валютаға қатысты бағамның
өзгерумен б/сты валюталық (бағамдық) ... ... ... ... ... ғана ... бағамы-ң әр түрлі валюта нарыктарында сәйкеспеуінен немесе
уакыт-ң әр ... ... ... ... ... ... алып-сатарлық табысты алуға ұмтылатын банк-рде жоғары болады.
Валюта қатерін азайту үшін ... ... ... ... ... фьючерлік контракті, валюта-қ опцион, валюталық
своп. Бұлардан басқа валюта ретінде өз ұлттық валюта ... ... ... ... ... ... ... көбінесе төлем ретінде америкалық
доллар пайд-лады) таңдау әдісі, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... ескертетін қорғану шартын ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
валютаның немесе үшінші ел валютасы-ң ... ... ақша ... алға ... ... валюталар бағамының артуын ұдайы бақылау, (әр-тараптандыру),
сақтандыру, форвардтық контрактіні бекіту банк-рдің іс-тәжірибесінде валюта
қатерін кемітудің әдістері болып ... ... ... - ... ... банк стратегиясының маңызды
компоненті болып табылады.
Сонымен, нарықтық ... банк ... ... ... ... банкротқа ұшырау қатерін барынша азайтумен ... ең ... ... ... ... ҚОСЫЛҒАН ҚҰН САЛЫҒЫ БОЙЫНША ЕСЕПКЕ ҚОЮ (ЗАЧЕТ)
ҚҚС бойынша есепке қоюға қойылатын талаптар:
Кез келген (12 айдан ... ... ... б/ша ... б/ша айналымның мөлшері белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 15000
еселенген өткізу б/ша ең төменгі айналымнан асатын болса, жеке кәсіпкерлер,
занды тұлғалар, ... ... ... ... ... ... асыратын
резидент еместер кез келген кезең (12 айлық кезеңнен аспайтын) аяқталған
күннен бастап 15 кұнтізбелік ... ... ҚҚС ... ... қою ... ... өтініш беруге міндетті.
Шаруа қожалығына арналған арнаулы салық режимінде бюджетпен есеп
айырысуды ж. ... ... ... ... бойынша айналым мөлшерін анықтау
кезінде осы арнаулы ... ... ... ... жүзеге асырудан түскен
өткізу б/ша айналымды есепке алмауына болады.
Занды тұлғаның құрылымдық ... ... ... ... ... көлемі осы тұлғаның барлық құрылымдық бөлімше-рінің өткізу ... ... ... ... ... ... ең ... деңгейі салық кезеңнің соңғы айына
белгіленген ... ... ... 15000 (2006 жылы 1 ... ... ... құрайды.
ҚҚС б/ша есепке қойылуға жатпайтын, бірақ ҚҚС салуға жататын ... ... ... немесе жүзеге асыруды жоспарлаған тұлға ҚҚС б/ша
есепке қою туралы өтінішті салық органына ерікті түрде бере ... ... б/ша ол ... қою ... ... ... ... кейінгі айдың алғашқы
күнінен бастап ҚҚС ... ... Жеке ... мемлекеттік
мекемелерді қоспағанда, занды тұлғалар ж/е олардың құрылымдық бөлімшелері
ҚҚС б/ша ол есепке қою т/лы ... ... ... ... ... алғашқы
күнінен бастап ҚҚС төлеушіге айналады. Жеке кәсіпкерлер 10 жұмыс ... ҚҚС б/ша ... қою т/лы ... ... ... ... кезде,
жеке кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін осы тұлға жеке
кәсіпкер ретінде ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... сондай-ақ ҚР-ндағы қызметін тұрақты
мекеме арқ. ж. ... ... ... ... ... тұлға мемл-к
тіркелгеннен кейін 10 жұмыс күнінен кешіктірмей салық органына ҚҚС ... қою т/лы ... ... кезде, занды тұлғалар өздері салық төлеушілер
ретінде мемлекеттік ... ... ... ҚҚС ... ... ... орган ҚҚС төлеушінің өтініші б/ша оның құрылымдық
бөлімшелерін ҚҚС дербес ... ... ... ... ... ҚҚС ... төлеушілер деп танылғанда ҚҚС төлеуші занды ... ... ... жері б/ша салық органдарына ҚҚС ... ... қою т/лы ... ... (н/се ... құрылымдық бөлімшелеріне
тапсырма беруге) міндетті. ҚҚС төлеуші заңды ... ... ққс б/ша ... қою т/лы ... берілген айдан кейінгі айдың 1-
ші күнінен ҚҚС ... ... Жеке ... ... ... ... ... және олардың құрылымдық бөлімшелері
ққс б/ша есепке қойылған кезде, осы тұлғалардың ҚҚС б/ша ... ... ... ... ... қоса ... қалдығы б/ша қосылған
құн салығы сомасын есепке жатқызуға құқығы бар. ... ... ... ... мекемелерді қоспағанда, заңды тұлғалар және
олардың құрылымдық бөлімшелерінің ... б/ша ... ... ... ... ... оны ... құн салығы бойынша есепке қоюға
құқылы.
ҚҚС б/ша есепке цойылатын орын.
ҚҚС б/ша есепке қою салық ... ... ... ... орны б/ша
ж.а. Занды тұлға арнайы ... ... ... ... салу жөніндегі
қызметті жүзеге асырған жағдайда, ондай заңды тұлғаны не оның құрылымдық
бөлімшесін ҚҚС б/ша есепке ... ... ... ... ... ... ж. а. Егер осы аталған занды тұлға өзін ҚҚС б/ша ... қою ... ... оның арнайы экон-қ аймақтың аумағында объектілер ... ... ж. ... құрылымдық бөлімшесі аталған заңды тұлғаның
өтінішінсіз ҚҚС дербес төлеуші деп қарастырылады.
ҚҚС б/ша есепке қою ... ... б/ша ... қойған кезде салық органы тұлғаға оның ҚҚС төлеуші
ретінде есепке қойылғаны т/лы куәлік ... ... ... ... атауы және оның деректемелері;
2) салық төлеушіге берілетін салық төлеушінің тіркеу нөмірі;
3) тұлға ҚҚС төлеуші болған күн ... б/ша ... қою ... ... бланкісі қатаң есеп беру бланкісі
б. т. ж/е салық төлеушіге ақша төлетпей ... ҚҚС б/ша ... ... ... ... мен оны беру ... уәкілетті мемлекеттік орган
белгілейді. ҚҚС б/ша ... ... ... ... ҚҚС төлеушіде
сақталады. ҚҚС б/ша ... ... ... ... салық органына
қайтарылады. ҚҚС телеуші заңды тұлғаның атауы өзгерген жағдайда, оның ... ... кою ... ... ауыстырылады.
ҚҚС б/ша есептен шығару.
Егер ҚҚС төлеушінің соңғы 12 айлық кезендегі салық ... ... ... ... ең төмен айналым мөлшерінен аспаса, ол тіркелген
жеріндегі салық органына өзін ҚҚС б/ша есептен ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... өзін ҚҚС б/ша есепке қойған кезден
бастап, кем дегенде 2 жыл өткеннен кейін пайдалана алады. Егер ҚҚС ... ... ... ... салынатын айналымдарға б/ты қызметін тоқтатқан
жағдайда, мұндай тұлға ... ... ... ... ... ... ... кешіктірмей, өзін қосылған құн салығы бойынша есептен
шығару туралы өтініш ... ... ... ФЬЮЧЕРСТЕР, ОПЦИОН-Р
Коносамент – онда көрсетілген жүкке ... ... ж/е ... соң оны ... ... стаушының құқығын куәландыратын тауарға
басшылық ететін құжат. Ол ұсынушыға, ордерлі, ... ... ... ... ... жасалады. Ұсынушыға коносамент б/ша жүктің берілуі
басқа құжаттардың ... ... ... ... ... сақтандыру
полисі кіреді, с-ақ кеден процдура-рын рәсімдеу үшін, жүкті тасымалдау ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Оның айналу саласы бағалы қағаздар нарығы
емес, тауарлы нарық.
Туынды бағ. қағ. – б. қ-ң бұл ... ... ... базистік актив-ң
баға-ры-ң болашақта болатын толқу-рынан пайда көру.
Туын. бағ. ... ... ... ... еркін айналатын
опциондар, варранттар, т. б.
Фьючерс – келісімшарттың ... ... оның ... ... б/ша болашақтағы белгілі бір уақытта биржалық (базистік) активті сату-
сатып алудың стандартты биржалық келісімшартын білдіретін туынды б. қ. ... ... ... жасалады, онда оның шарттары көрсетіледі. Фью-тер
жоғары ... ж/е о-р-ң кең ... ... ...... ... ... куәландыратын туынды б. қ.
Опциондық келісімшартқа сәйкес оның ... бірі ... баға ... уақыт мерзімінде б. қ-рды сатып алу н/е сату құқығына иеленеді,
ал басқа қатысушысы белгілі-бір ... баға б/ша ... ... ... б/ша премия) қажет болған жағдайда сату н/е сатып
алуға міндеттенеді.
«колл» ж/е «пут» типті опц-р бар.
«колл» типті опц-н акция-рды алдын-ала ... ... ... ... ... де, ал ағымдағы биржалық курс опц-да келісілген курстан ... ... ... п.б., ... Да ... ... ... сатып
алған тиімді.
«пут» типті опц-н акция-рды сатуға құқық береді. ... ... ... ... ... ... түскенде п.б. «коллға» қарама-қарсы. Яғни
акция-рды биржада сатып алған тиімді.
-----------------------
Қазақстанның мемлекеттік қаржысының құрамы
Республикалық қаржы
Жергілікті қаржы
Бюджет
Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... бөлімдері
Департаменттер бөлімдер
Төраға орынбасары
Басқарма төрағасы
Басқарма
Қаржы нарығы
Айналыстағы қолма-қол ақша нарығы
Қор
нарығы
Несие
нарығы
Туынды бағалы қағаздар
нарығы
Бағалы қағаздар
нарығы
Қазақстанда несие жүйесі
Банк жүйесі
Мамандандырылған қаржы несие мекеме
Ұлттық банк
Коммерциялық
банк
Аумақтық филиалдар
Коммерциялық банктер
Мемлекеттік : ... даму ... ... ... ақша ... ... кооперативтер, одақтар ломбардтар инвестициялық
сақтандыру, лизинг қорлар т.б.
Казпочта және оның аумақтық бөлімшелері
Қазақстанның бюджет жүйесі
Мемлекеттік бюджет
Ұлттық қор
Республикалық бюджет
Жергілікті бюджет
Астана бюджеті
Облыстық бюджет
Республикалық ... бар қала ... ... округтер мен кенттердің бюджеті
Астана аудандық бюджеті
Республикалық маңызы бар қала ... ... ... ... ... банкі
Сатып алушы
Сатып алушының банкі
1
3
2
4
5
6
7
8
Бенефицалар
Төлеуші
Банк
1
2
3
4
5

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алымдар29 бет
Банк менеджментін ұйымдастырудың мақсаты, міндеттері және принциптері15 бет
Казақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуы мен коммерциялық банктерді ұйымдастыру принциптері77 бет
ҚР ислам банктерінің операциялары мен қызмет ету принцптері30 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi 7 жүйесінің негізгі түсініктері мен принциптері17 бет
Java тілінде қарапайым сағат құру12 бет
MS Word ортасында суреттермен диаграммалар мен жұмыс істеу11 бет
SDH желісінің топологиясы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь