Бюджет-салық саясатының қысқа және ұзақ мерзімдегі мақсаты, құралдары

I. Кіріспе бөлімі:
1.1.Бюджет.салық саясатының қысқа және ұзақ мерзімдегі мақсаты, құралдары. Мемлекеттік шығындардың мультипликаторы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
II. Негізгі бөлімі:
2.1.Салық мультипликаторы, баланстық бюджет мультипликаторы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
2.2.Дискрециялық және дискрециялық емес қазыналық саясат. Бюджет тапшылығы және артықшылығы. Мемлекеттік бюджеттің циклдік және құрылымдық тапшылығы ... ... ...6
2.3.Қазақстан Республикасының 2008.2010 жылдарға арналған фискалдық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
Мемлекеттің экономикаға әсер етуі салық салу құралдары арқылы жүргізіледі. Мемлекеттік шығындар мемлекеттік бюджеттің қаржыларын пайдалану нәтижесінде мүмкін болады, ал салық бюджетті қаржымен қамтамасыз ететін бірден-бір құрал.
Бюджет-салық саясаты ( қазыналық (фискалдық) саясат) – мемлекеттік бюджет жағдайын, салық салуды және мемлекеттік шығындардың өзгерісін реттеу мақсатында үкімет тарапынан жүргізілетін шаралар. Бұл шараларжұмыспен толық қамтылуды, төлем балансының тепе-теңдігін және экономиканың өсуін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.
Ынталандырушы бюджет-салық саясатының (қазыналық экспансия) мақсаты – қысқа мерзімді кезеңде экономикадағы циклдік құлдырауды жою. Ол үшін мемлекет шығындарды (G) өсіріп, салық мөлшерін төмендетуді немесе біріктірген, құрастырма шараларды жүзеге асырады.
Ұзақ мерзімдік кезеңде ынталандырушы бюджет-салық саясаты өндіріс факторларын кеңейтуге және экономикалық әлуеттің өсуіне алып келуі мүмкін. Бұл кешенді салық реформасының жүргізілуіне байланысты болады. Ал ол өз кезегінде Орталық банк жүргізетін тежеуші ақша-несие саясатымен және мемлекеттік шығындардың құрылымын оңтайландырумен байланысты.
Тежеуші бюджет-салық саясатының (қазыналық шектеу) мақсаты – экономикадағы циклдік өсуді тежеу. Бұл саясатты жүзеге асыру үшін мемлекет мемлекеттік шығындарды (G) төмендетіп, салық мөлшерін (T) жоғарылатады немесе біріктірген, құрастырма шараларды іске асырады. Қысқа мерзімдік кезеңде бұл шаралар өндірістің құлдырауы және жұмыссыздық деңгейінің өсуі салдарынан болған сұраныс инфляциясын төмендетуге мүмкіндік береді.
Ұзақ мерзімдік кезеңдегі тежеуші бюджет-салық саясаты жиынтық ұсыныстың төмендеуіне және құлдыраушылық механизмінің басталуына негіз болуы мүмкін. Бұл құбылыс мемлекеттік шығындардың азаюы бюджеттің барлық баптарында пропорционалды қысқартылса және еңбек нарығының инфрақұрылымына мемлекеттік инвестиция берілуінде басымдылық болмаса кездеседі.
Мемлекеттік шығындарды тиімсіз басқарумен қатар ұзақ уақытқа созылған құлдыраушылық экономикалық әлуеттің бұзылуына әсерін тигізеді. Мұндай жағдай экономиканың өтпелі кезеңінде жиі кездеседі.
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. «Макроэкономика» оқулық, Алматы, «Экономика», 2003ж.
2. Учебник МГУ под общей редакцией А.А.Абишева, К.А.Хубиева «Макроэкономика» учебник, Алматы, «Экономика», 2007г.
3. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. «Макроэкономика» учебник, 2-е издание, Киров: АСА, 2005г.
4. Бункина М.К., Семенов А.М. «Макроэкономика», М: Дело и Сервис, 2003г.
5. С. Абдрахманов «Ел межесі – елулік»// Алматы Ақшамы – 2006ж. 1 сәуір.
6. Айталы А. «Саясат» // Егемен Қазақстан – 2005ж. 25 наурыз.
7. Назарбаев Н. « «Мәдени мұра» бағдарламасы мемлекеттік бағдарлама болуы тиіс» // Жетісу – 2006ж. 2 желтоқсан.
8. Назарбаев Н. «Мәдени мұра» бағдарламасы» // Егемен Қазақстан – 2006ж. 29 қараша.
9. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған Орта мерзімді фискалдық саясаты 2006 ж. 12 шілде №660 // Егемен Қазақстан – 2006ж. 25 шілде.
10. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008-2010 жылдарға арналған фискалдық саясаты туралы 2007ж. 29 тамыз №754 // Егемен Қазақстан – 2007ж. 21 қыркүйек.
        
        Жоспары:
I. Кіріспе бөлімі:
1.1.Бюджет-салық саясатының ... және ... ... ... Мемлекеттік шығындардың
мультипликаторы...........................................
........................2
II. Негізгі бөлімі:
2.1.Салық мультипликаторы, ... ... және ... емес ... ... ... және ... Мемлекеттік бюджеттің
циклдік және құрылымдық тапшылығы...........6
2.3.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... мақсаты, құралдары
Мемлекеттің экономикаға әсер етуі салық салу құралдары ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мүмкін болады, ал салық бюджетті қаржымен қамтамасыз
ететін бірден-бір құрал.
Бюджет-салық саясаты ( қазыналық (фискалдық) ...... ... салық салуды және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Бұл шараларжұмыспен толық
қамтылуды, төлем балансының тепе-теңдігін және экономиканың ... ету ... ... ... ... ... экспансия) мақсаты –
қысқа мерзімді кезеңде экономикадағы ... ... жою. Ол ... ... (G) өсіріп, салық мөлшерін төмендетуді немесе
біріктірген, құрастырма ... ... ... мерзімдік кезеңде ынталандырушы бюджет-салық саясаты өндіріс
факторларын кеңейтуге және экономикалық әлуеттің өсуіне алып ... ... ... салық реформасының жүргізілуіне байланысты болады. Ал ол өз
кезегінде Орталық банк ... ... ... саясатымен және
мемлекеттік шығындардың құрылымын оңтайландырумен байланысты.
Тежеуші ... ... ... ... ... ... ... өсуді тежеу. Бұл саясатты жүзеге асыру үшін ... ... (G) ... ... ... (T) ... ... құрастырма шараларды іске асырады. Қысқа мерзімдік
кезеңде бұл шаралар өндірістің құлдырауы және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Ұзақ мерзімдік кезеңдегі тежеуші бюджет-салық саясаты жиынтық ұсыныстың
төмендеуіне және құлдыраушылық механизмінің басталуына негіз болуы мүмкін.
Бұл ... ... ... азаюы бюджеттің барлық баптарында
пропорционалды ... және ... ... ... ... берілуінде басымдылық болмаса кездеседі.
Мемлекеттік шығындарды тиімсіз басқарумен ... ұзақ ... ... ... ... ... ... тигізеді. Мұндай
жағдай экономиканың өтпелі кезеңінде жиі кездеседі.
II.Негізгі бөлім
2.1.Мемлекеттік шығындардың мультипликаторы. Салық мультипликаторы.
Баланстық бюджет мультипликаторы
Қысқа ... ... ... ... баланстық бюджеттің,
салықтың және мемлекеттік шығындардың мультипликаторы әсерімен байланысты
болады.
Мемлекеттік ... ... көру үшін ... ... ... кресі салық төлемі (Т), мемлекеттік шығындар (G) және жоспарланған
инвестицияның (I) қай ... ... өнім ... (У) ... ... ... жиынтық шығындардың құрауышы болып
табылады, ... өсуі ... ... да өсіреді.
Табыс, өнім шығару көлемі
1-сурет. Кейнс кресі үлгісіндегі мемлекеттік шығындар өсімі.
Егер мемлекеттік шығындар ∆G-ға өссе, онда жоспарланған ... ... ... сол ... ... Ал тепе-теңдік өнім көлемі Y1-ден ... ... ... mg – ... шығындардың мультипликаторы.
Мемлекеттік шығындар ... ... ... 1 ... ... мөлшері қандай шамаға өсетінін көрсетеді. Мемлекеттік
шығындар ∆G-ға өскенде ... ... ... және ... сол
мәнге өсіреді, ол тұтынуды b*∆G шамасына өсіреді. Тұтыну ... ... ... пен ... ... тағы да ... Ол ... тағы да b*∆G
шамасына өсіреді. Сонда ... әсер ... ... ... ... өзгерісі=b*∆G
тұтынудың екінші өзгерісі=b2*∆G
∆Y=∆G(1+b+b2+…)
формуласы арқылы мемлекеттік шығындар мультипликаторы есептеледі.
Кейде оны ... ... деп те ... ... ... ... мен тепе-теңдік көлемін
төмендегі теңдеулер жүйесін шешу ... ... Y=C+I+G – ... ... ...... ... фкнкциясының мәнін макроэкономикалық теңдеуге қою тепе-теңдік өнім
көлемін анықтауға мүмкіндік береді:
Y=a+b*Y+I+G => Y-bY=a+I+G => ... => ... (a+I+G) – ... ... Y-тен ... ... ал -
мультипликатор.
Жабық экономикада тепе-теңдік ... ... ... ... мемлекеттік шығындар ғана емес, автономды шығындар да өзгереді,
осы құбылысты мультипликатор көрсетеді.
Мультипликатор шамасын анықтайтын негізгі ... ... ... ... (b), МРС ... салық салынғаннан соң, тұтыну функциясы басқаша болады, демек,
мультипликатор лгісі де ... - ... ... ... ... ... салық мөлшерлемесі.
Шекті салық мөлшерлемесі – енгізілген салық сомасы өсімшесінің табыс
өсімшесіне ... ... ... шығару көлемі мен ... ... ... ... ... ... ықпал ететін фактор – үдемелі салық салу
жүйесі.
Жабық ... ... ашық ... ... ... ... ... экономикада тепе-теңдік өнім көлемі мен ... ... ... төмендегі теңдеулер жүйесін шешу арқылы табылады:
мұндағы Y=C+I+G+Xn – ... ... ... t)Y – тұтыну функциясы;
Xn=g-m/Y – таза экспорт функциясы.
мұндағы - ашық ... ... ... - ... ... бейімділігі.
Салық мультипликаторының механизмі, мемлекеттік шығындар мультипликаторы
сияқты, салық ... ... ... ... ... ... мөлшері ∆Т-ға төмендесеқолда бар табыс ∆Т-ға өседі тұтыну
(b*∆Т) шамасына өседі жиынтық шығындар ... ... ... ... ... шамасына өседітұтыну (b*∆Т) шамасына
өседіжиынтық шығындар (b2*∆Т) шамасына өседіжиынтық табыс (b2*∆Т)
өседітұтыну (b2*∆Т) шамасына ... ... ... ... ... ... мөлшері табыс динамикасына
тәуелді деп алсақ, онда салық функциясы былай жазылады:
Т=t*Y
Бұл жағдайда тұтыну функциясы ... ... ... мультипликаторының үлгісі төмендегідей:
mt=
мұндағы mt – жабық экономикадағы салық мультипликаторы
Жалпы салық функциясы төмендегідей:
T=Ta+t*Y
мұндағы Та – ... ... ... ... ... ... – шекті салық мөлшерлемесі.
Ашық экономикадағы тепе-теңдік өнім көлемінің үлгісі төмендегідей болады:
Y=
мұндағы - ашық экономикадағы ... ... ... ... мен мемлекеттік шығындардың бір мезгілдегі
өзгерісінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... шығындар және автономды салық төлемдері бірдей көлемге
өзгерсе, онда тепе-теңдік өнім көлемі де өседі, яғни ... ... орын ... ... ... ... бірге тең
немесе кіші болуы мүмкін. Баланстық бюджет мультипликаторы бюджет тапшылығы
мен артықшылығын мүлдем жоя алмайды.
Мемлекеттік шығындардың өсуімен салыстырғанда, ... ... ... әсер ... Бұл ... ... ... мемлекеттік шығындардың табыстың көлеміне және тұтынуға
әсерінің әсерінің күштілігімен байланысты болады. Бұл айырмашылық ... ... ... ... ... ... есептеледі. Егерде
қазыналық саясат ... ... ... ... ... онда ... ... тоқтату үшін мемлекеттік шығын өседі, бұл
құбылыс күшті ынталандырушы әсер ... ... ... ... ... салық мөлшері өседі. Бұл құбылыс
салыстырмалы жұмсақ тежеуші шара болып есептеледі.
Егерде ... ... ... ... ... ... онда
циклдік құлдырау кезеңінде салық төмендейді. Бұл жағдай салыстырмалы аз
ынталандырушы әсер ... Ал ... ... ... ... ... бұл ... деңгейін тез төмендетуге мүмкіндік
береді.
2.2. ... және ... емес ... ... ... және ... ... бюджеттің циклдік және
құрылымдық тапшылығы
Дискрециялық қазыналық саясат – үкіметтің арнайы шешімі ... ... ... ... және ... шығындардың көлемін
мақсатты бағытта өзгерту. Бұл шаралар төлем балансының ... ... өнім ... ... ... ... ... емес қазыналық саясат – ... ... ... ... жоғарыда аталған шамалардың дағдылы өзгеруі.
Жалпы ... ... өсуі ... кезеңдерінде мемлекет бюджетіне
түсетін таза салық ... ... ... ... ... емес ... ... саясат экономикадағы тұрақтылыққа әсерін тигізеді. Таза салық түсімі
– бюджетке ... ... ... ... мен ... ... берілетін
трансферттің арасындағы айырма. Дискрециялық қазыналық саясат экономикадағы
құлдырау кезеңінде жиынтық сұранысты ынталандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін төмендетіп
мемлекеттік бюджетте тапшылық құрылады. Экономиканың өрлеу кезеңінде сәйкес
түрде ... ... ... артықшылығы құрылады.
Үкіметтің дискрециялық саясаты ішкі уақытша кешеуілдеумен байланысты
болады, өйткені мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... ұзақ уақыт талқылауға түседі.
Дискрециялық емес қазыналық саясатта бюджет артықшылығы және ... ... ... болады, ол экономиканың кіріктірме тұрақтандырғышы
арқылы ... ... ... – үкіметтің экономикалық саясатын жиі өзгертпей-
ақ, өнім ... мен ... ... ... ... ... ... экономикалық тетік. Өркениетті, ... ... ... ретінде үдемелі салық салу, мемлекеттік
трансферттер жүйесі, жұмыссыздықтан сақтандыру және пайданы бөлуге қатысу
жүйесі алынады.
Экономиканың ... ... ... қазыналық
саясаттың уақытша кешеуілдеу мерзімі ұзақтығының проблемасын ... ... ... ... ... бұл ... қатысуынсыз да жұмыс істейді.
Экономика тұрақтылығының деңгейі тікелей циклдік бюджет тапшылығы мен
артықшылығы ... ... бұл ... ... ... тербелісінің
дағдылы «амортизаторы» қызметін атқарады.
Циклдік тапшылық (артықшылық) – ... ... ... ... ... ... (өрлеуі) жағдайында
мемлекеттік трансферттердің өсуі (азаюы) және салық түсімдерінің азаюының
(өсуінің) ... ... ... ... ... ... ... Y2>Y0 үлкен болады, сондықтан салық салымдары
дағдылы өседі, ал трансферттік ... ... ... Нәтижесінде
бюджет артықшылығы өседі және инфляциялық дүрлігіс төмендейді ... ... ... Y2>Y0, ... ... дағдылы түрде
төмендейді, ал трансферттер өседі. Қорыта айтқанда, салыстырмалы түрде өнім
көлемі мен жиынтық сұраныс өскенде ... ... ... ... ... және ... ... салық және бюджет
функциялары графиктерінің «шұғыл тікшелігіне» байланысты болады. ... (Т) ... ... ... ... ... (t) ... болады, ал мемлекеттік шығындар функциясының (G) бұрыштық көлбеуі –
γ көлеміне тең, бұл шама трансферттер сомасы мен ... ... ... сипаттайды. Сәйкес түрде, табыс деңгейі неғұрлым үлкен болған
сайын, соғұрлым мемлекеттен алынатын салық ... ... және ... ... ағымдағы табыстың динамикасынан тәуелсіз мемлекеттік шығындарды
(G) тұрақты деп жорамалдасақ, сол жағдайда да ... ... ... ... өйткені салық мөлшерлемесі (t) деңгейі жоғары болған
сайын, сәйкес түрде Т сызығы «тікше» орналасады. Т \ ... ... ... және ... көп болады. Сондықтанда Т ... ... ... ... мен ... кіріктірме
тұрақтандырғыш басымдау әсер етеді. Сол мезгілде ... ... ... саясатының ұзақ мерзімдік мақсаттарына –
экономика әлуетінің өсуі мен ... ... ... кеңейтуге
ынтаны бекіту мақсаттарына қарама-қарсы келеді. ... ... ... ... және ... ... әсері күштірек болады, өйткені салық функциясының қисығы жатыңқы,
бұл жағдай шекті салық салымының мөлшерін төмендету арқылы мүмкін ... бұл ... ... ... ... мен ... ... қатар жүреді. Демек, экономиканың кіріктірме тұрақтандырғыш
деңгейі төмендейді.
Қазыналық ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... проблема болып есептеледі. Бұл проблеманы шешу
өркениетті мемлекет ... ... ... ... ... қиын тиеді.
Әлетті деңгейде тепе-теңдік ЖҰӨ ... ... ... ... ... ... ... тек қана бұл тербелістерді ... ... ... пен ... мәндері арқылы қазыналық
саясаттың әрекеттерінің тиімділігін бағалауға болмайды. Өйткені ... ... ... ... ... толық қамтылған
жағдайына жақындата алмайды, мұндай жағдай кез келген өнім ... бола ... ... ... ... тұрақтандырғышы
шартты түрде ресурстардың ... ... ... ететін үкіметтің
қазыналық дискрециялық шараларымен байланыста жүргізіледі. Нәтижесінде
мемлекеттік бюджеттің ... ... ... туындайды. Бұл
жұмыспен толық қамтылған жағдайдағы бюджет шығындары және табысы арасындағы
айырма. Циклдік тапшылық көбіне ... ...... ... мәні мен құрылымдық тапшылықтың арасындағы айырма.
Ресурстармен толық қамтылу ... ... ... ... ... өнім ... ... қиындығы салдарынан мемлекеттік бюджеттің
құрылымдық тапшылығын (артықшылығын) есептеу қиынға ... Бұл ... ... мен жаңа ... келе ... мемлекеттер үгін бірдей
кездесіп отырады. Сонымен қатар ұзақ мерзімдік ... ... ... ... ретінде макроэкономикалық индикаторлардың
динамикасы негіз болады.
Бюджет артықшылығын тұрақтандыру әсерінің ең ... ... ... жою. ... қарыздар бойынша пайыз мөлшерлемесін төлеуге,
әлеуметтік трансферттердің өсуі немесе мемлекеттік шығындарды осы ... ... ... ... кедергі болатын жағдайлар пайда
болады.
Циклдік бюджет артықшылығының өсуі ... ... ... бұл ... жиі ... күшеюіне әкелетіндіктен, онда
қаржылардың бір бөлігін халыққа ... ... ... ... ... ... ... жәрдемақыны өсіру) жиынтық шығындардың
және сұраныс инфляциясының ... әсер ... ... бюджет
артықшылығын «тыйым салу» артық жиынтық ... ... ... ... ... ... тұрады.
Бюджет тапшылығының тұрақтандыру деңгейіне әсері қаржыландыру тәсілдеріне
байланысты.
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығын қаржыландыру тәсілдері:
1) ақша-несие ... займ ... ... ... ... ... ... жою үшін тиын шығару жағдайында сеньораж пайда болады.
Сеньораж – ақша шығару ... ... ... ... ЖҰӨ ... ... ақша ... өсу қарқыны артық болған
жағдайда сеньораж пайда болады, бұл ... ... баға ... ... ... ... инфляциялық салық төлейді және ... бір ... ... ... ... мемлекетке түсіп отырады.
Инфляция деңгейінің жоғарылауы жағдайында Оливер-Танзи әсері пайда
болады.
Өсіп келе ... ... ... ... ... ... болады, ол салықты уақтылы төлемеу, өйткені өткен уақытта ақша
құнсызданады, ... ... ... ... ... ... мемлекеттегі
тапшылық және қаржы жүйесінің жалпы тұрақсыздығы өседі.
Мемлекеттік тапшылықты жою үшін тиын ... ... бар ... ... ... ... ол ... түрде жүзеге асырылады.
Мысалы, орталық банктің мемлекеттік кәсіпорындарға жеңілдетілген ... ... ... кеңейту арқылы немесе төлем уақытын созу арқылы
жүзеге асырылады.
Соңғы жағдайда ... ... мен ... ... ... ... ... сатып алу жеке секторлардан жүргізілетін болса, онда олар бағасын
алдын ала ... ... ... ... ... сақтандырады. Бұл орташа
баға деңгейін көтереді және инфляция деңгейі көтеріледі.
Егерде мемлекеттік сектордың төленбеген қаржылары жиналып ... ... ... банк ... ... ... ... мөлшерін
өсіреді. Сондықтан тиын шығаруға қарағанда, уақтылы төленбеген төлемдер
бюджет ... ... емес ... жатса да, бұл іс
жүзінде шартты бөлу екендігі белгілі. ... ... ... тапшылығы
мемлекеттік займ шығарылу арқылы қаржыландырылса, онда орташа нарықтың
пайыз мөлшерлемесі ... ол жеке ... ... ... Бұл таза ... төмендеуіне, тұтыну шығындарының
төмендеуіне алып келеді. Осыдан ығыстыру әсері пайда болады, ол ... ... ... ... ... қарыз арқылы қаржыландыруды көбіне тиын шығару
тапшылығының инфляцияға қарсы ... деп ... ... ... ... ... ... өсуін тоқтатпайды, тек қана уақытша тежеуге
мүмкіндік береді, бұл жағдай Қазақстан ... тән. ... ... ... ... банкке орналастырмай, халыққа
берсе және коммерциялық банктерге орналастырса, онда инфляция әлсірейді.
Бірақ Орталық банк бұл ... ... ... ... ... рет
сатып алып, жалған қазыналық іс-әрекеттерін кеңейтуі мүмкін, мұндай құбылыс
инфляциялыөқ қысымның өсуіне әсер етеді.
Мемлекеттік ... ... тыс ... ... ... ... онда ... тапшылығын қарыз арқылы қаржыландыру қосымша
салық салу механизміне айналады.
Мемлекет бюджетіне салық түсімін көбейту ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді кезеңде кешенді
салық реформасы нәтижесінде, пайыз мөлшерлемесін азайтып, ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің төмендеуі:
1) экономиканың кіріктірме тұрақтандырғыш ... ... ... мөлшерлемесінің жоғарылауынан пайда болатын мемлекеттік емес
секторлардың ығыстыру әсерінің өсуінен (бұл құбылыс ақша ұсынысының
тұрақты ... ақша ... ақша ... ... ... ... ... тапшылығын өсіру, бір мезгілде салық салудың мөлшерлемесін
және бюджетке салық түсімін ... ... ... ... жағдай Лаффер қисығында көрсетілген.
Мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландыру тәсілдерінің ешқайсысы бір-
бірінен аса оқшауланбайды және де ... ... емес деп ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008-2010 жылдарға арналған орта
мерзімді фискалдық саясаты[1]
Қазақстан Республикасы Үкіметінің орта ... ... ... ... елде ... ... реформалардың тиімділігі, еңбек
өнімділігінің, инновациялар мен адами капиталдың өсуі тиіс ... ... ... ... ... ... ... ішкі өнімінің 2001-2007
жылдардағы өзгеруі серпіні
1-кесте
Үкімет экономиканың шикізат емес салаларының дамуын ынталандыруға және
экономика мен бюджетке ... ... ... ... ... ... жүргізіп отыр.
Қызметтер саласында экономиканың өсуіне сауда, көлік пен байланыс ... ... ... ... ... үлес қосты. ЖІӨ
құрылымындағы қызметтер өндірісінің үлес ... 2001 ... 2006 ... ... ... ... ... Жоспарланатын орта мерзімді
кезеңде бұл үрдістердің сақталуы күтіліп отыр.
Жан басына шаққандағы ... ... ... ... бірі ... ... Әлемнің барынша дамыған елдерінің
деңгейінде азаматтар тұрмысының жоғары стандарттарын ...... ... ... ... ... бірі.
Бұл көрсеткіш бойынша Қазақстан жоғары табыстарға жетті: жан ... ЖІӨ 2000 ... ... 4,3 ... асып, 2006 жылы 5292 АҚШ
долл. құрады.
Әлемдік экономика дамуының қазіргі үрдістері алдағы үш ... ... ... ... ... өсудің жоғарғы қарқынының жалғасуы
үшін салыстырмалы түрде қолайлы болады деп пайымдауға негіз ... Жан ... ... ... 2007-2010 жылдарға арналған
болжамы
Орта мерзімді перспективада Үкіметтің күш-жігері Қазақстанның халықаралық
бәсекеге ... және ел ... ... ... ... ... институционалдық және экономикалық жағдай жасауға ... Бұл ... он ... Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50
елдің қатарына кіруі ... ... ... ... етуге
мүмкіндік береді.
ЖІӨ-нің орташа жылдық нақты өсімі 2008-2010 жылдары жылына орташа 9,1%-ды
құрайды, бұл 2008 жылы ЖІӨ-ді 2000 жылға ... екі ... ... ... ... ... береді.
2010 жылға 10 мың АҚШ долларынан жоғары мөлшерде жоспарланып отырған ... ... ЖІӨ ... өсуі ... бұл 2005 жылғы деңгейден үш
еседен астам жоғары. Осының негізінде халықтың орташа айлық табысының одан
ары өсуі ... ... ... баға бір баррелі үшін 60 АҚШ доллары деңгейінде болжанып
отыр, бұл ретте мұнай мен газ конденсатын өндіру ... ... ... ... ... және 2010 жылы ... Тоннадан астамын құрайды.
2005-2006 жылдары инфляцияның орташа жылдық ... 6-8,6% ... ... ... ... қарыз бен экспорттық пайда түріндегі
шетелдік валютаның ағымы үлкен әсер етеді. Орта ... ... ... ... ... ... мен ... Банктің ақша-
несие саясатымен қоса жалғастырылатын болады.
Инфляцияның орташа жылдық деңгейін 2008-2010 жылдары 6-8% пайыз ... тұру ... ... ... ... ... өсуінің жоғары қарқынын қамтамасыз
ету және ел азаматтары әл-ауқатының деңгейін арттыру үшін қажетті қолайлы
макроэкономикалық ... ... ... ... |2008 |2009 |2010 ... млрд ... ... ... ... ... ... жылға |109,6 |109,2 |108,6 |
|%-бен | | | ... ... ... ... |6-8 |6-8 |6-8 ... есеппен %-бен | | | ... ... млн. АҚШ ... | | | ... импорты, млн. АҚШ доллары |43519,7|51560,6|59760,5|
|(ФОБ) | | | ... және газ ... ... |70 |78 |84 ... ... | | | ... әлемдік баға (Brent |60 |60 |60 ... бір ... үшін АҚШ | | | ... | | | ... мерзімді кезеңде фискалдық саясаттың негізгі ... ... ... мемлекеттік басқарудың институционалдық негізін
нығайту және жаңғырту жолымен жеделдетуге ... ... ... оның ... ... есебінен мемлекеттің қаржылай
мүмкіндіктерін кеңейту болып табылады.
Қабылданған мақсатқа қол ... үшін ... ... бірі –
нәтижеге бағдарланған бюджеттеу әдісін енгізу. Ол үшін ... ... мен ... ... ... ... орта мерзімді даму жоспарларын үйлестіре жүргізуге, бюджеттің
әлеуметтік және ... ... ... үшін қаржы
ресурстарын оңтайландыру есебінен оларды босатуға мүмкіндік беретін бюджет
заңнамасын жетілдіру қажет.
Нәтижелерге ... ... – бұл ... ... ... басымдықтары мен бюджат қаражаттарын пайдаланудың күтілетін
нәтижелерінің қоғамдық маңыздылығын ескере ... ... ... мен функциялары бойынша бөлуді қамтамасыз ететін бюджетті
жоспарлау, ... және ... ... ... әдіс ... мен ... бюджет қаражатын жұмсаудың ең тиімді
жолдарын таңдауға, жоспарланған нәтижелердің ... және ... ... ... мүмкіндік береді.
Бюджет процесін реформалау қаржы менеджментінің қағидаттарын енгізу
алғышарттарын жасайды, яғни ... ... ... ... жөнінде мемлекеттік органның қызметі туралы
пікір айтуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... ... кеңейту.
2009жылдан бастап үш жылдық бюджеттік жоспарлауға көшу іске асырылады.
2009-2011 ... ... ... ... ... әзірлеу
экономика дамуының бюджет кірістері мен ... орта ... бар ... және бюджет процесінің жетілдірілген әдістеріне
негізделетін және қолданылатын болады.
Бюджет процесі тұрақтандырылады және сабақтастырылады, өйткені бюджетті
қалыптастыру ... ... ... ... алдын-ала бекітілген шығыстар
мен кірістердің болжамы болып табылады. Бюджет «жылжымалы ... ... ... ... құрылымы.
Кірістер саясаты 2008-2010 жылдары ... ... ... ... ... қабілеттілікті және
экономикадағы берілген салық жүктемесінің ұтымды ... ... ... ... ... ... ... бизнес
субъектілерінің қызметін жүзеге асыруының оң тәжірибесін ескере отырып,
2007 ... 1 ... ... ... ... ... салық режиміндегі
салық ставкасы 3%-дан 2%-ға төмендетілді, оңайлатылған декларация негізінде
арнайы салық режиміндегі жеке ... мен ... ... ... ... ... орнына 3%-дан 5%-ға дейінгі және 3%-дан 7%-
ға ... ... ... 3% ... бірыңғай ставка белгіленді.
Бұл шара өзінің кәсіпкерлік қабілеті мен идеяларын іске асыруға ұмтылатын
халықтың бастамашыл ... ... ... жылы ... құн салығының ставкасы 14%-ға дейін төмендетілді.
Бұл шара кәсіпорындарға өндірісті жаңғыртуға жұмсалған қаражатты айналымнан
оны кеңейтуге және ... ... ... ... ... ... әлемдегі ең төмендегілердің бірі ... ... жек ... ... ... шәкілі енгізілді.
Бұл ретте салық салынытын кірістен айлық есептік көрсеткіштің орнына ең
төменгі жалақы мөлшері алып ... ... ... ... ... арттыруға уәждемесін арттыруға бұл норманы енгізудің ... ... ... және ... бағдарланған өндіріс үшін жағдай
жасау мақсатында Қазақстанда 3 арнайы экономикалық аймақ ... ... ... ... жер ... ... салынатын салықтан,
қосылған құн салығынан және кеден баждарынан босату жүзеге ... құн ... ... ... 2008 жылы 67,9 ... ... ... 13%-ға дейін төмендеуі), әлеуметтік салық бойынша – 115
млрд. теңгені (ставканың орташа 30%-ға төмендеуі), ... ... ... бойынша – 17,7 млрд. теңгені ... ... ... ... шығындары мемлекеттік бюджет кірістері
көлемінің 6,5%-ын құрайды.
Осылайша салықтар ставкаларын төмендету жоспарланып отырған кезеңде осы
салықтардан түсетін түсімдер қарқынының ... алып ... ... ... ... ... қатысты емес |18,9 |19 |19,5 ... | | | ... ... |18,3 |18,5 |19 ... емес ... |0,3 |0,3 |0,3 ... ... |0,3 |0,2 |0,2 ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... емес кірістердің
2008-2010 жылдарға арналған болжамы, ЖІӨ-ге %-бен
Келесі жылдары көрсетілген салықтардан түсетін түсімдер қарқынының одан
әрі өсуі болжанып отыр, ... ... ... ... күтілетін
тиімділікке қол жеткізілетіні көзделіп отыр.
2009 жылдан бастап арнайы салық режимдері ...... ... аясы ... ... жойылады, оңайлатылған
декларация бойынша жеке кәсіпкерлер-жеке тұлғалар ғана ... ... ... Ірі ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер ... ... ... болады.
2006 жылғы 1 шілдеден бастап кәсіпорындардан түсетін тікелей салықтарды
Ұлттық қорға есепке алуды көздейтін Қазақстан ... ... ... ... жаңа ... ... байланысты экономиканың мұнай
секторына ... жою ... ... ... ... ... ... мерзімді кезеңде жүргізілетін ... ... ... ... ұзақ ... және орта ... ... жоспарланатын нәтижелерге байланысты және салалық жоспарлау сапасын
жақсарту және өнімсіз шығыстарды қысқарту есебінен бюджеттің ... ... ... ... ... ... толық
орындауды қамтамасыз етуге бағытталатын болады.
Шығыстар саясаты теңгерімділік және экономиканың өсу қарқынынан аспайтын
шекте ағымдағы ... ... ... ... сай ... бюджет шығыстарының құрылымында 2008-2010 жылдары мыналар
басым бағыттар болып табылады:
адами капиталдың өсуін қамтамасыз ететін ...... ... ... ... ... ... республиканың мәдени әлеуетін дамыту,
қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру және жақсарту, ... ... ... ... ету, ... үй ... одан әрі ... одан әрі әртараптандыруды ынталандыратын шығыстар ... ... және ... секторларды, инновацияларды
дамыту.
Ота мерзімді кезеңде денсаулық сақтау ... ... ... ... ... көрсетудің жоғары деңгейін қамтамасыз ету
стандарттарына келтіру бөлігінде маңызды сәтке айналуда. Әзірленіп ... ... және ... ... ... ... Кодекс денсаулық
сақтау жүйесін толық қамтитын және медициналық қызмет көрсету сапасын
басқарудың жаңа ... ... ... айналады.
Жоғары білім беру саласында жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі
кәсіптік білім беруді үш ... ... ...... ... ... ... жоғары оқу орнының мамандануы мен мәртебесіне
байланысты ... ... беру ... саралауды міндетті енгізумен
мемлекеттік білім беру ... ... жаңа ... ... жалғасады.
2009 жылы балаларды мектепке дейінгі ұйымдармен қамту кемінде 30%, мектеп
қарсаңындағы даярлық – кемінде 80% құрайтын болады. Осы көрсеткіштерге ... ... ... ... ... ... салудағы
белсенді ұстанымы жәрдемдесетін болады.
Жалпы білім беру жүйесінде 2008 ... ... 12 ... жалпы орта білім
беруге кезең-кезеңмен көшу жүзеге ... ... ... ... ... жұмысы жалғасады.
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру ... ... рөлі ... және ... берушілердің зиянды өндірісте жұмыс
істейтін қызметкерлердің пайдасына ерікті, кәсіптік аударымдарды ... үшін ... ... ... ... әлеуметтік көмек көрсетудің атаулылығы және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік стандарттарды халықаралыққа ... ... ... ... ... молықтырылуын қамтамасыз ететін
жалақының ең төменгі мөлшері белгіленетін болады.
Бюджет ... ... ... ... ... ... ... ұлғайта отырып, жетілдірілетін болады.
Сондай-ақ бюджет саласы қызметкерлеріне еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... арқылы жетілдірілетін болады. ... ... ... даму, адамдардың демалысы мен шығармашылығын
ұйымдастыру үшін ... ... ... елдің мәдени мұраларына қол
жеткізуді қамтамасыз ету маңызды рөл ... ... ... ... діни ... мен ... ... қамтамасыз ету бойынша
шаралар жүзеге асырылатын болады.
Үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... емес ұйымдардың серіктестігі тетігін одан әрі ... оның ... ... ұлғайта отырып мемлекеттік әлеуметтік
тапсырысты іске асыруды жалғастыруға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік ақпараттық саясатты ... ... ... ... ... арттыру мақсатында сандық
телерадиохабарларын ... ... ... ... ... негізгі мақсаты мемлекеттік құралдарды ұсынатын ... ... ... ... ... ... ету ... ортаны қорғауға шығыстардың құрамында халықтың экологиялық
қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жүйелерін іске асыруға бағытталған
мақсаттарды орындау үшін қаражат бөлінетін болады.
Тұрғын үй ... ... ... ... шешу ... тетіктерін дамыту есебінен, оның ішінде ипотекалық кредит беру ... ... ... жүйесі арқылы қамтамасыз етілетін болады.
Жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... үйлер салуы жалғасады, сондай-ақ индустриалды тұрғын үй ... ... ... ... ... құрылысы салынатын
аудандардың инженерлік коммуникациялық инфрақұрылымы, тұрғын-үй құрылысының
сапасын жақсарту бойынша жағдайлар жасау бойынша шаралар қабылданады.
Тұтастай ... ... ... ... капиталды даиытуға
шығыстары жалпы шығыстар көлемінің кемінде 61% құрайды.
2007 жылы ... даму ... оның ... ... бағытталған Қазақстан Республикасының өзгерістер
мен толықтырулар енгізілетін болады:
«Қазына» АҚ орнықты даму қоры, ... АҚ ... ... ... ... холдингі, «ҚазАгро» АҚ, «Самғау» АҚ дамуын
ескере отырып осы үдеріске мемлекеттік ... ету ... ... және ... ... мемлекеттік-жеке меншік серіктестікті
дамыту, әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар құру;
5-сурет.Адами капиталды дамытуға арналған шығыстардың жалпы көлеміндегі әр
түрлі бағыттар ... ... ... ... мен ... бәсекеге қабілетті және
ресурс үнемдейтін өндірістерін жасауға бағытталған, ... ... ... ел экономикасы үшін мультипликативті әсері бар ... ... ... ... ... ... және ... көрсету саласына инвестиция тартуды
ынталандыру және экономиканы әртараптандыруды қамтамасыз етуге қабілетті
«ұшқыр» ... іске ... және 2015 ... ... ... қабілетті елу елдің қатарына кіруге мүмкіндік береді.
Стратегияның іс-шараларын қаржыландыру үшін бюджет қаражаты ғана ... ... ... ... ... ... корпорациялардың қаржы ресурстары да, сондай-ақ жаңа
технологиялық және ғылымды қажетсінетін ... ... ... ... ең ... және ... ... іске
асыру үшін халықаралық ұйымдардың және донор-елдердің көмегі де іске
қосылатын болады.
«Серпінді ... іске ... ... ... ... ... емес ... инвестициялық белсенділікті
ынталандыру мақсатында Қорлар қоры жобасының шеңберінде ... қоры ... ... ... ... ... одан әрі ... жүзеге асырылады.
Республикалық бюджет қаражаты есебінен экономика салаларына ... ... және ... сондай-ақ басқа елдер мен трансұлт
корпорациялардың бәсекелі салаларына салыстырмалы талдау жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... мен шолулары енгізілген ... ... Global Market ... Database (GMID) ... ақпараттардың онлайн ақпараттық ресурстарына қол жеткізу коды
сатып алынатын болады.
2008-2010 ... ... ... ... дамыту саласындағы
мемлекеттік бюджет шығыстары Қазақстан Республикасы ДСҰ-ға ... ... ... ... ... ... ету қажеттігін ескереді.
2008-2010 жылдарға арналған агроөнеркәсіп кешенін дамыту ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
қолайлы эпизоотикалық және фитосанитарлық ... ... ... ... ауыл ... дамытуды қолдау.
Азық-түлік қауіпсіздігін, республиканың жұмылдыру қажеттілігін
Қазақстанның астық нарығын ... ... ету үшін 500 мың ... мемлекеттік азық-түлік резерві жасалды. Бұл ретте ең аз қор
халықты астықпен және оның ... ... ... ... ... астығының мемлекеттік резервін жаңарту және отандық ауыл
шаруашылығы тауарларын өндірушілерді қолдау мақсатында жыл ... ... ... ... ... мемлекеттік сатып алу жүргізіледі.
Алда республиканың ДСҰ-ға кіруін ескере келе, ауыл ... ... ... ... жалғасатын болады. Бұл ретте, ауыл
шаруашылығын субсидиялау Қазақстанның ДСҰ-ға кіруінің келіссөз ... ... ... жүргізілетін болады.
Республиканың экспорттық әлеуетінің кеңеюі шеңберінде «ҚазАгро» ... ... ... ... жобаларды іске асыруға арналған, соның
ішінде: көрме-жәрмеңке кешенін салуға, ... мал ... ... ... Поти ... және ... ... астық терминалдарын салу мен жарақтандыруға және қазақстандық
тауарларды ... ... ... мақсатындағы өзге де ... ... ... ұлғайту көзделіп отыр.
2008-2010 жылдары табиғи су ... су ... ... және ... ... ... балық шаруашылығын дамытуға
жағдайлар жасау есебінен балық шаруашылығы кешенінің тұрақты жұмыс істеуі
негізінде ... ... ... ... ... балық
ресурстарын қорғау және молықтыру шараларын іске асыру ... және ... ... ... ... шығыстары халықтың
денсаулығын нығайту мен жоғары жетістікті спортты дамыту үшін ... ... ... мен дене ... мен спорттың тиімді жүйесін
жасауға бағытталатын болады. Кейінгі жылдары келушілер ... ... ішкі және кіру ... ... ... ... 2007 ... 2009 жылы орташа 25% өсуі қамтамасыз етіледі. Сондай-ақ туризм
саласындағы ... ... ... 499,4 мың адамға дейін қамтамасыз
етілетін болады.
Дене шынықтыру мен спортты ... ... ... ... бағдарламасын одан әрі іске асыру мақсатында бірінші кезекте
жоғары жетістікті спорт пен халықтың салауатты өмір сүруін ... ... ... ... ... ... қаласында 2011 жылғы қысқы Азия ... ... үшін ... ... құру және салу;
жоғары жетістіктер спортының ғылыми-әдістемелік базасын жасау;
аудан ... ... және ... ... бар қалаларда
дене шынықтыру-сауықтыру кешендерін салу.
Шығыстар саясаты ... ... ... ... ... ... санға емес, сапаға көңіл аударылады, ол бюджет заңнамалары
ережелерін ... және ... ... ... ... ету есебінен қамтамасыз етілетін болады.
Басым бағыттардан басқа, орта мерзімді кезеңге арналған шығыстар ... ... және ... ... ... ...
елдің қорғаныс, құқықтық, соттық, құқық ... ... ... ... мен ... ... ... алу және жою жөніндегі жұмысты
ұйымдастыру – олар бойынша міндеттемелерді мемлекет көтеретін функцияларды
қамтамасыз етуге де ... ... ... мемлекеттік бюджеттің инвестициялық құрамдас бөлігі
ұлғаюда, ол мемлекеттік бюджеттің даму бағдарламасы шығыстары ... ... Орта ... кезеңде бұл үрдіс жалғасатын болады және
даму бюджетінің үлесі шығыстардың ... ... ... ... Мемлекеттік бюджет шығыстарының жалпы көлеміндегі ағымдағы
және инвестициялық ... ... ... ... ... дамытуға мемлекеттік ықпалсыз
(құралдарының бірі мемлекеттік қаржы активтерін-заңды тұлғалардың) акция
пакеттері және ... ... ... сатып алу.
Орта мерзімді перспективада мемлекеттік активтерді ... ... ... ... ... ... ... дамытуды,
соның ішінде мемлекеттік меншіктің мақсатты әрі тиімді пайдаланылуын
бақылау ... ... ... және ... ... ... оңтайландыруды жүзеге асыру жолымен реттеуге бағытталған.
Қаржы активтерін сатып алу экономиканың стратегиялық салаларының мемлекет
тарапынан елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бақылануын орнату құралдарының бірі
болып табылады.
2007-2008 жылдары мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... ... жөніндегі
міндеттерді одан әрі іске асыру үшін ... ... ... ... құны ... ... ... ететін, инновациялық
өзгерістердің санын ұлғайтуға, ... ... ... ... ... АҚ ... ... ұлғайтуға бірқатар
жобаларды іске асыруға бағытталған:
экспорттық инфрақұрылымы дамыған бордақылайтын алаңдарды құру;
биодизел және биоэтанол өндіру зауыттарының құрылысы;
Астана қаласында ауыл ... ... ... ... ... ... ... холдингі» АҚ жарғылық капиталын
ұлғайту есебінен:
басымды, тәуекел және бастамашыл ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... көлемі ұлғайтылатын
болады:
қосымша қаражат «электрондық үкіметті» ... ... ... ... ... ... ... дамытуға
және қалыптастыруға бағытталатын болады.
Даму бағдарламалары бойынша ... ... ... жалпы
көлемінде қаржы активтерін сатып алуға арналған шығыстардң үлесі 2008 жылы
- 20,3 %, 2009 жылы - 19,2 %, 2010 жылы - 18%-ды ... ... ... ... "2007-2009 жылдарға арналған
кепілдендірілген трансферт туралы" ... ... ... ... жылдарға арналған кепілдендірілген трансферттің
мөлшерін, ... ... және даму ... ... ... ... негізге ала отырып Ұлттық қордан 2010
жылға ... ... ... ... мөлшері айқындалды,
ол 326,8 млрд теңгені құрайды.2008 жылдан бастап 2010 жылға ... ... ... орта ... 2008 ... ... ... 12,9%-ын құрайды.
Ұзақ мерзімді перспективада Ұлттық қордың активтерін басқарудан ... ... тең ... ... ... ... ... жалғастырылатын болады, бұл үлкен ... ... ... және ... ... ... экономиканың өсу талпынысына
жауап беретін ... ... ... ... күтілетін инвестициялық кірістің
болжамы тиісті кезеңнің соңында бір жылда ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің 2005-2007 жылдардағы мұнай емес
түсімдері және 2008-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... мұнай емес тапшылығын қысқарту қажеттілігіне
тікелей байланысты, ол бюджет шығыстарының өсу ... ... ... ... шектелген фискалдық саясат жүргізуді болжайтын елдің
макроэкономикалық тұрақтылығына әсер ету құралдарының бірі ... ... ... негізінен әлеуметтік бағыттар бойынша мемлекет шығыстарының
көлемін өсіру қажеттілігі мақсатында инфляциялық ... ... ... мүмкін ауытқулардан қорғауға бағытталған ... ... ... және 2006 ... ... ... ҚР Ұлттық Банкінің
қаражатын қалыптастыру және пайдалану ұстанымдары 2006 жылы ... ... ... ... 182,6 млрд ... ... қысқаруына алып
келді.
8-сурет. Мемлекеттік бюджеттің мұнай емес тапшылығының серпіні, ЖІӨ-ге ... ... ... ... ... ұлғаюы жағдайында
мұнай емес тапшылықтың одан әрі төмендеуі бюджеттік жобаларда ескерілетін,
экономикаға өнімді әсер етпейтін ... ... ... ... ... ... ғана ... мүмкін.
2008-2010 жылдары мемлекеттік шығыстар өнімнің қарқыны ЖІӨ-нің номинальды
өсуі қарқынынан төмен болжанып отыр және тиісінше орташа 17,2% ж?не ... ... ... шығыстар мен ЖІӨ-нің өсу қарқыны, өткен жылға %-бен.
Мемлекеттік бюджеттің шығыстары 2008 жылы – ЖІӨ-ге 22,5%, 2009 жылы – ... 21,9% және 2010 жылы – ... 21,8% ... |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... ... ... |үлесі %|ЖІӨ-ге |үлесі %|
| ... | ... | ... | ... |22,5 |100 |21,9 |100 |21,8 |100 ... ... |1,2 |5,3 |1,2 |5,3 |1,1 |5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... тәртіп,|1,8 |7,9 |1,6 |7,5 |1,6 |7,1 ... | | | | | | ... сот, | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... беру |3,7 |16,4 |3,8 |17,6 |3,8 |17,4 ... ... |11,8 |2,8 |13 |2,9 |13,5 ... ... |17,1 |3,7 |17,1 |3,6 |16,7 ... әлеуметтік | | | | | | ... | | | | | | ... |1,4 |6,2 |1,4 |6,3 |1,6 |7,1 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |3,8 |0,8 |3,8 |0,8 |3,9 ... және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |0,6 |2,6 |0,4 |2 |0,4 |1,8 ... және жер | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... орман, балық|1,2 |5,3 |1,2 |5,3 |1,1 |5,2 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... аумақтар,| | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... |0,05 |0,2 |0,05 |0,2 |0,04 |0,2 ... қала | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... және |2 |9,1 |1,8 |8,2 |1,7 |8 ... | | | | | | ... |1,4 |6,4 |1,3 |5,9 |1,3 |6,2 ... ... |0,4 |1,7 |0,3 |1,4 |0,3 |1,5 ... | | | | | | ... ... беру ... ... ... жылдарға
арналған орта мерзімді жоспарында ... ... және ... ... іске ... жобалардың шеңберінде жүзеге
асырылатын болады.
Экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік кредит берудің негізгі бағыттары мыналар
болып табылады:
инвестициялық жобаларға кредит беру;
мемлекеттік кепілдіктер бойынша ... және ... ... ... оның ішінде ағымдағы қаржы жылында
жергілікті бюджеттердің ... ақша ... ... жағдайында
кредит беру;
қаржы агенттіктері мәртебесі бар қаржылық даму ... ... ... ... республикалық бюджет есебінен кредит берудің негізгі
бағыттары ауыл шаруашылығын жекешелендіруден кейін ... және ... ... ... ... арналған мемлекеттік бағдарламасы
шеңберінде жергілікті бюджетке тұрғын-үй салуға кредит беру ... ... ... ... ... құру және Даму ... ... қаражаты есебінен іске
асырылатын ауылшаруашылығын жекешелендіруден кейін қолдау жобасының екінші
кезеңін іске асыру шеңберіндегі шығыстар ... ... ... ... ... ... қызметке қол жеткізуін ... ... ... ... құру ... ... ... ұзақ мерзімді
ауыл шаруашылық инвестицияларын бағалау бойынша коммерциялық банктер мен
лизингтік ... ... ... ... ... институционалды дамытуға және олардың коммерциялық банктермен
өзара іс-қимылын нығайтуға бағытталатын болады.
Облыстардың, ... және ... ... ... ... қарыз алуы республикалық маңызы бар қалалар мен астананың
жергілікті атқарушы органдарының ... ... ... іске
асыру мақсатында ішкі нарықта айналдыру үшін мемлекеттік бағалы қағаздарды
шығаруын қоспағанда республикалық бюджеттен ... ... ... ғана жүзеге асырылатын болады.
Жергілікті атқарушы органдарға бюджеттік кредит беру фискалдық ... ... пен ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық даму жоспарларына сәйкес жүзеге асырылатын болады.
Бюджетаралық қатынастар ... ... ... ... ... мен шығыстардың бюджет деңгейлері арасында бөлінуінен бастау ... ... ... ... мен тұрақтылығын қамтамасыз етуге, әрбір
басқару ... ... ... ... ... ... ... бағытталған. Бюджет кодексіне сәйкес бюджетаралық қатынастар
трансферттер мен бюджеттік кредиттер арқылы реттеледі, ал ... ... ... ... ... ... кірістерді бөлу нормативтерімен
реттеледі.
2007жылы Заңмен және облыстық мәслихаттардың ... ... ... ... ... ... әрекет етуінің аяқталу
жылы болып табылады. Жалпы алғанда, орта мерзімді кезеңге субвенциялар мен
алуларды жыл сайынғы ... ... өз ... көрсетті.
Жергілікті атқарушы органдардың барлық қосымша кірістері жалпы сипаттағы
трансферттерді есептеу кезінде ... ... ... салу ... ... ... ... иелігінде қалады .
Үш жылдық Заңның қолданыстағы ... ... ... ... млрд ... ... ... кіріс алды (2005 жылы - 78,5 млрд. тг.,
2006 жылы - 128,0 ... ... ... ... ... өсіп отыр және ... орташа алғанда 1 адамға жергілікті бюджеттің шығысы:
2005 жылы - 46,4 мың ... жылы - 58,5 мың ... жылы - 77,1 мың ... ... ... ... ... өңірлердің
бюджеттік қамтамасыз етілу деңгейлерінің айырмашылығын ... ... ... санын және өңірлердің шығындары деңгейіндегі
айырмашылықтарға негізделетін басқа да ... ... ... ... ... ... және ... әлеуетін ұлғайтуға
ынталылықтың жетіспеушілігіне алып келді.
Мемлекеттік, ... ... ... және ... ... ... жылға дейінгі кезеңде үкіметтің, жергілікті атқарушы органдардың
және ... ... ... ... мемлекеттік сыртқы борышты басқару
деңгейін арттыруға бағытталған шаралар оң нәтиже алып ... ... 2007 ... ... ... отыр және ... ... Қазақстанның
үкіметтік сыртқы борышының мөлшері бірқалыпты болып табылады.
2006 жылға дейін елдің жалпы ... ... ... ... ... функциялары нақты айқындалмаған болатын және қарыз
қаражатын беретін сыртқы қарыздар жөнінде бірыңғай саясат ... ... ... ... ... өсуіне алып келді.
Қазіргі уақытта Тұжырымдаманы іске асыруда ... ... ... ... ... және ... ... реттеудің
көпжоспарлы сипатын қамтамасыз етеді, бұл орта мерзімді кезеңде ... оң ... ... тиіс және ... ... сыртқы борышының тиісті
деңгейін орта мерзімді кезеңде ЖІӨ-ге 65-70% ... ... ... оны одан әрі ... ... ... ... мүмкіндік береді.
10-сурет. Қазақстан Республикасы Үкіметінің борышы, ЖІӨ-ге %-бен.
Орта мерзімді кезеңде жауапты мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... ... болады:
Үкіметтік және мемлекет кепілдік берген тәуекелдерді және халықаралық
әдіснаманы ескере отырып, және басқа ... ... ... ... ... ... жай-күйін бағалау;
мемлекеттік сектордың сыртқы борышының, оның ішінде мемлекетті қатыстыра
отырып ... ... ... ... ... және бірлесіп
бақылайтын ұйымдары бойынша борышының, жеке қаржылық әрі корпоративтік
секторлардың ... ... ... ... ... валюталық және пайыздық тәуекелдердің мониторингі;
кірістілік ауытқымасын құру үшін қор ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы қаржы министрлігі шығаратын мемлекеттік
бағалы ... ... ... ... ... қарыз алуы орта мерзімді кезеңде бесжылдық ... үшін ... ... ... ... ... мөлшерде шектей ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Үкіметтік қарыз алу мен борыштың көлемін жоспарлау ең алдымен, үкіметтік
қарыз алудың, борыштың, оған ... ... ... мен ... деңгейін қалыптастыруды ескере отырып, мынадай мақсаттарға қол
жеткізуге бағытталатын болады:
табыстылық ауытқымасын құру үшін қор ... ... ... ... құрылымы бар мемлекеттік бағалы қағаздардың жеткілікті ... ... ... және қор ... ... да
қатысушыларының қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін борыштық құралдарды,
әсіресе, инфрақұрылымдық облигациялардың ... ... ... бұл өз кезегінде қайталама нарықтағы мемлекеттік бағалы қағаздар
секторындағы сауда-саттықты жандандыруға алып келуі тиіс.
11-сурет. Республикалық бюджет тапшылығын ... ... ... жылдары мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарыз алу мен
борыш саласындағы жүргізіліп жатқан саясат шеңберінде мынадай міндеттерді
шешу ... ... ... мен ... көрсеткіштері:
Мемлекет басшысы айқындаған міндеттерді ескере отырып, орта ... ... тыс ... мөлшері мен бюджет теңгерімділігіне
қол жеткізуге негізделе отырып, ... ... ... ... ... ... ... борыштың оңтайлы мөлшерін анықтау;
қаржы тетігін шартты міндеттемелерді (кепілдікті және кепілдемелерді)
мемлекеттің ... ... ... құру;
2) ішкі қарыз алу:
жылдар бойынша бөліністегі мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... үлгі ... жасау;
ішкі қарыздарды тарту мерзіміне қарай түрлі қарыз алу құралдарын қолдану;
пайыздық тәуекелдерді барынша азайту;
бағалы қағаздар рыногында бағдарлар белгілеу;
міндеттемелердің орындалмау тәуекелін азайту әрі ... және орта ... ішкі ... ... өтеу ... ... төлеудің ең
жоғары шегін төмендету.
Қорытынды
Фискалдық саясатты жүргізу ... ... мен ... ... сұранысты өзгерту арқылы жалпы экономикаға әсер етеді. Бұған көз
жеткізу үшін фискалдық саясаттың IS-LM ... ... ... яғни ... ... ... сұранысты сипаттайтын IS
қисығының орнын өзгертеді.
Мемлекет фискалдық саясатты екі бағытта жүргізе ... ... ... мен ... реттеу;
2) табыс салығы мен трансферттік төлемдерді реттеу;
Осы екі бағыттың біріншісі, яғни мемлекеттің кірістері мен ... ... ... сұранысты өзгертіп экономика құрылымына әсер ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... алу көлемін өсіру жайлы айтылып отыр. Мәселен, мемлекеттің тауарлар
мен қызметтерді сатып алу көлемін өсіруі сол тауарлар мен ... ... ... ... ... ... мультипликаторы фискалдық
мультипликаторлардың ішіндегі ең әсерлісі болғандықтан, мемлекеттік сатып
алулардың өсуі ... ... ... ... мен табыстың
мультипликативті өсуі айтарлықтай болады.
Табыс салығы мен трансферттік төлемдерді реттеу ... ... ... ... ... ... Дегенмен, табыс салығы мен
трансферттік төлемдердің өзгеруі жиынтық сұранысқа ... әсер ... ... ... ... мен ... ... көлемі үй
шаруашылықтарының қолда бар табысы көлеміне тікелей әсер етеді, ал ... ... ... өз ... тұтыну шығындарын анықтайды. Тұтыну
шығындары жиынтық сұраныстың ең қозғалмалы ... ... ... ... ... мен ... көлемінің өзгеруіне экономика құрылымы
оперативті түрде жауап ... ... ... салығы мен трансферттерді
реттеу саясаты мемлекеттік ... ... ... ... ... табыс
салығы мен трансферттерді реттеу саясаты жиынтық сұранысқа ... ... ... арқылы әсер етеді, ал мемлекеттік шығындарды реттеу
саясаты жиынтық сұранысқа ... әсер ... ... ... ... жұмысбастылық пен өндіріс көлемінің салық пен трансфертті өзгерту
нәтижесіндегі мультипликативті кеңеюі ... ... ... болатын мультипликативті кеңеюден әлдеқайда аз. Сондықтан табыс
салығы мен әлеуметтік ... ... ... ... ... тиімсіз,
оны мемлекеттік шығындарды реттеу саясатымен үйлестіре жүргізу жақсы нәтиже
беруі мүмкін.
Қолданылған ... ... ... Н.Қ., ... М.Ә. ... оқулық, Алматы,
«Экономика», 2003ж.
2. Учебник МГУ под общей редакцией ... ... ... ... «Экономика», 2007г.
3. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. «Макроэкономика» учебник, 2-е издание,
Киров: АСА, 2005г.
4. Бункина М.К., ... А.М. ... М: Дело и ... С. ... «Ел ... – елулік»// Алматы Ақшамы – 2006ж. 1
сәуір.
6. Айталы А. ... // ... ... – 2005ж. 25 ... ... Н. « ... мұра» бағдарламасы мемлекеттік бағдарлама
болуы тиіс» // Жетісу – 2006ж. 2 ... ... Н. ... ... ... // ... Қазақстан –
2006ж. 29 қараша.
9. Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... ... 2006 ж. 12 ... №660 // Егемен Қазақстан
– 2006ж. 25 шілде.
10. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008-2010 жылдарға арналған
фискалдық ... ... 2007ж. 29 ... №754 // ... ...
2007ж. 21 қыркүйек.
-----------------------
[1] Барлық мәліметтер «Егемен Қазақстан» апталық газетінің 2007 жылғы 21
қыркүйектегі санынан алынды.
-----------------------
Жоспарланған шығындар

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салық төлеуден жалтарыну4 бет
ҚР қызмет ететін арнайы салық режимі9 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
Бюджетпен есеп айырысу жайлы64 бет
Бюджеттен тыс қорлар және олардың қызметі28 бет
Фискалды және монетарлы саясат түсінігі мен мазмұны62 бет
Маркетингтік мазмұны қағидалары3 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь